Γονική μέριμνα - επιμέλεια των παιδιών και δικαίωμα επικοινωνίας

Πορτογαλία
Περιεχόμενο που παρέχεται από
European Judicial Network
Ευρωπαϊκό Δικαστικό Δίκτυο (για αστικές και εμπορικές υποθέσεις)

1 Τι σημαίνει πρακτικά η έννοια «γονική μέριμνα»; Ποια τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις του έχοντος τη γονική μέριμνα;

Έννοια της γονικής μέριμνας και διάρκεια αυτής

Ως γονική μέριμνα νοούνται η εξουσία και τα καθήκοντα που απονέμονται στους γονείς έναντι των τέκνων τους. Τα τέκνα βρίσκονται υπό γονική μέριμνα έως ότου ενηλικιωθούν ή χειραφετηθούν. Όριο ενηλικίωσης είναι το 18ο έτος. Οι ανήλικοι που έχουν συμπληρώσει το 16ο έτος της ηλικίας τους μπορούν να χειραφετηθούν συνάπτοντας γάμο.

Δικαιώματα και υποχρεώσεις του ασκούντος τη γονική μέριμνα

Στο πλαίσιο της γονικής μέριμνας οι γονείς έχουν τις παρακάτω εξουσίες και τα εξής καθήκοντα έναντι των τέκνων τους (άρθρα 1877 έως 1920-C του Αστικού Κώδικα):

  • να τους παρέχουν γενική εκπαίδευση και επαγγελματική κατάρτιση, ιδίως σε παιδιά με σωματικές και διανοητικές ανεπάρκειες
  • να προάγουν τη σωματική και διανοητική ανάπτυξη των τέκνων, στο μέτρο των δυνατοτήτων τους
  • να συντηρούν τα τέκνα και να καλύπτουν τις δαπάνες για την ασφάλεια, την υγεία και την εκπαίδευσή τους
  • να εκπροσωπούν τα τέκνα
  • να ενεργούν ως διαχειριστές των περιουσιακών στοιχείων των τέκνων, επιδεικνύοντας τον ίδιο βαθμό επιμέλειας όπως κατά τη διαχείριση των δικών τους περιουσιακών στοιχείων
  • να ασκούν την επιμέλεια των τέκνων και να καθορίζουν τον τόπο διαμονής τους
  • να διασφαλίζουν την επιστροφή των τέκνων, με τη συνδρομή δημόσιας αρχής, εφόσον αυτή κριθεί αναγκαία, αν αυτά εγκαταλείψουν την πατρική οικία ή απομακρυνθούν από αυτήν
  • να αποφασίζουν για τη θρησκευτική μόρφωση των τέκνων που δεν έχουν συμπληρώσει το 16ο έτος της ηλικίας τους
  • ανάλογα με τον βαθμό ωριμότητας των τέκνων, να λαμβάνουν υπόψη τη γνώμη τους ως προς σημαντικά οικογενειακά ζητήματα και να αναγνωρίζουν την ανεξαρτησία τους στην οργάνωση της ζωής τους.

Από την άλλη πλευρά:

  • Τα τέκνα έχουν καθήκον να υπακούν τους γονείς τους
  • Τα τέκνα δεν μπορούν να εγκαταλείψουν την πατρική οικία, ή την οικία που έχουν προορίσει οι γονείς τους για αυτά, ούτε να απομακρυνθούν από αυτήν
  • Οι γονείς δεν έχουν υποχρέωση να συντηρούν τα τέκνα τους ή να καλύπτουν τα έξοδα για την ασφάλεια, την υγεία και την εκπαίδευσή τους στο μέτρο που τα ίδια είναι σε θέση να καλύπτουν τα έξοδά τους με την αμοιβή από την εργασία τους ή άλλα εισοδήματα
  • Οι γονείς μπορούν να χρησιμοποιούν τα έσοδα από τα περιουσιακά στοιχεία του τέκνου τους για να διασφαλίζουν τη στήριξη, την ασφάλεια, την υγεία και την εκπαίδευσή του, καθώς και την κάλυψη άλλων αναγκών της οικογενειακής ζωής, σε εύλογα όρια
  • Οι γονείς δεν υποχρεούνται να διασφαλίζουν ως διαχειριστές τα περιουσιακά στοιχεία του τέκνου τους, εκτός από τις περιπτώσεις που παρέχεται εξασφάλιση και εφόσον αυτό κρίνεται αναγκαίο από το δικαστήριο, αφού ληφθεί υπόψη η αξία των περιουσιακών στοιχείων.

Τα παρακάτω είναι έγκυρα σε εξαιρετικές περιπτώσεις:

  • Οι πράξεις διαχείρισης ή διάθεσης των περιουσιακών στοιχείων που έχει αποκτήσει ανήλικος άνω των 16 ετών από την εργασία του
  • Οι συνήθεις δικαιοπραξίες στην καθημερινή ζωή του ανηλίκου, οι οποίες, παρότι εμπίπτουν στο πλαίσιο της φυσικής του ικανότητας, περιλαμβάνουν μόνο δαπάνες ή διάθεση περιουσιακών στοιχείων ελάσσονος βαρύτητας
  • Οι δικαιοπραξίες που αφορούν την επαγγελματική, καλλιτεχνική ή εμπορική δραστηριότητα που ο ανήλικος έχει την άδεια να εκτελεί ή όσες διενεργούνται κατά την εκτέλεση της εν λόγω επαγγελματικής, καλλιτεχνικής ή εμπορικής δραστηριότητας.

(Ως προς τις πράξεις που αφορούν την επαγγελματική, καλλιτεχνική ή εμπορική δραστηριότητα του ανηλίκου και για πράξεις που διενεργούνται κατά την άσκηση της εν λόγω δραστηριότητας, αυτές μπορούν να διενεργούνται μόνον ως προς τα περιουσιακά στοιχεία που μπορεί να διαθέτει ελεύθερα ο ανήλικος).

Περιουσιακά στοιχεία των γονέων:

  • Οι γονείς έχουν την κυριότητα των περιουσιακών στοιχείων τα οποία συγκεντρώνει ο ανήλικος από την εργασία που παρέχει για τους γονείς του, κάνοντας χρήση κεφαλαιουχικών μέσων που ανήκουν στους γονείς
  • Οι γονείς πρέπει να παράσχουν στο τέκνο μέρος των περιουσιακών στοιχείων που έχουν συγκεντρωθεί, αλλιώς πρέπει να το αποζημιώσουν για την εργασία του ωστόσο, η εκπλήρωση του εν λόγω καθήκοντος δεν μπορεί να ζητηθεί δικαστικά.

Εισοδήματα από τα περιουσιακά στοιχεία του τέκνου

  • Οι γονείς μπορούν να χρησιμοποιούν τα έσοδα από τα περιουσιακά στοιχεία του τέκνου τους για να διασφαλίζουν τη στήριξη, την ασφάλεια, την υγεία και την εκπαίδευσή του, καθώς και την κάλυψη άλλων αναγκών της οικογενειακής ζωής, σε εύλογα όρια
  • Αν η γονική μέριμνα ασκείται από τον έναν μόνο γονέα, αυτός δικαιούται να κάνει χρήση του εισοδήματος του τέκνου, με τους επιτρεπόμενους νόμιμους όρους
  • Ο δωρητής ή ο διαθέτης δεν μπορεί να αποκλείσει τη χρήση του εισοδήματος από τα περιουσιακά στοιχεία τα οποία μπορεί να αποκτήσει το τέκνο νόμιμα με κληρονομία (νόμιμη μοίρα στην κληρονομία).

Περιορισμοί γονικής μέριμνας

Οι γονείς δεν διαχειρίζονται:

  • Τα περιουσιακά στοιχεία που έχει αποκτήσει το τέκνο με κληρονομική διαδοχή, από τα οποία έχουν αποκλειστεί οι γονείς λόγω κακής συμπεριφοράς ή αποκλήρωσης
  • Τα περιουσιακά στοιχεία που έχει αποκτήσει το τέκνο με δωρεά ή κληρονομική διαδοχή παρά τη βούληση των γονέων
  • Τα περιουσιακά στοιχεία που έχει αποκτήσει το τέκνο με κληρονομία ή δωρεά, και τα οποία απαγορεύεται να διαχειριστούν οι γονείς
  • Τα περιουσιακά στοιχεία που έχει αποκτήσει ανήλικος άνω των 16 ετών από την εργασία του.

Ως εκπρόσωποι του τέκνου, οι γονείς δεν μπορούν να προβαίνουν στις εξής ενέργειες χωρίς την άδεια του δικαστηρίου:

  • να μεταβιβάζουν ή επιβαρύνουν πράγματα εκτός από τη μεταβίβαση για την εκτίμηση της αξίας πραγμάτων που εκτίθενται σε κίνδυνο απώλειας ή επιδείνωσης (ο εν λόγω περιορισμός δεν περιλαμβάνει τη χρήση χρημάτων ή κεφαλαίου του ανηλίκου για την απόκτηση περιουσιακών στοιχείων)
  • να ψηφίζουν στις γενικές συνελεύσεις της εταιρείας για τη λήψη αποφάσεων που απαιτούν τη λύση της εν λόγω εταιρείας
  • να αποκτήσουν εμπορική ή βιομηχανική εγκατάσταση ή να συνεχίσουν να κάνουν χρήση των όσων το τέκνο έχει λάβει με κληρονομία ή δωρεά
  • να επενδύουν σε εταιρεία ως ομόρρυθμη ή ετερόρρυθμη εταιρεία κατά μετοχές
  • να αναλαμβάνουν υποχρεώσεις σε ξένο νόμισμα ή υποχρεώσεις από τίτλο μεταβιβαστέο με οπισθογράφηση
  • να εγγυώνται ή να αναλαμβάνουν οφειλές άλλων
  • να συνάπτουν δάνεια
  • να αναλαμβάνουν υποχρεώσεις των οποίων η εκτέλεση πρέπει να πραγματοποιηθεί μετά την ενηλικίωση
  • να εκχωρούν πιστωτικά δικαιώματα
  • να αποποιούνται κληρονομίες ή κληροδοσίες
  • να αποδέχονται κληρονομίες, δωρεές ή κληροδοσίες, με τα έξοδα αυτών, ή να συμφωνούν σε εξωδικαστική διανομή
  • να συνάπτουν μισθώσεις για διάστημα άνω των έξι ετών
  • να συμφωνούν ή να ζητούν από το δικαστήριο την κατάτμηση της περιουσίας σε εξ αδιαιρέτου συνιδιοκτησία ή την εκκαθάριση και τη διανομή των περιουσιακών στοιχείων
  • να διαπραγματεύονται συναλλαγές ή να καταρτίζουν συμφωνίες διαιτησίας ως προς τις πράξεις που αναφέρονται στα προηγούμενα σημεία ή να διαπραγματεύονται διακανονισμό με τους πιστωτές.

Οι γονείς δεν μπορούν να προβαίνουν στις εξής ενέργειες χωρίς την άδεια του δικαστηρίου:

  • να συνάπτουν ή να μισθώνουν ή να αποκτούν, απευθείας ή μέσω διαμεσολαβητή, ακόμη και σε δημόσιο πλειστηριασμό, περιουσιακά στοιχεία ή δικαιώματα του τέκνου τα οποία εμπίπτουν στην εξουσία άσκησης της γονικής μέριμνας
  • να τους εκχωρούνται πιστώσεις ή άλλα δικαιώματα ως προς τα τέκνα, εκτός από τις περιπτώσεις νομικής υποκατάστασης, επιμέλειας στη διαδικασία απογραφής ή διανομής με δικαστική άδεια.

Περάτωση διαχείρισης

  • Οι γονείς πρέπει να μεταβιβάσουν στο τέκνο όλα τα περιουσιακά στοιχεία που του ανήκουν, μόλις αυτό ενηλικιωθεί ή χειραφετηθεί.
  • Αν η γονική μέριμνα ή η διαχείριση παύσει για άλλους λόγους, τα περιουσιακά στοιχεία πρέπει να μεταβιβαστούν στον νόμιμο εκπρόσωπο του τέκνου.
  • Τα κινητά περιουσιακά στοιχεία πρέπει να επιστραφούν στην κατάσταση στην οποία βρέθηκαν. Εάν αυτά δεν υπάρχουν, οι γονείς πρέπει να καταβάλουν την αντίστοιχη αξία τους, εκτός αν έχουν αναλωθεί λόγω συνήθους χρήσης από το τέκνο ή δεν υπάρχουν πια για λόγους που δεν οφείλονται στους γονείς.

2 Γενικώς, ποιος έχει τη γονική μέριμνα ενός τέκνου;

Γονική μέριμνα εντός γάμου

  • Εντός γάμου, η γονική μέριμνα ασκείται και από τους δύο γονείς
  • Οι γονείς ασκούν τη γονική μέριμνα με αμοιβαία συμφωνία. Εάν οι γονείς δεν συμφωνούν σε ζητήματα ιδιαίτερης βαρύτητας, οποιοσδήποτε από τους δύο μπορεί να προσφύγει στα δικαστήρια, τα οποία θα επιχειρήσουν συμβιβασμό
  • Εάν δεν είναι εφικτός ο συμβιβασμός του προηγούμενου σημείου, το δικαστήριο εξετάζει το τέκνο πριν εκδώσει απόφαση, εκτός αν σοβαροί λόγοι υπαγορεύουν το αντίθετο

Πράξεις οι οποίες διενεργούνται από τον έναν γονέα

  • Εάν ο ένας γονέας διενεργεί πράξη η οποία αποτελεί αντικείμενο γονικής μέριμνας, τεκμαίρεται ότι ενεργεί σε συμφωνία με τον άλλον γονέα, εκτός αν ο νόμος ρητά επιτάσσει τη συναίνεση και των δύο γονέων ή αν πρόκειται για πράξη ιδιαίτερης βαρύτητας
  • η έλλειψη συμφωνίας δεν είναι εκτελεστή κατά τρίτου ο οποίος ενεργεί καλόπιστα
  • ο τρίτος πρέπει να αρνηθεί να παρέμβει σε πράξη η οποία διενεργείται από έναν από τους γονείς όταν δεν τεκμαίρεται η συμφωνία ή όταν ο άλλος γονέας γνωρίζει την αντίθετη γνώμη του άλλου γονέα

Κοινή άσκηση της γονικής μέριμνας από τον μόνο γονέα του τέκνου και τον σύζυγο ή τον καταχωρισμένο σύντροφο

  • Όταν η σχέση γονέα-τέκνου εγκαθιδρύεται σε σχέση μόνον με τον έναν γονέα, η γονική μέριμνα μπορεί να απονεμηθεί με δικαστική απόφαση στον σύζυγο ή τον καταχωρισμένο σύντροφο του γονέα, ο οποίος την ασκεί από κοινού
  • Σ’ αυτή την περίπτωση η από κοινού άσκηση της γονικής μέριμνας εξαρτάται από την αίτηση του γονέα και του συζύγου ή του καταχωρισμένου συντρόφου του.

Το δικαστήριο πρέπει, όποτε είναι εφικτό, να εξετάζει τον ανήλικο.

3 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση ή δεν επιθυμούν να ασκούν τη γονική μέριμνα, μπορεί να την ασκεί κάποιος άλλος;

Ναι, ως εξής:

Εάν ο ένας ή και οι δύο γονείς δεν μπορούν να ασκήσουν τη γονική μέριμνα

Όταν ένας από τους γονείς δεν είναι σε θέση να ασκήσει τη γονική μέριμνα λόγω απουσίας, ανικανότητας ή άλλου κωλύματος που αναγνωρίζεται από το δικαστήριο, η γονική μέριμνα πρέπει να ασκηθεί από τον άλλον γονέα. Εάν ο άλλος γονέας δεν μπορεί να ασκήσει τη γονική μέριμνα λόγω δικαστικής απόφασης, η γονική μέριμνα πρέπει να ασκείται από τα παρακάτω πρόσωπα με σειρά προτεραιότητας (άρθρο 1903 του Αστικού Κώδικα):

  • Από τον σύζυγο ή τον καταχωρισμένο σύντροφο του γονέα
  • Από κάποιο μέλος της οικογένειας του γονέα.

Οι εν λόγω κανόνες ισχύουν επίσης αναλογικά, όποτε η ιδιότητα του γονέα έχει εγκαθιδρυθεί σε σχέση μόνο με έναν από τους γονείς.

Θάνατος γονέα

Σε περίπτωση θανάτου ενός από τους γονείς, η γονική μέριμνα ασκείται από τον επιζώντα γονέα.

Περιπτώσεις κατά τις οποίες ο ανήλικος υπόκειται σε υποχρεωτική επιτροπεία (άρθρο 1921a του Αστικού Κώδικα):

  • Εάν οι γονείς έχουν χάσει τη ζωή τους
  • Εάν οι γονείς έχουν αποκλειστεί από το δικαίωμα άσκησης της γονικής μέριμνας σε σχέση με την επιμέλεια του τέκνου
  • Εάν οι γονείς έχουν αποκλειστεί από την άσκηση γονικής εξουσίας για διάστημα άνω των έξι μηνών
  • Εάν οι γονείς είναι άγνωστοι.

Σημείωση: Η απαγόρευση της άσκησης γονικής μέριμνας μπορεί να αφορά αποκλειστικά την επιμέλεια του τέκνου ή τη διοίκηση των περιουσιακών του στοιχείων ή και τα δύο.

Περιπτώσεις κατά τις οποίες ορίζεται σύστημα διοίκησης των περιουσιακών στοιχείων του τέκνου (άρθρο 1921 του Αστικού Κώδικα):

  • Όταν έχει απαγορευθεί, αρνηθεί ή ανασταλεί η διαχείριση όλων ή μέρους των περιουσιακών στοιχείων του ανηλίκου από τους γονείς, όταν προκύπτει από άλλον τίτλο ή αν δεν έχει οριστεί διαχειριστής
  • Όταν η αρμόδια για τον καθορισμό του επιτρόπου αρχή έχει αναθέσει τη διοίκηση των περιουσιακών στοιχείων του ανηλίκου συνολικά ή εν μέρει σε άλλον.

Επιτροπεία και διοίκηση των περιουσιακών στοιχείων αυτεπαγγέλτως από το δικαστήριο:

Οποτεδήποτε ισχύει για τον ανήλικο μια από τις καταστάσεις που αναφέρονται παραπάνω, οι οποίες αποτελούν λόγους διορισμού επιτρόπου ή διαχειριστή περιουσιακών στοιχείων, το δικαστήριο πρέπει αυτεπαγγέλτως να διορίσει επίτροπο ή διαχειριστή των περιουσιακών στοιχείων.

Η διοικητική ή δικαστική αρχή ή ο υπάλληλος του ληξιαρχείου που γνωρίζει τις εν λόγω περιστάσεις κατά την άσκηση των καθηκόντων του/της πρέπει να ενημερώσει σχετικά το αρμόδιο δικαστήριο.

Πώς ασκείται η επιτροπεία και η διοίκηση των περιουσιακών στοιχείων του τέκνου

Η επιτροπεία ασκείται από τον επίτροπο και το οικογενειακό συμβούλιο. Ο επίτροπος έχει τα ίδια δικαιώματα και τις υποχρεώσεις με τους γονείς, ωστόσο με τις τροποποιήσεις και τους περιορισμούς που ορίζονται στον νόμο (άρθρα 1927 έως 1950 του Αστικού Κώδικα).

Η διοίκηση των περιουσιακών στοιχείων ασκείται από έναν ή περισσότερους διαχειριστές και, αν οριστεί επίτροπος, από το οικογενειακό συμβούλιο.

Η επιτροπεία και η διοίκηση των περιουσιακών στοιχείων ασκούνται υπό την εποπτεία του δικαστηρίου.

Το δικαστήριο είναι αρμόδιο να επιβεβαιώνει ή να διορίζει επιτρόπους, διαχειριστές περιουσιακών στοιχείων και μέλη του οικογενειακού συμβουλίου.

Ποιος μπορεί να οριστεί επίτροπος

Οι γονείς μπορούν να διορίσουν επίτροπο για τα τέκνα τους. Ο διορισμός πρέπει να επικυρωθεί από το δικαστήριο. Αν οι γονείς δεν έχουν διορίσει επίτροπο ή δεν έχει επιβεβαιωθεί ο διορισμός, το δικαστήριο είναι αρμόδιο, αφού ακούσει την άποψη του οικογενειακού συμβουλίου, να διορίσει επίτροπο.

Πριν από τον διορισμό του επιτρόπου, το δικαστήριο μπορεί να εξετάσει τον ανήλικο.

Το δικαστήριο μπορεί να επιλέξει επίτροπο από:

  • συγγενείς ή μέλη της οικογένειας του ανηλίκου
  • πρόσωπα που ασκούν την εν τοις πράγμασι επιμέλεια του ανηλίκου ή του παρέχουν φροντίδα
  • πρόσωπα που έχουν επιδείξει στοργή προς το τέκνο.

Ποιος δεν μπορεί να οριστεί επίτροπος

Τα ακόλουθα πρόσωπα δεν μπορούν να οριστούν επίτροποι (άρθρο 1933 του Αστικού Κώδικα):

  • Ανήλικοι που δεν είναι χειραφετημένοι·
  • Όσοι πάσχουν από εγνωσμένη ψυχική διαταραχή, ακόμη και αν δεν τελούν υπό δικαστική συμπαράσταση με περιορισμό ως προς την άσκηση των προσωπικών τους δικαιωμάτων·
  • Πρόσωπα με κακή διαγωγή ή τα οποία δεν έχουν γνωστούς πόρους
  • Πρόσωπα των οποίων έχει αποκλειστεί ή ανασταλεί πλήρως ή μερικώς το δικαίωμα άσκησης της γονικής μέριμνας
  • Πρόσωπα των οποίων έχει αποκλειστεί ή ανασταλεί η ιδιότητα του επιτρόπου ή του μέλους του οικογενειακού συμβουλίου λόγω της μη εκπλήρωσης των υποχρεώσεών τους
  • Πρόσωπα που είναι διαζευγμένα ή τελούν υπό δικαστικό χωρισμό με δική τους υπαιτιότητα·
  • Πρόσωπα που έχουν εκκρεμή αξίωση κατά του ανηλίκου ή των γονέων του ή που είχαν τέτοια αξίωση τα τελευταία πέντε έτη
  • Πρόσωπα των οποίων οι γονείς, τα τέκνα ή οι σύζυγοι έχουν αξίωση έναντι του ανηλίκου ή των γονέων του ή είχαν τέτοια αξίωση τα τελευταία πέντε έτη
  • Πρόσωπα που είναι προσωπικοί εχθροί του ανηλίκου ή των γονέων του
  • Πρόσωπα που έχουν αποκλειστεί από τη μητέρα ή τον πατέρα του ανηλίκου, εφόσον αυτοί μπορούν να διορίσουν επίτροπο
  • Οι δικαστικοί υπάλληλοι ή οι υπάλληλοι της εισαγγελίας οι οποίοι εκτελούν τα καθήκοντά τους στην περιφέρεια όπου βρίσκεται η επίσημη διεύθυνση του τόπου κατοικίας του τέκνου ή βρίσκονται τα περιουσιακά τους στοιχεία
  • Ενήλικοι που τελούν υπό δικαστική συμπαράσταση, πρόσωπα που είναι αφερέγγυα ή των οποίων έχει αφαιρεθεί ή ανασταλεί η γονική μέριμνα ή έχουν αποπεμφθεί από την επιτροπεία σε ό,τι αφορά τη διαχείριση περιουσίας, μπορούν να διοριστούν επίτροποι με τον όρο ότι απλώς είναι υπεύθυνοι για την επιμέλεια και διαχείριση του ανηλίκου ή εφόσον το επιτρέπουν οι όροι της δικαστικής συμπαράστασης.

Ποιος μπορεί να οριστεί διαχειριστής

Οι κανόνες που αναφέρονται παραπάνω ως προς την επιλογή του επιτρόπου και την απαγόρευση άσκησης των σχετικών καθηκόντων εφαρμόζονται και στην περίπτωση του διαχειριστή, εκτός αν ορίζεται διαφορετικά στον νόμο.

Τα ακόλουθα πρόσωπα δεν μπορούν να διοριστούν επίτροποι (άρθρο 1970 του Αστικού Κώδικα):

  • Πρόσωπα που είναι αφερέγγυα ή των οποίων έχει αφαιρεθεί ή ανασταλεί η γονική μέριμνα ή έχουν αποπεμφθεί από την επιτροπεία σε ό,τι αφορά τη διαχείριση περιουσίας
  • Πρόσωπα που έχουν καταδικαστεί ως αυτουργοί ή συνεργοί στις εγκληματικές πράξεις της κλοπής, ληστείας, απάτης, κατάχρησης της εμπιστοσύνης, δόλιας χρεωκοπίας ή αφερεγγυότητας και εν γένει για εγκλήματα κατά της περιουσίας.

Ανάθεση σε τρίτον της γονικής μέριμνας λόγω εν τοις πράγμασι αδυναμίας των γονέων να ασκήσουν τη γονική μέριμνα

Όταν οι γονείς είναι εν τοις πράγμασι ανίκανοι να ασκήσουν τη γονική μέριμνα, η εισαγγελία πρέπει να λάβει τα αναγκαία μέτρα για να προστατεύσει τον ανήλικο και μπορεί, για τον σκοπό αυτό, να διορίσει πρόσωπο το οποίο να μπορεί να συνάπτει επείγουσες δικαιοπραξίες ή δικαιοπραξίες οι οποίες σαφώς είναι προς όφελος του ανηλίκου.

Περιορισμός της άσκησης της γονικής μέριμνας σε επικίνδυνες καταστάσεις για τον ανήλικο, ο οποίος ωστόσο δεν συνεπάγεται την απαγόρευση της άσκησης της γονικής μέριμνας

Όταν κινδυνεύει η ασφάλεια, η υγεία, η ηθική διαπαιδαγώγηση ή η εκπαίδευση του ανηλίκου, αλλά δεν δικαιολογείται η απαγόρευση της άσκησης της γονικής μέριμνας, το δικαστήριο μπορεί να λάβει τα πρόσφορα μέτρα, με αίτηση της εισαγγελίας ή άλλου προσώπου, για την προστασία του ανηλίκου (άρθρο 1918 του Αστικού Κώδικα).

Ο νόμος για την προστασία των παιδιών και των νέων που βρίσκονται σε κίνδυνο (Lei de Protecção de Crianças e Jovens em Perigo), ο οποίος εγκρίθηκε με τον νόμο αριθ. 147/99, της 1ης Σεπτεμβρίου 1999, προβλέπει στο άρθρο 35 τα μέτρα προαγωγής και προστασίας για την εξάλειψη καταστάσεων κινδύνου για τον ανήλικο:

  • Από κοινού στήριξη από τους γονείς
  • Κοινή στήριξη άλλου μέλους της οικογένειας
  • Ανάθεση σε κατάλληλο πρόσωπο
  • Ενίσχυση της ανεξάρτητης διαβίωσης
  • Τοποθέτηση σε ανάδοχη οικογένεια
  • Ιδρυματική φροντίδα
  • Ανάθεση σε πρόσωπο που έχει επιλεγεί προς υιοθεσία, ανάδοχη οικογένεια ή ίδρυμα με απώτερο σκοπό την υιοθεσία.

Όταν συναινούν οι γονείς και δεν αντιτίθεται ο ανήλικος, οι επιτροπές προστασίας παιδιών και νέων (comissões de protecção de crianças e jovens) είναι οι αρμόδιες να εφαρμόσουν τα μέτρα παιδικής προστασίας και συνδρομής που αναφέρονται παραπάνω, χωρίς την παρέμβαση του δικαστηρίου, με εξαίρεση το τελευταίο μέτρο (ανάθεση με απώτερο σκοπό την υιοθεσία), το οποίο μπορεί να ληφθεί αποκλειστικά από τα δικαστήρια.

Οι επιτροπές προστασίας παιδιών και νέων είναι οικονομικά ανεξάρτητοι, εξωδικαστικοί επίσημοι οργανισμοί που αποσκοπούν στην προαγωγή των δικαιωμάτων των παιδιών και των νεαρών προσώπων, και στην αποτροπή ή την άρση καταστάσεων που μπορούν να επηρεάσουν την ασφάλεια, την υγεία, τη διαπαιδαγώγηση, την εκπαίδευση ή την ανάπτυξή τους συνολικά.

Όταν έχει υλοποιηθεί ένα από τα μέτρα που προαναφέρθηκαν –από το δικαστήριο ή την επιτροπή προστασίας παιδιών και νέων–, οι γονείς διατηρούν το δικαίωμα άσκησης της γονικής μέριμνας ως προς κάθε πτυχή που δεν είναι ασύμβατη μ’ αυτό.

Εάν ο ανήλικος έχει ανατεθεί σε τρίτο πρόσωπο ή σε εκπαιδευτικό ίδρυμα ή σε προνοιακό ίδρυμα, θα οριστεί ένα σύστημα επισκέψεων από τους γονείς, εκτός από τις εξαιρετικές περιπτώσεις που αυτό αντίκειται στα συμφέροντα του τέκνου.

Ο νόμος για την προστασία των παιδιών και των νέων που βρίσκονται σε κίνδυνο είναι διαθέσιμος στην επικαιροποιημένη του έκδοση στον σύνδεσμο http://www.pgdlisboa.pt/leis/lei_mostra_articulado.php?nid=545&tabela=leis

Περιορισμός της άσκησης γονικής μέριμνας σε περιστάσεις που είναι επισφαλείς για τα περιουσιακά στοιχεία του ανηλίκου, ο οποίος ωστόσο δεν συνεπάγεται την απαγόρευση της άσκησης γονικής μέριμνας

Όταν η κακή διαχείριση εκ μέρους των γονέων θέτει σε κίνδυνο τα περιουσιακά στοιχεία του τέκνου, αλλά δεν δικαιολογεί την απαγόρευση της άσκησης γονικής μέριμνας, το δικαστήριο μπορεί με αίτηση της εισαγγελίας ή άλλου συγγενούς να διατάξει τα μέτρα που κρίνει πρόσφορα.

Λαμβάνοντας υπόψη την αξία των περιουσιακών στοιχείων, το δικαστήριο μπορεί, ιδίως να απαιτήσει από τους γονείς τα παρακάτω:

  • την προσκομιδή των λογαριασμών
  • πληροφορίες για τη διαχείριση και το καθεστώς των περιουσιακών στοιχείων του τέκνου

και, όταν δεν επαρκούν τα εν λόγω μέτρα,

  • την παροχή ασφάλειας.

4 Σε περίπτωση διαζυγίου ή διακοπής της έγγαμης συμβίωσης, με ποιον τρόπο γίνεται η ρύθμιση της άσκησης της γονικής μέριμνας;

Η άσκηση της γονικής μέριμνας σε περίπτωση διαζυγίου, δικαστικού χωρισμού, κήρυξης της ακυρότητας ή ακύρωσης του γάμου διέπεται από τις παρακάτω αρχές (άρθρο 1906 του Αστικού Κώδικα):

  • Η γονική μέριμνα σε ζητήματα ιδιαίτερης σπουδαιότητας για τη ζωή του τέκνου ασκείται από κοινού και από τους δύο γονείς σύμφωνα με τους όρους του γάμου, εκτός από τις περιπτώσεις πρόδηλου κατεπείγοντος, οπότε κάθε γονέας μπορεί να ενεργεί ανεξάρτητα ενημερώνοντας σχετικά τον άλλον γονέα το συντομότερο δυνατό
  • Όταν η από κοινού άσκηση της γονικής μέριμνας σε ζητήματα ιδιαίτερης σπουδαιότητας για τη ζωή του τέκνου θεωρείται ότι αντίκειται στα συμφέροντα του τέκνου, το δικαστήριο, με αιτιολογημένη του απόφαση, ορίζει ότι η γονική μέριμνα θα ασκείται από τον έναν γονέα
  • Η άσκηση της γονικής μέριμνας ως προς τις καθημερινές δραστηριότητες ανήκει στον γονέα με τον οποίο έχουν τη συνήθη διαμονή τους τα τέκνα ή τον γονέα με τον οποίο διαμένουν προσωρινά ωστόσο, στην τελευταία περίπτωση, κατά την άσκηση της γονικής μέριμνας, δεν θα πρέπει ο γονέας να ενεργεί κατά παράβαση των πλέον σχετικών εκπαιδευτικών κατευθυντήριων γραμμών, όπως ορίζονται από τον γονέα με τον οποίο διαμένει συνήθως το τέκνο
  • Ο γονέας ο οποίος είναι υπεύθυνος για την άσκηση της γονικής μέριμνας ως προς τις καθημερινές δραστηριότητες μπορεί να την ασκεί ο ίδιος ή να αναθέτει την άσκησή της σε τρίτον
  • Το δικαστήριο καθορίζει τον τόπο κατοικίας και τα δικαιώματα επικοινωνίας σύμφωνα με τα συμφέροντα του τέκνου, λαμβάνοντας υπόψη όλες τις συναφείς περιστάσεις, και ειδικότερα κάθε τυχόν συμφωνία των γονέων και την προθυμία εκάστου να προάγει τις συνήθεις σχέσεις του τέκνου με τον άλλον γονέα
  • Ο γονέας που δεν ασκεί τη γονική μέριμνα, πλήρως ή μερικώς, έχει το δικαίωμα να ενημερώνεται για τον τρόπο άσκησης της εν λόγω γονικής μέριμνας, ιδίως ως προς την εκπαίδευση και τις συνθήκες διαβίωσης του τέκνου
  • Το δικαστήριο αποφασίζει πάντοτε σύμφωνα με τα συμφέροντα του τέκνου, περιλαμβανομένης της διατήρησης στενής σχέσης και με τους δύο γονείς, της προαγωγής και της αποδοχής συμφωνιών ή της λήψης αποφάσεων που παρέχουν πολλαπλές ευκαιρίες επικοινωνίας και με τους δύο γονείς και της διαμοίρασης των ευθυνών μεταξύ τους.

5 Εάν οι γονείς συνάψουν συμφωνία σχετικά με την άσκηση της γονικής μέριμνας, ποια τυπική διαδικασία πρέπει να ακολουθηθεί προκειμένου η εν λόγω συμφωνία να είναι νομικά δεσμευτική;

Για να είναι δεσμευτική η σύμβαση για τη γονική μέριμνα, πρέπει να εγκριθεί από το δικαστήριο ή τον ληξίαρχο, με έναν από τους τύπους που ορίζονται στις απαντήσεις στις ερωτήσεις 6 και 10.

6 Εάν οι γονείς δεν είναι σε θέση να καταλήξουν σε συμφωνία για το θέμα της γονικής μέριμνας, ποιοι εναλλακτικοί τρόποι επίλυσης της διαφοράς προβλέπονται, εκτός από την προσφυγή στη δικαιοσύνη;

Οι διάδικοι μπορούν να καταφύγουν σε εναλλακτικά μέτρα επίλυσης της διαφοράς είτε πριν ζητήσουν την παρέμβαση του δικαστηρίου είτε στο πλαίσιο της δίκης.

Διαμεσολάβηση πριν από τη δικαστική παρέμβαση

Αρχή της εκούσιας διαμεσολάβησης

Πριν εισαγάγουν μια υπόθεση στο δικαστήριο, οι γονείς μπορούν να προσφύγουν σε δημόσια ή ιδιωτική οικογενειακή διαμεσολάβηση για να συνάψουν συμφωνία ως προς τη γονική μέριμνα.

Στην Πορτογαλία εφαρμόζεται η αρχή της εκούσιας διαμεσολάβησης. Οι διάδικοι σε οικογενειακή διαφορά που αφορά τα τέκνα τους μπορούν, με συμφωνία, να κάνουν χρήση της ιδιωτικής ή δημόσιας οικογενειακής διαμεσολάβησης πριν από την έναρξη της δίκης. Αφότου ασκηθεί η αγωγή, το δικαστήριο μπορεί επίσης να παραπέμψει τους διαδίκους σε διαμεσολάβηση, αλλά δεν μπορεί να το επιβάλει αν οι διάδικοι δεν συμφωνούν ή εναντιώνονται σ’ αυτό.

Υποχρεωτική επικύρωση της συμφωνίας

Αφού επιτευχθεί συμφωνία μετά τη διαμεσολάβηση, για να καταστεί αυτή δεσμευτική και εκτελεστή, τα μέρη πρέπει να υποβάλουν αίτηση επικύρωσης στο δικαστήριο ή το ληξιαρχείο, ανάλογα με την περίσταση.

Οι αγωγές για τις οικογενειακές υποθέσεις που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα του ληξιαρχείου απαιτούν την προηγούμενη συμφωνία των διαδίκων, διαφορετικά εμπίπτουν στην αρμοδιότητα των δικαστηρίων.

Τα ληξιαρχεία είναι αρμόδια για την επικύρωση της συμφωνίας που αφορά τη γονική μέριμνα μόνον όταν αυτή προσαρτάται σε συμφωνία διαζυγίου ή δικαστικού χωρισμού με κοινή συναίνεση. Πριν από την επικύρωση από τον ληξίαρχο, η εισαγγελία γνωμοδοτεί για τη συμφωνία στο μέτρο που αφορά γονική μέριμνα ανηλίκων.

Όταν διενεργείται οικογενειακή διαμεσολάβηση πριν από την άσκηση της αγωγής, η οποία αποσκοπεί αποκλειστικά στη διευθέτηση της γονικής μέριμνας ανήλικων τέκνων (χωρίς να προσαρτάται στη συμφωνία διαζυγίου ή δικαστικού χωρισμού), τα μέρη πρέπει να ζητήσουν από το αρμόδιο δικαστήριο να επικυρώσει την εν λόγω συμφωνία.

Ιδιωτική διαμεσολάβηση

Εάν τα μέρη προσφύγουν σε ιδιωτική διαμεσολάβηση, πρέπει να καταβάλουν την αμοιβή του διαμεσολαβητή. Το εν λόγω κόστος, οι κανόνες και ο χρόνος της διαμεσολάβησης ορίζονται στη συμφωνία διαμεσολάβησης που υπογράφεται από τα μέρη και τον διαμεσολαβητή κατά την έναρξη της διαμεσολάβησης. Το Υπουργείο Δικαιοσύνης καταρτίζει κατάλογο διαμεσολαβητών τον οποίο μπορούν να συμβουλεύονται τα μέρη, προκειμένου να διαλέξουν ιδιωτικό διαμεσολαβητή, στη διεύθυνση https://dgpj.justica.gov.pt/Portals/31/GRAL_Media%E7%E3o/Lista-mediadores-privada_18.09.2020.pdf.

Δημόσια διαμεσολάβηση

Για να προσφύγουν στη δημόσια διαμεσολάβηση, τα μέρη θα πρέπει να επικοινωνήσουν με το γραφείο εναλλακτικής επίλυσης διαφορών της Γενικής Διεύθυνσης της Πολιτικής για τη Δικαιοσύνη (Direcção Geral da Política de Justiça) και να ζητήσουν να οριστεί συνεδρίαση πριν από τη διαμεσολάβηση. Αυτό μπορεί να γίνει τηλεφωνικά, μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ή σε ηλεκτρονική μορφή. Στη δημόσια συνεδρίαση που προηγείται της διαμεσολάβησης, υπογράφεται μεταξύ των μερών και του διαμεσολαβητή η συμφωνία διαμεσολάβησης. Η διάρκεια είναι συγκεκριμένη, οι συνεδριάσεις είναι προγραμματισμένες και οι κανόνες της διαδικασίας διευκρινίζονται.  Το κόστος της δημόσιας οικογενειακής διαμεσολάβησης είναι 50,00 ευρώ για κάθε μέρος, ανεξάρτητα από τον αριθμό των προγραμματισμένων συνεδριάσεων. Το εν λόγω τέλος ύψους 50,00 ευρώ καταβάλλεται από κάθε μέρος κατά την έναρξη της δημόσιας διαμεσολάβησης. Τα έξοδα των δημόσιων διαμεσολαβητών δεν βαρύνουν τους διαδίκους. Καταβάλλονται από τη Γενική Διεύθυνση της Πολιτικής για τη Δικαιοσύνη σύμφωνα με πίνακα που παρατίθεται στον νόμο.

Οι συνεδριάσεις της δημόσιας διαμεσολάβησης μπορούν να διεξάγονται στις εγκαταστάσεις της Γενικής Διεύθυνσης της Πολιτικής για τη Δικαιοσύνη ή στις εγκαταστάσεις που παρέχονται από τη δημοτική αρχή του τόπου κατοικίας των μερών.

Στη δημόσια διαμεσολάβηση, τα μέρη μπορούν να επιλέξουν διαμεσολαβητή από όσους έχουν επιλεγεί για τη δημόσια διαμεσολάβηση. Ο κατάλογος των δημόσιων διαμεσολαβητών διατίθεται στον δικτυακό τόπο που αναφέρεται παραπάνω. Εάν τα μέρη δεν επιλέξουν διαμεσολαβητή, το γραφείο εναλλακτικής επίλυσης διαφορών της Γενικής Διεύθυνσης της Πολιτικής για τη Δικαιοσύνη υποδεικνύει μεσολαβητή από τον κατάλογο των δημόσιων διαμεσολαβητών, με σειρά αλληλουχίας και αφού ληφθεί υπόψη η εγγύτητα με τον τόπο κατοικίας των μερών. Κατά κανόνα, ο εν λόγω διορισμός πραγματοποιείται αυτοματοποιημένα μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή.

Νομική συνδρομή

Εάν τα μέρη λάβουν νομική συνδρομή, μπορούν να καλυφθούν τα έξοδα της διαμεσολάβησης.

Διαμεσολάβηση και εξέταση από πραγματογνώμονα στο πλαίσιο της δικαστικής διαδικασίας

Εάν τα μέρη παραπέμψουν την υπόθεση στο δικαστήριο, θα κινηθεί η αστική διαδικασία με την οποία ρυθμίζεται η άσκηση της γονικής μέριμνας ο δικαστής θα ξεκινήσει τη διαδικασία ορίζοντας συνεδρίαση με τους γονείς.

Αν οι γονείς δεν μπορέσουν να καταλήξουν σε συμφωνία στη συνεδρίαση, ο δικαστής θα την αναστείλει για διάστημα δύο έως τριών μηνών το πολύ, ανάλογα με την περίπτωση, και θα παραπέμψει τους γονείς στη διαμεσολάβηση (εάν συμφωνήσουν να προσφύγουν στην εν λόγω μέθοδο) ή σε εξέταση από πραγματογνώμονα (η οποία μπορεί να επιβληθεί στους γονείς ως υποχρεωτική).

Στο τέλος του εν λόγω διαστήματος, ο δικαστής ενημερώνεται για την έκβαση της διαμεσολάβησης ή την εξέταση πραγματογνώμονα και ορίζει την ημερομηνία για τη συνέχιση της συνεδρίασης προκειμένου να διασφαλίσει και/ή να επικυρώσει τη συμφωνία.

Εάν στο τέλος αυτού του σταδίου οι γονείς δεν μπορέσουν να καταλήξουν σε συμφωνία, θα ξεκινήσει η αντιδικία –οι γονείς ενημερώνονται προκειμένου να καταθέσουν τους ισχυρισμούς τους και να προσαγάγουν αποδεικτικά στοιχεία, ενώ συνέχεια έχουν η έρευνα και η απόφαση.

Πληροφορίες για τη διαμεσολάβηση είναι διαθέσιμες στη διεύθυνση https://dgpj.justica.gov.pt/Resolucao-de-Litigios/Mediacao

7 Εάν οι γονείς προσφύγουν στη δικαιοσύνη, ποια ζητήματα που αφορούν το τέκνο μπορεί να ρυθμίσει ο δικαστής;

Πρωταρχικά, πρέπει να τονιστεί ότι στην Πορτογαλία, σε περίπτωση διαζυγίου, δικαστικού χωρισμού, ακύρωσης του γάμου και στις περιπτώσεις που δεν υπάρχει γάμος ή συγκατοίκηση των γονέων, η απόφαση για την άσκηση της γονικής μέριμνας πρέπει πάντοτε να λαμβάνεται βάσει τριών στοιχειωδών στοιχείων: την επιμέλεια του ανηλίκου, το καθεστώς επικοινωνίας και τη διατροφή που οφείλεται στον ανήλικο. Με άλλα λόγια, η υποχρέωση παροχής διατροφής σε ανήλικο θεωρείται ότι υπάγεται στη γονική μέριμνα, και καταρχήν ρυθμίζεται από κοινού με τις λοιπές εξουσίες γονικής μέριμνας, παρότι ενίοτε μπορεί να ασκηθεί αγωγή για τον καθορισμό και την τροποποίηση της διατροφής που οφείλεται στο τέκνο.

Το δικαστήριο μπορεί να αποφασίζει για τα παρακάτω ζητήματα:

  • να διορίζει επίτροπο και διαχειριστή περιουσιακών στοιχείων
  • να διορίζει πρόσωπο που θα διεξάγει επιχειρηματικές δραστηριότητες για λογαριασμό του ανηλίκου και επιπλέον να διορίζει διαχειριστή ο οποίος θα εκπροσωπεί το τέκνο το οποίο βρίσκεται υπό εξωδικαστική γονική μέριμνα
  • να ρυθμίζει την άσκηση της γονικής μέριμνας και την ενημέρωση για τα ζητήματα που την αφορούν
  • να καθορίζει τη διατροφή η οποία οφείλεται στον ανήλικο και σε τέκνα άνω των 18 ετών ή χειραφετημένα, τα οποία συνεχίζουν την πανεπιστημιακή ή επαγγελματική τους εκπαίδευση
  • να εκδίδει και να επιδικάζει διαταγές διατροφής
  • να διατάσσει τη δικαστική παράδοση ενός τέκνου
  • να παρέχει άδεια στον νόμιμο εκπρόσωπο του ανηλίκου να εκτελεί συγκεκριμένες πράξεις, να επιβεβαιώνει τις πράξεις που έχουν εκτελεστεί χωρίς άδεια και να πραγματοποιεί διακανονισμούς για την αποδοχή δωρεών
  • να αποφασίζει σχετικά με την εξασφάλιση την οποία πρέπει να παράσχουν οι γονείς υπέρ των τέκνων τους τα οποία είναι ακόμη ανήλικα
  • να αποφασίζει την πλήρη ή μερική απαγόρευση της γονικής μέριμνας και να επιβάλλει περιορισμούς στην άσκησή της
  • να επαληθεύει αυτεπαγγέλτως τη μητρότητα και την πατρότητα
  • να αποφασίζει, σε περίπτωση διαφωνίας των γονέων, για το όνομα και το επώνυμο του ανήλικου τέκνου
  • να καθορίζει και να ανακαλεί τη σχέση πολιτικής αναδοχής (apadrinhamento civil)
  • να ρυθμίζει τις σχέσεις του τέκνου με τα αδέλφια και τους ανιόντες του
  • σε περίπτωση επιτροπείας ή αναγκαστικής διαχείρισης των περιουσιακών στοιχείων, να καθορίζει την αμοιβή του επιτρόπου ή του διαχειριστή, να επιλαμβάνεται της απαλλαγής, αποπομπής ή απομάκρυνσης του επιτρόπου, του διαχειριστή ή του μέλους του οικογενειακού συμβουλίου, να ζητά και να αξιολογεί τους λογαριασμούς, να εξουσιοδοτεί την αντικατάσταση της νόμιμης υποθήκης και να καθορίζει την ενίσχυση και την αντικατάσταση της εξασφάλισης που έχει παρασχεθεί και να διορίζει ad hoc επίτροπο για να εκπροσωπεί το τέκνο εξωδικαστικά
  • να διορίζει ad hoc επίτροπο ο οποίος εκπροσωπεί τον ανήλικο στις διαδικασίες επιτροπείας
  • να αποφασίζει την ενίσχυση και αντικατάσταση της εξασφάλισης που έχει παρασχεθεί σε ανηλίκους
  • να απαιτεί και να κρίνει τους λογαριασμούς που πρέπει να παρέχουν οι γονείς.

8 Εάν το δικαστήριο αναθέσει την επιμέλεια του τέκνου αποκλειστικά σε έναν γονέα, αυτό σημαίνει ότι ο εν λόγω γονέας μπορεί να αποφασίζει για οτιδήποτε αφορά το τέκνο χωρίς προηγουμένως να συμβουλεύεται τον άλλο γονέα;

Κατά κανόνα, όχι. Ακόμη και αν η επιμέλεια ενός ανηλίκου ανατεθεί μόνον σε έναν γονέα, η γονική μέριμνα για υποθέσεις ιδιαίτερης βαρύτητας για τη ζωή του τέκνου ανήκει και στους δύο γονείς, εκτός αν η απόφαση ορίζει ότι η εν λόγω μέριμνα ανήκει αποκλειστικά σε έναν από αυτούς (άρθρο 1906 του Αστικού Κώδικα).

Ως προς τα λοιπά στοιχεία της ερώτησης, η απάντηση έχει ήδη καλυφθεί διεξοδικά στην απάντηση της ερώτησης 4.

9 Εάν το δικαστήριο αποφασίσει ότι οι γονείς ασκούν από κοινού την επιμέλεια του τέκνου, τι σημαίνει αυτό πρακτικά;

Στην πράξη, η άσκηση της γονικής μέριμνας από κοινού έχει την έννοια:

  • ότι η γονική μέριμνα ασκείται από κοινού και από τους δύο γονείς, οι οποίοι αποφασίζουν για τα ζητήματα που αφορούν τη ζωή του τέκνου με τους ίδιους όρους όπως όταν βρίσκονταν σε γάμο
  • ότι το τέκνο μπορεί εναλλακτικά να διαμένει με καθέναν από τους γονείς.

10 Ποιο είναι το αρμόδιο δικαστήριο (ή άλλη αρχή) στο οποίο κατατίθεται η αγωγή για την άσκηση της γονικής μέριμνας; Ποιες είναι οι τυπικές διαδικασίες και ποια έγγραφα πρέπει να συνοδεύουν το αίτημα;

Δικονομικές μέθοδοι άσκησης αγωγής για τη γονική μέριμνα

Διαδικασίες επιμέλειας και προστασίας

Εάν ο ανήλικος βρίσκεται σε κατάσταση η οποία μπορεί να θέσει σε κίνδυνο την ασφάλεια, την υγεία, την ηθική διαπαιδαγώγηση ή την εκπαίδευσή του και αν η άσκηση της γονικής μέριμνας έχει περιοριστεί με ένα από τα μέτρα προστασίας και φροντίδας που αναφέρονται στην απάντηση της ερώτησης 3, θα κινηθεί η διαδικασία προστασίας και φροντίδας η οποία εμπίπτει στην αρμοδιότητα των επιτροπών για την προστασία των παιδιών και των νέων ή των δικαστηρίων, κατά περίπτωση.

Αστικές διαδικασίες επιτροπείας

Στις άλλες περιπτώσεις που προβλέπονται στην απάντηση της ερώτησης 7, ως προς τη ρύθμιση της άσκησης της γονικής μέριμνας, θα κινηθεί η αστική διαδικασία της επιτροπείας η οποία εμπίπτει στην αρμοδιότητα των δικαστηρίων.

Διαδικασίες της αρμοδιότητας των ληξιαρχείων

Όποτε υπάρχει συμφωνία ως προς τη ρύθμιση της άσκησης της γονικής μέριμνας, είτε αυτή προσαρτάται είτε όχι στη συμφωνία διαζυγίου ή δικαστικού χωρισμού, η υπόθεση παραπέμπεται στο ληξιαρχείο. Ο ληξίαρχος είναι αρμόδιος να επικυρώσει τη συμφωνία γονικής μέριμνας αφού εξετάσει την άποψη της εισαγγελίας.

Σημείωση: Όταν η δίκη διαζυγίου κινείται χωρίς τη συναίνεση του άλλου συζύγου, αρμόδιο καθίσταται το δικαστήριο και η διαδικασία αποκτά τη μορφή ειδικής δίκης διαζυγίου χωρίς τη συναίνεση του άλλου γονέα. Εάν κατά την εκδίκαση της αγωγής οι διάδικοι καταλήξουν σε συμφωνία, το δικαστήριο μετατρέπει τη δίκη σε δίκη συναινετικού διαζυγίου και επικυρώνει τις συμφωνίες, περιλαμβανομένων όσων αφορούν τη γονική μέριμνα σε περίπτωση ανηλίκων.

Διατυπώσεις και έγγραφα που πρέπει να επισυναφθούν (διαφέρουν ανάλογα με το είδος της υπόθεσης και την αρμόδια αρχή):

Διαδικασία προστασίας και μέριμνας ενώπιον της επιτροπής προστασίας παιδιών και νέων

  • Η διαδικασία ξεκινά με την παραλαβή των γραπτών στοιχείων ή την καταγραφή των προφορικών εκθέσεων ή των πραγματικών περιστατικών που γνωρίζει η επιτροπή
  • Οι ιδιαίτερα επικίνδυνες καταστάσεις μπορούν να δηλωθούν από οποιονδήποτε, από φορείς οι οποίοι είναι αρμόδιοι για ζητήματα παιδικής ηλικίας και νεότητας, από τους ίδιους τους ανηλίκους, τους γονείς, τον νόμιμο εκπρόσωπο ή ένα πρόσωπο το οποίο ασκεί την εν τοις πράγμασι επιμέλεια του τέκνου
  • Η διαδικασία ενώπιον της επιτροπής περιλαμβάνει τη συλλογή των πληροφοριών, την υποβολή ερωτήσεων και τη διεξαγωγή των ερευνών που είναι αναγκαίες και κατάλληλες για τον καθορισμό της κατάστασης, τους λόγους της απόφασης, την εφαρμογή του εκάστοτε μέτρου και την υλοποίησή του
  • Η διαδικασία οργανώνεται με απλοποιημένο τρόπο, και οι ενέργειες και οι έρευνες που διεξάγονται ή ζητούνται από την επιτροπή προστασίας και αποτελούν τη βάση εφαρμογής των πράξεων της προηγούμενης παραγράφου καταγράφονται με χρονολογική σειρά
  • Σε κάθε διαδικασία, καταγράφεται η περίληψη της απόφασης και το αιτιολογικό της.

Διαδικασία επιμέλειας και προστασίας ενώπιον του δικαστηρίου

  • Η διαδικασία ξεκινά με την παραλαβή της αρχικής αίτησης η οποία κατατίθεται στην εισαγγελία από τους γονείς, τον νόμιμο εκπρόσωπο, τους εν τοις πράγμασι επιτρόπους ή από παιδί άνω των 12 ετών
  • Η διαδικασία περιλαμβάνει την έρευνα, τη δίκη, την έκδοση απόφασης και την αναγκαστική εκτέλεση των μέτρων
  • Οι διάδικοι δεν υπέχουν υποχρέωση διορισμού δικηγόρου στον πρώτο βαθμό, εκτός από τις παρακάτω περιπτώσεις: όταν το δικαστήριο υποχρεούται να διορίσει σύμβουλο για τον ανήλικο: όταν ο ανήλικος και οι γονείς, ο νόμιμος εκπρόσωπος ή το πρόσωπο που ασκεί την επιμέλειά του έχουν αντικρουόμενα συμφέροντα όταν το ζητά ο ανήλικος στη δίκη στην οποία ο ανήλικος πρέπει πάντοτε να εκπροσωπείται από δικηγόρο ή ορισθέντα εκπρόσωπο.

Αστική διαδικασία επιτροπείας

  • Η διαδικασία κινείται με πρωτοβουλία της εισαγγελίας, του τέκνου άνω των 12 ετών, των ανιόντων, των αδελφών ή του νόμιμου εκπροσώπου του ανηλίκου.
  • Η εισαγγελία είναι αρμόδια να εκπροσωπεί τον ανήλικο στο δικαστήριο, να διενεργεί πράξεις για λογαριασμό του, να ζητά τη ρύθμιση της γονικής μέριμνας και να προασπίζεται το βέλτιστο συμφέρον του τέκνου.
  • Πρόκειται για διαδικασία εκούσιας δικαιοδοσίας, η οποία κινείται με αίτηση που υποβάλλεται στο δικαστήριο και στην οποία υπάρχει αντίκρουση.
  • Όταν δεν ορίζεται διαφορετικά στον νόμο, οι διάδικοι πρέπει να προσκομίζουν τον κατάλογο των μαρτύρων και να ζητούν όλες τις αποδείξεις με την αίτηση και την αντίκρουση.
  • Στο δικαστήριο παρέχουν συμβουλευτικές υπηρεσίες ομάδες πραγματογνωμόνων διαφορετικών ειδικοτήτων.
  • Το τέκνο έχει δικαίωμα ακρόασης. Για τον σκοπό αυτό, ο δικαστής αξιολογεί, με διαταγή, την ικανότητα του τέκνου να κατανοεί τα επίδικα ζητήματα και μπορεί να βασιστεί σε τεχνικές συμβουλές.
  • Κατά τη διάρκεια της ακροαματικής διαδικασίας, ο δικαστής εξετάζει το τέκνο, τους διαδίκους, τα μέλη της οικογένειας και άλλα πρόσωπα που μπορεί να κρίνει σκόπιμο να εξεταστούν.
  • Αποφάσεις προσωρινής ισχύος και αποφάσεις ασφαλιστικών μέτρων μπορούν να εκδίδονται σε οποιοδήποτε στάδιο της διαδικασίας.
  • Σε οποιοδήποτε στάδιο της διαδικασίας, ο δικαστής μπορεί να διατάξει την παρέμβαση των υπηρεσιών παροχής δημόσιας ή ιδιωτικής διαμεσολάβησης, εφόσον οι διάδικοι συμφωνήσουν να προσφύγουν σε διαμεσολάβηση.
  • Ειδικότερα, σε διαδικασίες που ρυθμίζουν τη γονική μέριμνα, οργανώνεται συνεδρίαση με τους γονείς και, αν οι γονείς δεν καταλήξουν σε συμφωνία κατά τη συνεδρίαση, το δικαστήριο τούς παραπέμπει σε διαμεσολάβηση (εφόσον την αποδεχθούν) ή σε εξέταση από πραγματογνώμονες. Μόνο αν δεν είναι εφικτή η συμφωνία με έναν από τους εν λόγω τρόπους, ακολουθεί η έκθεση των πραγματικών περιστατικών, η έρευνα, η εξέταση και η απόφαση.
  • Οι διάδικοι έχουν το δικαίωμα να λαμβάνουν γνώση των πληροφοριών που περιλαμβάνονται στις τεχνικές συμβουλές και άλλες αποδείξεις και γνώμες που περιλαμβάνονται στη διαδικασία μπορούν να ζητήσουν διευκρίνιση, να προσκομίσουν άλλα αποδεικτικά στοιχεία ή να υποβάλουν αίτημα να ζητηθούν πληροφορίες. O δικαστής μπορεί να απορρίψει τις εν λόγω αιτήσεις με ανέκκλητη διαταγή εάν τις κρίνει μη αναγκαίες, μη υλοποιήσιμες ή παρελκυστικές.
  • Η διεξαγωγή της ακρόασης πάντοτε μαγνητοσκοπείται.
  • Οι λόγοι εκτίθενται στην απόφαση του δικαστή.
  • Ο διορισμός δικηγόρου είναι υποχρεωτικός μόνο στο στάδιο της έφεσης. Ωστόσο, στον πρώτο βαθμό, ο διορισμός δικηγόρου για το τέκνο είναι υποχρεωτικός στις παρακάτω περιπτώσεις: σε περίπτωση που τα συμφέροντα των τέκνων και των γονέων, του νόμιμου εκπροσώπου ή του επιτρόπου τους είναι αντικρουόμενα όταν το ζητά ένα αρκούντως ώριμο παιδί από το δικαστήριο.
  • Εκτός αν άλλως ορίζεται ρητά, επιτρέπεται η άσκηση εφέσεων κατά των αποφάσεων που έχουν κηρυχθεί τελεσίδικες ή προσωρινά εκτελεστές ως προς την αίτηση, την τροποποίηση ή τη λήξη των μέτρων αστικής επιτροπείας.
  • Η έφεση μπορεί να ασκηθεί από την εισαγγελία και τους διαδίκους, τους γονείς, τον νόμιμο εκπρόσωπο και όποιον ασκεί εν τοις πράγμασι την επιμέλεια του τέκνου.
  • Οι εφέσεις διεκπεραιώνονται και εκδικάζονται όπως στις αστικές υποθέσεις, με προθεσμία 15 ημερών για την άσκηση της αγωγής και της απάντησης στην αγωγή.
  • Οι εφέσεις έχουν αμιγώς μεταβιβαστικό αποτέλεσμα, εκτός αν κρίνει διαφορετικά το δικαστήριο.

Διαδικασίες της αρμοδιότητας των ληξιαρχείων

Στις περιπτώσεις που η συμφωνία για τη γονική μέριμνα προσαρτάται σε συμφωνία διαζυγίου ή δικαστικού χωρισμού, πρέπει να υποβληθούν τα παρακάτω έγγραφα:

  • Η διαδικασία δικαστικού χωρισμού ή διαζυγίου με κοινή συναίνεση κινείται με αίτηση η οποία υπογράφεται από τους γονείς ή τους εκπροσώπους τους στο ληξιαρχείο
  • Η αίτηση εξετάζεται σε συνάρτηση με τα κοινά περιουσιακά στοιχεία, τη συμφωνία διαζυγίου, τη διατροφή μεταξύ γονέων και την υπόδειξη της οικογενειακής εστίας, επιπλέον της συμφωνίας για την άσκηση της γονικής μέριμνας όταν υπάρχουν ανήλικοι και δεν υπάρχει προηγούμενη δικαστική ρύθμιση
  • Αφού κατατεθεί η αίτηση, ενημερώνεται άμεσα και αυτόματα το ληξιαρχείο και καταχωρίζονται στη βάση δεδομένων τα αναγκαία έγγραφα για την επιβεβαίωση του πιστοποιητικού γάμου των ενδιαφερόμενων μερών και τη σύνταξη προγαμιαίου συμφωνητικού ενώπιον του ληξιαρχείου, εκτός από τις περιπτώσεις που το περιουσιακό καθεστώς ορίζεται στο πιστοποιητικό γάμου
  • Μετά την παραλαβή της αίτησης, ο ληξίαρχος ενημερώνει τους γονείς για το γεγονός ότι διατίθενται υπηρεσίες οικογενειακής διαμεσολάβησης
  • Εάν προσκομισθεί συμφωνία σχετικά με την άσκηση της γονικής μέριμνας επί των ανηλίκων τέκνων, ο φάκελος δικογραφίας διαβιβάζεται στον καθ’ ύλην αρμόδιο εισαγγελέα του πρωτοδικείου στην εδαφική δικαιοδοσία του οποίου υπάγεται το ληξιαρχείο, προκειμένου αυτός να εκφέρει γνώμη για τη συμφωνία εντός 30 ημερών.
  • Εάν η εισαγγελία φρονεί ότι η συμφωνία δεν προστατεύει επαρκώς τα συμφέροντα των ανηλίκων, οι αιτούντες μπορούν να τροποποιήσουν ανάλογα τη συμφωνία ή να υποβάλουν νέα συμφωνία, οπότε η εν λόγω συμφωνία θα εξεταστεί εκ νέου από την εισαγγελία
  • Εάν η εισαγγελία φρονεί ότι η συμφωνία διαφυλάττει δεόντως τα συμφέροντα των ανηλίκων ή αν οι σύζυγοι έχουν τροποποιήσει τη συμφωνία καθ’ υπόδειξη της εισαγγελίας, ο ληξίαρχος επαληθεύει την εκπλήρωση των νόμιμων τεκμηρίων και είναι σε θέση να καθορίσει για τον εν λόγω σκοπό την εκτέλεση πράξεων και την προσκομιδή αναγκαίων αποδείξεων και στη συνέχεια αποφασίζει επί της ουσίας της αίτησης
  • Στις περιπτώσεις που οι αιτούντες δεν συμμορφώνονται με τις τροποποιήσεις που εισηγείται η εισαγγελία και εξακολουθούν να έχουν πρόθεση να προχωρήσουν στο διαζύγιο, η υπόθεση παραπέμπεται στο δικαστήριο της περιφέρειας στην οποία υπάγεται το ληξιαρχείο.

Οποτεδήποτε οι γονείς, έγγαμοι ή μη, επιθυμούν να ρυθμίσουν την άσκηση της γονικής μέριμνας επί των ανήλικων τέκνων που έχουν από κοινού ή να τροποποιήσουν συμφωνία η οποία έχει ήδη επικυρωθεί, πρέπει να απευθυνθούν στο ληξιαρχείο. Προς τούτο, θα πρέπει να υποβάλουν τα παρακάτω έγγραφα:

  • Αίτηση ρύθμισης της άσκησης της γονικής μέριμνας
  • Συμφωνία για την άσκηση της γονικής μέριμνας και της ευθύνης για τους ανηλίκους, υπογεγραμμένη και από τους δύο γονείς ή τους αντιπροσώπους τους
  • Ο ληξίαρχος επανεξετάζει τη συμφωνία και καλεί τους γονείς να την τροποποιήσουν όταν δεν προστατεύει τα συμφέροντα των ανηλίκων
  • Η συμφωνία παραπέμπεται στη συνέχεια στην εισαγγελία του καθ’ ύλην αρμόδιου περιφερειακού δικαστηρίου, στον τόπο κατοικίας του ανηλίκου, για να αποφανθεί εντός 30 ημερών
  • Εάν δεν αντιτίθεται σχετικά η εισαγγελία, η υπόθεση παραπέμπεται στο ληξιαρχείο και ο ληξίαρχος επικυρώνει τη συμφωνία
  • Οι αποφάσεις επικύρωσης έχουν τα ίδια αποτελέσματα με τις δικαστικές αποφάσεις.

Πληροφορίες σχετικά με την αρμοδιότητα των ληξιαρχείων είναι διαθέσιμες στη διεύθυνση http://www.pgdlisboa.pt/leis/lei_mostra_articulado.php?nid=581&tabela=leis

Φορείς στους οποίους πρέπει να προσφύγουν τα ενδιαφερόμενα μέρη (ανάλογα με την υπόθεση: τα δικαστήρια, οι επιτροπές προστασίας παιδιών και νέων και τα ληξιαρχεία):

Καθ’ ύλην και κατά τόπον αρμοδιότητα των δικαστηρίων

Στο ζήτημα της ρύθμισης της γονικής μέριμνας, αρμόδιο είναι το τμήμα οικογενειακών υποθέσεων και ανηλίκων (juízo de família e menores) του περιφερειακού πρωτοδικείου (tribunal de comarca). Σε τομείς που δεν εμπίπτουν στην αρμοδιότητα των τμημάτων οικογενειακών υποθέσεων και ανηλίκων, αρμόδιο είναι το τοπικό πολιτικό τμήμα του περιφερειακού πρωτοδικείου ή το τμήμα γενικής αρμοδιότητας.

Εφαρμόζονται οι παρακάτω κανόνες για την κατά τόπον αρμοδιότητα:

  • Αρμόδιο είναι το δικαστήριο του τόπου κατοικίας του τέκνου κατά τον χρόνο κίνησης της διαδικασίας
  • Εάν είναι άγνωστη η κατοικία του τέκνου, αρμόδιο είναι το δικαστήριο του τόπου κατοικίας των ασκούντων τη γονική μέριμνα
  • Εάν οι ασκούντες τη γονική μέριμνα κατοικούν σε διαφορετικούς τόπους, αρμόδιο δικαστήριο είναι το δικαστήριο του τόπου κατοικίας του προσώπου το οποίο ασκεί τη γονική μέριμνα
  • Σε περίπτωση άσκησης της γονικής μέριμνας από κοινού, αρμόδιο δικαστήριο είναι το δικαστήριο του τόπου κατοικίας του προσώπου με το οποίο διαμένει το τέκνο ή, σε περίπτωση άσκησης της επιμέλειας από κοινού, το δικαστήριο στο οποίο ασκήθηκε αρχικά η αγωγή
  • Αν η αγωγή αφορά δύο τέκνα των ίδιων γονέων τα οποία κατοικούν σε διαφορετικές περιφέρειες, αρμόδιο δικαστήριο είναι το δικαστήριο στο οποίο ασκήθηκε αρχικά η αγωγή
  • Αν η αγωγή αφορά περισσότερα από δύο τέκνα των ίδιων γονέων τα οποία κατοικούν σε διαφορετικές περιφέρειες, αρμόδιο δικαστήριο είναι το δικαστήριο στην περιφέρεια του οποίου κατοικούν τα περισσότερα τέκνα
  • Εάν, κατά την έναρξη της διαδικασίας, το τέκνο διαμένει στο εξωτερικό και το δικαστήριο της Πορτογαλίας έχει διεθνή δικαιοδοσία, αρμόδιο για την εκδίκαση και την έκδοση απόφασης επί της υπόθεσης είναι το δικαστήριο του τόπου κατοικίας του ενάγοντος και του εναγόμενου
  • Αν ο ενάγων και ο εναγόμενος διαμένουν στο εξωτερικό και το δικαστήριο της Πορτογαλίας έχει διεθνή δικαιοδοσία, η υπόθεση εκδικάζεται από το τμήμα οικογενειακών υποθέσεων και ανηλίκων της Λισαβόνας, στη δικαστική περιφέρεια της Λισαβόνας
  • Με την επιφύλαξη των κανόνων για τις συναφείς πράξεις και των διατάξεων ειδικού νόμου, οι μεταβολές πραγματικών περιστατικών που λαμβάνουν χώρα μετά την έναρξη της διαδικασίας δεν έχουν καμία βαρύτητα.

Καθ’ ύλην και κατά τόπον αρμοδιότητα των επιτροπών προστασίας παιδιών και νέων

Οι επιτροπές προστασίας παιδιών και νέων είναι αρμόδιες σε υποθέσεις που αφορούν διαδικασίες για τη μέριμνα και προστασία των παιδιών και των νέων που βρίσκονται σε κίνδυνο, όταν συμφωνούν οι γονείς και δεν αντιτίθεται ο ανήλικος. Η επιτροπή προστασίας του τόπου κατοικίας του ανηλίκου κατά τον χρόνο που λαμβάνεται ενημέρωση για την κατάσταση είναι αρμόδια για την εφαρμογή των μέτρων μέριμνας και προστασίας.

Εφαρμόζονται οι παρακάτω κανόνες για την κατά τόπον αρμοδιότητα:

  • Εάν δεν είναι γνωστή η κατοικία του παιδιού ή του νεαρού προσώπου και αυτή δεν μπορεί να προσδιοριστεί, αρμόδια είναι η επιτροπή προστασίας του τόπου στον οποίο βρίσκεται το παιδί
  • Με την επιφύλαξη των διατάξεων των προηγούμενων παραγράφων, η επιτροπή προστασίας του τόπου όπου βρίσκεται ο ανήλικος προβαίνει στα μέτρα που θεωρούνται επείγοντα και αναγκαία για την άμεση προστασία του τέκνου
  • Εάν, μετά την εφαρμογή μη προστατευτικού μέτρου, μεταβληθεί ο τόπος κατοικίας του ανηλίκου για διάστημα άνω των τριών μηνών, η υπόθεση παραπέμπεται στην επιτροπή προστασίας του νέου τόπου κατοικίας
  • Η υλοποίηση του μέτρου μέριμνας και αναδοχής δεν συνεπάγεται τη μεταβολή του τόπου κατοικίας του παιδιού ή του νέου
  • Η κατά τόπον αρμόδια επιτροπή προστασίας του τόπου του δήμου ή της περιφέρειας που έχει την ευθύνη αναδοχής του παιδιού ή του νέου θα συνεργαστεί με την επιτροπή η οποία εφάρμοσε το μέτρο προστασίας και μέριμνας, στον αναγκαίο βαθμό για την αποτελεσματική παρακολούθηση του μέτρου που εφαρμόστηκε κατόπιν αιτήματος, για τον συγκεκριμένο σκοπό.

Καθ’ ύλην και κατά τόπον αρμοδιότητα των ληξιαρχείων

Ανάλογα με την υπόθεση, τα ληξιαρχεία είναι αρμόδια για την επικύρωση της συμφωνίας που αφορά τη γονική μέριμνα, είτε αυτή έχει υποβληθεί αυτοτελώς είτε έχει επισυναφθεί στις αιτήσεις διαζυγίου ή δικαστικού χωρισμού με αμοιβαία συναίνεση.

Ανάλογα με το εκάστοτε ζήτημα, τα ληξιαρχεία είναι αρμόδια για τη διεκπεραίωση και την έκδοση απόφασης σε διαδικασίες διαζυγίου ή δικαστικού χωρισμού με κοινή συναίνεση, περιλαμβανομένης της επικύρωσης των συμφωνιών που αφορούν τη γονική μέριμνα και προσαρτώνται σ’ αυτές.

Οι κανόνες της κατά τόπον αρμοδιότητας δεν ισχύουν για τα ληξιαρχεία. Με άλλα λόγια, τα μέρη μπορούν να απευθυνθούν σε οποιοδήποτε ληξιαρχείο.

Αρμοδιότητα σε συναφείς πράξεις

  • Εάν, ως προς το ίδιο παιδί, κινείται ξεχωριστά διαδικασία αστικής επιτροπείας και διαδικασία επιμέλειας και προστασίας, περιλαμβανομένων των διαδικασιών ενώπιον της επιτροπής προστασίας παιδιών και νέων, ή διαδικασία εκπαιδευτικής επιτροπείας, αυτές πρέπει να συνεκδικαστούν και αρμόδιος δικαστής για την εκδίκαση των υποθέσεων θα είναι ο δικαστής ενώπιον του οποίου κινήθηκε αρχικά η διαδικασία
  • Οι διατάξεις της προηγούμενης παραγράφου δεν εφαρμόζονται στα μέτρα αστικής επιτροπείας που αφορούν την αυτοδίκαιη επαλήθευση της μητρότητας ή πατρότητας, ή σε όσα εμπίπτουν στην αρμοδιότητα των ληξιαρχείων ή σε όσα αφορούν περισσότερα από ένα τέκνα
  • Στη δίκη διαζυγίου ή δικαστικού χωρισμού σωρεύονται οι διαδικασίες ρύθμισης της άσκησης της γονικής μέριμνας, παροχής διατροφής και απαγόρευσης της άσκησης γονικής μέριμνας.

Όταν η αστική διαδικασία επιτροπείας αφορά περισσότερα από ένα τέκνα, μπορεί να κινηθεί ενιαία διαδικασία, ενώ, όταν κινούνται διαφορετικές διαδικασίες, αυτές μπορούν να σωρευθούν στο σύνολό τους με οποιαδήποτε κινήθηκε πρώτη, εφόσον αυτό δικαιολογείται από τις οικογενειακές σχέσεις.

11 Ποια διαδικασία ακολουθείται στην περίπτωση αυτή; Υπάρχει διαδικασία κατεπείγοντος;

Η διαδικασία έχει ήδη αναφερθεί στην απάντηση της ερώτησης 10.

Οι υποθέσεις μέριμνας και προστασίας και οι αστικές υποθέσεις επιτροπείας μπορούν να αντιμετωπίζονται ως διαδικασίες κατεπείγοντος όταν η καθυστέρηση μπορεί να επηρεάσει δυσμενώς τα συμφέροντα του τέκνου. Σ’ αυτή την περίπτωση, εξακολουθούν να εκδικάζονται κατά τη διάρκεια των δικαστικών διακοπών.

Σε κάθε περίπτωση, σε καταστάσεις κατεπείγοντος χαρακτήρα μπορούν να εφαρμόζονται προσωρινά μέτρα.

Ιδίως, προβλέπονται οι παρακάτω νομικές διαδικασίες επείγοντος χαρακτήρα:

  • Με αίτημα της εισαγγελίας, το δικαστήριο, όταν λαμβάνει γνώση καταστάσεων οι οποίες θέτουν σε κίνδυνο τη ζωή ή τη σωματική ή διανοητική ακεραιότητα του ανηλίκου, εκδίδει προσωρινή απόφαση μέσα σε 48 ώρες, επιβεβαιώνοντας τα μέτρα που έχουν ληφθεί για την άμεση προστασία του τέκνου, εφαρμόζοντας οποιοδήποτε από τα μέτρα επιμέλειας και προστασίας που ορίζονται στον νόμο ή καθορίζοντας το τι είναι κατάλληλο για το μέλλον του ανηλίκου
  • Για τον σκοπό αυτό, το δικαστήριο διεξάγει συνοπτικά τις αναγκαίες έρευνες και διατάσσει τα αναγκαία μέτρα για να διασφαλίσει την εκτέλεση των αποφάσεών του, μπορεί να προσφύγει στις αστυνομικές αρχές και επιτρέπει στα πρόσωπα που είναι υπεύθυνα για τη συμμόρφωση με τις αποφάσεις του να εισέρχονται σε οποιαδήποτε κατοικία κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Επιπλέον, προβλέπονται οι παρακάτω νομικές διαδικασίες επείγοντος χαρακτήρα:

  • Όταν η ζωή ή η σωματική ή διανοητική ακεραιότητα του ανηλίκου βρίσκονται σε κίνδυνο και δεν συναινούν οι ασκούντες τη γονική μέριμνα ή οι ασκούντες την εν τοις πράγμασι επιμέλεια, οι αρμόδιες αρχές για ζητήματα που αφορούν τα παιδιά και τους νέους ή οι επιτροπές προστασίας παιδιών και νέων λαμβάνουν τα πρόσφορα μέτρα για την άμεση προστασία του ανηλίκου και ζητούν την παρέμβαση του δικαστηρίου ή της αστυνομίας
  • Η παρεμβαίνουσα υπηρεσία ενημερώνει την εισαγγελία άμεσα ή το συντομότερο δυνατό, αν αυτό δεν είναι εφικτό
  • Μέχρι να μπορέσει να παρέμβει το δικαστήριο, η αστυνομία απομακρύνει το παιδί ή τον νέο από την πηγή του κινδύνου και φροντίζει να τους παρασχεθεί επείγουσα προστασία σε ανάδοχη οικογένεια, στις εγκαταστάσεις των φορέων που είναι αρμόδιοι για ζητήματα που αφορούν παιδιά και νέους ή σε άλλο κατάλληλο μέρος
  • Η εισαγγελία, αφού ενημερωθεί από οποιονδήποτε από τους παραπάνω φορείς, καλεί αμέσως το αρμόδιο δικαστήριο να προβεί σε επείγουσες νομικές ενέργειες.

12 Μπορώ να τύχω νομικής συνδρομής για την κάλυψη των εξόδων της διαδικασίας;

Ναι, διατίθεται νομική συνδρομή στις διαδικασίες ενώπιον του δικαστηρίου και του ληξιαρχείου.

13 Είναι δυνατή η άσκηση ένδικου μέσου κατά απόφασης για τη γονική μέριμνα;

Ναι, με τον τρόπο που έχει ήδη οριστεί στην απάντηση της ερώτησης 10.

14 Σε ορισμένες περιπτώσεις, ενδέχεται να απαιτηθεί προσφυγή σε δικαστήριο ή άλλη αρχή για την εκτέλεση απόφασης σχετικής με τη γονική μέριμνα. Ποια διαδικασία εφαρμόζεται στις περιπτώσεις αυτές;

Παράβαση απόφασης για την άσκηση γονικής μέριμνας

Εάν ένας από τους γονείς ή τρίτος στον οποίο έχει ανατεθεί η μέριμνα του παιδιού δεν τηρεί τα συμφωνημένα ή αποφασισμένα ως προς την κατάσταση του τέκνου, το δικαστήριο μπορεί αυτεπαγγέλτως, με αίτηση της εισαγγελίας ή του άλλου γονέα:

  • να διατάξει τα αναγκαία μέτρα για τη διασφάλιση της αναγκαστικής εκτέλεσης
  • να επιβάλει πρόστιμο έως 20 λογιστικές μονάδες (το 2020, η αξία μίας λογιστικής μονάδας ισούταν με 102,00 ευρώ)
  • και, αφού επαληθεύσει τους εκατέρωθεν ισχυρισμούς, να διατάξει τον αθετούντα να καταβάλει αποζημίωση υπέρ του τέκνου, του αιτούντος γονέα ή και των δύο.

Εάν η συμφωνία έχει επικυρωθεί από το δικαστήριο ή το δικαστήριο έχει εκδώσει την απόφασή του, η αίτηση εκδικάζεται ως συναφής υπόθεση στη διαδικασία κατά την οποία συνήφθη η συμφωνία ή δημοσιεύθηκε η απόφαση για την οποία υποβλήθηκε αίτηση στο εκάστοτε δικαστήριο αν, σύμφωνα με τους κανόνες για τη δικαιοδοσία και την αρμοδιότητα, αυτό είναι το αρμόδιο δικαστήριο για να εκδικάσει την παράβαση.

Μόλις διεκπεραιωθεί ή προσαρτηθεί στη διαδικασία η αίτηση, ο δικαστής κλητεύει τους γονείς να παραστούν σε συνεδρίαση ή ενημερώνει σε εξαιρετικές περιπτώσεις τον εναγόμενο να προβάλει τους ισχυρισμούς που κρίνει πρόσφορους εντός πέντε ημερών.

Στη συνεδρίαση, οι γονείς μπορούν να συμφωνήσουν να τροποποιήσουν τα όσα έχουν οριστεί για την άσκηση της γονικής μέριμνας, λαμβάνοντας υπόψη τα συμφέροντα του τέκνου.

Σε περίπτωση μη συμμόρφωσης με το καθεστώς επικοινωνίας, εάν ο εναγόμενος δεν παραστεί στη συνεδρίαση, δεν προβάλει ισχυρισμούς ή αν οι ισχυρισμοί του είναι προδήλως αβάσιμοι, το δικαστήριο μπορεί να διατάξει να παραδοθεί το τέκνο ώστε να μπορεί να τηρηθεί το καθεστώς επικοινωνίας, προσδιορίζοντας τον τόπο στον οποίο θα πρέπει να πραγματοποιηθεί η επικοινωνία και προβλέποντας την παρουσία δικαστικών τεχνικών συμβούλων.

Ο εναγόμενος ενημερώνεται για να αφήσει το τέκνο με τον καθορισμένο τρόπο, επί ποινή επιβολής προστίμου.

Εάν δεν συγκληθεί η συνεδρίαση ή οι γονείς δεν καταρτίσουν συμφωνία, ο δικαστής παραπέμπει τους διαδίκους σε διαμεσολάβηση (εάν οι γονείς συμφωνήσουν να προσφύγουν σ’ αυτήν) ή σε εξέταση από πραγματογνώμονα και στη συνέχεια εκδίδει απόφαση.

Εάν έχει επιβληθεί πρόστιμο το οποίο δεν πληρωθεί εντός 10 ημερών, θα κινηθεί αναγκαστική εκτέλεση, από κοινού με την αντίστοιχη διαδικασία.

Η περίπτωση αυτή προβλέπεται κα ρυθμίζεται στον γενικό κανονισμό πολιτικής διαδικασίας επιτροπείας, που εγκρίθηκε με τον νόμο αριθ.º 141/2015, της 8ης Σεπτεμβρίου 2015, και είναι διαθέσιμος στη διεύθυνση http://www.pgdlisboa.pt/leis/lei_mostra_articulado.php?artigo_id=2428A0048&nid=2428&tabela=leis&pagina=1&ficha=1&so_miolo=&nversao=#artigo

Αναγκαστική εκτέλεση της διατροφής

Για την αναγκαστική εκτέλεση της διατροφής, διατίθενται τρεις εναλλακτικοί τρόποι: η συζήτηση λόγω παράβασης της γονικής μέριμνας, η οποία προαναφέρθηκε η συζήτηση προ της αναγκαστικής εκτέλεσης για την παροχή διατροφής, η οποία αναφέρεται παρακάτω ή η ειδική εκτέλεση της διατροφής, η οποία αναφέρεται παρακάτω.

Συζήτηση προ της αναγκαστικής εκτέλεσης για την είσπραξη της οφειλόμενης διατροφής (άρθρο 48 του γενικού κανονισμού πολιτικής διαδικασίας επιτροπείας)

Αν το πρόσωπο που είναι υπόχρεο να καταβάλει διατροφή δεν καταβάλει τα οφειλόμενα ποσά εντός 10 ημερών από την ημερομηνία που αυτά καταστούν πληρωτέα, ισχύουν τα παρακάτω:

  • Εάν το πρόσωπο είναι δημόσιος υπάλληλος, τα εκάστοτε ποσά αφαιρούνται μόλις καταστούν οφειλόμενα, με αίτημα του δικαστηρίου προς τον εργοδοτικό φορέα του δημόσιου υπαλλήλου
  • Εάν το πρόσωπο είναι μισθωτός υπάλληλος, τα ποσά θα αφαιρεθούν από τα εισοδήματα ή τον μισθό, ενώ για την εν λόγω αφαίρεση θα ενημερωθεί ο εργοδότης για να προβεί στις εν λόγω παρακρατήσεις και θα αναλάβει το ρόλο του θεματοφύλακα
  • Εάν ένα πρόσωπο λαμβάνει μίσθωμα, συντάξεις, επιδόματα, προμήθειες, ποσοστά, αμοιβές, προσόδους, συνεισφορές ή παρόμοια εισοδήματα, η αφαίρεση θα πραγματοποιηθεί από τις εν λόγω δόσεις όταν αυτές πρέπει να πληρωθούν ή να πιστωθούν, με τις κατάλληλες κατασχέσεις ή γνωστοποιήσεις, ενώ όσοι ενημερώνονται σχετικά αναλαμβάνουν τον ρόλο θεματοφύλακα.

Τα ποσά που αφαιρούνται καλύπτουν επίσης τα ποσά διατροφής που έχουν σωρευθεί προηγουμένως και καταβάλλονται απευθείας σε όσους πρέπει να τα παραλάβουν.

Ειδική διαδικασία εκτέλεσης απόφασης περί διατροφής

Αν οφείλεται διατροφή σε ανηλίκους, ο υπόχρεος διατροφής μπορεί, εναλλακτικά, να ασκήσει ειδική αγωγή με αίτημα την αναγκαστική εκτέλεση της διατροφής, όπως προβλέπεται στο άρθρο 933 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας (Código de Processo Civil). Έτσι, με μια ενιαία αγωγή, μπορεί να εισπράξει στο ακέραιο τα οφειλόμενα, ληξιπρόθεσμα ή μη ποσά. Σε αγωγή εκτέλεσης, ο δικαιούχος διατροφής μπορεί να προσφύγει σε ευρύτερα μέσα εκτέλεσης, όπως σε κατάσχεση και δέσμευση εισοδήματος.

Στην ειδική διαδικασία εκτέλεσης απόφασης περί διατροφής, ο αιτών μπορεί να ζητήσει: την επιδίκαση αναλογίας των ποσών, των μισθών ή των συντάξεων που λαμβάνει το άλλο μέρος ή δέσμευση του εισοδήματος του υπόχρεου διατροφής. Η επιδίκαση ή η δέσμευση είναι ανεξάρτητες από την κατάσχεση και προορίζονται να εξασφαλίσουν την καταβολή ποσών ήδη ληξιπρόθεσμων και μελλοντικά ληξιπρόθεσμων.

Όταν ο ενάγων ζητεί την επιδίκαση ποσών, μισθών ή συντάξεων, ο φορέας που είναι υπεύθυνος για την καταβολή τους ή τη διεκπεραίωση των αντίστοιχων πληρωμών ειδοποιείται ότι πρέπει να καταβάλει απευθείας στον ενάγοντα το επιδικασθέν ποσό. Το επιδικασθέν ποσό κατατίθεται μηνιαίως στον τραπεζικό λογαριασμό του ενάγοντος, ο οποίος οφείλει να παραθέσει τον αριθμό του λογαριασμού στο εισαγωγικό έγγραφο της αγωγής του.

Εάν με την αίτηση ζητείται δέσμευση εισοδήματος, ο αιτών πρέπει να προσδιορίσει το περιουσιακό στοιχείο το οποίο αφορά, και ο δικαστικός επιμελητής διατάσσει τη δέσμευση περιουσιακών στοιχείων τα οποία θεωρούνται επαρκή για την κάλυψη των ήδη ληξιπρόθεσμων και των μελλοντικά ληξιπρόθεσμων ποσών διατροφής.

Ο δικαιούχος της διατροφής εξακολουθεί να δύναται να ζητήσει την κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων του υπόχρεου της διατροφής. Η κατάσχεση μπορεί να αφορά ακίνητα και κινητά περιουσιακά στοιχεία, τραπεζικές καταθέσεις, πιστωτικά δικαιώματα, εμπορικές επιχειρήσεις ή μετοχές εταιρειών.

Εάν το κατασχεθέν περιουσιακό στοιχείο πωληθεί για την εξόφληση οφειλής από διατροφή, η επιστροφή του υπερβάλλοντος ποσού στον υπόχρεο της διατροφής δεν πρέπει να διατάσσεται παρά μόνον εάν η πληρωμή διατροφής η οποία θα καταστεί μελλοντικά ληξιπρόθεσμη είναι εξασφαλισμένη σε βαθμό που ο δικαστής κρίνει προσήκοντα, εκτός εάν παρασχεθεί εξασφάλιση ή άλλη κατάλληλη εγγύηση.

Ο υπόχρεος της διατροφής κλητεύεται μόνο αφού πραγματοποιηθεί η κατάσχεση/επιδίκαση/δέσμευση εισοδήματος. Η άσκηση ανακοπής κατά της εκτέλεσης ή της κατάσχεσης από τον υπόχρεο της διατροφής δεν αναστέλλει την εκτέλεση.

Σε περίπτωση αιτήματος τροποποίησης ή παύσης των πληρωμών διατροφής ενώ εκκρεμεί η ειδική διαδικασία εκτέλεσης απόφασης περί διατροφής, το αίτημα συνεκδικάζεται στο πλαίσιο της ειδικής διαδικασίας εκτέλεσης.

Ο Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας είναι διαθέσιμος, στην επικαιροποιημένη του έκδοση, στη διεύθυνση http://www.pgdlisboa.pt/leis/lei_mostra_articulado.php?nid=1959&tabela=leis

15 Τι πρέπει να πράξω για να επιτύχω την αναγνώριση και εκτέλεση σε αυτό το κράτος μέλος απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους;

Αναγνώριση

Η αναγνώριση απόφασης ρύθμισης της γονικής μέριμνας που έχει εκδοθεί σε άλλο κράτος μέλος το οποίο δεσμεύεται από τον κανονισμό αριθ. 2201/2003 της 27/11/2003 (στο εξής, ο κανονισμός Βρυξέλλες ΙΙα) γίνεται αυτοδικαίως. Με άλλα λόγια, δεν απαιτείται η τήρηση ειδικής διαδικασίας για την αναγνώριση της απόφασης.

Για να εκτελεστεί στην Πορτογαλία απόφαση ρύθμισης της γονικής μέριμνας με την έννοια του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα, η οποία έχει εκδοθεί σε άλλο κράτος μέλος, ο υπόψη διάδικος πρέπει να ασκήσει ενώπιον του δικαστηρίου αγωγή κήρυξης εκτελεστότητας της εν λόγω απόφασης.

Ωστόσο, το άρθρο 40 του κανονισμού Βρυξέλλες IIα προβλέπει δύο περιπτώσεις κατά τις οποίες δεν απαιτείται η υποβολή αίτησης κήρυξης εκτελεστότητας και αρκεί το πιστοποιητικό που εξέδωσε το δικαστήριο της χώρας προέλευσης κατά τον κανονισμό Βρυξέλλες ΙΙα για την εκτέλεση στην Πορτογαλία απόφασης η οποία έχει εκδοθεί σε άλλο κράτος μέλος. Αυτό ισχύει στις παρακάτω αποφάσεις: αποφάσεις που αφορούν τα δικαιώματα επικοινωνίας και αποφάσεις που διατάσσουν την επιστροφή του τέκνου οι οποίες εκδίδονται από το αρμόδιο δικαστήριο έπειτα από την έκδοση απόφασης μη επιστροφής η οποία εκδόθηκε σύμφωνα με το άρθρο 13 της σύμβασης της Χάγης του 1980 για τα αστικά θέματα της διεθνούς απαγωγής παιδιών.

Κατά τόπον αρμοδιότητα για την υποβολή της αίτησης κήρυξης εκτελεστότητας

Η κατά τόπον αρμοδιότητα για την αίτηση κήρυξης εκτελεστότητας ορίζεται στον κανονισμό Βρυξέλλες ΙΙα ως εξής: η αίτηση πρέπει να κατατεθεί ενώπιον του δικαστηρίου του τόπου κατοικίας του υπόχρεου της διατροφής ή του τόπου κατοικίας του τέκνου στο οποίο οφείλεται η διατροφή ή αν ελλείπει οποιοσδήποτε από τους εν λόγω συνδετικούς παράγοντες, ενώπιον του δικαστηρίου του τόπου εκτέλεσης.

Προδιαγραφές και έγγραφα που πρέπει να επισυναφθούν στην αίτηση κήρυξης εκτελεστότητας

Οι προδιαγραφές και τα έγγραφα που πρέπει να επισυναφθούν στην αίτηση κήρυξης εκτελεστότητας παρατίθενται στον κανονισμό Βρυξέλλες ΙΙα. Συνοπτικά, ο αιτών πρέπει να επισυνάψει τα παρακάτω στην αίτηση κήρυξης εκτελεστότητας: ένα επικυρωμένο αντίγραφο της απόφασης το πιστοποιητικό της απόφασης το οποίο εκδόθηκε σύμφωνα με το παράρτημα II του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα στην περίπτωση έκδοσης απόφασης ερημοδικήσαντος του εναγόμενου ή χωρίς αυτός να ασκήσει ένδικο μέσο, αποδεικτικά στοιχεία ότι κλητεύθηκε ή ότι έχει αδιαμφισβήτητα αποδεχθεί την απόφαση.

Εφαρμοστέα διαδικασία στην αίτηση κήρυξης εκτελεστότητας η οποία προβλέπεται στον κανονισμό Βρυξέλλες ΙΙα

Η εφαρμοστέα διαδικασία διέπεται από τους κανόνες που ορίζονται στον κανονισμό Βρυξέλλες ΙΙα και, για κάθε θέμα που δεν προβλέπεται από τον εν λόγω κανονισμό, από τους εσωτερικούς κανόνες της πολιτικής δικονομίας της Πορτογαλίας.

Επομένως, συνάγεται από τον κανονισμό Βρυξέλλες ΙΙα ότι η απόφαση κήρυξης εκτελεστότητας δεν ακολουθεί κατ’ αντιμωλίαν διαδικασία και ότι η αίτηση μπορεί να απορριφθεί μόνον για τους λόγους που ορίζονται στον εν λόγω κανονισμό. Έφεση κατά της απόφασης εκτέλεσης μπορεί να ασκηθεί από οποιονδήποτε διάδικο μέσα στην προθεσμία που ορίζεται στον κανονισμό Βρυξέλλες ΙΙα. Το δικαστήριο της Πορτογαλίας μπορεί να αποφανθεί ότι η αλλοδαπή απόφαση είναι μερικώς εκτελεστή, αλλά δεν μπορεί να την επανεξετάσει ως προς την ουσία της.

Εφαρμοστέοι κανόνες πολιτικής δικονομίας της Πορτογαλίας

Η αίτηση κήρυξης εκτελεστότητας πρέπει να υποβληθεί στο τμήμα οικογενειακών υποθέσεων και ανηλίκων του περιφερειακού πρωτοδικείου (tribunal de comarca). Αν δεν υπάρχει τμήμα οικογενειακών υποθέσεων και ανηλίκων, η αίτηση πρέπει να υποβληθεί στο τοπικό πολιτικό τμήμα του περιφερειακού πρωτοδικείου ή στο τμήμα με γενική αρμοδιότητα.

Η αγωγή έχει τη μορφή της τακτικής αναγνωριστικής αγωγής η οποία ορίζεται στον Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, με τις προδιαγραφές που ορίζονται στον κανονισμό Βρυξέλλες ΙΙα.

Επειδή η έφεση είναι πάντοτε παραδεκτή, ανεξάρτητα από την αξία της διαφοράς, είναι υποχρεωτικός ο διορισμός δικηγόρου.

Η εισαγγελία μπορεί να λάβει μέτρα προς υπεράσπιση των συμφερόντων των ανηλίκων.

Στην αρχική αίτηση, ο αιτών πρέπει:

  • να προσδιορίσει το δικαστήριο και τον αντίστοιχο δικαστή ενώπιον του οποίου ασκείται η αγωγή, και να προσδιορίσει τους διαδίκους, με αναγραφή του ονοματεπωνύμου, των διευθύνσεων ή της έδρας και, όποτε είναι εφικτό, του αριθμού του δελτίου ταυτότητας και του αριθμού φορολογικού μητρώου, του επαγγέλματος και του τόπου εργασίας τους
  • να προσδιορίσει την επαγγελματική έδρα του νόμιμου εκπροσώπου
  • να προσδιορίσει τον τύπο της διαδικασίας·
  • να παραθέσει τα στοιχειώδη πραγματικά περιστατικά που συνιστούν την αιτία της αγωγής και τις νομικές διατάξεις που αποτελούν τη βάση της αγωγής
  • να καταρτίσει την αίτηση την αίτηση∙
  • να δηλώσει την αξία της απαίτησης∙
  • να καθορίσει το αρμόδιο όργανο εκτέλεσης ή τον δικαστικό αντιπρόσωπο που είναι αρμόδιος γι’ αυτήν
  • να ζητήσει τη διεξαγωγή αποδείξεων εν προκειμένω, πρόκειται για το σύνολο των πληροφοριών που ορίζονται στον κανονισμό Βρυξέλλες ΙΙα και οι οποίες πρέπει να επισυναφθεί στην αίτηση
  • να επισυνάψει έγγραφο το οποίο θα αποδεικνύει την πληρωμή της οφειλόμενης δικαστικής δαπάνης ή τη χορήγηση νομικής συνδρομής ως λόγο απαλλαγής από την εν λόγω πληρωμή, περιλαμβανομένων των περιπτώσεων που η απαλλαγή χορηγήθηκε στο κράτος μέλος προέλευσης.

Η αρχική αίτηση και τα έγγραφα υποβάλλονται ηλεκτρονικά από τους νόμιμους εκπροσώπους με χρήση του υπολογιστικού συστήματος που υποστηρίζει τη δραστηριότητα των δικαστηρίων, στη διεύθυνση https://citius.tribunaisnet.mj.pt/.

Η ίδια διαδικασία εφαρμόζεται όταν η αγωγή ασκείται από την εισαγγελία για την υπεράσπιση των συμφερόντων του ανηλίκου. Η εισαγγελία απαλλάσσεται από τα έξοδα όταν ενεργεί προς υπεράσπιση των συμφερόντων του ανηλίκου.

Για να έχουν πρόσβαση στο πληροφοριακό σύστημα, οι δικηγόροι, οι ασκούμενοι δικηγόροι και οι νομικοί σύμβουλοι πρέπει να είναι καταχωρισμένοι στην αρμόδια αρχή η οποία διαχειρίζεται την πρόσβαση στο πληροφοριακό σύστημα.

Όποτε μια αξίωση δεν περιλαμβάνει τον διορισμό αντιπροσώπου και ο διάδικος δεν λαμβάνει συνδρομή ή λαμβάνει συνδρομή από αντιπρόσωπο, αλλά δικαιολογημένα αυτός παρεμποδίζεται από την ηλεκτρονική διεξαγωγή δικονομικών πράξεων, η αρχική αίτηση και τα έγγραφα μπορούν να υποβληθούν με έναν από τους παρακάτω τρόπους:

  • Με κατάθεση στον γραμματέα του δικαστηρίου η ημερομηνία κατάθεσης συνιστά την ημερομηνία διεξαγωγής της δικονομικής πράξης
  • Με αποστολή με συστημένη επιστολή η ημερομηνία της ταχυδρομικής σφραγίδας συνιστά την ημερομηνία διεξαγωγής της δικονομικής πράξης
  • Με κατάθεση με τηλεομοιοτυπία η ημερομηνία αποστολής συνιστά την ημερομηνία διεξαγωγής της δικονομικής πράξης.

Μόλις παραληφθούν από το δικαστήριο η αρχική αίτηση και τα επισυναπτόμενα έγγραφα, καταγράφονται και διανέμονται επισήμως. Ο δικαστής επαληθεύει ότι έχουν παρασχεθεί όλες οι αναγκαίες πληροφορίες και δεν υπάρχουν λόγοι απόρριψης, όπως ορίζεται στον κανονισμό Βρυξέλλες ΙΙα, και κηρύσσει την εκτελεστότητα της απόφασης. Στη συνέχεια η απόφαση κήρυξης της εκτελεστότητας κοινοποιείται στους διαδίκους.

16 Σε ποιο δικαστήριο αυτού του κράτους μέλους πρέπει να προσφύγω κατά της αναγνώρισης απόφασης γονικής μέριμνας που εκδόθηκε από δικαστήριο άλλου κράτους μέλους; Ποια διαδικασία ακολουθείται σε αυτή την περίπτωση;

Το άρθρο 21 του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα προβλέπει τη δυνατότητα ενός ενδιαφερόμενου μέρους να υποβάλει αίτηση σε κράτος μέλος για την κήρυξη της μη αναγνώρισης μιας απόφασης ρύθμισης της γονικής μέριμνας η οποία έχει εκδοθεί σε άλλο κράτος μέλος.

Σ’ αυτή την περίπτωση, το δικαστήριο στο οποίο θα πρέπει να προσφύγει ο διάδικος στην Πορτογαλία και οι εφαρμοστέοι δικονομικοί κανόνες είναι αυτοί που ορίζονται στην απάντηση της ερώτησης 15, με την ακόλουθη διευκρίνιση: πρόκειται για την περίπτωση συνήθους αγωγής για τη διαγραφή οφειλής. Αυτό έχει επιπτώσεις ως προς τους κανόνες του βάρους απόδειξης, διότι, σύμφωνα με το δίκαιο της Πορτογαλίας, σε αγωγές διαγραφής οφειλής, ο εναγόμενος οφείλει να αποδείξει τα πραγματικά περιστατικά που θεμελιώνουν το δικαίωμα που διεκδικείται.

17 Ποιο είναι το εφαρμοστέο δίκαιο στις διαδικασίες γονικής μέριμνας όταν το παιδί ή οι γονείς δεν διαμένουν σε αυτό το κράτος μέλος ή έχουν διαφορετικές ιθαγένειες;

Οι σχέσεις μεταξύ γονέων και τέκνων διέπονται:

  • από το κοινό εθνικό δίκαιο της χώρας της ιθαγένειας των γονέων

ή, ελλείψει αυτού,

  • από το δίκαιο του τόπου συνήθους διαμονής των γονέων

ή, αν οι γονείς έχουν τη συνήθη διαμονή τους σε διαφορετικά κράτη,

  • από το δίκαιο που διέπει την προσωπική κατάσταση του τέκνου.

Το δίκαιο που διέπει την προσωπική κατάσταση είναι το δίκαιο της ιθαγένειας του φυσικού προσώπου. Σε περίπτωση ανιθαγενών, το δίκαιο που διέπει την προσωπική κατάσταση είναι το δίκαιο του τόπου διαμονής τους. Ωστόσο, αν ο ανιθαγενής είναι ανήλικος ή δικαιοπρακτικά ανίκανος, το δίκαιο που διέπει την προσωπική κατάσταση είναι το δίκαιο της νόμιμης κατοικίας του.

Σημείωση:

Οι πληροφορίες στο παρόν δελτίο δεν δεσμεύουν το σημείο επικοινωνίας του Ευρωπαϊκού Δικαστικού Δικτύου για αστικές και εμπορικές υποθέσεις, ούτε τα δικαστήρια ή άλλες οντότητες και αρχές. Δεν υποκαθιστούν το ισχύον κείμενο του νόμου. Οι εν λόγω πληροφορίες υπόκεινται σε τακτική επικαιροποίηση και σε εξελισσόμενη ερμηνεία τους από τη νομολογία.

 

Αυτή η ιστοσελίδα είναι μέρος του ιστότοπου Η Ευρώπη σου.

Θα μας βοηθούσαν πολύ τα σχόλιά σας σχετικά με τη χρησιμότητα των παρεχόμενων πληροφοριών.

Your-Europe

Τελευταία επικαιροποίηση: 11/08/2021

Την έκδοση αυτής της σελίδας στην εθνική γλώσσα διαχειρίζεται ο αντίστοιχος αρμόδιος επαφής του ΕΔΔ. Οι μεταφράσεις έχουν γίνει από την αρμόδια υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι τυχόν αλλαγές που επιφέρει η αρμόδια εθνική αρχή στο πρωτότυπο ενδέχεται να μην έχουν περιληφθεί ακόμα στις μεταφράσεις. Η Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Δικαστικό Δίκτυο δεν αναλαμβάνουν καμία απολύτως ευθύνη όσον αφορά πληροφορίες ή δεδομένα που περιέχονται ή αναφέρονται στο παρόν έγγραφο. Βλ. την ανακοίνωση νομικού περιεχομένου για τους κανόνες πνευματικής ιδιοκτησίας που ισχύουν στο κράτος μέλος που είναι αρμόδιο για την παρούσα σελίδα.