Sib espert

Repubblika Ċeka

Il-kontenut ipprovdut minn
Repubblika Ċeka

I. Listi u reġistri ta’ esperti

Hemm lista uffiċjali/reġistru ta’ esperti fir-Repubblika Ċeka.

Skont is-Subartikolu 4 tal-Artikolu 7 tal-Att dwar l-Esperti u l-Interpreti (Nru 36/1967 Coll.), implimentat mir-Regolament tal-Ministeru tal-Ġustizzja tas-17 ta’ April 1967 (Nru. 37/1967 Coll.), il-listi individwali ta’ esperti u interpreti ġuramentati għandhom ikunu aċċessibbli għall-pubbliku.

Il-Lista ta’ esperti u interpreti hija disponibbli hawnhekk u l-lista ta’ istituti esperti hija disponibbli hawnhekk.

L-entitajiet responsabbli għaż-żamma tar-reġistru tal-esperti huma l-Qrati Reġjonali u l-Ministeru tal-Ġustizzja.

Skont il-paragrafi (a), (c), (e) tas-Subartikolu 1 tal-Artikolu 4, tal-Att dwar l-Esperti u l-Interpreti (nru. 36/1967 Coll.), implimentat bir-Regolament Nru 37/1967 Coll., sabiex jiġu elenkati fir-reġistru, l-esperti jridu jissodisfaw il-kriterji li ġejjin:

  • Nazzjonalità (CZ, UE b’residenza permanenti jew fit-tul, pajjiżi terzi b’residenza permanenti),
  • Kwalifiki,
  • Edukazzjoni ulterjuri,
  • Kapaċità legali sħiħa,
  • Ebda rekord kriminali.

L-esperti jridu jieħdu ġurament sabiex ikunu rreġistrati. Il-ġurament huwa: “Inwiegħed li fl-attività esperta tiegħi se nikkonforma strettament mal-liġi, li se naġixxi b’mod imparzjali skont l-għarfien espert tiegħi, li se nagħmel użu sħiħ mill-għarfien kollu tiegħi u li se nżomm kunfidenzjali l-fatti li sirt naf bihom fl-eżerċizzju tal-attività esperta.”

L-esperti jridu japplikaw quddiem il-qorti kompetenti (f’xi każijiet, lill-Ministeru) sabiex jiġu elenkati.

L-esperti jistgħu jitneħħu mir-reġistru abbażi

  • tal-mewt tal-espert,
  • tad-dikjarazzjoni tal-mewt tal-espert mid-data li fiha d-deċiżjoni tal-qorti tal-Ġustizzja tiddikjara l-mewt,
  • tal-privazzjoni jew tal-limitazzjoni tal-kapaċità legali tal-espert fid-data li fiha d-deċiżjoni tal-qorti dwar id-depravazzjoni jew il-limitazzjoni tal-kapaċità legali tkun saret finali,
  • tal-kundanna definittiva għal reat kriminali intenzjonat jew kundanna definittiva għal reat negliġenti mwettaq b’konnessjoni mat-twettiq tal-attivitajiet ta’ espert,
  • tat-talba bil-miktub mill-espert għat-tneħħija mil-lista ta’ esperti u interpreti, ippreżentata lill-Ministeru tal-Ġustizzja jew lill-President tal-Qorti Reġjonali, wara t-tmiem tax-xahar kalendarju li fih it-talba għat-tneħħija mil-Lista ta’ Esperti u Interpreti ġiet ippreżentata lill-Ministeru tal-Ġustizzja jew lill-President tal-Qorti Reġjonali.

It-terminazzjoni tal-permess hija rregolata ulterjorment fl-Artikolu 20b tal-Att dwar l-Esperti u l-Interpreti (Nru 36/1967 Coll.). Id-dispożizzjoni tapplika f’każijiet fejn l-espert ma jibqax jissodisfa l-kundizzjonijiet għall-ħatra bħala espert jew, fil-prospett fit-tul, ma jkunx jista’ jwettaq xi attività (subartikolu 2).

Sabiex jiġi inkluż fir-reġistru, l-espert ma għandux għalfejn jissottoskrivi għal kodiċi ta’ kondotta jew kodiċi ta’ etika. Madankollu, il-karatteristiċi personali tal-kandidati jiġu vvalutati matul il-proċess tal-ħatra. L-esperti jridu jieħdu ġurament.

Il-lista ta’ esperti tiġi aġġornata regolarment kemm mill-Ministeru tal-Ġustizzja kif ukoll mill-Qrati Reġjonali.

Espert jista’ jinstab billi tintuża l-għodda ta’ tiftix. Din l-għodda ta’ tiftix tkopri l-esperti kollha.

L-esperti huma elenkati skont l-ispeċjalizzazzjoni. Bħalissa hemm madwar 50 speċjalizzazzjoni ewlenija. L-ispeċjalizzazzjonijiet huma aċċessibbli fir-reġistru.

L-espert għandu jibgħat rapport ta’ attività lill-korp li huwa responsabbli miż-żamma tal-lista.

II. Kwalifiki tal-esperti

L-esperti jridu jiksbu ċertu livell edukattiv fid-dixxiplina speċjalizzata tagħhom sabiex ikunu jistgħu jsejħu lilhom infushom esperti.

L-esperti ma għandhomx għalfejn ikunu membri ta’ korp professjonali biex jipprattikaw bħala espert.

L-esperti ma għandhomx għalfejn jaġġornaw jew itejbu l-ħiliet tagħhom b’mod regolari. Ma hemm l-ebda sistema ta’ Żvilupp Professjonali Kontinwu.

III. Remunerazzjoni tal-esperti

Ir-remunerazzjoni tal-espert tiġi kkalkulata skont ir-Regolament Nru 37/1967 Sb., dwar l-esperti u l-interpreti.

Hemm restrizzjonijiet fuq kif l-esperti jistgħu jiġu remunerati.

L-esperti maħtura mill-qorti ma jistgħux jirċievu ħlas bil-quddiem.

Id-dmir tal-ħlas tar-remunerazzjoni tal-esperti huwa ġestit kif ġej:

Proċedimenti ċivili

L-ispejjeż tal-proċedimenti jinkludu tariffa tal-esperti. Kull parti għandha tħallas l-ispejjeż li tkun ġarrbet u l-ispejjeż tar-rappreżentant tagħha. Il-qorti għandha tipprovdi lill-parti li tikseb suċċess sħiħ fil-kwistjoni bir-rimbors tal-ispejjeż imġarrba matul l-eżerċizzju effiċjenti jew id-difiża tad-dritt tagħha kontra l-parti telliefa. Jekk parti tirbaħ parzjalment biss, il-qorti għandha taqsam b’mod ġust ir-rimborż tal-ispejjeż jew tiddikjara li l-ebda wieħed mill-parteċipanti ma għandu jkun intitolat għal rimborż. Abbażi tar-riżultati tal-proċedimenti, l-Istat għandu jkun intitolat għar-rimborż tal-ispejjeż tal-proċedimenti mġarrba mill-Istat mill-partijiet, jekk dawn l-ispejjeż ma jkunux mistennija li jiġu eżenti mit-tariffi tal-qorti.

Proċedimenti kriminali

L-ispejjeż meħtieġa għat-tmexxija ta’ proċedimenti kriminali, inklużi proċedimenti ta’ infurzar, jaqgħu fuq l-Istat. Jekk il-konvenut kien legalment ikkundannat, huwa meħtieġ jirrimborża lill-Istat somma f’daqqa ta’ spejjeż oħra koperti mill-Istat, iżda biss jekk tkun saret talba għar-rapport tal-espert matul il-proċedimenti.

Ma hemm l-ebda mod kif il-partijiet jiksbu għajnuna legali fir-rigward tar-remunerazzjoni tal-espert.

IV. Responsabbiltà tal-esperti

Ir-regolamenti tar-Repubblika Ċeka ma fihom l-ebda dispożizzjoni partikolari li tiġġestixxi r-responsabbiltà tal-espert. Ir-regolamenti ġenerali (liġijiet dwar id-delitti / liġijiet kuntrattwali) huma applikabbli.

S’issa, l-esperti mhumiex obbligati jkopru r-responsabbiltà possibbli tagħhom permezz ta’ assigurazzjoni ta’ indennizz professjonali. Madankollu, se jkun hemm obbligu ta’ assigurazzjoni wara r-riforma li jmiss tal-liġi applikabbli.

Ir-responsabbiltà tal-espert mhijiex soġġetta għal limitu massimu bil-liġi.

V. Informazzjoni addizzjonali dwar il-proċedimenti tal-esperti

Id-dispożizzjonijiet legali ewlenin applikabbli għall-għarfien espert ġudizzjarju fir-Repubblika Ċeka jinsabu fl-Att Nru 36/1967 dwar l-esperti u l-interpreti, l-Att dwar il-Kodiċi tal-Proċedura Ċivili Nru 99/1963, l-Att dwar il-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali Nru 141/1961, u l-Att dwar il-Kodiċi tal-Proċedura Amministrattiva Nru 500/2004. Ma hemm l-ebda verżjoni bl-Ingliż ta’ dawn id-dispożizzjonijiet aċċessibbli online.

Ir-regoli ġenerali għall-ħatra ta’ espert għall-fini ta’ proċedimenti quddiem il-qrati ċivili, kriminali jew amministrattiva huma simili. It-titolu tal-espert huwa protett.

Is-sistema ġuridika tar-Repubblika Ċeka ma tiddistingwix bejn xhieda esperti, esperti tekniċi, esperti legali jew kwalunkwe tip ieħor ta’ esperti.

L-għadd totali ta’ esperti rreġistrati huwa ta’ madwar 9 000. Il-Ministeru tal-Ġustizzja ħejja Abbozz tal-Att il-ġdid dwar l-esperti. L-Abbozz ġie ppreżentat mill-gvern lill-Parlament. L-Abbozz għandu jidħol fis-seħħ fl-2021.

1. Ħatra tal-esperti

L-esperti jistgħu jinħatru minn qorti u / jew mill-partijiet.

Fi proċedimenti tal-qrati ċivili u dawk amministrattivi, mhuwiex possibbli li jinħatar espert qabel il-bidu tal-proċedimenti.

Fil-Proċedimenti Kriminali, il-punt 1 tal-Artikolu 105 tas-CCP jistipula: Jekk il-kjarifika tal-fatti rilevanti għall-proċedimenti kriminali teħtieġ għarfien espert, l-awtorità involuta fil-proċedimenti kriminali titlob l-opinjoni ta’ professjonist. Jekk tali proċedura ma tkunx biżżejjed minħabba l-kumplessità tal-kwistjoni vvalutata, jinħatar espert mill-awtorità involuta fil-proċedimenti kriminali. Fi proċedimenti ta’ qabel il-proċess, l-espert jinħatar mill-awtorità involuta fi proċedimenti kriminali li tqis li l-opinjoni esperta hija meħtieġa għad-deċiżjoni. Din l-awtorità tikkonsisti fil-prosekutur pubbliku, jekk il-kwistjoni tkun ġiet rinvijata għal investigazzjoni ulterjuri, u fl-imħallef li jippresjiedi fil-proċedimenti tal-proċess. Il-persuna akkużata, u fi proċedimenti ta’ proċess il-prosekutur pubbliku, jiġu nnotifikati dwar il-ħatra ta’ espert. Persuni oħra jiġu nnotifikati dwar il-ħatra ta’ espert, jekk jitqies li jkun meħtieġ biex jippermettu lill-espert jaċċessa ċertu post jew jaġixxi bi kwalunkwe mod ieħor meħtieġ biex imexxi l-proċedimenti tal-esperti.

1.a Ħatra minn qorti

Il-qorti tista’ taħtar l-espert meta ma jkollhiex għarfien espert li jkun meħtieġ f’każ partikolari. Hemm ukoll każijiet fil-liġi ċivili u dik kriminali fejn il-ħatra ta’ espert hija obbligatorja.

Il-punt 1 tal-Artikolu 105 tal-Att dwar il-Proċedura Kriminali Nru 141/1961 Coll., il-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali (minn hawn ’il quddiem “CCP”) jistipula: Jekk il-kjarifika tal-fatti rilevanti għall-proċedimenti kriminali teħtieġ għarfien espert, l-awtorità involuta fil-proċedimenti kriminali titlob l-opinjoni ta’ professjonist. Jekk tali proċedura ma tkunx biżżejjed minħabba l-kumplessità tal-kwistjoni vvalutata, jinħatar espert mill-awtorità involuta fil-proċedimenti kriminali.

Ma hemm ebda differenzi bejn il-ħatra ta’ espert għall-fini ta’ proċedimenti quddiem il-qrati ċivili, kriminali jew amministrattiva.

L-esperti maħturin mill-qorti għandhom obbligu legali li jirrappurtaw kwalunkwe kunflitt ta’ interess.

F’każijiet, fejn l-esperti jinħatru mill-qrati, il-qorti tuża lista jew reġistru ta’ esperti biex tagħżilhom, peress li l-qorti hija legalment marbuta li taħtar espert mir-reġistru.

1.b Ħatra mill-partijiet

Il-partijiet jistgħu jaħtru espert kull meta jkunu jridu. Ir-rapporti tal-esperti mħejjija minn esperti ġudizzjarji (irreġistrati f’direttorju pubbliku nazzjonali) maħtura mill-parti għandhom l-istess awtorità bħal rapport minn espert maħtur mill-qorti.

Il-partijiet ma għandhomx għalfejn isegwu proċess partikolari jew regoli partikolari meta jaħtru espert.

Ma jistax jinħatar espert wieħed miż-żewġ partijiet fil-litigazzjoni.

Il-qorti ma tistax tordna li ż-żewġ partijiet jaħtru espert wieħed (bħal f’kawżi ta’ valur baxx jew rapidi) pjuttost milli kull wieħed ikollu l-espert tiegħu.

Il-partijiet fil-litigazzjoni jeħtieġ li jipprovdu struzzjonijiet dettaljati lill-espert u mistoqsijiet li l-espert għandu jwieġeb.

2 Proċedura

2.a Proċedura ċivili

Ma hemm l-ebda rekwiżit speċifiku li espert jeħtieġ li jaderixxi miegħu fir-rapport tiegħu u/jew fil-proċedimenti tal-qorti bħal, pereżempju, fil-każistika.

Il-qorti ma timmonitorjax jew tikkontrolla l-progress tal-investigazzjonijiet tal-espert.

Ma hemm l-ebda kontroll tal-kwalità fuq il-prestazzjoni tal-espert (jiġifieri l-imħallef ma jagħmel l-ebda valutazzjoni f’dan ir-rigward fil-ġudizzju).

L-esperti normalment jiġu kontroeżaminati matul il-proċess.

Il-qorti mhijiex marbuta bil-fehma tal-espert. Ir-rapport tal-espert huwa tal-istess importanza bħal kwalunkwe evidenza oħra, l-imħallef huwa obbligat li jevalwah b’mod oġġettiv u fil-kuntest ta’ evidenza oħra. Ma hemm l-ebda preżunzjoni tal-eżattezza tal-opinjoni mogħtija mill-espert maħtur mill-qorti. Ir-rapport tal-espert imħejji minn espert ġudizzjarju (irreġistrat f’direttorju pubbliku nazzjonali) maħtur minn parti għandu l-istess awtorità bħal rapport ta’ espert maħtur mill-qorti. Il-partijiet jistgħu jikkontestaw ir-rapport permezz ta’ dikjarazzjonijiet.

Ma hemm l-ebda proċedura li biha l-esperti jiltaqgħu qabel il-proċess jew jiġu kontroeżaminati qabel il-proċess biex ifittxu li jnaqqsu l-kwistjonijiet u biex il-qorti tifhem id-differenzi fl-opinjonijiet.

L-esperti jistgħu jkunu f’kuntatt mal-partijiet matul il-proċedimenti iżda jridu jissodisfaw ir-rekwiżiti tal-Artikolu 11 tal-Att dwar l-Esperti u l-Interpreti (Nru 36/1967 Coll.) li jiddikjara li l-espert (l-interpretu) ma jistax jagħti fehmtu/ha (traduzzjoni) jekk ir-relazzjoni tiegħu/tagħha mal-każ, l-awtoritajiet ta’ eżekuzzjoni, il-parteċipanti jew ir-rappreżentanti tagħhom tista’ tkun waħda dubjuża għar-rigward tal-imparzjalità tiegħu/tagħha.

Malli l-espert (interpretu) isir jaf bil-fatti li għalihom ikollu kunflitt ta’ interess, huwa għandu jinnotifikah mingħajr dewmien; il-partijiet għandhom l-istess obbligu. Jekk l-espert (l-interpretu) huwiex permess jipprovdi rapport espert (traduzzjoni) jiġi deċiż mill-korp li ħatru għas-sottomissjoni tar-rapport tal-espert. Id-dispożizzjonijiet dwar ix-xhieda għandhom japplikaw mutatis mutandis għall-kwistjoni dwar liema każijiet espert (interpretu) jista’ jirrifjuta li jippreżenta perizja (traduzzjoni) u liema każijiet ir-rapport espert (traduzzjoni) ma jistax jiġi ordnat.

Il-partijiet huma obbligati jikkooperaw mal-esperti. Xi kultant il-partijiet jiġu mistiedna għal eżami jew interrogazzjoni mill-espert. L-esperti għandhom id-dritt li jagħmlu mistoqsijiet lix-xhieda waqt seduta ta’ smigħ.

B’mod partikolari, l-espert ma għandux għalfejn ikollu laqgħat mal-partijiet sabiex jiġbor il-kummenti tagħhom.

1. Rapport tal-espert

Ir-rekwiżiti formali li l-espert irid jissodisfa fir-rapport huma stabbiliti fl-Artikolu 13 tal-Att dwar l-Esperti u l-Interpreti (Nru 36/1967 Coll.). L-Artikolu 13 jipprovdi li jekk l-espert jissottometti r-rapport bil-miktub, huwa obbligat jiffirma kull kopja u jehmeż siġill; l-interpretu għandu l-istess obbligu għal traduzzjonijiet iċċertifikati.

L-esperti mhumiex meħtieġa jipprovdu rapport preliminari.

L-esperti mhumiex obbligati jindirizzaw l-argumenti tal-partijiet fir-rapport preliminari jew dak finali.

Ma hemm l-ebda rekwiżit speċifiku li espert jeħtieġ li jaderixxi miegħu fir-rapport tiegħu u/jew fil-proċedimenti tal-qorti bħal, pereżempju, fil-każistika.

Hemm każijiet fejn l-espert ikollu jipproduċi rapport addizzjonali wara li l-partijiet u l-imħallef ikunu għamlu mistoqsijiet addizzjonali.

L-esperti jibagħtu r-rapport tagħhom bil-miktub. L-espert jista’ jintalab jiddefendi r-rapport tiegħu.

2. Smigħ fil-qorti

L-espert ma għandux għalfejn jattendi seduta preliminari.

L-espert irid jattendi seduta ta’ smigħ sabiex iwieġeb għall-mistoqsijiet tal-qorti u tal-partijiet.

L-esperti normalment jiġu kontroeżaminati matul il-proċess.

L-informazzjoni ppreżentata hawnhekk inġabret matul il-Proġett Sib Espert minn kuntatti għal kull pajjiż magħżula mill-Istitut Ewropew tal-Kompetenzi u l-Esperti EEEI.

L-aħħar aġġornament: 17/05/2021

Il-verzjoni bil-lingwa nazzjonali hija ġestita mill-Istat Membru rispettiv. It-traduzzjonijiet saru mis-servizz tal-Kummissjoni Ewropea. Jista' jkun hemm xi tibdil imdaħħal fl-oriġinal mill-awtorità nazzjonali kompetenti li jkun għadu ma jidhirx fit-traduzzjonijiet. Il-Kummissjoni Ewropea ma taċċettax responsabbilta jew kwalunkwe tip ta' tort fir-rigward ta' kull informazzjoni jew dejta li tinsab jew li hemm referenza għaliha f'dan id-dokument. Jekk jogħġbok irreferi għall-avviż legali sabiex tiċċekkja r-regoli dwar id-drittijiet tal-awtur għall-Istati Membri responsabbli minn din il-paġna.