Sluiten

BÈTAVERSIE VAN HET PORTAAL NU BESCHIKBAAR!

Bezoek de bètaversie van het Europees e-justitieportaal en vertel ons wat u ervan vindt!

 
 

Kruimelpad

  • Home
  • Mogelijkheden om naar de rechter te stappen ter bescherming van het milieu

menu starting dummy link

Page navigation

menu ending dummy link

Dostęp do wymiaru sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska - Czechy

De tekst op deze pagina is een automatische vertaling. De kwaliteit wordt niet gegarandeerd.

De kwaliteit van deze vertaling werd beoordeeld als: onbetrouwbaar

Vindt u deze vertaling nuttig?


  1. Podstawy konstytucyjne
  2. Wymiar sprawiedliwości
  3. Sprawy dotyczące dostępu do informacji
  4. Dostęp do wymiaru sprawiedliwości w sprawach dotyczących udziału społeczeństwa w procesie decyzyjnym
  5. Dostęp do wymiaru sprawiedliwości w sprawach dotyczących działania lub zaniechania
  6. Dostęp do wymiaru sprawiedliwości: inne środki zaskarżenia
  7. Legitymacja procesowa
  8. Zastępstwo prawne
  9. Dowody
  10. Środki zabezpieczające
  11. Koszty
  12. Mechanizmy pomocy finansowej
  13. Terminowość
  14. Inne kwestie
  15. Cudzoziemcy
  16. Sprawy transgraniczne

Podstawy konstytucyjne

W art. 35 czeskiej Karty praw podstawowych (zwanej dalej „kartą”), która stanowi część konstytucji Republiki Czeskiej, zapisano prawo do przyjaznego środowiska naturalnego oraz prawo do terminowej i pełnej informacji o stanie środowiska. Karta przyznaje także powiązane prawo do ochrony zdrowia. Ponadto stanowi ona, że nikt nie może wykonywać swoich praw z narażeniem lub szkodą dla środowiska naturalnego, zasobów naturalnych, różnorodności biologicznej i pamiątek kultury „ponad miarę określoną w ustawie”. W art. 7 Konstytucji Republiki Czeskiej stwierdzono, że rząd odpowiada za „przemyślane wykorzystywanie zasobów naturalnych i ochronę bogactwa naturalnego”. Zgodnie z art. 36 Karty każdy może dochodzić swoich praw przed niezawisłym sądem, a w określonych przypadkach także przed innym organem. Kto twierdzi, że jego prawa zostały naruszone decyzją organu administracji publicznej, może zwrócić się do Sądu o zbadanie legalności tej decyzji, o ile ustawa nie stanowi inaczej. Z kompetencji sądów nie może jednak być wyłączone badanie decyzji odnoszących się do podstawowych praw i wolności zawartych w Karcie. W postępowaniach administracyjnych lub sądowych obywatele mogą powoływać się na konstytucyjne prawo do życia w przyjaznym środowisku naturalnym. Zgodnie z art. 41 Karty wspomnianych praw można jednak dochodzić tylko w granicach ustaw, które te przepisy wykonują. Zgodnie z art. 10 Konstytucji Republiki Czeskiej umowy międzynarodowe, na których ratyfikację parlament wyraził zgodę i które wiążą Republikę Czeską, są częścią jej porządku prawnego i mają pierwszeństwo przed ustawami krajowymi. Orzecznictwo sądów czeskich dodało kolejne dwa wymogi umożliwiające bezpośrednie stosowanie umów międzynarodowych. Umowy te muszą być „wystarczająco szczegółowe” i „przyznawać szczególne prawa” osobom prywatnym. W większości swoich orzeczeń czeskie sądy dochodziły do wniosku, że przepisy konwencji z Aarhus nie mają „bezpośredniego zastosowania”, ponieważ nie są „wystarczająco szczegółowe”. Z drugiej strony w niektórych orzeczeniach sądy podkreślały, że przepisy krajowe należy interpretować w ścisłym powiązaniu z międzynarodowymi zobowiązaniami wynikającymi z konwencji.

II. Wymiar sprawiedliwości

Czeskie prawo należy do kontynentalnego systemu prawnego, który opiera się na skodyfikowanych przepisach przyjmowanych przez Parlament. Orzeczeń sądowych nie uznaje się za formalne źródło prawa. Orzecznictwo sądów wyższej instancji (a mianowicie Trybunału Konstytucyjnego) jest jednak często stosowane do celów wykładni i respektowane przez sądy niższej instancji. Struktura sądów cywilnych i karnych obejmuje 4 poziomy w Republice Czeskiej. Zawiera on

  • sądy rejonowe,
  • sądy okręgowe (w tym Sąd dla Miasta Stołecznego Pragi),
  • sądy apelacyjne oraz
  • Sąd Najwyższy.

Sądy cywilne zapewniają ochronę praw prywatnych i orzekają w sprawach cywilnych uregulowanych kodeksem postępowania cywilnego. Sądy karne orzekają w przedmiocie winy i kary w przypadku przestępstw, zdefiniowanych i uregulowanych proceduralnie w kodeksie karnym. Prokurator dysponuje wyłącznym prawem wszczynania postępowań przed sądem karnym. Struktura składa się z 2 sądów administracyjnych w Republice Czeskiej. Zawiera on

  • sądy okręgowe (w tym Sąd dla Miasta Stołecznego Pragi) oraz
  • Najwyższy Sąd Administracyjny.

Sądy administracyjne zapewniają ochronę praw jednostek w sferze publicznej w postępowaniu regulowanym kodeksem postępowania administracyjnego. Kontrolują decyzje organów administracji, w tym decyzje dotyczące przestępstw administracyjnych (czynów niedozwolonych).

Trybunał Konstytucyjny Republiki Czeskiej odpowiada za ochronę konstytucyjności, w tym ochronę podstawowych praw i wolności przyznanych na mocy konstytucji i Karty. Trybunał Konstytucyjny jest właściwy do uchylania ustaw, jeżeli są one sprzeczne z porządkiem konstytucyjnym. Orzeka także w przedmiocie skarg konstytucyjnych na ostateczne decyzje organów publicznych we wszystkich dziedzinach prawa, które rzekomo naruszają podstawowe prawa i wolności. W Republice Czeskiej istnieją specjalne organy administracji, które podejmują decyzje w kwestiach środowiskowych na poziomie administracyjnym, np. Czeski Inspektorat Ochrony Środowiska. Na szczeblu sądowym nie ma organów specjalizujących się w dziedzinie ochrony środowiska. Sporami i przestępstwami związanymi ze środowiskiem zajmują się powszechne sądy cywilne i karne. Kontrolą decyzji organów administracji dotyczących środowiska w pierwszej instancji zajmują się wydziały sądów okręgowych specjalizujące się zasadniczo w sądownictwie administracyjnym. Ponownym rozpatrywaniem wyroków sądów administracyjnych zajmuje się Najwyższy Sąd Administracyjny, który jest wyspecjalizowanym organem sądowym w dziedzinie sądownictwa administracyjnego.

W Republice Czeskiej istnieje niewielka swoboda wyboru sądu ze względu na możliwość korzystniejszego rozstrzygnięcia sprawy (tzw. forum shopping), w związku z faktem, że właściwość rzeczową i miejscową poszczególnych sądów określono przepisami prawa. W sądownictwie administracyjnym nie ma żadnej możliwości wyboru sądu ze względu na możliwość korzystniejszego rozstrzygnięcia sprawy. W sprawach cywilnych powód może niekiedy próbować wpłynąć na to, który sąd będzie zajmował się sprawą w pierwszej instancji (a następnie jako sąd apelacyjny) poprzez sposób sformułowania pozwu i przedstawienia argumentów. Przykładowo tę samą sprawę można wnieść do sądu jako „skargę sąsiedzką” (w tym przypadku w pierwszej instancji orzekałby sąd rejonowy) lub jako „pozew w sprawie ochrony dóbr osobistych” (sądem pierwszej instancji byłby sąd okręgowy). Decyzja, który sąd jest właściwy, należy jednak zawsze do samych sądów, niezależnie od tego, jak zatytułowany został pozew. W sądowym postępowaniu cywilnym i karnym zwyczajnym środkiem zaskarżenia w odniesieniu do wyroku sądu pierwszej instancji jest apelacja. Sądy okręgowe rozpatrują środki zaskarżenia od orzeczeń wydanych w pierwszej instancji przez sądy rejonowe, natomiast sądy apelacyjne – od orzeczeń wydanych w pierwszej instancji przez sądy okręgowe. Najważniejszym nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, zarówno w postępowaniu cywilnym, jak i karnym, jest „skarga kasacyjna”, w przypadku której orzeczenia wydaje wyłącznie Sąd Najwyższy. Do pozostałych nadzwyczajnych środków zaskarżenia zalicza się wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (zarówno w postępowaniu cywilnym, jak i karnym), wniosek o uchylenie orzeczenia (w sprawach cywilnych) i skarga, którą w sprawach karnych może złożyć minister sprawiedliwości lub prokurator naczelny przy Sądzie Najwyższym. Środkiem zaskarżenia mającym na celu zaskarżenie orzeczeń sądów pierwszej instancji w sprawach administracyjnych jest złożenie „skargi kasacyjnej” do Najwyższego Sądu Administracyjnego. Skargę kasacyjną w postępowaniu administracyjnym uznaje się za nadzwyczajny środek zaskarżenia, ponieważ nie opóźnia ona momentu uprawomocnienia się orzeczenia wydanego w pierwszej instancji. Jeżeli chodzi jednak o częstotliwość jej wykorzystywania, a także uwzględniając fakt, że najwyższy sąd administracyjny może zmienić zaskarżoną decyzję, skarga kasacyjna w postępowaniu administracyjnym ma charakter zwyczajnego środka zaskarżenia. Innym nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia w niektórych rodzajach postępowań sądowoadministracyjnych jest wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Sądy administracyjne co do zasady mogą jedynie uchylić decyzję administracyjną (uprawnienia kasatoryjne). Istnieją jednak wyjątki od tej ogólnej zasady. Rozpatrując odwołania od decyzji nakładających kary administracyjne (grzywny), sądy oprócz uchylenia decyzji mogą także złagodzić karę. Jeżeli Sąd uchyli decyzję w sprawie odmowy udzielenia informacji, może także nakazać organowi administracji ujawnienie danych informacji. Z prawnego (ustawowego) punktu widzenia postępowania sądowe w kwestiach środowiskowych nie charakteryzują się żadnymi szczególnymi cechami, z wyjątkiem prawa uczestnictwa i legitymacji procesowej organizacji ochrony środowiska. Z faktycznego punktu widzenia znaczny odsetek pozwów składanych przez wspomniane organizacje stanowi o specyfice postępowań sądowoadministracyjnych w kwestiach środowiskowych. Sądowe postępowania cywilne, w których powód zwraca się do sądu o ochronę swoich praw naruszonych w związku z ingerencjami w środowisko, są trudne przede wszystkim z perspektywy dowodowej. Podobna sytuacja występuje w przypadku przestępstw związanych z powstawaniem szkód w środowisku. Ponadto „przestępstwa przeciwko środowisku” są opisane w kodeksie karnym w sposób utrudniający prokuratorom udowodnienie, że spełniono wszystkie warunki wymagane w celu ukarania sprawcy.

Nie ma postępowań sądowych dotyczących kwestii środowiskowych, które sądy mogą wszczynać z urzędu (motu proprio). W postępowaniach sądowoadministracyjnych i postępowaniach karnych sądy mogą podejmować działania jedynie na podstawie pozwu lub innego odpowiedniego wniosku, lecz nigdy z urzędu. Sąd może wszcząć postępowanie cywilne z urzędu w sytuacjach i przypadkach wyraźnie określonych przepisami prawa. Sądy mogą wszczynać z urzędu np. postępowania dotyczące opieki nad dziećmi, umieszczenia osoby fizycznej w placówce medycznej, zdolności prawnej osoby fizycznej, uznania za zmarłego, spadków, istnienia lub nieistnienia małżeństwa itp.

III. Sprawy dotyczące dostępu do informacji

Jeżeli wniosek o udzielenie informacji o środowisku zostanie odrzucony (lub częściowo odrzucony), osobie żądającej informacji przysługuje odwołanie od tej decyzji do nadrzędnego organu administracji. Ta sama zasada ma zastosowanie w przypadku gdy wniosek o udzielenie informacji pozostanie bez odpowiedzi lub gdy bez żadnego wyjaśnienia zostanie udzielona tylko część informacji, których dotyczy wniosek. W takim przypadku istnieje domniemanie, że wydano decyzję o odmowie udzielenia informacji. Jeżeli nadrzędny organ administracji potwierdzi decyzję o odmowie udzielenia informacji, istnieje możliwość zaskarżenia takiej decyzji do sądu administracyjnego. W przypadku gdy udzielona odpowiedź zostanie uznana za nieprawidłową lub nieodpowiednią, istnieje jedynie możliwość skierowania do naczelnika odpowiedniego organu ogólnej skargi dotyczącej niewłaściwego administrowania lub powtórnego złożenia (doprecyzowania) wniosku. Decyzja o odmowie udzielenia informacji powinna zawierać informację dotyczącą możliwości wniesienia odwołania do nadrzędnego organu administracji. Decyzja nadrzędnego organu nie musi jednak zawierać informacji na temat możliwości zaskarżenia decyzji do sądu administracyjnego.

Wniosek o udzielenie informacji o środowisku można złożyć w formie ustnej, pisemnej lub w każdej technicznie dostępnej postaci. Wniosek nie może być anonimowy, a informacje, których dotyczy, należy wskazać w sposób wyraźny. Nie istnieją inne szczególne wymogi formalne dotyczące wniosku. Jeżeli wniosek jest niezrozumiały lub zbyt ogólny, organ, do którego jest on skierowany, wezwie wnioskodawcę do przekazania dodatkowych materiałów. Informacje przekazywane są w terminie 30 dni od otrzymania wniosku (w pierwotnej lub uzupełnionej postaci). Wspomniany termin można wydłużyć z ważnych względów, maksymalnie do 60 dni. Odwołanie od decyzji o odmowie udzielenia informacji należy złożyć w formie pisemnej w terminie 15 dni od dnia jej otrzymania. Jeżeli decyzja nie zawiera informacji na temat odwołania, termin na wniesienie odwołania wynosi 90 dni. Termin na złożenie skargi na decyzję organu nadrzędnego wynosi 2 miesięcy. Nie istnieje przymus adwokacki na żadnym etapie procedury wnioskowania o udostępnienie informacji i wnoszenia środków zaskarżenia przeciwko decyzjom odmownym

Sądy mają dostęp do informacji, których dostępność jest przedmiotem zaskarżenia. Jeżeli odpowiedni organ nie dostarczy sądowi przedmiotowych informacji z własnej inicjatywy, Sąd może nakazać mu ich dostarczenie.

Zgodnie z „ogólną” ustawą o swobodzie dostępu do informacji sądy mogą nakazać organowi ujawnienie żądanych inf ormacji. Przepisu tego nie zawarto jednak w ustawie o prawie dostępu do informacji o środowisku, która ma zastosowanie przede wszystkim w odniesieniu do wniosków o udzielenie informacji o środowisku. Nie jest zatem jasne, czy sądy mogą zażądać także ujawnienia informacji o środowisku. W praktyce w niektórych przypadkach wystąpiły one z takim żądaniem.

IV. Dostęp do wymiaru sprawiedliwości w sprawach dotyczących udziału społeczeństwa w procesie decyzyjnym

W przypadku większości inwestycji mających wpływ na środowisko inwestor musi uzyskać szereg odrębnych pozwoleń. Czeski system postępowania administracyjnego w kwestiach środowiskowych (wydawania pozwoleń środowiskowych) jest w związku z tym bardzo rozdrobniony. Najczęściej pozwolenia wydawane są zgodnie z:

  • Ustawą nr 183/2006 Coll. Ustawa o budownictwie (pozwolenie na użytkowanie gruntów jest „główną” lub „najważniejszą” decyzją dotyczącą możliwości kontynuowania projektu),
  • Ustawą nr 114/1992 Coll., ustawa o ochronie przyrody,
  • Ustawą nr 254/2001 Coll., ustawa o ochronie wody,
  • Ustawą nr 86/2002 Coll., ustawa o ochronie powietrza,
  • Ustawą nr 76/2002 Coll., ustawa o IPPC,
  • Ustawą nr 44/1988 Coll., ustawa o górnictwie,
  • Ustawą nr 258/2001 Coll., ustawa o ochronie zdrowia publicznego,
  • Ustawą nr 18/1997, ustawa prawo atomowe.

Nawet w przypadkach, w których zgodnie z ustawą 76/2002 Coll. o IPPC wydawane jest „pozwolenie zintegrowane”, łączy ono tylko część szczególnych pozwoleń wymaganych na podstawie wspomnianych wyżej ustaw, natomiast inne pozwolenia są nadal wydawane oddzielnie.

Procedura OOŚ (regulowana ustawą nr 100/2001 Coll. o ocenie oddziaływania na środowisko) nie jest integralną częścią procedur udzielania zezwoleń (pozwoleń) na inwestycje środowiskowe w czeskim systemie prawnym. Stanowi ona odrębny proces zakończony wydaniem „oświadczenia w sprawie OOŚ”. „Oświadczenie w sprawie OOŚ” nie ma charakteru wiążącego pozwolenia (zezwolenia na inwestycję). Stanowi ono obowiązkową podstawę wydawania kolejnych decyzji (pozwoleń), która musi znaleźć odzwierciedlenie (chociaż nie musi być koniecznie respektowana) we wspomnianych decyzjach. Przedstawione właściwości systemu postępowań administracyjnych w kwestiach środowiskowych mają także wpływ na przepisy regulujące możliwość udziału społeczeństwa w procesie decyzyjnym. W postępowaniach indywidualnych

  • zastosowanie ma ogólna definicja strony zgodnie z kodeksem postępowania administracyjnego (oparta na zasadzie „interesów prawnych, które zostały naruszone”); lub
  • istnieje szczególna definicja stron (np. właściciele gruntów poszkodowani w postępowaniach na podstawie kodeksu budowlanego).

Ponadto istnieje szereg przepisów szczególnych umożliwiających organizacjom środowiskowym udział w postępowaniach administracyjnych dotyczących środowiska. Wśród tych przepisów najczęściej wykorzystywany jest art. 70 ustawy nr 114/1992 Coll. o ochronie przyrody. Przepis ustawy o OOŚ (art. 23 pkt 9), zgodnie z którym organizacje środowiskowe, które uczestniczyły aktywnie w procedurze OOŚ, są uprawnione do występowania w charakterze stron w późniejszych postępowaniach w sprawie wydawania pozwoleń, jest w praktyce rzadziej stosowany.

Zgodnie z ogólną zasadą czeskiego prawa administracyjnego istnieje możliwość wniesienia odwołania od decyzji administracyjnych do nadrzędnego organu administracji. Wspomniana zasada ma zawsze zastosowanie, z wyjątkiem rzadkich przypadków aktów, które nie są wydawane w formie zwykłej decyzji administracyjnej (np. „zaświadczenia upoważnionych inspektorów, które w pewnych warunkach mogą zastępować pozwolenia na budowę”). Nie ma także możliwości odwołania od tak zwanych „środków o charakterze ogólnym”. Co do zasady przed wszczęciem postępowania w ramach administracyjnej kontroli sądowej należy wyczerpać możliwość odwołania się do nadrzędnego organu administracji. Do Sądu nie można zaskarżać bezpośrednio decyzji administracyjnych wydanych w pierwszej instancji. Jednym wyjątkiem są „nietypowe” akty prawne, od których nie przysługuje możliwość wniesienia odwołania do organu administracji, ale które muszą zostać poddane kontroli sądowej, jeżeli mogą naruszać prawa lub obowiązki innych podmiotów. Po drugie „środki o charakterze ogólnym” można zaskarżać do sądu bezpośrednio po ich wydaniu. Ostatnim szczególnym wyjątkiem jest możliwość wniesienia „skargi w interesie publicznym” na decyzję administracyjną w pierwszej instancji w szczególnych warunkach określonych przepisami prawa. Podobnie przed wniesieniem sprawy do sądu administracyjnego również w przypadkach zaniechania (bezprawnej bezczynności) organów administracji lub w przypadkach innych „bezprawnych ingerencji” organów administracji należy wyczerpać zwyczajne administracyjne środki zaskarżenia, o ile są dostępne. Nie ma konieczności wyczerpania nadzwyczajnych administracyjnych środków zaskarżenia przed wniesieniem sprawy do sądu.

Ogólnie rzecz biorąc, sądy administracyjne badają zgodność decyzji administracyjnych objętych skargą administracyjną zarówno z prawem procesowym, jak i z prawem materialnym. Naruszenie przepisów procesowych dotyczących postępowania administracyjnego stanowi przesłankę uchylenia zaskarżonej decyzji, jeżeli istnieje prawdopodobieństwo, że może ono powodować istotną niezgodność przedmiotowej decyzji z prawem. Decyzja sądu opiera się na okolicznościach faktycznych, które istniały w momencie wydawania decyzji administracyjnej. Zazwyczaj podstawę wydawanych przez sądy orzeczeń stanowią materiały zgromadzone podczas postępowania administracyjnego. Sądy mogą jednak na wniosek stron postępowania sądowego przeprowadzić kontrolę prawidłowości wspomnianych materiałów, zgromadzić ponownie lub zmienić dowody rozpatrywane w postępowaniu administracyjnym. Sąd bada w każdym przypadku, czy organy administracji nie wykorzystały niewłaściwie swojej swobody decyzyjnej, ani nie przekroczyły jej zakresu. Zakres sądowej kontroli decyzji administracyjnych jest w praktyce ograniczony doktryną naruszenia praw, która stanowi podstawę uregulowania legitymacji procesowej w postępowaniach sądowoadministracyjnych i wpływa także na kwestię, które argumenty indywidualnych skarżących uznawane są za dopuszczalne. Dotyczy to w szczególności skarg składanych przez organizacje środowiskowe. Organizacje te, zgodnie z wiodącym orzecznictwem czeskich sądów, mogą wnosić skargi tylko w przypadku naruszenia ich praw procesowych w postępowaniach administracyjnych, a nie w odniesieniu do zgodności decyzji administracyjnych jako takich z prawem materialnym.

Zgodnie z kodeksem budowlanym plany użytkowania gruntów i plany zagospodarowania przestrzennego wydawane są w formie tak zwanych „środków o charakterze ogólnym” i istnieje specjalny sposób ich zaskarżania. Prawo definiuje „środek o charakterze ogólnym” jako wiążący akt, który nie jest przepisem ani decyzją. W takiej formie wydawane są również niektóre akty przewidziane w innych przepisach dotyczących ochrony środowiska, np. zasady zwiedzania parków narodowych zgodnie z ustawą o ochronie przyrody lub plany gospodarowania wodami w dorzeczu zgodnie z ustawą o ochronie wody, w związku z czym podlegają kontroli sądowej. Zgodnie z przepisami prawa osoby, które twierdzą, że ich prawa zostały naruszone poprzez wydanie środka o charakterze ogólnym, posiadają legitymację procesową w zakresie zaskarżania środka do sądu. Najwyższy Sąd Administracyjny rozwinął jednak restryktywne orzecznictwo, zgodnie z którym tylko prawa rzeczowe, tj. związane z własnością nieruchomości, mogą zostać naruszone poprzez wydanie środka o charakterze ogólnym (w szczególności planu użytkowania gruntów). Dlatego też uznaje się, że legitymację procesową w zakresie zaskarżania środka o charakterze ogólnym mają jedynie poszkodowani właściciele gruntów. Najwyższy Sąd Administracyjny orzekał także wielokrotnie, że organizacje środowiskowe nie posiadają legitymacji procesowej w zakresie zaskarżania planów użytkowania gruntów (pomimo przyznania im legitymacji procesowej w zakresie zaskarżania zasad zwiedzania parków narodowych). Do końca 2011 r. Najwyższy Sąd Administracyjny posiadał wyłączną właściwość do kontrolowania środków o charakterze ogólnym; nie było możliwości skorzystania z dalszego środka zaskarżenia. Od 2012 r. taką właściwość mają sądy okręgowe i istnieje możliwość wniesienia skargi kasacyjnej przeciwko ich orzeczeniu. Główne reguły dowodowe są zbliżone do reguł dowodowych w sądownictwie administracyjnym:

  • sądy badają zgodność środków o charakterze ogólnym zarówno z prawem procesowym, jak i z prawem materialnym,
  • W zakresie argumentów przedstawianych w pozwie i naruszenia praw skarżącego,
  • Sądy mogą na wniosek stron kontrolować lub zmieniać dowody rozpatrywane podczas procedury wydawania środka.

W tego rodzaju postępowaniu sądowoadministracyjnym częściej niż w innych rodzajach postępowań odbywają się rozprawy.

Procedury OOŚ:

Procedura OOŚ nie jest integralną częścią procedur wydawania zezwoleń (pozwoleń) na inwestycję w czeskim systemie prawnym; wydawanie pozwoleń opiera się na odrębnym procesie charakteryzującym się następującymi głównymi cechami:

  • Procedura OOŚ jako taka jest w pełni otwarta dla obywateli,
  • Sprawozdanie w sprawie OOŚ (dokumentacja) jest dostępne i każdy może zgłaszać do niego uwagi w wyznaczonych terminach,
  • wydanie dalszych decyzji (pozwoleń) wymaga „oświadczenia w sprawie OOŚ”, ale respektowanie go nie jest konieczne (należy je tylko „uwzględniać”),
  • postępowanie kończy się wydaniem „oświadczenia w sprawie OOŚ”, które nie posiada charakteru wiążącego pozwolenia (zezwolenia na inwestycję), ale uważane jest za „opinię eksperta” (chociaż wydawane jest przez Ministerstwo Środowiska lub regionalny organ administracji).

W konsekwencji, zgodnie z orzecznictwem czeskich sądów, ani decyzje dotyczące ustalenia obowiązku przeprowadzenia OOŚ i ustalenia zakresu OOŚ (które zostały połączone w jedną decyzję zgodnie z czeską ustawą o OOŚ), ani ostateczne „oświadczenie w sprawie OOŚ” nie mogą być kontrolowane przez sądy w sposób „niezależny” lub „bezpośredni”. Jak orzekł Najwyższy Sąd Administracyjny, podlegają one kontroli sądowej tylko wraz z odsetkami (lub w zakres) kolejne zezwolenie lub zezwolenia, np. z pozwolenie na użytkowanie gruntów, pozwoleniami wydawanymi zgodnie z ustawą o ochronie przyrody, ustawą o ochronie wody, ustawą o górnictwie itp. Zgodnie z tym podejściem niezbędne jest rozpatrzenie zezwoleń wydanych na podstawie przepisów szczególnych dotyczących projektu, który podlegał OOŚ OOŚ jako „decyzje” („pozwoleń na budowę” w rozumieniu dyrektywy OOŚ). Decyzje podlegają badaniu przez sądy zgodnie z ogólnymi warunkami kontroli decyzji administracyjnych. Legitymację procesową przyznaje się:

a) osoby, które twierdzą, że ich prawa zostały naruszone przez decyzję, która „tworzy, zmienia, niweczy lub określa autorytatywnie ich prawa lub obowiązki”, oraz

b) innym stronom w postępowaniach administracyjnych dotyczących wydawania decyzji administracyjnej, które twierdzą, że podczas pos tępowań naruszono ich prawa, co mogło spowodować niezgodność decyzji z prawem (legitymacja procesowa organizacji środowiskowych ze wspomnianego przepisu wywodzi się)

Ponadto zgodnie z ostatnią zmianą ustawy o OOŚ (przyjętą w grudniowi 2009 r.) organizacje środowiskowe, które zgłosiły uwagi w procedurze OOŚ, mają legitymację procesową w zakresie zaskarżania decyzji w sprawie zezwolenia na inwestycję zatwierdzającą projekt, w odniesieniu do którego wcześniej wydano oświadczenie w sprawie OOŚ. Organizacje środowiskowe posiadają także legitymację procesową w sprawach, w których nie uczestniczyły w postępowaniu administracyjnym dotyczącym zezwolenia na inwestycję. Ten szczególny przepis nie umożliwia jednak bezpośredniego zaskarżania decyzji dotyczących ustalenia obowiązku przeprowadzenia OOŚ i ustalenia zakresu OOŚ ani oświadczenia w sprawie OOŚ. Dotychczas nie znalazł on także zastosowania w praktyce, ponieważ uczestniczące organizacje środowiskowe mogą stosować ogólne zasady dotyczące legitymacji procesowej. Wynika z tego, że organizacje środowiskowe mogą uzyskać legitymację procesową w zakresie zaskarżania zezwoleń na inwestycję podlegającą OOŚ przed sądem na więcej „sposobów”:

a) jeżeli organizacja środowiskowa zgłosi uwagi do sprawozdania (dokumentacji) w ramach OOŚ ramy czasowe konsultacji społecznych dotyczących procedury OOŚ, może uzyskać status strony do następnej procedury udzielania zezwolenia na inwestycję (a następnie, jako takie, zaskarżenia ostateczne zezwolenie na inwestycję) lub, teoretycznie, zaskarżyć taką decyzję również bez występowania jako strona postępowania administracyjnego.

b) organizacje środowiskowe mogą jednak uzyskać status strony procedury udzielania zezwolenia na inwestycję (niezależnie od tego, czy projekt podlega OOŚ) także zgodnie z przepisami innych ustaw; art. 70 ustawy o ochronie przyrody jest najczęściej używany.

W przypadku osoby fizycznej udział w procedurze OOŚ nie jest konieczny, ani też nie prowadzi do przyznania żadnych szczególnych praw w odniesieniu do udziału w późniejszych postępowaniach administracyjnych ani dostępu do sądów. W przypadku obu omawianych możliwości zezwolenie na inwestycję musi wywierać bezpośredni wpływ na prawa danej osoby (jeżeli w ustawie szczególnej nie określono jeszcze bardziej rygorystycznych warunków).

Sądy okręgowe są organami forum do kwestionowania wszystkich decyzji administracyjnych, w tym zezwoleń wydanych po przeprowadzeniu procedury OOŚ (przy czym istnieje możliwość złożenia skargi kasacyjnej do Najwyższego Sądu Administracyjnego decyzji. Rozprawy nie przeprowadza się, jeżeli sąd oddali pozew lub uchyli zezwolenie na inwestycję w związku z błędami proceduralnymi lub ze względu na jego bezzasadność (niemożliwość zweryfikowania). Ponadto sąd zazwyczaj zwraca się do stron o zgodę o wydanie orzeczenia w sprawie bez przeprowadzania rozprawy i w wielu przypadkach (prawdopodobnie większości) strony zgadzają się z nim. Sądy badają zarówno materialnej i proceduralnej legalności tego zezwolenia. Reguły dowodowe są co do zasady takie same jak reguły dowodowe w sądownictwie administracyjnym. Sądy mogą na wniosek stron badać lub zmieniać dowody rozpatrywane podczas postępowania administracyjnego. Wraz z ostatecznym zezwoleniem na inwestycję, również z prawem materialnym i formalnym oświadczeniu na temat OOŚ i preselekcji i ustalania zakresu OOŚ decyzja zostanie poddana przeglądowi. Teoretycznie sąd na wniosek skarżącego weryfikuje także materiały i ustalenia techniczne, na których oświadczenie w sprawie OOŚ, a następnie zezwolenie na inwestycję, aby zapewnić brak wyraźnego konfliktu między tymi ustaleniami oraz wnioskami i uzasadnieniami organów administracji. W praktyce jednak sądy odnoszą się często do tej kwestii z niechęcią, w szczególności w przypadku postępowania wszczynanego przez organizacje środowiskowe. W przypadku sądowej kontroli zezwolenia na przedsięwzięcia, które podlegają OOŚ, stosuje się ogólne warunki dotyczące wstrzymania wykonania kwestionowanego działania. Na przykład podmiot wnoszący o zastosowanie tego środka musi dowieść, że:

  • wykonanie decyzji wyrządzi mu „bez porównania poważniejszą” szkodę niż szkoda, którą mogłoby wyrządzić innym osobom zastosowanie tego środka (w porównaniu z obowiązującym do końca 2011 r. warunkiem, zgodnie z którym powód musi wykazać „nieodwracalną szkodę”);
  • oraz nie będzie sprzeczne z ważnym interesem publicznym.

Jedyna szczególna reguła ma zastosowanie w przypadku postępowania wszczętego przez organizację środowiskową w sprawie zaskarżenia zezwolenie na inwestycję zgodnie ze szczególnym przepisem ustawy o OOŚ (w przypadku gdy organizacja nie brała wcześniej udziału w postępowaniu administracyjnym). W przypadku takiego postępowania niemożliwe jest zastosowanie wstrzymania wykonania kwestionowanego działania (w postaci skutku zawieszającego wobec zezwolenia na inwestycję).

Procedury IPPC:

Sądy mogą badać ostateczne decyzje dotyczące IPPC (pozwolenia zintegrowane), wydane zgodnie z ustawą nr 76/2002 Coll. Ustawa o IPPC, zgodnie z ogólnymi warunkami kontroli sądowej aktów administracyjnych. Legitymację procesową w zakresie zaskarżania decyzji dotyczących IPPC („pozwoleń zintegrowanych”) przyznaje się zatem:

a) osoby, które twierdzą, że ich prawa zostały naruszone przez decyzja dotycząca IPPC, która „tworzy, zmienia, niweczy lub określa autorytatywnie ich prawa lub obowiązki”, oraz

b) innym stronom w postępowaniach administracyjnych w zakresie wydawania decyzji IPPC, które twierdzą, że podczas pos tępowań naruszono ich prawa, co mogło spowodować niezgodność decyzji z prawem (legitymacja procesowa organizacji środowiskowych ze wspomnianego przepisu wywodzi się)

Organizacje środowiskowe posiadają legitymację procesową w zakresie zaskarżania decyzji do tyczących IPPC, jeżeli spełniają warunki określone w lit. b), tj. jeżeli były stroną postępowań administracyjnych w sprawie IPPC (zakończonych wydaniem pozwolenia w zakresie IPPC). W celu uzyskania statusu strony we wspomnianym postępowaniu organizacja musi powiadomić właściwy organ administracji, że chce uczestniczyć w postępowaniu w terminie 8 dni od opublikowania informacji o wniosku o wydanie decyzji dotyczącej IPPC w formie obwieszczenia publicznego. Decyzję dotyczącą IPPC prawdopodobnie mogłaby zaskarżyć również organizacja środowiskowa, która zgłosiła uwagi w procedurze OOŚ poprzedzającej postępowanie w zakresie IPPC, nawet gdyby nie uczestniczyła w danym postępowaniu. Nie ma jednak żadnego orzecznictwa potwierdzającego tę hipotezę. Z formalnego punktu widzenia, aby posiadać legitymację procesową w zakresie zaskarżania decyzji IPPC do sądu, nie trzeba aktywnie uczestniczyć w etapie konsultacji społecznych dotyczących procedury IPPC. Jeżeli osoba fizyczna lub organizacja środowiskowa spełnia kryteria pozwalające zostać stroną postępowań administracyjnych w sprawie IPPC, może złożyć skargę administracyjną na decyzję dotyczącą IPPC i w konsekwencji uzyskać legitymację procesową w zakresie zaskarżenia ostatecznej decyzji, chociaż nie uczestniczy aktywnie w postępowaniu administracyjnym w sprawie IPPC. Jeżeli jednak strona nie uczestniczy aktywnie w postępowaniu, ma mniejsze szanse powodzenia w przypadku odwołania lub skargi, ponieważ trudniej jest jej twierdzić, że podczas procedury i przy wydawaniu decyzji dotyczącej IPPC naruszono jej prawa.

Odwołania od decyzji dotyczących IPPC rozpatrują sądy okręgowe (przy czym istnieje możliwość złożenia skargi kasacyjnej do Najwyższego Sądu Administracyjnego). Rozprawy nie przeprowadza się, jeżeli sąd oddali pozew lub uchyli zezwolenie na inwestycję w związku z błędami proceduralnymi lub ze względu na jego bezzasadność (niemożliwość zweryfikowania). Ponadto sąd zazwyczaj zwraca się do stron o zgodę na wydanie orzeczenia w sprawie bez przeprowadzania rozprawy i w wielu przypadkach strony zgadzają się z przedmiotową sugestią. Sądy badają zgodność decyzji dotyczących IPPC zarówno z prawem procesowym, jak i z prawem materialnym. Reguły dowodowe są co do zasady takie same jak reguły dowodowe w sądownictwie administracyjnym. Sądy mogą na wniosek stron badać lub zmieniać dowody rozpatrywane podczas postępowania administracyjnego w sprawie IPPC. Teoretycznie sąd na wniosek skarżącego weryfikuje także materiały i ustalenia techniczne, na których opiera się decyzja dotycząca IPPC, co najmniej w zakresie pozwalającym stwierdzić, czy nie ma wyraźnego konfliktu między tymi ustaleniami oraz wnioskami i uzasadnieniami z decyzji dotyczącej IPPC. W praktyce jednak sądy odnoszą się często do tej kwestii z niechęcią, w szczególności w przypadku postępowania wszczynanego przez organizacje środowiskowe. W razie kontroli sądowej decyzji dotyczących IPPC zastosowanie mają ogólne warunki dotyczące wstrzymania wykonania kwestionowanego działania. Podmiot wnoszący o zastosowanie tego środka musi dowieść, że:

  • wykonanie decyzji wyrządzi mu „bez porównania poważniejszą” szkodę niż szkoda, którą mogłoby wyrządzić innym osobom zastosowanie tego środka (do końca 2011 r. istniał warunek „nieodwracalnej szkody”); oraz
  • wstrzymanie wykonania kwestionowanego działania nie będzie sprzeczne z ważnym interesem publicznym.

V. Dostęp do wymiaru sprawiedliwości w sprawach dotyczących działania lub zaniechania

Pozwy przeciwko osobom fizycznym lub prywatnym osobom prawnym mogą być wnoszone bezpośrednio do sądów cywilnych (w zakresie sądownictwa cywilnego) we wszystkich kwestiach odnoszących się do prywatnych praw i obowiązków, w tym praw i obowiązków dotyczących ochrony konstytucyjnego prawa do przyjaznego środowiska. Obywatele mogą powoływać się na wspomniane uprawnienie konstytucyjnetylko w granicach przepisów, które mają na celu jego wdrożenie. Oznacza to, że w pozwach wnoszonych do sądów cywilnych przeciwko osobom fizycznym lub prywatnym osobom prawnym powód musi twierdzić i dowieść, że pozwany naruszył szczególny obowiązek określony przepisami prawa i że tym samym naruszono prawa powoda. Typowe pozwy przeciwko osobom fizycznym lub prywatnym osobom prawnym dotyczące kwestii środowiskowych (prawo do przyjaznego środowiska) obejmują

  • „skargi sąsiedzkie”, za pośrednictwem których powód zwraca się do Sądu o nakazanie pozwanemu zaprzestania złośliwego niepokojenia sąsiadów „w nieproporcjonalnym zakresie” lub „poważnego zagrażania ich prawom” (np. poprzez hałas, emisje itp.). W takich przypadkach sąd może jedynie nakazać pozwanemu zaprzestanie niedozwolonego działania, nie określając sposobu spełnienia tego zadania;
  • „pozwy w sprawie ochrony dóbr osobistych lub prywatności”, za pośrednictwem których powód wnosi o ochronę przed niezgodną z prawem ingerencją w jego sferę prywatną (dobra osobiste), która obejmuje ciało, zdrowie i jakość środowiska. Celem pozwu może być zaniechanie niezgodnych z prawem ingerencji w sferę prywatną, usunięcie skutków takich ingerencji lub uzyskanie odpowiedniej satysfakcji;
  • pozew w sprawie odszkodowania w formie pieniężnej za szkodę w środowisku, która spowodowała także stratę finansową powoda;
  • „pozew w sprawie środków zapobiegawczych”, za pośrednictwem którego powód wnosi do Sądu o nakazanie pozwanemu podjęcia środków zapobiegających szkodzie (np.) w środowisku naturalnym.

Zasadniczo niemożliwe jest wnoszenie skarg przeciwko osobom fizycznym lub prywatnym osobom prawnym bezpośrednio do sądu administracyjnego. Wyjątkiem jest sytuacja, w której osoba fizyczna lub prywatna osoba prawna pełni funkcję organu administracji (np. jeżeli upoważniony inspektor wydaje zaświadczenie, które w pewnych warunkach może zastępować pozwolenie na budowę). Niemożliwe jest także wnoszenie pozwów przeciwko osobom fizycznym lub prywatnym osobom prawnym bezpośrednio do sądów karnych.

Jeżeli organ państwowy występuje w charakterze przedstawiciela państwa w obszarze prawa prywatnego (działalność handlowa itp.), wspomniane pozwy można wnosić do sądów cywilnych przeciwko państwu, tak jak przeciwko osobom fizycznym lub prywatnym osobom prawnym. W obszarze sądownictwa administracyjnego skargi na decyzje organów państwowych (organów administracji) w kwestiach środowiskowych można wnosić pod pewnymi warunkami. Co do zasady do sądu można zwrócić się tylko o uchylenie decyzji, z kilkoma wyjątkami (złagodzenie kar administracyjnych, nakaz ujawnienia informacji). Ponadto osoba, która wyczerpała środki administracyjne w zakresie ochrony przed nielegalnym zaniechanie (bezczynność) organu administracji, które narusza jej prawa, może zwrócić się do Sądu o nakazanie organowi administracji „wydania decyzji co do istoty sprawy”. Istnieje jednak znaczna „luka” w niniejszym rozporządzeniu (zgodnie z wykładnią czeskich sądów administracyjnych), która prowadzi do wniosku, że nie można zwrócić się do Sądu o nakazanie organowi wszczęcia postępowania (ex officio), jeżeli jest do tego zobowiązana prawem (na przykład w przypadku projektu budowy lub eksploatacji bez niezbędnych pozwoleń). Sądy wielokrotnie oddalały skargi sąsiadów poszkodowanych w takich przypadkach. Nie ma także żadnego przepisu dotyczącego legitymacji procesowej organizacji środowiskowych w zakresie zaskarżania niezgodnych z prawem zaniechań organów administracji. Można stosować inny rodzaj skargi administracyjnej tak zwaną „skargę na inne niezgodne z prawem ingerencje organów administracji” – w takich przypadkach. Uregulowanie prawne tego typu skargi uległo zmianie od 2012 r. Zgodnie z obecnym brzmieniem, twierdzenie, że jego prawa zostały naruszone przez „nielegalne działania, instrukcji lub wykonania” przez organ administracji, może wystąpić do sądu o zakazanie Urząd od dalszych interwencji, aby nakazać organowi usuwać wyniki takich interwencji, jak też po prostu stwierdzenie, że była ona niezgodna z prawem.

Jeżeli chodzi o odpowiedzialność ekologiczną, istnieją dwa główne organy właściwe w tym względzie: Czeski Inspektorat Ochrony Środowiska i Ministerstwo Środowiska. Ministerstwo Środowiska wykonuje kompetencje centralnego organu administracji w całym segmencie ochrony środowiska, w tym szkód w środowisku; inspektorat przyjmuje wnioski i żądania podjęcia działań, a także jest uprawniony do stosowania środków zapobiegawczych lub naprawczych związanych ze szkodami w środowisku oraz nakładania kar. Procedura stosowania środków zapobiegawczych lub naprawczych związanych ze szkodami w środowisku może zostać wszczęta z urzędu przez Inspektorat lub na wniosek. Taki wniosek może jednak zostać złożony tylko przez osoby, które są dotknięte lub które zostaną prawdopodobnie dotknięte przez szkody wyrządzone środowisku naturalnemu (na przykład właścicieli gruntów); Organizacje środowiskowe nie są zazwyczaj uznawane za wpływ, nawet jeżeli zajmują się one ochroną środowiska. Organizacje środowiskowe i obywatele mogą tylko złożyć pisemny wniosek, w którym zwracają się do Inspektoratu o wszczęcie postępowania z urzędu; Niemniej jednak to inspektorat do decydowania, czy wszcząć postępowanie, czy też nie.

Strony w postępowaniach dotyczących kwestii odpowiedzialności za środowisko mogą złożyć skargę do sądów administracyjnych po uprawomocnieniu się decyzji administracyjnej. Oznacza to, że w pierwszej kolejności należy wykorzystać zwyczajny administracyjny środek zaskarżenia – odwołanie do Ministerstwa Środowiska. Chociaż organizacje środowiskowe nie mogą same wszczynać postępowań, mogą zostać stroną postępowania wszczętego przez Inspektorat na podstawie ustawy o ochronie przyrody. W takich przypadkach mogą także zaskarżyć decyzję Inspektoratu. Skargę mogą także złożyć osoby, których prawa zostały naruszone na skutek decyzji administracyjnej. W przypadkach, w których nie wystąpiono z wnioskiem o podjęcie działania, a Inspektorat nie wszczął jeszcze postępowania z urzędu, organizacje środowiskowe lub każdy obywatel mogą zwrócić się do Ministerstwa o interwencję. Jeżeli jednak samo Ministerstwo nie podejmie działania, sądy nie mogą nakazać biernemu organowi podjęcia działania (wszczęcia postępowania) i niemożliwe jest wyegzekwowanie odpowiedzialności za środowisko w drodze postępowania administracyjnego. Można jednak wyegzekwować odpowiedzialność za środowisko w drodze powództwa prywatnego. Istnieje jeszcze inny sposób egzekwowania odpowiedzialności za środowisko: w przypadku wydania decyzji o zastosowaniu środków zapobiegawczych lub naprawczych, która nie jest jednak przestrzegana. Zgodnie z czeskim prawodawstwem wykonanie decyzji nakładającej zobowiązania niefinansowe (na przykład decyzji nakładającej środki zapobiegawcze lub naprawcze dotyczące szkód w środowisku) należy zasadniczo do organu administracji, który wydał daną decyzję. Ma to zapewnić przestrzeganie wspomnianej decyzji i wypełnienie nałożonych zobowiązań. W przypadku nieprzestrzegania decyzji właściwy organ może nałożyć grzywny na osobę, której dotyczy zobowiązanie, lub zapewnić wypełnienie nałożonych zobowiązań przez inną osobę na koszt osoby, której dotyczy zobowiązanie. Ponadto osoba uprawniona na mocy decyzji może wykonać decyzję nakładającą zobowiązania niefinansowe (tj. osoba, której dotyczy zobowiązanie, powinna podjąć działania lub powstrzymać się od podejmowania działań w imieniu osoby uprawnionej). Ten drugi przypadek miałby zastosowanie w sytuacjach, w których szkody w środowisku miałyby wpływ na majątek innej osoby niż osoba zobowiązana.

VI. Dostęp do wymiaru sprawiedliwości: inne środki zaskarżenia

Oprócz udziału w postępowaniach administracyjnych i zaskarżania decyzji do sądów administracyjnych istnieje kilka innych środków zaskarżenia, które mogą być stosowane zarówno przez strony w postępowaniach administracyjnych, jak i przez obywateli. Mianowicie:

  • wnioski do właściwych organów o wszczęcie postępowania z urzędu, w tym wnioski o podjęcie środków przeciwko bezczynności podporządkowanego organu;
  • nadzwyczajne administracyjne środki zaskarżenia (tj. kontrola administracyjna obowiązujących decyzji, wznowienie postępowania (ponowne rozpatrzenie sprawy));
  • wnioski do Rzecznika Praw Obywatelskich, zawiadomienia skierowane do policji lub prokuratury o popełnieniu przestępstwa oraz wnioski do prokuratora i Rzecznika Praw Obywatelskich o wszczęcie postępowania w interesie ogólnym (actio popularis).

Jednakże środki takie są – ogólnie rzecz biorąc – dość słaba. Nie powodują formalnego wszczęcia żadnych postępowań. Decyzję o tym, czy wszcząć postępowanie, podejmują właściwe organy, natomiast wnioskodawca ma jedynie prawo uzyskiwania informacji na temat działań następczych w związku z jego wnioskiem.

Jest jeden Rzecznik Praw Obywatelskich w Republice Czeskiej, który zajmuje się wszystkimi sprawami, w których organy administracji podejmują działania lub dopuszczają się zaniechania, naruszając prawo, zasady demokratycznego państwa prawa lub zasady dobrej administracji; Zakres ten obejmuje także sprawy związane z ochroną środowiska. Rzecznik Praw Obywatelskich może wszcząć postępowanie z urzędu. Ponadto każdy może złożyć wniosek do Rzecznika Praw Obywatelskich (szczególne warunki określają, kiedy Rzecznik Praw Obywatelskich może odmówić rozpatrzenia wniosku, np. gdy do naruszenia doszło przed ponad 1 lat). Jednak nawet jeżeli Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdzi, że organ administracji naruszył prawo, może jedynie zalecić organowi podjęcie środków naprawczych, nie może natomiast ich zastosować. W przypadku nieprzestrzegania jego zaleceń Rzecznik Praw Obywatelskich może skontaktować się z organem nadrzędnym lub rządem i poinformować obywateli.

Nie ma możliwości wszczęcia postępowania karnego bezpośrednio przez osobę prywatną. Wszystkie przestępstwa ścigane są przez państwo (reprezentowane przez prokuratorów). Każdy może jednak powiadomić organy ścigania (policję lub prokuraturę), jeżeli podejrzewa popełnienie przestępstwa; Następnie osoba ta może być informowani o działaniach następczych w związku z takim powiadomieniem. Poszkodowanym (osobom, które w wyniku popełnionego przestępstwa odniosły obrażenia, utraciły mienie lub poniosły szkodę moralną lub inną szkodę) przysługują prawa procesowe – mogą oni mieć wpływ na postępowanie karne (np. mogą zaskarżyć umorzenie śledztwa lub dochodzenia).

Zarówno Rzecznik Praw Obywatelskich, jak i Prokurator Generalny mogą złożyć „skargę w interesie publicznym” na decyzję administracyjną, jeżeli „stwierdzą” (Prokurator Generalny) lub „udowodnią” (Rzecznik Praw Obywatelskich) ważny interes publiczny uzasadniający dane działanie.

Główne mechanizmy rozpatrywania skarg w odniesieniu do nieodpowiednich działań administracyjnych, bezczynności administracji lub zaniechań administracyjnych można podsumować w następujący sposób:

  • wniosek do rzecznika praw obywatelskich;
  • Skarga na bezczynność (dostępna jest tylko w sprawach, w których trwa postępowanie administracyjne, ale organ odmawia wydania decyzji);
  • skarga na nieodpowiednie zachowanie urzędnika lub skarga na czynności podejmowane przez organ administracji (taką skargą zajmuje się jednak w pierwszej kolejności ten sam organ, którego dotyczy skarga – tylko w przypadku niewłaściwego rozpatrzenia, ma możliwość wystąpienia do nadrzędnego organu administracji),
  • w najpoważniejszych sprawach powiadomienie organów ścigania (policji lub prokuratury).
Nie istnieją inne instytucje lub organy, które posiadają kompetencje w zakresie zapewniania dostępu do wymiaru sprawiedliwości w kwestiach środowiskowych, oprócz instytucji i organów opisanych powyżej, tj.:
  • organów administracji, które odpowiadają za administrację publiczną w zakresie szczególnych kwestii środowiskowych lub związanych ze środowiskiem;
  • sądy,
  • Rzecznika Praw Obywatelskich; oraz
  • Prokuratury.

VII. Legitymacja procesowa

Legitymacja procesowa

Postępowanie administracyjne

Postępowanie sądowe

Osoby fizyczne

„możliwy bezpośredni wpływ na prawa”

Naruszenie prawa

Organizacje pozarządowe

ochrona interesów publicznych

naruszenie prawa/ochrona interesów publicznych (specjalna skarga zgodnie z ustawą o OOŚ)

Inne podmioty prawne (w tym gminy)

„możliwy bezpośredni wpływ na prawa”

Naruszenie prawa

Grupy ad hoc

tylko podczas procedury konsultacji w sprawie OOŚ i przyjmowania planów użytkowania gruntów – uwagi można zgłaszać

Brak możliwości

Zagraniczne NGO

Naruszenie prawa

Inni (organizacje pracodawców i izby przemysłowo-handlowe – postępowanie w sprawie IPPC, prokurator przełożony i Rzecznik Praw Obywatelskich skarga w interesie publicznym).

„możliwy bezpośredni wpływ na prawa”

naruszenie prawa/ochrona interesów publicznych (Prokurator Generalny i Rzecznik Praw Obywatelskich)

W postępowaniach administracyjnych podstawową zasadą dotyczącą „legitymacji procesowej” (prawa do występowania w charakterze strony) jest koncepcja „możliwego bezpośredniego wpływu decyzji na prawa lub obowiązki”. Koncepcja ta jest wyrażane w sposób ogólny w art. 27 ustawy nr 500/2004 Coll. kodeks administracyjny, zgodnie z którym osoby, „której prawa lub obowiązki decyzja może mieć bezpośredni wpływ na jego decyzję administracyjną” uznaje się za strony w postępowaniach administracyjnych (oprócz osób, które złożyły wniosek o wydanie pozwolenia (wnioskodawców), osób, których decyzja może stworzyć, zmienić lub znieść swoje prawa i obowiązki oraz osób, których stanowisko jest przewidziane na mocy specjalnej ustawy). Wspomnianą ogólną zasadę zmieniają niektóre ustawy sektorowe:

a) w odniesieniu do ochrony środowiska najważniejszą jest ustawa nr 183/2006 Coll., ustawa o budownictwie. Ustawa ta zawiera autonomiczne definicje stron postępowań administracyjnych w zakresie wydawania pozwoleń na użytkowanie gruntów i pozwoleń na budowę. Zgodnie ze wspomnianymi definicjami stroną w postępowaniach mogą być tylko osoby fizyczne i osoby prawne, na których prawa własności lub inne prawa rzeczowe dane pozwolenie może mieć bezpośredni wpływ;

b) podobnie uregulowana jest kwestia stron w postępowaniach administracyjnych w ustawie nr 44/1988 Coll. O górnictwie;

W niektórych innych postępowaniach związanych ze środowiskiem wnioskodawca jest jedyną osobą, której przysługują prawa strony. Taka sytuacja istnieje na przykład w przypadku „wyjątków dotyczących hałasu” decyzji, które zezwalają operatorowi źródła hałasu przekraczającego maksymalne limity na kontynuowanie działalności przez określony czas (z możliwością wielokrotnego przedłużenia). Innymi przykładami są pozwolenia wydawane zgodnie z ustawą nr 18/1997 Coll. prawo atomowe;

d) z drugiej strony procedury konsultacji w sprawie OOŚ (które nie kończą się wydaniem wiążącego pozwolenia) i procedury przyjmowania planów użytkowania gruntów są procedurami, każdy może zgłaszać uwagi; są także jedynymi procedurami, w których mogą uczestniczyć grupy ad hoc.

Organizacje środowiskowe mogą uzyskać status strony w postępowaniu administracyjnym w kwestiach środowiskowych zgodnie z szeregiem ustaw szczególnych; w tym ustawą o ochronie przyrody, ustawą o OOŚ, ustawą o IPPC, ustawą o ochronie wody i kilkoma innymi ustawami. Organizacje środowiskowe spełniające wymogi wspomnianych ustaw mają prawo do występowania w charakterze stron we wszystkich postępowaniach, które dotyczą wpływu na interesy chronione tymi ustawami (a w szczególności postępowań na podstawie ustawy o budownictwie). W orzecznictwie potwierdzono, że wspomniane rozwiązanie wprowadzono w celu umożliwienia organizacjom promowania, w charakterze strony, interesu publicznego w zakresie ochrony środowiska i jego określonych elementów. Organizacje środowiskowe nie mogą jednak zostać stronami w sprawach, w których prawo stanowi wyraźnie, że wnioskodawca jest jedyną stroną postępowania.

Gminy mogą być stronami w postępowaniach administracyjnych na tych samych zasadach co inne podmioty prawne (zgodnie z koncepcją „możliwego bezpośredniego wpływu na prawa”). W procedurze IPPC organizacje pracodawców i izby przemysłowo-handlowe mogą uzyskać status strony na tych samych warunkach co organizacje środowiskowe; są one jednak uznawane za obronę swoich interesów i interesów swoich członków. Na poziomie postępowań sądowych zdecydowanie dominującą koncepcją podstawy legitymacji procesowej w przypadku wszystkich kategorii osób jest naruszenie prawa. Ogólny przepis dotyczący legitymacji procesowej w sądownictwie administracyjnym (art. 65 ustawy nr 150/2002 Coll., kodeks postępowania administracyjnego) stanowi, że legitymacja procesowa w zakresie zaskarżania decyzji administracyjnych przysługuje:

a) osoby, które twierdzą, że ich prawa zostały naruszone przez decyzję, która „tworzy, zmienia, niweczy lub określa autorytatywnie ich prawa lub obowiązki”, oraz

b) innym stronom w postępowaniach administracyjnych dotyczących wydawania decyzji administracyjnej, które twierdzą, że podczas pos tępowań naruszono ich prawa, co mogło spowodować niezgodność decyzji z prawem (legitymacja procesowa organizacji środowiskowych) pochodzi z tego przepisu.

W większości spraw legitymacja procesowa w postępowaniu sądowym jest ściśle powiązana ze statusem strony w odpowiednim postępowaniu administracyjnym. W związku z tym, z wyjątkiem kilku możliwości istniejących przy tak zwanych „skargach w interesie publicznym”, nie ma żadnych specjalnych przepisów dotyczących legitymacji procesowej dla konkretnego obszaru prawa lub podmiotów prawnych. Jednocześnie grono osób posiadających legitymację procesową w danym obszarze zależy w znacznym stopniu od tego, jakie podmioty są stronami odpowiednich postępowań administracyjnych. Na przykład jedynie „sąsiedzi” (osoby, których prawa własności zostały naruszone) są stronami postępowań administracyjnych zgodnie z ustawą o budownictwie (oprócz inwestora, gminy i ewentualnie NGO), tylko wspomniane osoby mogą także posiadać legitymację procesową w zakresie zaskarżania ostatecznej decyzji wydanej zgodnie z ustawą o budownictwie. W sprawach, w których wnioskodawca jest jedyną stroną w postępowaniu administracyjnym, również tylko wnioskodawca posiada legitymację procesową w zakresie zaskarżania decyzji do sądu. Organizacje środowiskowe, zgodnie z dominującym orzecznictwem czeskich sądów, mogą wnosić skargi tylko w odniesieniu do naruszenia ich praw procesowych w postępowaniach administracyjnych, a nie zgodności decyzji administracyjnych jako takich z prawem materialnym. Jest to skutkiem ścisłego stosowania koncepcji naruszenia prawa będącego przedmiotem skargi; Pomimo faktu, że udział w postępowaniu administracyjnym wynika z ochrony interesu publicznego, oznacza to, że organizacje mogą one zwrócić się do sądu o skontrolowanie następujących kwestii:

  • Czy miały one wgląd we wszystkie dokumenty związane z decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach,
  • czy miały dość czasu na ich przeanalizowanie i wyrażenie swojej opinii,
  • czy zostały zaproszone na posiedzenie jawne itp.

Jeżeli jednak przyjmie się ścisłą wykładnię doktryny, organizacje nie mogą twierdzić, że decyzja narusza wymogi przepisów w zakresie ochrony środowiska (np. dotyczących ograniczenia emisji lub zabraniających prowadzenia niektórych rodzajów działalności w obszarach chronionych), ponieważ nie ma to związku z żadnymi z ich „praw osobistych”. Podejście to poparte jest orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego, zgodnie z którym podmioty prawne, w tym organizacje środowiskowe, nie mogą domagać się prawa do przyjaznego środowiska, ponieważ może ono „z oczywistych powodów” przysługiwać tylko osobom fizycznym. Z drugiej strony istnieją także decyzje, w których sądy de facto odniosły się do „materialnych aspektów” zastrzeżeń NGO.

W Republice Czeskiej w żadnym obszarze prawa nie stosuje się actio popularis (w rozumieniu przysługującej każdemu legitymacji procesowej w zakresie zaskarżania pewnego rodzaju decyzji). Kodeks sądownictwa administracyjnego zawiera przepis, zgodnie z którym „skargę w interesie publicznym” może złożyć:

  • prokurator generalny;
  • Rzecznik Praw Obywatelskich;
  • inny organ publiczny uprawniony do podjęcia takiego działania na mocy ustawy szczególnej;
  • osoba wyraźnie uprawniona do podjęcia takiego działania na mocy ustawy szczególnej.

Prokurator Generalny i Rzecznik Praw Obywatelskich mogą wnieść „skargę w interesie publicznym” na decyzję administracyjną, jeżeli „stwierdzą” (Prokurator Generalny) lub „udowodnią” (Rzecznik Praw Obywatelskich) ważny interes publiczny uzasadniający dane działanie. Nie ma przepisu przyznającego prawo do wniesienia skargi w interesie publicznym ani żadnego innego rodzaju skargi administracyjnej jakiemukolwiek innemu organowi publicznemu. Jeżeli chodzi o inne osoby, jedyny szczególny rodzaj legitymacji w zakresie „skargi w interesie publicznym” istniejący w czeskim prawie (od grudniowi 2009 r.) znajduje się w ustawie o OOŚ. Zgodnie z art. 23 ust. 10 wspomnianej ustawy organizacje środowiskowe lub gminy, które zgłosiły uwagi w procedurze OOŚ, posiadają legitymację procesową w zakresie zaskarżania zezwolenia na inwestycję zatwierdzającego projekt, w odniesieniu do którego wydano odpowiednie oświadczenie w sprawie OOŚ. Jeżeli zdecydują się wnieść skargę zgodnie z tym przepisem, nie ma konieczności, aby uczestniczyły jako strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym zezwolenia na inwestycję. Teoretycznie koncepcja naruszenia prawa nie ma zastosowania także w tym przypadku, a organizacje środowiskowe powinny niewątpliwie mieć prawo zaskarżania także zgodności zaskarżonej decyzji z prawem materialnym. Z drugiej strony w przypadku złożenia tego rodzaju skargi środek prawny polegający na wstrzymaniu wykonania kwestionowanego działania nie byłby dostępny. W praktyce nie próbowano jeszcze korzystać z tej możliwości.

Dotychczas organizacje środowiskowe stosowały najczęściej przepis z ustawy o ochronie przyrody, a dopiero jako drugi i trzeci wariant odpowiednio przepisy ustawy o OOŚ i ustawy o IPPC. Jak opisano powyżej, istnieje więcej „sposobów” – w szczególności w przypadku organizacji środowiskowych – które pozwalają im stać się stroną w postępowaniach administracyjnych, a tym samym (pośrednio) uzyskać także legitymację procesową w zakresie zaskarżania decyzji administracyjnych w kwestiach środowiskowych do sądów. W przypadku osób fizycznych w większości przypadków legitymacja procesowa wynika z pozycji „bezpośrednio poszkodowanego sąsiada” (w przypadku decyzji wydanych zgodnie z ustawą o budownictwie) lub „osoby, na której prawa lub obowiązki decyzja może wywrzeć bezpośredni wpływ” w przypadku większości innych decyzji.

VIII. Zastępstwo prawne

Zastępstwo procesowe zapewnione przez adwokata jest obowiązkowe w postępowaniach sądowych przed Najwyższym Sądem Administracyjnym, Sądem Najwyższym i Trybunałem Konstytucyjnym, niezależnie od charakteru rozpatrywanej sprawy, w tym w sprawach związanych z ochroną środowiska. Osoby fizyczne, które posiadają wykształcenie prawnicze odpowiadające wykształceniu niezbędnemu, aby zostać adwokatem, lub osoby prawne, których pracownik lub członek posiada takie wykształcenie, nie muszą korzystać z zastępstwa procesowego, z wyjątkiem postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym. Przed innymi sądami nie obowiązuje przymus adwokacki. Każdy może skorzystać z zastępstwa procesowego zapewnianego przez adwokata lub inną osobę posiadającą zdolność do czynności prawnych. W związku z tym także pozarządowe organizacje środowiskowe mogą reprezentować strony w sprawach związanych z ochroną środowiska. Sądy mogą jednak zakazać przedstawicielu reprezentującym w sprawie, którą reprezentuje w różnych przypadkach wielokrotnie (dotyczy to wyłącznie procedury sądowe, administracyjne). W Republice Czeskiej istnieje kilka centrów doradztwa prawnego prowadzonych przez pozarządowe organizacje środowiskowe. Wspomniane centra świadczą bezpłatną pomoc prawną każdemu, kto zwróci się do nich w kwestiach środowiskowych. Zazwyczaj objaśniają swoim klientom przepisy prawne dotyczące przedstawionych przez nich zagadnień, sugerują rozwiązania, opiniują wnioski lub udzielają rad dotyczących procedur prawnych. Czeska izba adwokacka publikuje i aktualizuje w internecie listę wszystkich adwokatów, w tym ich specjalizację. Nie ma jednak wielu adwokatów, którzy zajmują się głównie prawem ochrony środowiska.

IX. Dowody

W sprawach administracyjnych w zakresie ochrony środowiska w zdecydowanej większości przypadków orzeczenia wydaje się jedynie na podstawie akt postępowania administracyjnego i ewentualnie innych dokumentów urzędowych. Każda ze stron może jednak przedstawić dowody na poparcie skargi. W sprawach cywilnych przedstawienie wystarczających dowodów na poparcie pozwu jest absolutnie niezbędne. Ogólnie rzecz ujmując, należy uznać za powód, na kim spoczywa ciężar dowodu; albo dowiedzie, że jego żądania są uzasadnione, albo przegra sprawę. Sąd ocenia dowody zgodnie z zasadą niezależnej oceny wszystkich dowodów. Sąd nie jest związany żadnym przepisem określającym, które dowody należy traktować priorytetowo lub uważać za bardziej wiarygodne itp.; Do Sądu należy przeprowadzenie starannej oceny wszystkich dowodów. Orzekając co do istoty sprawy sąd musi dokładnie uzasadnić, na których dowodach się oparł, które dowody uwzględnił, które potraktował priorytetowo i dlaczego. W przeciwnym razie sąd wyższej instancji może uchylić takie orzeczenie. Wszystkie strony mogą przedstawiać dowody na poparcie swoich twierdzeń. Sąd nie musi jednak uwzględniać wszystkich wniosków. W takim przypadku w orzeczeniu co do istoty sprawy sąd musi uzasadnić, dlaczego nie uwzględnił dowodu. Nie należy do obowiązku sądów do przedstawienia dowodów; na ogół sądy zwracają się do biegłych o sporządzenie opinii tylko jeżeli jest to niezbędne w celu rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. Sąd może jednak poinformować jedną ze stron, że w związku z faktem, iż nie jest ona w stanie ponieść ciężaru dowodu, powinna przedstawić kolejne dowody, w przeciwnym razie może przegrać sprawę. Ponadto na wniosek jednej ze stron Sąd może zażądać dowodów od drugiej strony lub nawet od osób trzecich. Strony mogą samodzielnie przedstawiać opinie biegłych, które mają taki sam ciężar i taką samą wiarygodność, jak opinia biegłego, której zażądał sąd. Strony mogą wybrać biegłego z oficjalnej listy biegłych, zwrócić się do niego o sporządzenie opinii i zapłacić za jego usługi. W przypadku gdy każda strona przedstawi własną opinię biegłego, a opinie te będą sprzeczne, sąd zażąda sporządzenia kolejnej opinii przez biegłego. Treść opinii biegłych nie ma dla sędziów formalnie wiążącego charakteru. W zdecydowanej większości spraw sąd je jednak respektuje. Jeżeli istnieją wątpliwości dotyczące wiarygodności lub jakości opinii biegłego, sąd zwraca się do innego biegłego o zbadanie poprzedniej opinii biegłego.

Wstrzymanie wykonania kwestionowanego działania.

Odwołanie do nadrzędnego organu administracji ma skutek zawieszający. Tylko w rzadkich przypadkach, zazwyczaj nie w kwestiach środowiskowych, odwołanie nie ma skutku zawieszającego i może zostać wstępnie wykonane. Zaskarżenie decyzji organu administracji do sądu nie ma zasadniczo skutku zawieszającego. Sąd może jednak stwierdzić skutek zawieszający zgodnie z art. 73 ust.2 Kodeksu postępowania administracyjnego na wniosek skarżącego, lecz tylko na następujących warunkach:

  • wykonanie decyzji wyrządziłoby wnioskodawcy „bez porównania poważniejszą” szkodę niż szkoda, którą mogłoby wyrządzić innym osobom wstrzymanie wykonania kwestionowanego działania;
  • oraz nie będzie sprzeczne z ważnym interesem publicznym.

Po zatwierdzeniu decyzji przez nadrzędny organ administracji może ona zostać wykonana niezależnie od tego, że została ona zaskarżona przed sądem. Dopiero po nadaniu skardze przez sąd skutku zawieszającego lub wydaniu wstępnego nakazu wstrzymania wykonania decyzji osoba upoważniona na mocy decyzji musi wstrzymać jej wykonanie. Oprócz nadania skardze skutku zawieszającego sądy administracyjne mogą ponadto wydać wstępny nakaz wstrzymania wykonania decyzji na podstawie art. 38 kodeksu sądownictwa administracyjnego w przypadku wystąpienia potrzeby tymczasowego ustalenia relacji między stronami. Musi istnieć ryzyko wystąpienia „poważnej” szkody i nie ma konieczności, aby ryzyko zagrażało skarżącemu osobiście. Sąd może nakazać stronom sporu lub nawet osobie trzeciej wykonanie pewnych czynności, powstrzymanie się od ich wykonania lub poddanie się określonym czynnościom. Sądy administracyjne wydają jednak bardzo rzadko wstępne nakazy wstrzymania wykonania decyzji. W sprawach cywilnych ma to miejsce znacznie częściej. W cywilnych postępowaniach sądowych sąd może na wniosek strony, nałożyć wstrzymanie wykonania kwestionowanego działania, „jeżeli jest to konieczne w celu tymczasowej zmiany warunków stron lub jeżeli istnieje ryzyko, że wykonanie (późniejszego) orzeczenia Sądu może być zagrożone” (art. 74 kodeksu sądownictwa cywilnego). Sąd może zarządzić wstrzymanie kwestionowanego działania aby zakazać wykorzystania rzeczy, przepisów lub dokonania konkretnych transakcji.

W sprawach administracyjnych nie ma terminu na złożenie wniosku o stwierdzenie skutku zawieszającego lub wstępnego nakazu wstrzymania wykonania decyzji, jeżeli dochowano terminu złożenia skargi. W sprawach cywilnych istnieje możliwość wystąpienia w pierwszej kolejności o wydanie wstępnego nakazu wstrzymania wykonania decyzji, a w późniejszym okresie złożenia pozwu. W kwestiach administracyjnych nie jest możliwe zaskarżenie do Najwyższego Sądu Administracyjnego zarządzeń tymczasowych, do których należą także zarządzenia w sprawie skutku zawieszającego lub wstępny nakaz wstrzymania wykonania decyzji. Sąd może rozpatrzyć ponownie swoje zarządzenie w sprawie skutku zawieszającego lub wstępny nakaz wstrzymania wykonania decyzji w dowolnym momencie, w związku z czym istnieje możliwość złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie. W sprawach cywilnych zawsze istnieje możliwość odwołania się od decyzji w sprawie wydania wstępnego nakazu wstrzymania wykonania decyzji do sądu wyższej instancji; Odwołanie nie ma jednak skutku zawieszającego.

XI. Koszty

Ogólnie rzecz biorąc, koszty nie są związane z udziałem w postępowaniach administracyjnych w kwestiach środowiskowych; pobiera się jedynie na etapie postępowania sądowego. Koszty związane są bezpośrednio z czynnościami wnioskodawcy wobec sądów, a mianowicie:

  • opłata za wszczęcie postępowania sądowego,
  • Opłata za odwołanie lub skargę kasacyjną,
  • Opłata za wniosek o stwierdzenie skutku zawieszającego lub wstrzymanie wykonania kwestionowanego działania.

Wszystkie wspomniane opłaty musi uiścić wnioskodawca/wnoszący odwołanie. Ponadto istnieją też koszty związane z uczestnictwem innych osób, takich jak biegli, tłumacze, świadkowie itp. oraz koszty ponoszone przez same strony postępowania.

Opłaty sądowe z tytułu indywidualnych skarg administracyjnych opierają się na stawce zryczałtowanej niezależnej od wartości przedmiotu sporu. Opłata za skargę mającą na celu kontrolę decyzji administracyjnej wynosi 3000 CZK (około 125 EUR); Taka sama opłata ma zastosowanie w przypadku skargi kasacyjnej. Opłata za zaskarżenie planu użytkowania gruntów wynosi 5000 CZK (około 200 EUR). W przypadku środków zaskarżenia w sprawie cywilnej, na przykład roszczeń odszkodowawczych związanych z zanieczyszczeniem lub zdewastowaniem środowiska, system obliczania opłat opiera się zasadniczo na wartości przedmiotu sporu. Zasada ta ma zastosowanie w przypadku roszczenia pieniężnego; Istnieją szczególne zasady obliczania opłat w sporach dotyczących roszczeń niepieniężnych. Opłata za skargę kasacyjną wynosi 5000 CZK (około 200 EUR). Opłata za odwołanie w sprawach cywilnych jest taka sama jak w przypadku pozwu w tej samej sprawie. Koszty opinii biegłych mogą się różnić; Koszty te mogą wynosić od 100 do 4 500 EUR. Jednak w zdecydowanej większości spraw administracyjnych decyzje podejmowane są na podstawie akt postępowania administracyjnego i ewentualnie innych dokumentów urzędowych. Z drugiej strony w sprawach cywilnych przedstawienie wystarczających dowodów na poparcie pozwu, a zatem opinii biegłych, jest często niezbędne. Na przykład w sprawach, w których powodowie zwracają się do sądów o nakazanie właścicielom dróg podjęcia środków w celu zmniejszenia hałasu powodowanego przez ruch drogowy i przekraczającego dopuszczalne normy hałasu, koszty ekspertyzy (oceny) mogą się różnić od 1900 do 4 200 EUR. Teoretycznie w niektórych innych sprawach, takich jak sprawy dotyczące zanieczyszczenia chemicznego gruntów, koszty ekspertyzy mogą być znacznie wyższe.

Znaczne różnice mogą dotyczyć także wysokości honorarium adwokackiego. Zazwyczaj stosuje się stawkę godzinową uzgodnioną z klientem, która może wynieść od 20 do 200; Istnieją jednak inne możliwości ustalania opłaty, na przykład opłaty za pełne zastępstwo procesowe lub opłaty obliczanej na podstawie cennika opłat za czynności adwokata (zgodnie z obowiązującym rozporządzeniem). Od dnia 1 września 2011 r. stosuje się opłatę w wysokości 1000 CZK (około 40 EUR) za wniosek o wstrzymanie wykonania kwestionowanego działania w sprawach administracyjnych (wniosek ten był wcześniej bezpłatny); jednak depozytu na pokrycie odszkodowania nie jest wymagane. Z drugiej strony w sprawach cywilnych każda osoba wystąpienia do sądu o nałożeniu na wstrzymanie wykonania kwestionowanego działania jest zobowiązana do wniesienia depozytu w wysokości 10000 CZK (około 360 EUR) na pokrycie odszkodowania za szkody lub innej straty, która może być spowodowana wstrzymanie wykonania kwestionowanego działania; Opłata w wysokości 1000 CZK (około 40 EUR) jest również obowiązkowe.

Zasada „przegrywający płaci” co do zasady: Strona przegrywająca jest zobowiązana do uregulowania kosztów poniesionych przez stronę wygrywającą, jak również kosztów opinii biegłych i składania zeznań. Koszt składania zeznań występuje jednak rzadko w sądownictwie administracyjnym, w związku z faktem, że sądy w większości opierają swoje decyzje na aktach postępowania administracyjnego i zgromadzonych w nich dowodach. Ponadto istnieje ustalone orzecznictwo sądów administracyjnych, że koszty zastępstwa procesowego nie stanowią kosztów kwalifikowalnych organów administracji, ponieważ powinny one mieć własnych pracowników adwokatów, którzy mogą reprezentować je w przypadku sporu. W szczególnych okolicznościach (zależnych od uznania sądu) sąd może także orzec, że każda strona ponosi własne koszty.

XII. Mechanizmy pomocy finansowej

Sądy, zarówno cywilne, jak i administracyjne, mogą obniżyć koszty postępowań, stosując zwolnienie z opłat sądowych, jeżeli wnioskodawca udowodni, że zachodzi taka potrzeba. Wspomnianą możliwość stosuje się w postępowaniach we wszystkich instancjach, w tym w przypadku odwołań. Sądy administracyjne stosują częściowe zwolnienie z opłat, jeżeli wnioskodawca dowiedzie, że nie posiada środków na poniesienie opłaty w całości; Całkowite zwolnienie z opłaty może zostać zastosowane tylko w szczególnych okolicznościach. Sędziowie orzekający w sprawach cywilnych mogą zastosować całkowite lub częściowe zwolnienie z opłat sądowych, jeżeli wnioskodawca dowiedzie braku środków, a sama sprawa nie jest bezzasadna lub prawie na pewno nie zakończy się pomyślnie.

Orzecznictwo w sprawach związanych z ochroną środowiska jeszcze dokładniej precyzuje tę zasadę, stanowiąc, że NGO nie może wielokrotnie korzystać ze zwolnień; jeżeli NGO chce chronić środowisko w sądzie, musi zgromadzić podstawowe środki na ten cel, a nie „przenosić je na państwo”. Sędziowie orzekający w sprawach cywilnych mogą zastosować całkowite lub częściowe zwolnienie z opłat sądowych, jeżeli wnioskodawca dowiedzie braku środków, a sama sprawa nie jest bezzasadna lub prawie na pewno nie zakończy się pomyślnie. W szczególnych okolicznościach (zależnych od uznania sądu) sąd może także orzec, że każda strona ponosi własne koszty. Jeżeli chodzi o inne możliwości zapewnienia pomocy finansowej, strona w sporze sądowym może zwrócić się do Sądu o wyznaczenie jej zastępcy procesowego i jednocześnie zwolnienie z obowiązku zapłaty za pomoc prawną (w całości lub w części). Warunki są takie same w odniesieniu do zwolnień oraz do opłat sądowych; Sytuacja finansowa wnioskodawcy jest rozważane. Ponadto istnieje możliwość wystąpienia do czeskiej izby adwokackiej o wyznaczenie adwokata mającego świadczyć bezpłatną pomoc prawną (zazwyczaj tylko w przypadku jednej lub kilku czynności, nie w przypadku pełnego zastępstwa). Warunkiem, oprócz sytuacji finansowej, jest brak możliwości skorzystania z jakiejkolwiek przyczyny z wyżej wymienionych opcji wyznaczenia zastępcy przez sąd. Z opisanego systemu czeskiej izby można skorzystać teoretycznie już na etapie postępowania administracyjnego. Wynika z tego, że strona nie może wybrać swojego adwokata i zwrócić się do sądu o zwolnienie z kosztów zastępstwa procesowego. Oficjalnie zwolnienie ze wspomnianych kosztów łączy się zawsze z wyznaczeniem zastępcy przez sąd (lub przez izbę adwokacką).

Co do zasady tylko adwokaci mogą świadczyć pomoc prawną w formie płatnej usługi i także tylko adwokat może zostać wyznaczony na zastępcę strony, która wnosi o udzielenie bezpłatnej pomocy prawnej. Z drugiej strony strona może być reprezentowana przed sądem lub organem administracji przez inną osobę niż adwokat. W praktyce NGO świadczą często bezpłatną podstawową pomoc prawną (jako centra doradcze) w dziedzinach swojej specjalizacji, a niekiedy reprezentują strony przed sądami. W sprawach związanych z ochroną środowiska stosunkowo często korzysta się z pomocy prawnej i wydaje się, że częstotliwość korzystania z takiej pomocy stale rośnie. Istnieją kancelarie prawne, które świadczą pomoc prawną pro bono; Niewiele z nich specjalizuje się jednak w kwestiach środowiskowych. Około 30 adwokatów i kancelarii prawnych uczestniczy w projekcie „Pro Bono Centrum” organizacji pozarządowej Pro bono alliance, która specjalizuje się w świadczeniu pomocy prawnej pro bono. Pomoc prawna jest świadczona na rzecz klientów NGO w kwestiach środowiskowych, a także na rzecz samych organizacji niekomercyjnych w takich dziedzinach, jak prawo pracy, podatki lub w związku z innymi problemami prawnymi dotyczącymi ich funkcji niekomercyjnych.

Ogólnie, a nie odrzucając Wydziały prawa są co do danych. Istnieje jedna poradnia prawna prowadzona przez Wydział Prawa na Uniwersytecie Palackiego w Ołomuńcu działająca jako centrum doradcze dla osób, które nie mają środków na pokrycie kosztów usług adwokata. Ponadto ELSA (Europejskie Stowarzyszenie Studentów Prawa) w Pradze realizuje projekt poradni prawnej działającej na podobnych warunkach (brak środków). W jej programie działań znajdują się jednak w większości sprawy cywilne, a nie kwestie środowiskowe. W Republice Czeskiej istnieje kilka centrów doradztwa prawnego prowadzonych przez pozarządowe organizacje środowiskowe. Wspomniane centra świadczą bezpłatną pomoc prawną każdemu, kto zwróci się do nich w kwestiach środowiskowych; Zazwyczaj objaśniają swoim klientom przepisy prawne dotyczące przedstawionych przez nich zagadnień, sugerują rozwiązania, opiniują wnioski lub udzielają rad dotyczących procedur prawnych.

XIII. Terminowość

Zasadniczo organy administracji są zobowiązane do wydawania decyzji administracyjnych w terminie 60 dni; termin ten można wydłużyć do 30 dni. W przypadku gdy organ administracji nie przestrzega wyznaczonych terminów, istnieje możliwość złożenia wniosku do nadrzędnego organu o podjęcie działań w sprawie bezczynności podległego organu. Na późniejszym etapie można wnieść skargę i złożyć wniosek do sądu o zobowiązanie organu administracji do wydania decyzji co do istoty sprawy. Jest jednak mało prawdopodobne, aby organ administracji, który działa z opóźnieniem, został w jakikolwiek sposób ukarany. Jeżeli niezgodna z prawem bezczynność organu administracji spowoduje poniesienie przez stronę postępowania możliwej do zweryfikowania szkody, istnieje możliwość dochodzenia odszkodowania w sądzie. Jednak nawet w przypadku przyznania odszkodowania osobie poszkodowanej, osoba odpowiedzialna nie zostanie w większości przypadków pociągnięta do odpowiedzialności.

Strony postępowania administracyjnego muszą zaskarżyć decyzję do sądu w terminie 2 miesięcy od momentu wydania ostatecznej decyzji administracyjnej (która jest decyzją nadrzędnego organu wydaną w następstwie odwołania od „decyzji wydanej w pierwszej instancji”). W sprawach dotyczących niektórych dużych projektów infrastrukturalnych termin ten wynosi 1 miesięcy. Skarga na „środki o charakterze ogólnym”, takie jak plany użytkowania gruntów, musi zostać złożona w terminie 3 lat od ich wejścia w życie. Na złożenie skargi na niezgodną z prawem bezczynność organów administracji wynosi w okresie 1 roku. W zakresie kwestii środowiskowych (takich jak w przypadku hałasu, zapobiegania roszczenia itp.) jest zasadniczo żadnych terminów określonych z wyjątkiem roszczeń odszkodowawczych, które należy wnieść w terminie 3 lat od momentu, kiedy szkoda była przyczyną, a zarazem 2 lat od momentu, w którym powód dowiedział się o szkodzie i osobie odpowiedzialnej.

Zasadniczo nie określono terminów, w jakich sądy mają wydawać wyroki. Postępowania w sądach cywilnych i administracyjnych (w jednej instancji) mogą toczyć się od kilku miesięcy do kilku lat. Europejski Trybunał Praw Człowieka w wielu sprawach orzekł już obowiązek wypłaty przez Republikę Czeską odszkodowań na rzecz uczestników postępowania za naruszenie przysługujących im praw do rzetelnego procesu z uwagi na przewlekłość postępowań sądowych. W połączeniu z trudnością lub w wielu przypadkach niemożliwością uzyskania wstrzymania wykonania kwestionowanego działania bądź stwierdzenia skutku zawieszającego skargi, można dojść do wniosku, że ochrony nie można uznać za „terminową” i „skuteczną”. Konkretny termin wydania prawomocnego orzeczenia sądowego określono tylko w przypadku tak zwanych „środków o charakterze ogólnym”, takich jak plany użytkowania gruntów lub specjalne akty dotyczące niektórych aspektów opracowywania projektów infrastruktury drogowej, w przypadku których kodeks postępowania administracyjnego przewiduje termin 90 dni. Ten sam termin ma zastosowanie do decyzji dotyczących skarg administracyjnych w zakresie niektórych dużych projektów infrastrukturalnych. Decyzje tymczasowe dotyczące efektu zawieszającego skargi lub wstrzymania wykonania kwestionowanego działania muszą zostać wydane w terminie 30 dni w sprawach administracyjnych i 7 dni w sprawach cywilnych (termin ten jest jednak często przekraczany). Nie przewidziano żadnych sankcji z tytułu zwłoki w wydawaniu orzeczeń przez sądy. Istnieje możliwość złożenia skargi w związku ze zwłoką do prezesa przedmiotowego sądu lub złożenia wniosku do sądu wyższej instancji (lub kolegiów sądów najwyższej instancji) w celu ustalenia terminu, w jakim właściwy sędzia musi podjąć pewne działania. Mimo że w przepisach nie przewidziano zasadniczo żadnych terminów, obowiązkiem sądu jest wydanie orzeczenia w odpowiednim terminie. Niewydanie orzeczenia to przypadek tak zwanego „niewłaściwego postępowania urzędowego”. Istnieje wówczas możliwość domagania się odszkodowania za nieuzasadnioną zwłokę spowodowaną przez sądy.

XIV. Inne kwestie

Typową sytuacją w przypadku wszystkich rodzajów projektów mających wpływ na środowisko jest konieczność uzyskania przez inwestora szeregu odrębnych pozwoleń przed rozpoczęciem działalności. Pozwolenia na użytkowanie gruntów i pozwolenia na budowę można uważać za „decyzje główne” w przypadku większości inwestycji; decyzje te są także zwykle zaskarżane przez obywateli. Niemniej jednak inne decyzje administracyjne, takie jak decyzja dotycząca IPPC lub zwolnienia z obowiązku ochrony przyrody i krajobrazu są również w praktyce zaskarżane. Zasadniczo konieczne jest, aby zainteresowane społeczeństwo do udziału w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym, aby uzyskać legitymację procesową; zasadniczo zaskarżane mogą być tylko ostateczne decyzje administracyjne. Informacji dotyczących dostępu do sądu dostarczają głównie organizacje pozarządowe udzielające obywatelom porad prawnych w kwestiach środowiskowych. Informacje dotyczące możliwych środków zaskarżenia (takich jak prawo do wniesienia odwołania lub apelacji, prawo do wniesienia skargi, terminy) muszą znaleźć się w każdej decyzji administracyjnej, a także w każdym orzeczeniu sądowym. Obowiązujące ustawodawstwo jest publicznie dostępne, w związku z czym obywatele mogą uzyskać dostęp do odpowiednich przepisów ustawowych i wykonawczych.

W sprawach środowiskowych nie ma możliwości skorzystania z systemu alternatywnych metod rozwiązywania sporów. Jedyną alternatywą dla postępowań sądowych jest arbitraż, który jest jednak dopuszczalny wyłącznie w sporach majątkowych. W kwestiach środowiskowych praktycznie nigdy nie stosuje się mediacji.

XV. Cudzoziemcy

W prawie procesowym wskazano, że wszystkie strony w postępowaniach sądowych muszą mieć równe prawa i być równo traktowane, a sądy mają obowiązek zagwarantowania takiego stanu rzeczy. Podobne zasady mają zastosowanie w postępowaniach administracyjnych, w których organy administracji mają obowiązek bezstronnego działania i równego traktowania stron. Wspomniane klauzule dotyczą także języka i państwa pochodzenia i można je traktować jako ogólne klauzule antydyskryminacyjne. W postępowaniach sądowych wszystkim stronom przysługuje prawo do występowania przed sądem we własnym języku ojczystym. Każdy, kto nie posługuje się językiem czeskim, może wystąpić o pomoc tłumacza; Wspomniane prawo jest gwarantowane bezpośrednio w Karcie podstawowych praw i wolności. Koszt tłumaczenia w postępowaniach sądowych ponosi państwo, w odróżnieniu od postępowań administracyjnych, w których strona nieposługująca się językiem musi sama ponieść koszt tłumaczenia.

XVI. Sprawy transgraniczne

W przypadku gdy w państwie sąsiednim trwa ocena projektu mającego możliwy wpływ na środowisko, obywatele Republiki Czeskiej i czeskie NGO mogą uczestniczyć w procedurze OOŚ. Ministerstwo Środowiska musi publikować wszystkie informacje przekazywane przez państwo, w którym odbywa się ocena, i każdy jest upoważniony do zgłaszania uwag. Wspomniane uwagi należy wysłać do państwa, w którym odbywa się ocena, wraz z opinią Ministerstwa i odpowiednich organów administracji. W czeskich przepisach nie uregulowano kwestii udziału w innych rodzajach postępowań prowadzonych w sąsiednim państwie, udział musi zatem odbywać się zgodnie z przepisami tego państwa. Nie ma szczególnego przepisu dotyczącego możliwości udziału obywateli lub NGO poszkodowanego państwa w czeskich postępowaniach administracyjnych. Jedynie osoby, w tym obcokrajowcy, które dowiodą, że spełniają jeden z warunków określonych przepisami prawa, mogą zostać stronami takich postępowań administracyjnych. Osoby fizyczne muszą zatem dowieść, że decyzja może naruszać ich prawa. Zagraniczne NGO powinny móc uczestniczyć w późniejszych postępowaniach administracyjnych w związku z ich udziałem w procedurze OOŚ. Nie ma specjalnej klauzuli dotyczącej udziału zagranicznych NGO, jednak zgodnie ze „zharmonizowaną na poziomie europejskim” wykładnią przepisów dotyczących OOŚ powinny one posiadać takie same prawa jak czeskie NGO. W takich sprawach zazwyczaj niedostępna jest jakakolwiek pomoc proceduralna, taka jak pomoc prawna, wniosek o wstrzymanie wykonania kwestionowanego działania, środki tymczasowe i porady prawne udzielane pro bono. Z drugiej strony w czeskim ustawodawstwie znajdują się specjalne przepisy dotyczące poszkodowanych państw. Ustawa o OOŚ przyznaje każdemu „poszkodowanemu państwu”, będącemu państwem, którego „terytorium może ponieść szkodę w związku z istotnym oddziaływaniem projektu na środowisko”, prawo do wszczęcia procedury oceny transgranicznego wpływu. Podobnie organy administracji mają obowiązek poinformowania poszkodowanych państw o odpowiednich procedurach IPPC i umożliwienia im składania oświadczeń oraz omówienia z nimi tej kwestii w miarę potrzeby. Teoretycznie powinno być również możliwe w przypadku danego państwa do wzięcia udziału w późniejszych postępowaniach administracyjnych, takich jak procedura pozwolenia na użytkowanie gruntów i pozwolenia na budowę, na podstawie wspomnianego wyżej ogólnego przepisu, że każda osoba, na której prawa lub obowiązki decyzja może mieć bezpośredni wpływ na wynik trwającego postępowania administracyjnego ma prawo uczestniczyć. Nigdy jednak nie zaistniała taka sytuacja i można wątpić, czy czeskie organy zgodziłyby się na udział poszkodowanego państwa. W przypadku zaskarżania decyzji czeskich organów administracji należy zawsze wystąpić ze skargą do czeskich sądów. W sprawach cywilnych, takich jak roszczenie odszkodowawcze, dopuszcza się jednak, aby pozwany miał miejsce zamieszkania za granicą. W takich przypadkach, rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Bruksela I) ma zastosowanie. Zgodnie z rozporządzeniem istnieje np. możliwość wyboru, czy pozwać daną osobę w państwie, w którym ma ona miejsce zamieszkania (art. 2), czy w państwie, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę (art. 5 ust. 3).

Powiązane strony


Ta wersja treści strony została przetłumaczona maszynowo. Autorzy tej strony nie ponoszą odpowiedzialności za jakość tłumaczenia maszynowego.

Ostatnia aktualizacja: 14/09/2016