Jeśli chodzi o wymiar sprawiedliwości w sprawach cywilnych, bieżące procedury i postępowania wszczęte przed końcem okresu przejściowego będą nadal prowadzone na mocy prawa UE. W portalu e-Sprawiedliwość do końca 2022 r. będą nadal aktualizowane informacje dotyczące Wielkiej Brytanii na podstawie dwustronnej umowy z tym krajem.

Transgraniczne umieszczanie dzieci, w tym w rodzinach zastępczych

Anglia i Walia
Autor treści:
European Judicial Network
Europejska sieć sądowa (w sprawach cywilnych i handlowych)

1 Czy na mocy prawa krajowego istnieje obowiązek uprzedniego zasięgnięcia opinii i uzyskania zgody przed transgranicznym umieszczeniem dziecka w rodzinie zastępczej? Proszę wymienić ewentualne wyjątki.

Aby państwo – za pośrednictwem organu samorządu terytorialnego – mogło umieścić dziecko w pieczy zastępczej, musi działać zgodne z przepisami ustawy z 1989 r. o dzieciach. Kwestie te regulują przepisy art. 20, zgodnie z którym organ samorządu terytorialnego może umieścić dziecko w pieczy w określonych okolicznościach, albo przepisy art. 31 dotyczące postanowienia w przedmiocie pieczy wydanego przez sąd. Przy podejmowaniu wszelkich decyzji dotyczących umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej zgodnie z prawem angielskim organy samorządu terytorialnego kierują się przede wszystkim dobrem dziecka. Rozporządzenie z 2010 r. dotyczące planowania pieczy, umieszczania w pieczy i przeglądu spraw dotyczących pieczy – Anglia („rozporządzenie z 2010 r.”) stanowi, że w przypadku dzieci, które zostały umieszczone w pieczy zastępczej przez organ samorządu terytorialnego, plan sprawowania pieczy powinien – w miarę możliwości – zostać uzgodniony między odpowiedzialnym organem a dowolnym z rodziców dziecka lub dowolną osobą niebędącą rodzicem dziecka, która wykonuje władzę rodzicielską, a w braku takiej osoby – przez osobę opiekującą się dzieckiem bezpośrednio przed przyjęciem środków w zakresie umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej przez odpowiedzialny organ. Jeżeli chodzi o dzieci, które ukończyły 16. rok życia i które zgodziły się na przyjęcie ich przez organ samorządu terytorialnego, w rozporządzeniu z 2010 r. ustanowiono wymóg uzgodnienia planu sprawowania pieczy bezpośrednio z takimi dziećmi.

Jeżeli chodzi o porozumienia spełniające kryteria określone w definicji pojęcia prywatnej pieczy zastępczej, organ samorządu terytorialnego musi ustalić, czy piecz będzie w zadowalającym stopniu służyć dobru dziecka i ochronie jego interesu, i powinien określić stosowność wszystkich porozumień w zakresie prywatnej pieczy zastępczej zgodnie z obowiązkami spoczywającymi na nim na mocy art. 67 ustawy z 1989 r. o dzieciach. Dlatego też rozporządzenie z 2005 r. dotyczące prywatnych rozwiązań w zakresie pieczy zastępczej nad dziećmi („rozporządzenie z 2005 r.”) stanowi, że prywatny opiekun zastępczy musi poinformować organ samorządu terytorialnego o rozpoczęciu wykonywania porozumienia z co najmniej sześciotygodniowym wyprzedzeniem, przy czym jeżeli porozumienie ma zacząć obowiązywać w ciągu najbliższych sześciu tygodni, właściwy organ samorządu terytorialnego należy powiadomić o nim niezwłocznie. Każda osoba biorąca udział w prywatnym sprawowaniu pieczy nad dzieckiem powinna jak najszybciej poinformować organ samorządu terytorialnego o przyjęciu porozumienia w tym zakresie. Przedstawiciele organu samorządu terytorialnego muszą odwiedzić lokal mieszkalny i porozmawiać z kandydatami na prywatnych opiekunów zastępczych, członkami gospodarstwa domowego i dzieckiem oraz, w miarę możliwości, porozmawiać z rodzicami dziecka oraz wszelkimi innymi osobami wykonującymi władzę rodzicielską wobec dziecka. Organ samorządu terytorialnego ma obowiązek ustalić, w miarę możliwości, czy spełnionych jest szereg szczegółowych warunków opisanych w załącznikach do rozporządzenia z 2005 r.

2 Jeżeli wymagane jest uprzednie zasięgnięcie opinii i uzyskanie zgody, do którego organu należy się zwrócić o opinię i zgodę?

W przypadku umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej przez organ samorządu terytorialnego procedurę konsultacji i udzielania zgody przeprowadza się zgodnie z art. 20 ustawy z 1989 r. o dzieciach, tj. umieszczenie uzgadnia się z rodzicami lub innymi osobami wykonującymi władzę rodzicielską wobec dziecka, jeżeli spełniono kryteria związane z przyjęciem dziecka. Ewentualnie dziecko może zostać umieszczone w pieczy zastępczej przez organ samorządu terytorialnego zgodnie z postanowieniem sądu. W obydwu tych przypadkach organ samorządu terytorialnego ma obowiązek zapewnić zgodność z ustawą z 1989 r. o dzieciach oraz, w szczególności, z rozporządzeniem z 2010 r. Organy samorządu terytorialnego dążą do możliwie jak najszybszego uzgodnienia planu sprawowania pieczy określającego, w jaki sposób organ samorządu terytorialnego będzie zaspokajał potrzeby dziecka wspólnie z jego rodzicami lub dowolnymi innymi osobami wykonującymi władzę rodzicielską wobec dziecka, a także wspólnie z dzieckiem w przypadkach, w których będzie to uzasadnione z uwagi na jego wiek.

Jeżeli chodzi o prywatne porozumienie w zakresie sprawowania pieczy zastępczej, prywatny opiekun zastępczy staje się odpowiedzialny za sprawowanie codziennej opieki nad dzieckiem w sposób służący dobru dziecka i ochronie jego interesu. Nadrzędna odpowiedzialność za dbałość o dobro i ochronę interesu dziecka objętego prywatną pieczą zastępczą spoczywa na jednym z jego rodziców lub na innej osobie wykonującej władzę rodzicielską wobec dziecka. Organy samorządu terytorialnego formalnie nie zatwierdzają ani nie rejestrują prywatnych opiekunów zastępczych. Organy samorządu terytorialnego są jednak zobowiązane do upewnienia się, że prywatna piecza zastępcza, która jest lub ma być sprawowana na ich terytorium, służy dobru dziecka i ochronie jego interesu. Odpowiedzialność prawna za dziecko objęte prywatną pieczą zastępczą spoczywa na organie samorządu terytorialnego, na którego terytorium dziecko zamieszkuje. W rozporządzeniu z 2005 r. na rodziców lub na osobę wykonującą władzę rodzicielską, a także na prywatnych opiekunów zastępczych i wszelkie inne osoby zaangażowane (bezpośrednio lub pośrednio) w objęcie dziecka prywatną pieczą zastępczą nałożono obowiązek powiadomienia organu samorządu terytorialnego o proponowanym lub faktycznym porozumieniu w przedmiocie pieczy zastępczej. Ponadto specjaliści w dziedzinie edukacji i zdrowia oraz inni specjaliści również powinni powiadomić organ samorządu terytorialnego o porozumieniu w przedmiocie pieczy zastępczej, o którym się dowiedzieli, jeżeli podejrzewają, że organ samorządu terytorialnego nie został lub nie zostanie powiadomiony o tym porozumieniu.

3 Proszę krótko opisać procedurę konsultacji i uzyskania zgody (w tym wymagane dokumenty, terminy, procedury i inne istotne szczegóły).

Jeżeli chodzi o umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej przez organ samorządu terytorialnego, w rozporządzeniu z 2010 r. wyznaczono terminy na podjęcie określonych czynności w ramach procesu planowania pieczy, ale nie termin na zgłoszenie decyzji dotyczącej umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Plan sprawowania pieczy sporządza się przed pierwszym umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej przez odpowiedzialny organ lub, jeżeli okaże się to trudne do zrealizowania w praktyce, w terminie dziesięciu dni roboczych od dnia rozpoczęcia pierwszego umieszczenia w pieczy zastępczej. Plan sprawowania pieczy podlega przeglądowi i jest objęty nadzorem sprawowanym przez niezależnego urzędnika rewidującego. Odpowiedzialny organ dokonuje w pierwszej kolejności przeglądu sprawy dotyczącej dziecka w terminie 20 dni roboczych od dnia objęcia tego dziecka opieką. Drugi przegląd przeprowadza się najpóźniej po upływie trzech miesięcy od zakończenia pierwszego przeglądu, przy czym kolejne przeglądy odbywają się w maksymalnie sześciomiesięcznych odstępach. Przeglądy przeprowadza pracownik socjalny przypisany do dziecka (wyznaczony przez odpowiedzialny organ) – w ich ramach należy wykazać, że zasięgnięto opinii dziecka oraz opinii pozostałych zaangażowanych osób, w tym opiekunów zastępczych, pracowników szkoły lub przedszkola, do których uczęszcza dziecko, lekarza lub – w stosownych przypadkach – dowolnej innej istotnej osoby.

W rozporządzeniu z 2005 r. wyznaczono terminy na dokonanie zgłoszenia, przeprowadzenie oceny i ustawiczne wywiązywanie się przez organy samorządu terytorialnego ze spoczywającego na nich obowiązku upewnienia się, że prywatna piecza zastępcza sprawowana na ich terytorium służy dobru dziecka i ochronie jego interesu. Jeżeli chodzi o kwestie związane z powiadamianiem, osoba wyrażająca gotowość do pełnienia funkcji prywatnego opiekuna zastępczego dziecka powiadamia właściwy organ samorządu terytorialnego o tym fakcie co najmniej 6 tygodni przed planowaną datą rozpoczęcia wykonywania porozumienia w przedmiocie prywatnej pieczy zastępczej lub niezwłocznie, jeżeli wykonywanie takiego porozumienia ma rozpocząć się w ciągu 6 tygodni. Ponadto każdy – w tym jedno z rodziców lub inna osoba wykonująca władzę rodzicielską wobec dziecka, niezależnie od tego, czy jest ona (bezpośrednio lub pośrednio) zaangażowana w proces obejmowania dziecka prywatną pieczą zastępczą, czy też nie – jest zobowiązany do powiadomienia właściwego organu samorządu terytorialnego o porozumieniu jak najszybciej po jego zawarciu. Organ samorządu terytorialnego odwiedza miejsce, w którym porozumienie w przedmiocie prywatnej pieczy zastępczej ma być realizowane, w terminie 7 dni od dnia otrzymania powiadomienia dotyczącego tego porozumienia. Organ samorządu terytorialnego oceni zawarte lub proponowane porozumienie. Organy samorządu terytorialnego będą następnie przeprowadzały wizyty następcze. W pierwszym roku obowiązywania porozumienia wizyty powinny odbywać się przynajmniej raz na sześć tygodni, natomiast w drugim roku i kolejnych latach obowiązywania porozumienia – przynajmniej raz na dwanaście tygodni.

4 Co zgodnie z prawem krajowym rozumie się przez „rodzinę zastępczą”?

Zgodnie z ustawodawstwem angielskim rodzina zastępcza to podmiot, w którym organ samorządu terytorialnego umieszcza dziecko podlegające pieczy rodzica zastępczego zatwierdzonego przez zarejestrowaną agencję świadczącą usługi pieczy zastępczej po przeprowadzeniu oceny odpowiedniości tego rodzica oraz jego gospodarstwa domowego. Rodzina zastępcza odpowiada za sprawowanie pieczy zastępczej nad dzieckiem lub osobą młodą podlegającymi opiece państwa. Agencja może ocenić i zatwierdzić dowolną osobę, którą uzna za odpowiednią. W ramach przeprowadzanej oceny agencja rozważa potencjalny wpływ wszystkich członków gospodarstwa domowego na proces sprawowania pieczy lub ich potencjalny wkład w ten proces. Wszyscy członkowie gospodarstwa domowego, którzy nie zostali zatwierdzeni pod kątem sprawowania pieczy, podlegają kontrolom policyjnym, których wyniki mogą wywrzeć wpływ na ocenę odpowiedniości danego gospodarstwa domowego.

Ponadto w sytuacji, gdy dziecko poniżej 16. roku życia (poniżej 18. roku życia w przypadku osób niepełnosprawnych) jest objęte pieczą przez osobę niebędącą jej rodzicem, osobą wykonującą wobec niego władzę rodzicielską ani osobą bliską (zgodnie z definicją przedstawioną w art. 105 ustawy z 1989 r. o dzieciach – tj. dziadkiem, babką, bratem, siostrą, wujem/stryjem lub ciotką/stryjenką (z którymi wiążą dziecko więzy pokrewieństwa, pokrewieństwa przyrodniego lub powinowactwa) lub przybranym rodzicem, który nie będzie pełnił funkcji prywatnego opiekuna zastępczego) i zamieszkuje z tą osobą w swoim własnym domu, prywatną pieczę zastępczą sprawuje się zgodnie z art. 66 ustawy z 1989 r. o dzieciach. Dziecka nie uznaje się za objęte prywatną pieczą zastępczą, jeżeli osoba sprawująca nad nim pieczę robiła to krócej niż 28 dni i nie zamierza robić tego dalej. Wyjątki od tej definicji przedstawiono w załączniku 8 do ustawy z 1989 r. o dzieciach. O ile osoba młoda nie jest osobą niepełnosprawną w rozumieniu ustawy z 1989 r. o dzieciach, osoba taka przestaje być objęta pieczą zastępczą po ukończeniu 16. roku życia, przy czym jeżeli warunki jej życia nie uległy zmianie, opieka ustawowa (Wytyczne dotyczące prywatnej pieczy zastępczej zmieniające wytyczne do ustawy z 1989 r. o dzieciach) będzie kontynuowana, a porozumienie w zakresie pieczy zastępczej przekształci się w nieformalną opiekę sprawowaną przez członków rodziny i przyjaciół.

Prywatny opiekun zastępczy staje się odpowiedzialny za sprawowanie codziennej opieki nad dzieckiem. Rodzice dziecka nadal wykonują względem niego władzę rodzicielską. Organ samorządu terytorialnego formalnie nie zatwierdza ani nie rejestruje prywatnego opiekuna zastępczego. Organ samorządu terytorialnego właściwy dla miejsca zamieszkania dziecka ma jednak obowiązek upewnić się, że prywatna piecza zastępcza, która jest lub ma być sprawowana na jego terytorium, służy dobru dziecka i ochronie jego interesu. W ramach tej oceny organ samorządu terytorialnego bada odpowiedniość wszystkich aspektów związanych z porozumieniem w przedmiocie prywatnej pieczy zastępczej zgodnie z rozporządzeniem z 2005 r. Jeżeli organ samorządu terytorialnego nie upewni się, że prywatna piecza zastępcza, która jest lub ma być sprawowana na jego terytorium, służy dobru dziecka i ochronie jego interesu, podejmuje działania na rzecz zagwarantowania dziecku możliwości zamieszkiwania z jednym z rodziców (lub z inną osobą wykonującą względem niego władzę rodzicielską) lub z osobą bliską i rozważa, czy w danym przypadku konieczne jest skorzystanie z któregokolwiek z uprawnień przysługujących mu względem dziecka zgodnie z przepisami ustawy.

5 Czy pojęcie „rodziny zastępczej” obejmuje bliskich dziecka? Jeśli tak, proszę podać, których.

Jeżeli chodzi o umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej przez państwo za pośrednictwem organów samorządu terytorialnego, wyłącznie w przypadku, gdy osoby bliskie zostały poddane procesowi oceny pod kątem zdolności do sprawowania pieczy zastępczej i zatwierdzone jako odpowiedni opiekunowie zastępczy przez panel ds. pieczy zastępczej powołany przez dostawcę usług w zakresie pieczy zastępczej. Tego rodzaju opiekunowie zastępczy, określani jako opiekunowie zastępczy będący „członkami rodziny i przyjaciółmi”, stanowią około 18% wszystkich opiekunów zastępczych w Anglii. Poddaje się ich mniej rygorystycznej ocenie i choć otrzymują wsparcie finansowe na pokrycie kosztów sprawowania opieki nad dzieckiem lub dziećmi, nie oczekuje się od nich objęcia pieczą zastępczą dzieci, które nie są względem nich osobami bliskimi. Funkcję takiego opiekuna zastępczego może pełnić każda osoba spokrewniona albo związana z dzieckiem.

Jeżeli chodzi o prywatną pieczę zastępczą, prywatny opiekun zastępczy może być członkiem dalszej rodziny, np. kuzynem lub cioteczną babką. Osoba będąca osobą bliską w rozumieniu definicji osoby bliskiej przedstawionej w ustawie z 1989 r. o dzieciach, tj. dziadek, babka, brat, siostra, wuj/stryjek lub ciotka/stryjenka (z którymi wiążą dziecko więzy pokrewieństwa, pokrewieństwa przyrodniego lub powinowactwa) lub przybrany rodzic, nie będzie jednak uznawana za prywatnego opiekuna zastępczego. Prywatny opiekun zastępczy może być przyjacielem rodziny, rodzicem przyjaciela dzieci lub osobą wcześniej nieznaną rodzinie dziecka gotową do objęcia go prywatną pieczą zastępczą. Należy jednak podkreślić, że porozumienie w przedmiocie pieczy zastępczej może mieć miejsce wówczas, gdy dziecko nie ukończyło 16. roku życia (18. roku życia, w przypadku gdy jest osobą niepełnosprawną) i korzystało z opieki i miejsca zamieszkania przez okres co najmniej 28 dni.

Ostatnia aktualizacja: 02/08/2021

Za wersję tej strony w języku danego kraju odpowiada właściwy punkt kontaktowy Europejskiej Sieci Sądowej (EJN). Tłumaczenie zostało wykonane przez służby Komisji Europejskiej. Jeżeli właściwy organ krajowy wprowadził jakieś zmiany w wersji oryginalnej, mogły one jeszcze nie zostać uwzględnione w tłumaczeniu. ESS ani Komisja Europejska nie ponoszą odpowiedzialności za wszelkie informacje, dane lub odniesienia zawarte w tym dokumencie. Informacje na temat przepisów dotyczących praw autorskich, które obowiązują w państwie członkowskim odpowiedzialnym za niniejszą stronę, znajdują się w informacji prawnej.