Uwaga: niedawno wprowadzono na tej stronie zmiany w oryginalnej wersji językowej francuski. Strona w wybranej przez Ciebie wersji językowej jest obecnie tłumaczona przez nasze służby tłumaczeniowe.
Swipe to change

Mediacja w państwach UE

Francja

Zamiast zwracać się do sądu, warto spróbować rozstrzygnąć spór drogą mediacji. Mediacja jest alternatywną metodą rozstrzygania sporów (ADR), w ramach której mediator pomaga stronom sporu osiągnąć porozumienie. We Francji rząd i przedstawiciele zawodów prawniczych zdają sobie sprawę z korzyści wynikających z mediacji. Ustawodawca również zdecydowanie zachęca do stosowania tej metody rozstrzygania sporów.

Autor treści:
Francja
Oficjalne tłumaczenie przeglądanej wersji językowej nie istnieje.
Tutaj znajdą Państwo tłumaczenie maszynowe tego tekstu. Ma ono charakter wyłącznie orientacyjny. Autorzy tej strony nie ponoszą odpowiedzialności za jakość tłumaczenia maszynowego.

Z kim należy się skontaktować?

We Francji nie istnieje centralny ani rządowy organ odpowiedzialny za regulację zawodu mediatora.

Obecnie francuskie prawo nie przewiduje żadnego szczególnego programu kształcenia umożliwiającego prowadzenie mediacji, z wyjątkiem spraw z zakresu prawa rodzinnego. W portalu https://www.justice.fr/régler-litiges-autrement/médiation zagadnieniu mediacji poświęcono jednak oddzielną sekcję, która jest regularnie aktualizowana.

Każdy sąd apelacyjny (cour d’appel) publikuje wykazy mediatorów w sprawach cywilnych, społecznych i gospodarczych. Wykazy te ustanowiono na mocy art. 8 ustawy nr 2016-1547 z dnia 18 listopada 2016 r. o modernizacji systemu wymiaru sprawiedliwości na miarę XXI w. Wykazy te mają służyć przede wszystkim sędziom, ale można je również udostępniać stronom postępowania w dowolny sposób. W szczególności są one dostępne na stronach internetowych właściwych sądów apelacyjnych.

W jakich dziedzinach dopuszcza się korzystanie z mediacji lub jest ona najbardziej rozpowszechniona?

Strony mogą korzystać z mediacji w dowolnym czasie i we wszystkich dziedzinach prawa, z wyjątkiem dziedzin objętych tzw. normami ogólnymi porządku publicznego (ordre public de direction). Na przykład nie można zastosować mediacji, by obejść bezwzględnie obowiązujące przepisy dotyczące zawierania małżeństw lub rozwodu.

Mediację stosuje się przede wszystkim:

  • w sporach sąsiedzkich;
  • w przypadku problemów z odzyskaniem wierzytelności;
  • w sporach między wynajmującymi a najemcami;
  • w sporach między małżonkami o prawo do kontaktów z dzieckiem.

Do jakich zasad należy się zastosować?

Korzystanie z mediacji

Do francuskiego prawa mediację wprowadzono ustawą nr 95-125 z dnia 8 lutego 1995 r. o organizacji sądów i postępowania cywilnego, karnego i administracyjnego.

Rozporządzeniem (ordonnance) nr 2011-1540 z dnia 16 listopada 2011 r. wprowadzono do krajowego porządku prawnego unijną dyrektywę 2008/52/WE. W dyrektywie tej określono ramy sprzyjające polubownemu rozstrzyganiu sporów przez strony przy wsparciu osoby trzeciej, czyli mediatora. Rozporządzeniem rozszerzono zakres stosowania tej dyrektywy, aby miała ona zastosowanie nie tylko do mediacji transgranicznych, ale również do mediacji niezawierających aspektu transgranicznego, z wyjątkiem sporów dotyczących umowy o pracę, jak również z dziedziny krajowego prawa administracyjnego (droit administratif régalien).

Rozporządzenie (ordonnance) z dnia 16 listopada 2011 r. stanowi nowelizację ustawy z dnia 8 lutego 1995 r. określającą ogólne ramy prawne mediacji. W akcie tym zawarto definicję terminu mediacja, doprecyzowano cechy, którymi musi się wykazać mediator i podkreślono zasadę poufności mediacji – niezbędną, by proces ten zakończył się powodzeniem.

Mediacja w drodze porozumienia

Strony mogą z własnej inicjatywy uzgodnić, że zwrócą się do mediatora. W tym celu nie muszą występować na drogę sądową.

Niemniej strony, które wszczęły sprawę sądową, nadal mogą skorzystać z jednej z dostępnych alternatywnych metod rozwiązywania sporów, w tym z mediacji.

Mediacja sądowa

Jeżeli jednak sprawę skierowano do sądu, „sędzia rozpatrujący daną sprawę, może, po wyrażeniu zgody przez strony, wyznaczyć osobę trzecią w celu wysłuchania stron i skonfrontowania ich punktów widzenia, by umożliwić im rozwiązanie dzielącego ich konfliktu” (art. 131-1 kodeksu postępowania cywilnego).

W sprawach rodzinnych sędzia może również nakazać stronom, w ograniczonym zakresie dotyczącym odpowiedzialności rodzicielskiej lub nakładania środków tymczasowych w sprawach o rozwód, udział w bezpłatnym spotkaniu informacyjnym o mediacji. Odmowa uczestnictwa w takim spotkaniu nie pociąga za sobą żadnych sankcji (art. 255 i 373-2-10 kodeksu cywilnego).

Ustawą nr 2019-222 z dnia 23 marca 2019 r. o programowaniu na lata 2018–2022 i reformie systemu wymiaru sprawiedliwości wprowadzono mediację prowadzoną po wydaniu orzeczenia w art. 373-2-10 kodeksu cywilnego:

„W przypadku braku porozumienia między stronami sąd podejmuje próbę ich pojednania.

Aby pomóc rodzicom osiągnąć porozumienie w sprawie wykonywania odpowiedzialności rodzicielskiej, sąd może im zaproponować mediację, chyba że podniesiono zarzuty, że matka lub ojciec stosuje przemoc wobec drugiego z rodziców lub dziecka. Jeżeli rodzice zgadzają się na mediację, sąd może w tym celu wyznaczyć mediatora rodzinnego, w tym w kończącym postępowanie orzeczeniu w sprawie sposobu wykonywania odpowiedzialności rodzicielskiej.

Jeżeli nie podniesiono zarzutów, że matka lub ojciec stosuje przemoc wobec drugiego z rodziców lub dziecka, sąd może nawet skierować rodziców na spotkanie z mediatorem rodzinnym, który poinformuje ich o celu i przebiegu mediacji”.

Mediacja obowiązkowa

W wyniku najnowszych zmian w przepisach mediacja jest obowiązkowa, zgodnie z francuskim prawem, w określonych okolicznościach.

W art. 7 ustawy nr 2016-1547 z dnia 18 listopada 2016 r. o modernizacji systemu wymiaru sprawiedliwości na miarę XXI w. na zasadzie eksperymentu w 11 sądach wprowadzono wymóg podjęcia próby mediacji przed wniesieniem sprawy do sądu. Początkowo eksperyment ten miał trwać do końca 2019 r., ale przedłużono go do 31 grudnia 2020 r.

Każdy, kto wnosi o zmianę orzeczenia sądu rodzinnego lub postanowienia ugody zatwierdzonej przez sąd, musi najpierw podjąć próbę mediacji rodzinnej, zanim sprawa trafi ponownie do sądu. Bez podjęcia takiej próby wniosek o zmianę będzie niedopuszczalny.

Dotyczy to wniosków w sprawie:

  • miejsca zwykłego pobytu dziecka;
  • prawa do odwiedzin i zabierania dziecka do swojego miejsca zamieszkania;
  • łożenia na edukację i utrzymanie małoletniego dziecka oraz
  • orzeczeń dotyczących wykonywania odpowiedzialności rodzicielskiej.

Podjęcie próby mediacji rodzinnej przed skierowaniem sprawy do sądu nie jest obowiązkowe, jeżeli:

  • jedno z rodziców stosuje przemoc wobec drugiego z rodziców lub dziecka;
  • wniosek dotyczy zatwierdzenia przez sąd ugody zawartej między stronami lub
  • w ocenie sądu istnieje inny uzasadniony powód, dla którego od stron nie należy wymagać podjęcia próby mediacji przed skierowaniem sprawy do sądu.

W ustawie nr 2019-222 z dnia 23 marca 2019 r. o programowaniu na lata 2018-2022 i reformie systemu wymiaru sprawiedliwości wprowadzono wymóg zastosowania jednej z alternatywnych metod rozwiązywania sporów, w tym mediacji, w przypadku wniosków dotyczących płatności kwoty nieprzekraczającej 5 000 euro lub sporu sąsiedzkiego. Przed wniesieniem takiego powództwa do sądu strony muszą z własnej inicjatywy podjąć próbę pojednania, za której przebieg odpowiada rozjemca sądowy (conciliateur de justice), próbę mediacji lub próbę przeprowadzenia postępowania mającego na celu rozstrzygnięcie sporu wyłącznie przez strony reprezentowane przez adwokatów, bez udziału osób trzecich (procédure participative). W przypadku niepodjęcia takiej próby sąd może z urzędu oddalić powództwo jako niedopuszczalne. W przepisach przewidziano jednak cztery wyjątki:

  • jeżeli co najmniej jedna ze stron zwraca się do sądu o zatwierdzenie ugody;
  • jeżeli przed wniesieniem sprawy do sądu należy odwołać się do organu, który wydał orzeczenie;
  • jeżeli z uzasadnionego powodu możliwość skorzystania z jednej z metod polubownego rozstrzygania sporów, o których mowa w akapicie pierwszym, jest niedostępna, w szczególności jeżeli rozjemcy sądowi są niedostępni w rozsądnym terminie; lub
  • jeżeli obowiązuje przepis szczegółowy, zgodnie z którym sąd lub organ administracji musi podjąć próbę pojednania.

Regulacje dotyczące mediacji

Na poziomie krajowym nie obowiązuje kodeks etyki zawodowej mediatorów.

Niektórzy mediatorzy odwołują się – bezpośrednio lub pośrednio jako członkowie zatrudniającej ich instytucji – do kodeksów lub kart etyki zawodowej opracowanych przez stowarzyszenia lub federacje.

Instytucje korzystające z akredytowanych usług mediacji rodzinnej – tj. usług finansowanych ze środków publicznych z kasy świadczeń rodzinnych (Caisse d’allocations familiales), rolniczej kasy wzajemnych ubezpieczeń społecznych (Mutualité sociale agricole) i przez Ministerstwo Sprawiedliwości – zobowiązały się do przestrzegania określonych norm dotyczących świadczenia i jakości tych usług. Normy te określono w krajowym ramach odniesienia.

Ponadto w dekrecie (décret) nr 2017-1457 z dnia 9 października 2017 r. w sprawie wykazów mediatorów prowadzonych przez sądy apelacyjne określono przesłanki, które trzeba spełnić, aby zostać wpisanym do takiego wykazu. Zgodnie z tymi przesłankami:

  1. wyciąg z rejestru karnego (tzw. bulletin n°2) kandydata na mediatora nie może zawierać wpisów dotyczących wyroków skazujących, stwierdzenia niezdolności do wykonywania określonych zawodów lub pozbawienia praw;
  2. mediatorami nie mogą być osoby, które dopuściły się w przeszłości działań niehonorowych, nieuczciwych i niemoralnych, wskutek których nałożono na nie sankcje dyscyplinarne lub administracyjne polegające na zwolnieniu z pracy, zawieszeniu, usunięciu ze stanowiska, cofnięciu zgody lub cofnięciu zezwolenia;
  3. mediatorzy muszą odbyć szkolenie lub mieć doświadczenie potwierdzające zdolność do prowadzenia mediacji. Wymóg ten dotyczy zarówno osób fizycznych, jak i osób prawnych – każda osoba fizyczna, która należy do struktur osoby prawnej i świadczy usługi mediacji, musi spełniać warunki mające zastosowanie do osób fizycznych.

Informacje i szkolenia

Obecnie francuskie prawo nie przewiduje żadnego szczególnego programu kształcenia umożliwiającego prowadzenie mediacji.

Mediatorzy rodzinni mogą uzyskać dyplom mediatora rodzinnego (diplôme d’Etat de médiateur familial, DEMF) wprowadzony na mocy dekretu z dnia 2 grudnia 2003 r. i zarządzenia (arrêté) z dnia 12 lutego 2004 r.

Uzyskanie tego dyplomu nie jest warunkiem wykonywania zawodu mediatora rodzinnego; jest natomiast wymagane do świadczenia akredytowanych usług mediacji rodzinnej.

Jakie są koszty mediacji?

Mediacja pozasądowa lub sądowa jest płatna, a jej koszty ponoszą osoby, które skorzystały z tego alternatywnego sposobu rozstrzygania sporów.

Wynagrodzenie mediatora może wchodzić w zakres pomocy prawnej, jak przewidziano w art. 118-9 i nast. dekretu nr 91-1266 z dnia 19 grudnia 1991 r. Nie może ono jednak przekraczać kwoty 256 euro w przypadku jednej strony lub 512 euro w przypadku wszystkich stron.

W przypadku mediacji sądowej wynagrodzenie jest ustalane przez urzędnika sądowego odpowiedzialnego za obliczenie opłat (magistrat taxateur) po wykonaniu zadania i przedstawieniu rachunku lub wykazu kosztów (art. 119 dekretu nr 91-1266 z dnia 19 grudnia 1991 r.). Sędzia ustala wartość depozytu i wynagrodzenia (art. 131-6 i 131-13 kodeksu postępowania cywilnego). Z powodu braku jasno określonego w przepisach wykazu stawek koszt jednostkowy usług mediacji rodzinnej jest zmienny.

Instytucje świadczące usługi mediacji finansowane ze środków publicznych zobowiązują się przestrzegać krajowego wykazu stawek zmiennych przy obliczaniu udziału finansowego w kosztach ponoszonego przez rodziny. Udział finansowy każdej ze stron w przeliczeniu na sesję mediacyjną i osobę wynosi od 2 euro do 131 euro w zależności od dochodów stron.

Czy ugoda zawarta w następstwie mediacji może podlegać egzekucji?

Gdy strony dojdą do porozumienia, jest ono dla nich wiążące jak każda inna umowa.

W przypadku zawarcia ugody pozasądowej w art. 1565 kodeksu postępowania cywilnego przewidziano możliwość wystąpienia do sędziego właściwego do rozpoznania danej sprawy o nadanie takiej ugodzie klauzuli wykonalności.

W przypadku mediacji sądowej art. 131-12 kodeksu postępowania cywilnego przewiduje, że sędzia, który rozpoznaje sprawę, zatwierdza przedłożoną mu ugodę na wniosek stron.

Art. L111-3 1 kodeksu postępowania cywilnego przewiduje, że ugody zawarte w ramach mediacji sądowej lub pozasądowej stanowią tytuł egzekucyjny, o ile sąd powszechny lub administracyjny nadał im klauzulę wykonalności.

Ostatnia aktualizacja: 17/01/2022

Za wersję tej strony w języku danego kraju odpowiada właściwe państwo członkowskie. Tłumaczenie zostało wykonane przez służby Komisji Europejskiej. Jeżeli właściwy organ krajowy wprowadził jakieś zmiany w wersji oryginalnej, mogły one jeszcze nie zostać uwzględnione w tłumaczeniu. Komisja Europejska nie przyjmuje żadnej odpowiedzialności w odniesieniu do danych lub informacji, które niniejszy dokument zawiera, lub do których się odnosi. Informacje na temat przepisów dotyczących praw autorskich, które obowiązują w państwie członkowskim odpowiedzialnym za niniejszą stronę, znajdują się w informacji prawnej.