Kruimelpad

menu starting dummy link

Page navigation

menu ending dummy link

Algemene informatie - Portugal

INHOUDSOPGAVE

 

Dit informatieblad is opgesteld in samenwerking met de De link wordt in een nieuw venster geopend.Raad van notarissen van de Europese Unie (CNUE).

 

1 Hoe wordt de uiterste wilsbeschikking (testament, gemeenschappelijk testament, erfovereenkomst) opgesteld?

Een wilsbeschikking kan in twee vormen worden opgemaakt: i) testament en ii) erfovereenkomst.

i) Testament

Een testament is persoonlijk en kan niet worden opgemaakt door een vertegenwoordiger of gevolmachtigde.

Gemeenschappelijke testamenten (d.w.z. uiterste wilsbeschikkingen die door twee of meer personen in hetzelfde testament zijn neergelegd, hetzij ten behoeve van een derde of ten behoeve van elkaar) zijn niet toegestaan.

Een testament is een wilsverklaring van een enkele persoon, die niet aan een bepaalde persoon hoeft te zijn gericht en ook niet ter kennis van een bepaalde persoon hoeft te worden gebracht. Een testament kan altijd worden herroepen en het desbetreffende vermogen gaat pas na het overlijden van de erflater over op de erfgenamen en eventuele legatarissen.

Er bestaan gewone en bijzondere testamenten.

Gewone testamenten zijn: bij notariële akte opgemaakte (authentieke) testamenten en besloten testamenten.

Een authentiek testament wordt opgemaakt door een notaris en wordt door hem geregistreerd.

Een besloten testament wordt opgemaakt en ondertekend door de erflater of op verzoek van de erflater door een andere persoon, maar moet door een notaris worden goedgekeurd. Het kan door de erflater zelf of een derde persoon worden bewaard of bij een notaris in bewaring worden gegeven. Iemand die een besloten testament onder zich heeft, moet het overleggen binnen drie dagen nadat hij kennis heeft gekregen van het overlijden van de erflater. Doet hij dat niet, dan is hij aansprakelijk voor eventuele schade die daardoor ontstaat en kan hij, als hij erfopvolger is, wegens onwaardigheid worden uitgesloten van erfopvolging.

De wet voorziet in de volgende bijzondere testamenten: militaire testamenten, testamenten die op een schip of in een vliegtuig zijn gemaakt, en testamenten die bij een ramp zijn gemaakt. Deze testamenten zijn alleen rechtsgeldig wanneer ze in uitzonderlijke in de wet omschreven omstandigheden zijn gemaakt. Twee maanden nadat de omstandigheid die de erflater heeft belet om het testament in de gebruikelijke vorm op te maken, heeft opgehouden te bestaan, wordt het testament van rechtswege nietig.

De wet voorziet ook in een bijzondere vorm van testament voor in het buitenland verblijvende Portugese onderdanen die hun uiterste wilsbeschikking onder vreemd recht maken. Een dergelijk testament heeft rechtsgevolgen in Portugal als het formeel is opgemaakt of bekrachtigd.

ii) Erfovereenkomst

De Portugese wet erkent in bijzondere gevallen erfovereenkomsten. Het betreft erf- of schenkingsovereenkomsten die worden gesloten met het oog op een aanstaand huwelijk en in werking treden bij het overlijden van de schenker. Dergelijke overeenkomsten zijn alleen geldig wanneer ze in een huwelijkscontract zijn neergelegd.

De algemene regel is echter dat erfovereenkomsten verboden zijn. Erfovereenkomsten zijn bijgevolg in beginsel niet rechtsgeldig. Schenkingsovereenkomsten die pas na het overlijden van de schenker worden uitgevoerd, zijn eveneens verboden. Ze zijn in tegenstelling tot erfovereenkomsten echter niet ongeldig maar worden van rechtswege omgezet in testamentaire beschikkingen en zijn vrijelijk herroepbaar.

Er zijn twee typen erfovereenkomst die bij wijze van uitzondering rechtsgeldig zijn: a) aanwijzing van een echtgenoot als erfgenaam of legataris door de andere echtgenoot of een derde; b) aanwijzing van een derde als erfgenaam of legataris door een van de echtgenoten. Het onderscheid tussen erfgenaam en legataris wordt hieronder uiteengezet in het antwoord op de vraag “Hoe en wanneer wordt iemand erfgenaam of legataris?”

Geldige erfovereenkomsten treden pas in werking na het overlijden van de erflater. De onder a) bedoelde overeenkomst kan echter niet eenzijdig worden herroepen na de aanvaarding ervan en de erflater kan tijdens zijn leven de begunstigde niet benadelen door goederen weg te schenken. De onder b) bedoelde overeenkomst is vrijelijk herroepbaar wanneer de derde geen aanvaardende partij is bij het huwelijkscontract.

Naast deze twee typen van erfovereenkomst erkent de wet in het kader van een aanstaand huwelijk ook schenkingen bij overlijden. Het betreft schenkingen tussen aanstaande echtgenoten of schenkingen van een derde aan een van de aanstaande echtgenoten. Op schenkingen bij overlijden in het kader van een aanstaand huwelijk zijn de regels voor erfovereenkomsten van toepassing. Dergelijke schenkingen moeten in het huwelijkscontract worden neergelegd.

NB:

De wet voorziet in twee vormen van erfopvolging. De eerste is de testamentaire of contractuele erfopvolging. Dat is de vorm die in dit antwoord wordt behandeld. De tweede is de wettelijke (rechtmatige of legitieme) erfopvolging. Die vorm van erfopvolging komt aan de orde in de antwoorden op de volgende vragen:“Gelden er beperkingen voor de vrijheid om bij uiterste wil te beschikken (bijv. een legitieme portie)?” en “Wie erft er, en hoeveel, wanneer er geen uiterste wilsbeschikking is?”.

De testamentaire of contractuele erfopvolging is het resultaat van een bewuste handeling van de erflater.

Wettelijke erfopvolging vindt plaats conform de wet. Deze vorm van erfopvolging wordt aangeduid als “legitieme erfopvolging” (sucessão legitimária) wanneer de erfopvolging van rechtswege plaatsvindt en de erflater niet anders kan beschikken. Ze wordt aangeduid als “rechtmatige erfopvolging” (sucessão legítima) wanneer de erfopvolging weliswaar voortvloeit uit de wet maar de erflater wel anders kan beschikken.

2 Moet de wilsbeschikking worden geregistreerd en, zo ja, hoe?

Uiterste wilsbeschikkingen hoeven in beginsel niet te worden geregistreerd.

Er zijn echter uitzonderingen, die in verschillende bepalingen zijn geregeld. In de volgende gevallen moeten uiterste wilsbeschikkingen bijvoorbeeld wel worden geregistreerd: i) preferentiële testamentaire beschikkingen waaraan daadwerkelijke rechtsgevolgen zijn verleend; ii) vestiging van een voorrecht en wijzigingen daarvan; iii) verplichting tot het inkorten van schenkingen die aan inbreng zijn onderworpen; iv) huwelijkscontracten.

In de onder i), ii) en iii) genoemde gevallen moet het document worden geregistreerd bij het kadaster (Conservatórias do Registo Predial) door de schuldeisers of schuldenaren waartussen de rechtsbetrekking bestaat, door personen die belang hebben bij registratie of door personen of instanties die daartoe in bepaalde gevallen wettelijk verplicht zijn (de rechtbank, het openbaar ministerie of het kadaster zelf). Registratie vindt plaats middels een beschrijving van het goed, het vermelden van de feiten en bijbehorende opmerkingen en het maken van een aantekening van bepaalde omstandigheden.

In het onder iv) genoemde geval vindt de registratie plaats bij de burgerlijke stand (Conservatórias do Registo Civil) op basis van een verklaring van de partijen. In dat geval kan iedere persoon op wie het feit rechtstreeks betrekking heeft of van wie de toestemming is vereist om het rechtsgevolgen te verlenen, als partij bij de registratie aanwezig zijn.

NB:

Het voorrecht behelst het recht van de langstlevende echtgenoot op levensonderhoud uit de nalatenschap.

Bij inbreng geven nakomelingen die hopen te erven, activa en goederen die ze tijdens het leven van de overledene hebben ontvangen terug aan de nalatenschap.

3 Gelden er beperkingen voor de bevoegdheid om bij uiterste wil te beschikken (bv. een wettelijk erfdeel)?

Ja, in het Portugese recht vormt de legitieme portie een beperking op de vrijheid om bij uiterste wil te beschikken. De legitieme portie is het deel van het vermogen waarover de erflater niet vrij kan beschikken omdat het volgens de wet aan de legitimaris toekomt. Dit is een vorm van wettelijke erfopvolging waarvan de erflater niet kan afwijken.

Legitimarissen zijn de echtgenoot, nakomelingen en ascendenten. De echtgenoot en nakomelingen vormen de eerste groep die voor erfopvolging in aanmerking komt. Als er geen nakomelingen zijn, zijn de echtgenoot en ascendenten de erfopvolgers.

De regels betreffende het vermogen waarover de erflater niet vrij kan beschikken (legitieme portie) zijn als volgt:

  • de legitieme portie van de echtgenoot en kinderen is twee derde van de nalatenschap;
  • wanneer de erflater geen nakomelingen of ascendenten nalaat, is de legitieme portie van de echtgenoot de helft van de nalatenschap;
  • wanneer de erflater geen echtgenoot maar wel kinderen nalaat, is de legitieme portie van de kinderen de helft van de nalatenschap als er één kind is en twee derde als er twee of meer kinderen zijn;
  • de legitieme portie van nakomelingen in de tweede en hogere graden is het deel dat zou toekomen aan hun ascendent;
  • als er geen nakomelingen zijn, is de legitieme portie van de echtgenoot en ascendenten twee derde van de nalatenschap;
  • als er geen nakomelingen zijn en ook geen langstlevende echtgenoot, is de legitieme portie van de ouders de helft van de nalatenschap; als ascendenten in de tweede en hogere graden erfgenaam zijn, is hun legitieme portie een derde van de nalatenschap.

NB:

Een langstlevende (ex-)echtgenoot is geen erfgenaam wanneer de (ex-)echtgenoten op het tijdstip van overlijden van de erflater waren gescheiden (van tafel en bed) krachtens een uitspraak die in kracht van gewijsde is gegaan of die op een later tijdstip in kracht van gewijsde gaat. Wanneer op het tijdstip van overlijden van de erflater een procedure voor echtscheiding of scheiding van tafel en bed hangende is, kunnen de begunstigden die procedure voortzetten met het oog op de gevolgen voor de nalatenschap. Wanneer het verzoek om echtscheiding of scheiding van tafel en bed vervolgens wordt toegewezen, is de echtgenoot automatisch geen erfgenaam meer.

4 Wie erft er en hoeveel, wanneer er geen uiterste wilsbeschikking is?

Wanneer de overledene geen uiterste wilsbeschikking heeft opgesteld die geheel of gedeeltelijk geldig is en rechtsgevolgen heeft, zijn de legitimarissen de erfgenamen. Dit staat bekend als "rechtmatige erfopvolging", een vorm van wettelijke erfopvolging waarvan de erflater kan afwijken.

Erfgenamen zijn dan de echtgenoot, bloedverwanten en de staat, in de volgende volgorde: a) echtgenoot en nakomelingen; b) echtgenoot en bloedverwanten in opgaande lijn; c) broers en zussen en hun nakomelingen; d) andere bloedverwanten in de zijlijn tot en met de vierde graad; e) de staat.

5 Welke autoriteiten zijn bevoegd:

Dit is afhankelijk van de vraag of de nalatenschap wordt betwist (aanvaarding onder voorrecht van boedelbeschrijving) of niet (zuivere aanvaarding).

Notarissen zijn bevoegd in zaken waarin de nalatenschap wordt betwist. In zaken waarin de nalatenschap niet wordt betwist, zijn behalve notarissen ook ambtenaren van de burgerlijke stand bevoegd. Zij zijn bevoegd om iemands hoedanigheid van erfgenaam vast te stellen en de nalatenschap te verdelen. Door het authentiseren van een onderhandse akte kunnen advocaten een nalatenschap verdelen, maar zij zijn niet bevoegd om vast te stellen dat iemand de hoedanigheid van erfgenaam heeft.

Notarissen en ambtenaren van de burgerlijke stand zijn bevoegd om op basis van een identiteitsbewijs officieel vast te stellen dat iemand de hoedanigheid van erfgenaam heeft, waarbij het in sommige gevallen noodzakelijk kan zijn om in een huwelijkscontract neergelegde bezitsbepalingen of testamentaire beschikkingen toe te passen.

5.1 op het gebied van erfopvolging?

Sinds 2 september 2013 zijn bij betwiste nalatenschappen civielrechtelijke notarissen met standplaats in de gemeente waar de nalatenschap is opengevallen, bevoegd voor de boedelbeschrijving en de verdeling. Het resultaat hiervan wordt uiteindelijk ter goedkeuring aan de rechter voorgelegd.

De plaats waar de nalatenschap is opengevallen, is de plaats waar de overledene zijn laatste woonplaats had.

Wanneer die woonplaats buiten Portugal ligt, maar de overledene wel onroerende zaken nalaat in Portugal, dan is de civielrechtelijke notaris met standplaats in de gemeente waar de onroerende zaken, of de meeste daarvan, zijn gelegen, bevoegd. Wanneer de overledene geen onroerende zaken nalaat, is de civielrechtelijke notaris met standplaats in de gemeente waar het grootste deel van de nagelaten roerende zaken zich bevindt, bevoegd.

Wanneer de laatste woonplaats van de overledene buiten Portugal ligt en de overledene geen goederen in Portugal nalaat, dan is de civielrechtelijke notaris met standplaats in de woonplaats van de partij die toestemming geeft voor de procedure, bevoegd.

Bij zuivere aanvaarding van de nalatenschap is geen procedure tot boedelbeschrijving en verdeling nodig. De erfgenamen en legatarissen vereffenen en verdelen de nalatenschap dan in onderlinge overeenstemming, zonder dat een notariële of gerechtelijke procedure hoeft te worden ingeleid.

Wanneer de nalatenschap aan de staat vervalt, wordt voor de rechter een bijzondere procedure voor het vereffenen van de nalatenschap ten behoeve van de staat gevoerd.

Wanneer de nalatenschap niet wordt betwist, zijn behalve civielrechtelijke notarissen ook ambtenaren van de burgerlijke stand en het kadaster bevoegd, zonder beperking wat territoriale bevoegdheid betreft. Belanghebbenden kunnen de vereiste handelingen in dat geval dus overal in het land via de instantie van hun keuze verrichten.

Evenzo, en zoals hierboven vermeld, kunnen nalatenschappen ten overstaan van iedere advocaat in het land worden verdeeld, mits dit gebeurt overeenkomstig de genoemde voorwaarden (door de burgerlijke stand of een notaris).

5.2 om een verklaring houdende verwerping of aanvaarding van de nalatenschap te ontvangen?

5.3 om een verklaring houdende verwerping of aanvaarding van een legaat te ontvangen?

5.4 om een verklaring houdende verwerping of aanvaarding van een wettelijk erfdeel te ontvangen?

Voor de vraag welke autoriteit bevoegd is om een verklaring van aanvaarding of verwerping van een nalatenschap of legaat in ontvangst te nemen, zijn er geen wezenlijke verschillen tussen een nalatenschap en een legaat, en ook niet tussen wettelijke erfopvolging en erfopvolging bij testament of erfovereenkomst. Op bovenstaande drie vragen kan daarom hetzelfde antwoord worden gegeven.

Bij aanvaarding van een nalatenschap onder voorrecht van boedelbeschrijving wordt de daartoe strekkende verklaring gedaan in de procedure tot boedelbeschrijving en verdeling ten overstaan van de bevoegde notaris. In dat geval is de notaris dus de bevoegde autoriteit die de verklaring van aanvaarding in ontvangst neemt.

Aanvaarding onder voorrecht van boedelbeschrijving vindt plaats door daartoe een verzoek in te dienen of door tussen te komen in een dergelijke procedure.

Een nalatenschap kan ook zuiver worden aanvaard, d.w.z. dat de nalatenschap zonder boedelbeschrijvingsprocedure wordt aanvaard en verdeeld.

De regels voor de aanvaarding van een nalatenschap gelden ook voor de aanvaarding van een legaat. Het verschil tussen een nalatenschap en een legaat wordt uiteengezet in het antwoord op de volgende vraag.

Indien een procedure tot boedelbeschrijving en verdeling wordt ingeleid, moet een verwerping van de nalatenschap in die procedure plaatsvinden. In dat geval is de notaris de bevoegde autoriteit die de verklaring van verwerping in ontvangst neemt.

De verklaring van verwerping wordt opgesteld in een van de volgende vormen: een authentieke akte of een gelegaliseerde onderhandse akte bij goederen voor de overdracht waarvan de wet deze vormen voorschrijft, en een onderhandse akte in alle andere gevallen.

De aanvaarding of verwerping van een nalatenschap of legaat is een eenzijdige wettelijke transactie die niet kan worden afgewezen, d.w.z.: zowel in het geval van een nalatenschap als in het geval van een legaat geschiedt de aanvaarding/verwerping door middel van een verklaring van de erfgenaam/ legataris die niet hoeft ter kennis te worden gebracht aan bepaalde personen.

In het geval van een onbeheerde nalatenschap kunnen belanghebbenden of het openbaar ministerie de rechtbank verzoeken de erfgenaam te vragen of hij de nalatenschap aanvaardt of verwerpt. In dat geval is de rechter de bevoegde autoriteit die de verklaring van aanvaarding of verwerping in ontvangst neemt. Een nalatenschap wordt geacht onbeheerd te zijn wanneer ze niet is aanvaard, en evenmin aan de staat vervallen is verklaard.

6 Korte beschrijving van de procedure voor de behandeling van een erfopvolging uit hoofde van het nationale recht, waaronder de vereffening van de nalatenschap en de verdeling van de goederen (geef ook aan of de erfopvolgingsprocedure ambtshalve wordt ingeleid door een gerecht of een andere bevoegde autoriteit).

Welke procedure wordt gevolgd, hangt af van de vraag of de nalatenschap wel of niet wordt betwist.

BETWISTE NALATENSCHAP

De procedure tot boedelbeschrijving en verdeling heeft de volgende doeleinden: het verdelen van de nalatenschap teneinde de onverdeeldheid op te heffen; het inventariseren van de boedel van de nalatenschap als dit nodig is voor de verdeling, en, zo nodig, het vereffenen van de nalatenschap.

De procedure wordt gevoerd in een notariskantoor, onder de verantwoordelijkheid van de notaris. De interventie van de rechter is in beginsel beperkt tot de laatste fase van de procedure, waarin hij de verdeling moet bekrachtigen. De rechter kan echter ook tussenbeide komen in de beginfase van de procedure teneinde een beheerder (cabeça-de-casal) aan te stellen wanneer geen van de in de wet voor die taak aangewezen personen beschikbaar zijn.

Vertegenwoordiging door een advocaat is alleen verplicht wanneer rechtsvragen moeten worden beantwoord of wanneer hoger beroep wordt ingesteld.

Een procedure tot boedelbeschrijving en verdeling bestaat uit de volgende fasen: i) inleidend verzoek en verklaringen van de beheerder; ii) betekening van stukken; iii) verweer; iv) antwoord van de beheerder; v) schulden; vi) voorbereidende bijeenkomst; vii) bijeenkomst van belanghebbenden; viii) vaststellen van het beschikbare deel; ix) verdeling; x) wijziging of nietigverklaring van verdeling.

Bovengenoemde fasen worden hieronder nader beschreven.

i) Inleidend verzoek en verklaringen van de beheerder

Een procedure tot boedelbeschrijving en verdeling wordt door de rechter niet ambtshalve ingeleid. Wanneer de nalatenschap toevalt aan minderjarigen, handelingsonbekwamen of personen zonder bekende woon- of verblijfplaats, kunnen ook de ouders, voogd of curator, of personen die rechtstreeks belang bij de verdeling hebben, verzoeken om inleiding van de procedure.

De persoon die om inleiding van de procedure verzoekt, moet bij zijn verzoek de overlijdensakte van de overledene voegen en aangeven wie als beheerder moet optreden.

De notaris stelt de beheerder aan en dagvaardt hem met het oog op de overlegging van het testament, erfovereenkomsten, huwelijkscontracten en schenkingsakten, de bekendmaking van de erfgenamen en/of legatarissen, de indiening van de lijst van nagelaten goederen met opgave van de waarde ervan, samen met de stukken die nodig zijn voor het vaststellen van de rechtstoestand van de goederen en een afzonderlijke lijst van de schulden van de nalatenschap.

ii) Betekening van stukken

De notaris informeert de personen die rechtstreeks belang hebben bij de verdeling en eventuele schuldeisers. Wanneer er legitimarissen zijn, worden ook de begiftigden geïnformeerd.

iii) Verweer

Personen die rechtstreeks belang hebben bij de verdeling kunnen een kennisgeving van verzet of bezwaar indienen of een vordering instellen.

iv) Antwoord van de beheerder

Voordat de kwesties die in de vorige fase aan de orde zijn gesteld, kunnen worden afgehandeld, moet eerst de beheerder worden gehoord. Ook andere belanghebbenden kunnen worden gehoord en het kan nodig zijn om bewijsstukken in te dienen. Wanneer de complexiteit van de kwesties die aan de orde zijn gesteld, leidt tot vertraging bij de oplossing van de problemen in het kader van de procedure tot boedelbeschrijving en verdeling, verwijst de notaris de belanghebbenden naar de gewone rechterlijke procedure.

v) Schulden

De onder iii) en iv) bedoelde procedure wordt toegepast wanneer een schuld van de nalatenschap door de schuldenaar wordt betwist.

vi) Voorbereidende bijeenkomst

Wanneer de kwesties die op de verdeling van de nalatenschap van invloed kunnen zijn, zijn opgelost, stelt de notaris een datum vast voor de voorbereidende bijeenkomst. Op die bijeenkomst beslissen de belanghebbenden bij tweederde meerderheid over de samenstelling van de delen. Zij beslissen ook over de aanvaarding van schulden en over de middelen voor de uitkering van de legaten en de voldoening van andere lasten waarmee de nalatenschap is bezwaard. Als alle partijen het met elkaar eens zijn, kan de boedelbeschrijving en verdeling al tijdens de voorbereidende bijeenkomst worden voltooid.

vii) Bijeenkomst van belanghebbenden

Wanneer de procedure tot boedelbeschrijving en verdeling moet worden voortgezet, wordt een datum vastgesteld voor de bijeenkomst van belanghebbenden, die binnen twintig dagen na de voorbereidende bijeenkomst moet worden gehouden. Doel van die bijeenkomst is het toebedelen van de activa door middel van verzegelde biedingen of onderhandelingen.

viii) Vaststellen van het beschikbare deel

Wanneer er legitimarissen of legatarissen zijn, kan worden verzocht om schenkingen en legaten een waarde toe te kennen of om ze te veilen, of om andere goederen van de nalatenschap een waarde toe te kennen, teneinde te bepalen of ze het beschikbare deel overschrijden.

Wanneer schenkingen of legaten het beschikbare deel overschrijden, moeten ze worden ingekort.

Schenkingen of legaten overschrijden het beschikbare deel wanneer ze de legitieme portie van legitimarissen aantasten.

ix) Verdeling

Nadat de notaris de advocaten heeft gehoord, beslist hij over de verdeling van de nalatenschap, waarna hij een akte van verdeling opmaakt. Vervolgens worden de delen aangevuld. De notaris maakt een akte op wanneer het saldo van de nalatenschap na de veiling van de goederen en de uitkering/uitgifte van de schenkingen en legaten positief is of wanneer de schenkingen of legaten het beschikbare deel overschrijden. In voorkomend geval stelt de notaris de belanghebbenden ervan in kennis dat ze de betaling van overbedelingsschulden kunnen vorderen of kunnen verzoeken om het desbetreffende deel in geld uit te keren of, wanneer het beschikbare deel wordt overschreden, de schenking of het legaat in te korten. Belanghebbenden kunnen een vordering indienen op basis van de akte van verdeling. De notaris beslist over die vorderingen en houdt zo nodig een loting.

Tot slot wordt de procedure verwezen naar de rechter van de plaats van vestiging van het notariskantoor waar de boedelbeschrijving en verdeling is uitgevoerd. De rechter bekrachtigt de verdeling op basis van de akte en loting en veroordeelt de betreffende belanghebbenden in de kosten.

Tegen de beslissing van de rechter kan hoger beroep worden ingesteld.

x) Wijziging of nietigverklaring van de verdeling

Nadat de rechterlijke beslissing houdende bekrachtiging van de verdeling in kracht van gewijsde is gegaan, is het nog steeds mogelijk om de verdeling te wijzigen of nietig te verklaren als niet aan bepaalde vereisten is voldaan. De verdeling kan bijvoorbeeld worden gewijzigd als alle belanghebbenden daarmee instemmen en kan worden nietig verklaard als er geen rekening is gehouden met een van de erfgenamen.

NIET-BETWISTE NALATENSCHAP

Via een 'onestopshop' kunnen belanghebbenden ten overstaan van een notaris of een ambtenaar van de burgerlijke stand alle kwesties in verband met een nalatenschap afhandelen: van het vaststellen van de hoedanigheid van erfgenaam tot het definitief registreren van de toebedeelde goederen.

Het vaststellen van de hoedanigheid van erfgenaam en de verdeling van de nalatenschap kan dus zowel ten overstaan van een notaris als ten overstaan van een ambtenaar van de burgerlijke stand plaatsvinden.

Nadat belanghebbenden op een notariskantoor of bij de burgerlijke stand formeel hebben laten vaststellen dat ze erfgenaam zijn, kunnen zij de nalatenschap ook bij onderhandse akte verdelen. De akte moet wel door een advocaat worden gelegaliseerd.

7 Hoe en wanneer wordt iemand erfgenaam of legataris?

De erfgenamen erven de nalatenschap in haar geheel of voor een deel. Er is niet vooraf bepaald welke goederen aan welke erfgenaam toevallen.

Legatarissen, daarentegen, verkrijgen bepaalde goederen van de nalatenschap.

Bij wettelijke erfopvolging bepaalt de wet de erfopvolging. Bij testamentaire of contractuele erfopvolging bepaalt de erflater dit. Bij beide vormen van erfopvolging kunnen erfopvolgers de hoedanigheid van erfgenaam of legataris hebben.

8 Zijn de erfgenamen aansprakelijk voor de schulden van de erflater en, zo ja, onder welke voorwaarden?

Wanneer de nalatenschap onder voorrecht van boedelbeschrijving wordt aanvaard, kunnen de schulden van de nalatenschap en de andere lasten waarmee de nalatenschap is bezwaard alleen worden verhaald op de in de boedelbeschrijving opgenomen goederen, tenzij de schuldeisers of legatarissen bewijzen dat er nog andere goederen zijn. Wanneer er een boedelbeschrijving is, rust de bewijslast van het bestaan van die goederen op laatstbedoelden.

Ook bij zuivere aanvaarding zijn de erfgenamen slechts aansprakelijk voor schulden en andere lasten waarmee de nalatenschap is bezwaard voor zover die schulden en lasten niet hoger zijn dan de waarde van de geërfde goederen. In het geval van zuivere aanvaarding is het echter aan de erfgenamen om te bewijzen dat het saldo van de nalatenschap onvoldoende is om daaruit alle schulden te voldoen of legaten uit te keren. De bewijslast voor het niet-bestaan van bedoelde andere goederen rust dan op de erfgenamen of de legatarissen.

Uit de nalatenschap moeten de volgende kosten en lasten worden voldaan: begrafeniskosten en daarmee verband houdende lasten, kosten van executie, beheer en vereffening, schulden van de overledene en uit te keren legaten.

Zolang de nalatenschap onverdeeld is, zijn de erfgenamen gezamenlijk aansprakelijk voor bovengenoemde kosten en lasten. Zodra de onverdeeldheid is beëindigd, zijn zij nog slechts aansprakelijk in verhouding tot hun aandeel in de nalatenschap.

9 Welke documenten en/of informatie zijn normaliter vereist voor de registratie van onroerende goederen?

Hieronder wordt achtereenvolgens en afzonderlijk aangegeven welke documenten en informatie voor de registratie van onroerende zaken zijn vereist, wat de verschuldigde rechten zijn en hoe het registratieverzoek kan worden ingediend (in persoon, per post of via internet).

Vereiste documenten en informatie

In een verzoek om registratie van onroerende zaken moeten de gegevens van de verzoeker, de feiten en zaken die moeten worden geregistreerd en de lijst van ondersteunende documenten worden vermeld.

Alleen feiten die worden vermeld in documenten die daarvan het wettelijke bewijs zijn, kunnen worden geregistreerd.

In een vreemde taal gestelde documenten worden alleen aanvaard als ze overeenkomstig de wet zijn vertaald, behalve als ze in het Engels, Frans of Spaans zijn gesteld en de bevoegde ambtenaar die taal beheerst.

Wanneer de geldigheid van een registratieverzoek moet worden beoordeeld op basis van vreemd recht, moet de belanghebbende de inhoud ervan bewijzen met een geschikt document.

Wanneer een registratieverzoek betrekking heeft op een gebouw dat niet is beschreven, moet een aanvullende verklaring worden bijgevoegd waarin de naam, de rechtspositie en het adres van de onmiddellijk aan de overdrager voorafgaande eigenaren staan vermeld, alsook het voorafgaande kadastraal artikel, tenzij de verzoeker in zijn verklaring aangeeft waarom hij niet over deze gegevens beschikt.

Wanneer de registratie betrekking heeft op een aandeel in een onverdeeld gebouw dat niet is beschreven, moeten de naam, de rechtspositie en het adres van alle mede-eigenaren worden vermeld.

Verschuldigde rechten

Het verschuldigde bedrag aan rechten moet worden voldaan bij de indiening van het verzoek of moet met het verzoek worden meegezonden. Het bedrag komt overeen met het geraamde verschuldigde totaalbedrag. Wanneer dit bedrag niet bij de indiening van het registratieverzoek wordt betaald, kan het verzoek onmiddellijk worden afgewezen.

Wanneer de verschuldigde rechten niet zijn voldaan, maar het verzoek vooralsnog niet is afgewezen, stelt het kadaster de verzoeker in kennis van de uiterste datum waarop de rechten moeten zijn voldaan om afwijzing te voorkomen.

Dezelfde procedure wordt gevolgd wanneer de rechten niet in hun geheel zijn voldaan.

Verzoek om registratie in persoon, per post of via internet

Verzoeken om registratie van onroerende zaken kunnen in persoon, per post of via internet worden ingediend.

Verzoeken om registratie in persoon of per post moeten op schrift zijn gesteld, overeenkomstig de bij besluit van de raad van bestuur van het Instituut voor registerambtenaren en notarissen (Instituto dos Registos e do Notariado, I.P.) goedgekeurde formulieren. De formulieren moeten vergezeld gaan van documenten ter staving van de feiten om de registratie waarvan wordt verzocht en, voor zover van toepassing, bovengenoemde aanvullende verklaringen.

De in de vorige alinea bedoelde formulieren hoeven niet te worden gebruikt voor schriftelijke registratieverzoeken van overheden die in een gerechtelijke procedure als eiser of verweerder optreden, het openbaar ministerie, curatoren en deurwaarders, ongeacht of het verzoek in persoon of per post wordt ingediend.

Registratieverzoeken die worden ingediend door rechtbanken en het openbaar ministerie en door deurwaarders en gerechtsambtenaren in de uitoefening van hun functie, dienen bij voorkeur elektronisch te worden ingediend, samen met de vereiste documenten en het verschuldigde bedrag.

Registratieverzoeken kunnen via internet worden ingediend op het volgende adres: De link wordt in een nieuw venster geopend.http://www.predialonline.mj.pt/. Via internet kan geen rectificatie- of bezwaarprocedure worden ingeleid tegen de beslissing van een kadasterambtenaar en kan evenmin om motivering van een dergelijke beslissing worden verzocht.

Voor het online aanvragen van een kadastrale akte is een digitaal certificaat vereist. Portugese onderdanen die in het bezit zijn van een identiteitskaart en die hun digitaal certificaat hebben geactiveerd, alsook advocaten en notarissen, beschikken al over een dergelijk certificaat.

Managers en directeuren van handelsondernemingen of van burgerlijke vennootschappen met handelsvorm kunnen bij het online indienen van registratieverzoeken waarbij de betreffende onderneming belanghebbende is, verklaren dat de elektronische documenten die ze hebben ingediend conform de originele stukken zijn.

NB:

Alleen personen en/of entiteiten die wettelijk bevoegd zijn, kunnen een verzoek om registratie van onroerende zaken indienen. Deze personen of entiteiten zijn hierboven omschreven in het antwoord op de vraag“Moet de wilsbeschikking worden geregistreerd en, zo ja, hoe?” in de alinea waarin wordt aangegeven welke stukken bij het kadaster moeten worden ingediend.

9.1 Is de benoeming van een beheerder verplicht of op verzoek verplicht? Indien dat verplicht is of verplicht is op verzoek, welke maatregelen moeten er dan worden genomen?

De aanstelling van een beheerder is verplicht als om een procedure tot boedelbeschrijving en verdeling wordt verzocht. In dat geval moet iemand worden aangesteld die verantwoordelijk is voor het beheer van de nalatenschap. De persoon die om de procedure verzoekt, moet aangeven wie volgens de wet als beheerder moet optreden. Dat doet hij in het inleidende verzoekschrift.

Bij een onbeheerde nalatenschap kan zich de omstandigheid voordoen dat niemand volgens de wet bevoegd is om het beheer over die nalatenschap te voeren. In dat geval kan ieder van de erfgenamen de nalatenschap beheren, zelfs als de nalatenschap nog niet is aanvaard. Wanneer het risico bestaat dat goederen van een onbeheerde nalatenschap verloren gaan of beschadigd raken, stelt de rechter een curator aan. Dat gebeurt op verzoek van het openbaar ministerie of andere belanghebbenden. De definitie van "onbeheerde nalatenschap" is al gegeven in het antwoord op de vraag “Welke autoriteiten zijn bevoegd: (…) om een verklaring houdende verwerping of aanvaarding van een nalatenschap in ontvangst te nemen?”

9.2 Wie is er gerechtigd de uiterste wilsbeschikking van de erflater uit te voeren en/of de nalatenschap te beheren?

Beheerder

De beheerder is in beginsel verantwoordelijk voor het beheer van de nalatenschap totdat deze is vereffend en verdeeld.

De wet bepaalt wie tot het beheer van de nalatenschap worden opgeroepen en in welke volgorde:

a) de langstlevende echtgenoot, niet gescheiden van tafel en bed, wanneer hij erfgenaam is of recht heeft op een deel van het huwelijksvermogen;

b) de executeur-testamentair, tenzij de erflater anders heeft beschikt;

c) de verwanten die wettelijke erfgenaam zijn;

d) de erfgenamen krachtens testament.

Wanneer de hele nalatenschap bij legaat is vermaakt en er meerdere legatarissen zijn, wordt de meest begunstigde de beheerder, ter vervanging van de erfgenamen. Als er geen meest begunstigde is, heeft de oudste voorrang.

Er zijn specifieke gevallen waarin het beheer van de gehele of een deel van de nalatenschap aan de executeur-testamentair of een bezwaarde erfgenaam kan worden toevertrouwd (zie hieronder).

Executeur-testamentair

In het geval van erfopvolging bij testament kan de erflater een of meer personen aanstellen die erop moeten toezien dat het testament wordt uitgevoerd of die zorg dragen voor de executie van het volledige of een deel van het testament. Dit wordt 'executeurschap' genoemd. De aangestelde persoon wordt aangeduid met het woord 'executeur'.

Bezwaarde erfgenaam

Een erfstelling over de hand, of fideï-commis, is een beschikking waarbij de erflater de aangestelde erfgenaam opdraagt om de nalatenschap tot aan zijn dood te bewaren en in stand te houden, waarna ze wordt overgedragen aan een bepaalde derde. De erfgenaam die deze opdracht krijgt, wordt 'bezwaarde erfgenaam' genoemd; de begunstigde, 'verwachter'. De bezwaarde erfgenaam heeft het genotsrecht op de onder fideï-commis nagelaten goederen en beheert ze.

9.3 Over welke bevoegdheden beschikt een beheerder?

Bevoegdheden van de beheerder

De beheerder beheert de goederen van de overledene en, indien laatstbedoelde in gemeenschap van goederen was getrouwd, het gemeenschappelijk vermogen van de echtgenoten.

De beheerder kan erfgenamen of derden die goederen die hij moet beheren onder zich houden, verzoeken om die goederen aan hem over te dragen. Hij kan tegen erfgenamen en derden bezitsvorderingen instellen en vorderingen van de nalatenschap innen wanneer het risico bestaat dat ze later niet meer invorderbaar zijn of wanneer een vordering spontaan wordt voldaan.

De beheerder moet fruit en andere bederfelijke waren verkopen en kan met de opbrengst daarvan de begrafeniskosten en aanverwante kosten alsook de administratiekosten voldoen.

De beheerder kan ook niet-bederfelijk fruit verkopen, voor zover dat nodig is om bovenbedoelde kosten te voldoen.

Buiten de bovengenoemde gevallen kunnen rechten met betrekking tot de nalatenschap alleen gezamenlijk worden uitgeoefend door alle erfgenamen of tegen alle erfgenamen.

Bevoegdheden van de executeur-testamentair

Wanneer een executeur bij testament is aangesteld, heeft deze de bevoegdheden die hem door de erflater zijn verleend.

Wanneer de erflater de taken en bevoegdheden van de executeur-testamentair niet nader heeft omschreven, is laatstbedoelde verantwoordelijk voor het volgende: het regelen van de begrafenis en de daaraan gerelateerde zaken en het betalen van de begrafeniskosten, het toezien op de uitvoering van het testament en, voor zover nodig, het in rechte verdedigen van de geldigheid van de daarin opgenomen beschikkingen, en het uitvoeren van de taken die eigen zijn aan het beheer van een nalatenschap.

De erflater kan de executeur-testamentair opdragen om de legaten uit te keren en andere op de nalatenschap rustende verplichtingen te voldoen wanneer deze optreedt als beheerder en er geen procedure tot boedelbeschrijving en verdeling nodig is. Daartoe kan de erflater de executeur-testamentair machtigen tot de verkoop van alle goederen (zowel roerende als onroerende) of tot de verkoop van de goederen die in het testament zijn vermeld.

Bevoegdheden van de bezwaarde erfgenaam

De bezwaarde erfgenaam beheert niet alleen de onder fideï-commis nagelaten goederen, maar heeft ook het genotsrecht op die goederen. Hierop zijn de bepalingen inzake vruchtgebruik van toepassing voor zover die bepalingen niet in strijd zijn met de fideï-commis. De bezwaarde erfgenaam kan onder fideï-commis nagelaten goederen slechts met toestemming van de rechter vervreemden of bezwaren.

Erfgenamen en curator van een onbeheerde nalatenschap

Een onbeheerde nalatenschap vormt een autonoom vermogen met rechtspersoonlijkheid. De nalatenschap kan bijgevolg in rechte als eiser of als verweerder optreden. Wanneer niemand de nalatenschap beheert, kan worden gekozen voor een van de onderstaande oplossingen.

Iedere erfgenaam kan, nog voordat hij de nalatenschap heeft aanvaard, dringende administratieve maatregelen nemen zolang de nalatenschap onbeheerd is. Als er meerdere erfgenamen zijn en een van hen maakt bezwaar, geldt de wil van de meerderheid.

Een andere mogelijkheid is dat de rechter een curator voor de onbeheerde nalatenschap aanstelt. De curator is bevoegd om zo nodig bij de rechter om voorlopige maatregelen te verzoeken en in rechte vorderingen in te stellen als uitstel de belangen van de nalatenschap kan schaden. Ook vertegenwoordigt hij de nalatenschap in alle zaken die tegen de nalatenschap aanhangig worden gemaakt. Voor het vervreemden of bezwaren van onroerende zaken, kostbare voorwerpen, handelspapieren, commerciële vestigingen en andere vermogensbestanddelen om andere dan administratieve redenen, heeft de curator de toestemming van de rechter nodig. Die toestemming wordt alleen gegeven als de vervreemding of bezwaring noodzakelijk is ter voorkoming van de verslechtering of het verlies van de betreffende goederen, ter voldoening van de schulden van de nalatenschap, ter voldoening van de kosten van noodzakelijke of zinvolle verbeteringen of om in andere urgente behoeften te kunnen voorzien.

Wanneer de nalatenschap niet langer onbeheerd is omdat ze is aanvaard, maar wel nog steeds onverdeeld is, kan iedere erfgenaam krachtens de wet bij de rechter een verzoek indienen tot erkenning van zijn hoedanigheid van erfgenaam en een vordering instellen tot teruggave van alle of een deel van de goederen van de nalatenschap tegen iedere persoon die deze onder zich houdt als erfgenaam, op grond van een andere titel of zonder titel. Dit wordt 'bezitsvordering' genoemd. Deze vordering, die kan worden ingesteld door een enkele erfgenaam (zonder betrokkenheid van de andere erfgenamen), doet geen afbreuk aan het recht van de beheerder om te verzoeken om de overdracht van goederen die door hem moeten worden beheerd, zoals hierboven vermeld.

10 Welke documenten worden krachtens het nationale recht gewoonlijk gebruikt tijdens of aan het einde van een erfopvolgingsprocedure ter staving van de rechtspositie en de rechten van de rechthebbenden? Hebben zij een specifieke bewijskracht?

Documenten ter staving van de hoedanigheid van erfgenaam of legataris

  1. Rechterlijke uitspraak;
  2. notariële akte;
  3. document in het kader van een vereenvoudigde procedure bij de burgerlijke stand waarbij de hoedanigheid van erfgenaam/legataris wordt bevestigd.

Bovengenoemde stukken vormen bewijs van de hoedanigheid van erfgenaam/legataris.

Rechterlijke uitspraken, notariële akten en documenten van de burgerlijke stand houdende vaststelling van de hoedanigheid van erfgenaam/legataris hebben volledige bewijskracht.

Het feit dat iemands hoedanigheid van erfgenaam of legataris is vastgesteld, wordt vastgelegd in de burgerlijke stand middels een aantekening op de overlijdensakte.

Documenten ter staving van de verdeling

Bij een betwiste nalatenschap:

  1. een uitspraak van de bevoegde rechter houdende bekrachtiging van de verdeling van de nalatenschap zoals vastgesteld in een procedure tot boedelbeschrijving en verdeling ten overstaan van de bevoegde notaris. In de uitspraak bepaalt de rechter hoe de nalatenschap wordt verdeeld (bijv. de goederen die iedere erfgenaam of legataris erft). Dit is een authentieke akte met volledige bewijskracht.

Bij een testamentaire/contractuele erfopvolging:

  1. een gelegaliseerde onderhandse akte die is opgemaakt ten overstaan van een advocaat, waarin is vastgelegd hoe de nalatenschap wordt verdeeld. Hoewel dat geen authentieke akte is, heeft een dergelijk document in dit geval net als een authentieke akte volledige bewijskracht;
  2. een document ter staving van de verdeling van de nalatenschap zoals vastgesteld in een vereenvoudigde procedure van erfopvolging ten overstaan van een ambtenaar van de burgerlijke stand. Dit is een authentieke akte met volledige bewijskracht;
  3. een akte van verdeling die is opgemaakt door een notaris. Dit is een authentieke akte met volledige bewijskracht.

Elk van bovengenoemde documenten ter staving van de verdeling kan als basis dienen voor registratie van de goederen van de nalatenschap ten behoeve van de erfgenaam of de legataris, ongeacht of ze al dan niet volledige bewijskracht hebben.

Slotopmerking

De informatie op deze pagina is algemeen van aard, niet uitputtend en niet bindend voor het Contactpunt, het Europees justitieel netwerk in burgerlijke en handelszaken, de rechtbanken of enige andere ontvanger. Raadpleging van deze informatie kan niet in de plaats komen van het raadplegen van de toepasselijke wetgeving.


De verschillende taalversies van deze pagina worden bijgehouden door de betrokken EJN-contactpunten. De informatie wordt vertaald door de diensten van de Europese Commissie. Eventuele aanpassingen zijn daarom mogelijk nog niet verwerkt in de vertalingen. Het EJN en de Commissie aanvaarden geen enkele verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid voor informatie of gegevens in dit document of waarnaar in dit document wordt verwezen. Zie de juridische mededeling voor auteursrechtelijke bepalingen van de lidstaat die verantwoordelijk is voor deze pagina.

Laatste update: 19/06/2017