Upadłość

Jeżeli spółka lub przedsiębiorca znajdzie się w trudnym położeniu finansowym lub nie może spłacić swojego zadłużenia, we wszystkich krajach istnieje szczególne postępowanie służące rozwiązaniu tej sytuacji w sposób kompleksowy, z udziałem wszystkich wierzycieli (stron, na rzecz których należy dokonać spłaty zadłużenia).


Istnieją różne rodzaje postępowania upadłościowego w zależności od ich celów.

Spółki

  • Jeżeli spółkę można uratować lub przedsiębiorstwo jest rentowne – jego długi można zrestrukturyzować (zazwyczaj w porozumieniu z wierzycielami). Takie rozwiązanie ma na celu ochronę spółki oraz zachowanie miejsc pracy.
  • Jeżeli spółki nie można uratować, należy ją rozwiązać (spółka „bankrutuje”).

Przedsiębiorcy

  • mogą zazwyczaj wnieść o wszczęcie postępowania obejmującego sporządzenie planu spłaty zadłużenia i umorzenie długów po upływie racjonalnego okresu (zazwyczaj okresu trzech lat). Oznacza to, że upadłość nie dotyczy majątku osobistego, a w przyszłości przedsiębiorcy dotknięci upadłością mogą rozwijać nowe przedsięwzięcia.

W każdym razie, gdy tylko postępowanie zostanie wszczęte, wierzyciele nie mogą wystąpić z odrębnym powództwem w celu zaspokojenia swoich roszczeń. Rozwiązanie to gwarantuje, że wszyscy wierzyciele znajdują się w takiej samej sytuacji. Jednocześnie chronione są też aktywa dłużnika.

Aby zaspokoić roszczenia, wierzyciele muszą dowieść ich istnienia, albo przed sądem, albo przed organem (co do zasady zarządcą lub likwidatorem) odpowiedzialnym za restrukturyzację lub likwidację aktywów dłużnika. W szczególnych okolicznościach sam dłużnik może uznać roszczenie.

Upadłość transgraniczna (przepisy UE)

Sprawy dotyczące upadłości odnoszące się do spółek lub przedsiębiorców prowadzących działalność lub posiadających aktywa w szeregu państw można rozstrzygnąć na podstawie przepisów unijnych – w szczególności Link otworzy się w nowym oknierozporządzenia 2015/848 (zob. Link otworzy się w nowym okniestreszczenie zasad postępowania).

Formularze, o których mowa w rozporządzeniu 2015/848

Postępowanie krajowe

Aby uzyskać szczegółowe informacje krajowe, należy kliknąć na flagę kraju.

Przydatna strona

Rejestry upadłości


Stroną zarządza Komisja Europejska. Informacje na tej stronie nie muszą odzwierciedlać oficjalnego stanowiska Komisji Europejskiej, nie ponosi ona również odpowiedzialności za wszelkie informacje, dane czy odniesienia na niej zawarte. Więcej informacji na temat praw autorskich odnoszących się do stron UE znajduje się na stronie „Informacje prawne”.

Ostatnia aktualizacja: 17/10/2017

Upadłość - Czechy

SPIS TREŚCI


Ramy prawne

Postępowanie w sprawach niewypłacalności w Republice Czeskiej regulują głównie przepisy ustawy nr 182/2006 o niewypłacalności i procedurach mających do niej zastosowanie (Zákon č. 182/2006 Sb., o úpadku a způsobech jeho řešení) (ustawa o niewypłacalności), a także ustawy nr 99/1963 – kodeks postępowania cywilnego (Zákon č. 99/1963 Sb., občanský soudní řád).

Kolejnym istotnym aktem prawnym jest ustawa nr 312/2006 o syndykach (Zákon č. 312/2006 Sb., o insolvenčních správcích), która (w związku z ustawą o niewypłacalności) ustanawia ramy prawne regulujące zawód syndyka.

Dostęp do aktualnie obowiązujących wersji tych aktów prawnych można uzyskać za pośrednictwem portalu administracji publicznej (Portál veřejné správy) pod adresem: Link otworzy się w nowym okniehttps://portal.gov.cz/app/zakony/.

1 Wobec jakiego podmiotu można wszcząć postępowanie upadłościowe?

Postępowanie w sprawie niewypłacalności można wszcząć wobec osoby fizycznej i prawnej, niezależnie od tego, czy prowadzi ona działalność gospodarczą.

Poszczególne rodzaje postępowania w sprawach niewypłacalności (postępowanie likwidacyjne, restrukturyzacyjne, oddłużeniowe) różnią się między sobą pod względem podmiotów, do których są adresowane. Tak jak wniosek dotyczący likwidacji można złożyć przeciwko każdemu podmiotowi, tak restrukturyzację można przeprowadzić wyłącznie w odniesieniu do podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą, natomiast oddłużenie przeprowadza się przede wszystkim w odniesieniu do podmiotów nieprowadzących działalności gospodarczej (jak wyjaśniono poniżej).

Postępowania w sprawie niewypłacalności nie można wszcząć wobec Skarbu Państwa, autonomicznego organu samorządu terytorialnego, partii i ruchu politycznego w czasie wyborów oraz innych wybranych podmiotów o charakterze głównie publicznym. W odniesieniu do instytucji finansowych i zakładów ubezpieczeń mają zastosowanie przepisy szczególne.

2 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było wszcząć postępowanie upadłościowe?

Niewypłacalność lub nieuchronna niewypłacalność

Postępowanie w sprawie niewypłacalności to postępowanie sądowe przeprowadzane w związku z niewypłacalnością lub nieuchronną niewypłacalnością dłużnika, którego celem jest określenie sposobu wyjścia dłużnika z tego stanu. Podstawową przesłanką jest zatem istnienie stanu niewypłacalności lub nieuchronnej niewypłacalności.

Dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli (warunki te muszą zostać spełnione łącznie):

  • ma więcej niż jednego wierzyciela;
  • posiada zobowiązania pieniężne, z którymi zalega od co najmniej 30 dni;
  • nie jest w stanie uregulować tych zobowiązań.

Dłużnika uznaje się za niewypłacalnego w szczególności w przypadku, gdy zaprzestał on spłaty istotnej części swojego zadłużenia lub gdy nie reguluje swoich zobowiązań przez ponad trzy miesiące odkąd stały się one wymagalne, lub w przypadku braku możliwości zaspokojenia jakichkolwiek wymagalnych roszczeń pieniężnych w drodze egzekucji lub zajęcia.

Dłużnika prowadzącego działalność gospodarczą (niezależnie od tego, czy jest on osobą prawną czy osobą fizyczną) uznaje się za niewypłacalnego również wówczas, gdy stanie się nadmiernie zadłużony. Dłużnik jest nadmiernie zadłużony, jeżeli posiada więcej niż jednego wierzyciela, a suma ich wierzytelności przekracza wartość składników jego majątku.

Nieuchronna niewypłacalność oznacza sytuację, w której – biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności – można zasadnie przyjąć, że dłużnik nie będzie w stanie zaspokoić istotnej części swoich zobowiązań pieniężnych w należyty i terminowy sposób.

Rodzaje postępowania w sprawie niewypłacalności

Prawo czeskie przewiduje trzy podstawowe sposoby rozwiązania kwestii niewypłacalności lub nieuchronnej niewypłacalności dłużnika w postępowaniu w sprawie niewypłacalności:

  • likwidacja (konkurs);
  • restrukturyzacja (reorganizace);
  • oddłużenie (oddlužení).

W ustawie o niewypłacalności nie sprecyzowano, który z tych różniących się od siebie rodzajów postępowania dotyczącego niewypłacalności ma być stosowany przez danego dłużnika, pozostawiając swobodę wyboru. Poza postępowaniem likwidacyjnym istnieją również elementy naprawy (restrukturyzacja i oddłużenie). Przy wyborze sposobu odpowiedniego do rozwiązania kwestii niewypłacalności dłużnika należy kierować się tym, który z tych sposobów będzie najbardziej korzystny dla wierzycieli.

Likwidacja to podstawowy sposób zaradzenia niewypłacalności, w przypadku której po wydaniu postanowienia dotyczącego likwidacji roszczenia wierzycieli zostają w dużej mierze zaspokojone z zysków ze spieniężenia składników majątku. Wierzytelności niezaspokojone w całości lub w części nie podlegają umorzeniu, chyba że ustawa stanowi inaczej. Powyższy rodzaj postępowania w przypadku niewypłacalności stosuje się zawsze, ilekroć nie ma możliwości zastosowania wobec dłużnika łagodniejszych środków, takich jak restrukturyzacja lub oddłużenie, lub gdy w toku postępowania stanie się jasne, że postępowania zmierzającego do restrukturyzacji czy oddłużenia nie można kontynuować.

Restrukturyzację można przeprowadzić w przypadku niewypłacalności lub nieuchronnej niewypłacalności dłużnika prowadzącego działalność gospodarczą. Restrukturyzacja dotyczy przedsiębiorstwa dłużnika. Zasadniczo oczekuje się, że wierzytelności wierzycieli będą stopniowo zaspokajane, podczas gdy przedsiębiorstwo będzie nadal prowadziło działalność zgodnie ze środkami służącymi poprawie jego zarządzania w ramach planu restrukturyzacyjnego zatwierdzonego przez sąd. Sposób realizacji tego planu monitorują wierzyciele.

Oddłużenie jest to rodzaj postępowania w przypadku niewypłacalności lub nieuchronnej niewypłacalności w odniesieniu do dłużnika, który zasadniczo nie posiada długów związanych z działalnością gospodarczą lub który, jeśli jest osobą prawną, nie prowadzi takiej działalności. W tego rodzaju postępowaniu dotyczącym niewypłacalności kładzie się większy nacisk na względy społeczne niż na aspekty ekonomiczne. Celem postępowania jest tutaj zapewnienie dłużnikowi możliwości „rozpoczęcia od nowa” i zmotywowanie go do aktywnego angażowania się w działania mające na celu umorzenie jego zadłużenia, przynajmniej do wyznaczonego poziomu 30% w tych przypadkach, gdy wierzyciele nie są zabezpieczeni. Przyjmuje się, że wierzytelności wierzycieli uprawnionych do odrębnego zaspokojenia zostaną zaspokojone z zabezpieczeń. W ramach tego rodzaju postępowania dąży się jednocześnie do ograniczenia wydatków z budżetu państwa przeznaczanych na naprawę sytuacji tych dłużników, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji społecznej. Oddłużenie może nastąpić poprzez spieniężenie masy upadłości, poprzez przyjęcie harmonogramu spłaty lub poprzez połączenie obu tych sposobów.

Kto może wszcząć postępowanie w sprawie niewypłacalności?

Postępowanie w sprawie niewypłacalności może zostać wszczęte wyłącznie na wniosek. Postępowanie rozpoczyna się w dniu, w którym wniosek trafił do sądu właściwego do rozpoznania danej sprawy. Wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie niewypłacalności może złożyć zarówno dłużnik, jak i wierzyciel – nie dotyczy to jednak nieuchronnej niewypłacalności, kiedy to z wnioskiem może wystąpić wyłącznie dłużnik.

Dłużnik prowadzący działalność gospodarczą (niezależnie od tego, czy jest osobą fizyczną czy osobą prawną) jest zobowiązany do złożenia wniosku o wszczęcie postępowania w sprawie niewypłacalności niezwłocznie po tym, gdy dowiedział się lub gdy przy dochowaniu należytej staranności powinien był się dowiedzieć, że grozi mu niewypłacalność.

Wszczęcie postępowania likwidacyjnego

Sąd prowadzący postępowanie wydaje odrębne postanowienie dotyczące likwidacji. W wyjątkowych przypadkach wydanie postanowienia w tej sprawie może zostać połączone z wydaniem postanowienia w przedmiocie niewypłacalności (jeżeli dłużnik jest osobą, która nie może skorzystać z restrukturyzacji lub oddłużenia). Ogłoszenie likwidacji staje się skuteczne z chwilą opublikowania postanowienia dotyczącego likwidacji w rejestrze niewypłacalności.

Wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego

Postępowanie restrukturyzacyjne wszczyna się za zgodą sądu na wniosek dłużnika lub zarejestrowanego wierzyciela.

Sąd może wyrazić zgodę na przeprowadzenie restrukturyzacji, jeżeli (warunki te nie muszą zostać spełnione łącznie):

  • łączna kwota rocznych obrotów dłużnika netto w ostatnim okresie obrachunkowym poprzedzającym datę złożenia wniosku o wszczęcie postępowania w sprawie niewypłacalności wynosiła co najmniej 50 000 000 CZK; lub
  • dłużnik zatrudnia co najmniej 50 pracowników; lub
  • dłużnik przedstawi sądowi plan restrukturyzacyjny zatwierdzony przez co najmniej połowę wszystkich wierzycieli uprawnionych do odrębnego zaspokojenia (w oparciu o łączną kwotę ich wierzytelności) i przez co najmniej połowę wszystkich wierzycieli niezabezpieczonych (ponownie w oparciu o łączną kwotę ich wierzytelności) wraz z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie niewypłacalności lub nie później niż w dniu wydania postanowienia dotyczącego niewypłacalności.

Przeprowadzenie restrukturyzacji jest niedopuszczalne, jeżeli dłużnik jest osobą prawną w likwidacji, podmiotem prowadzącym obrót papierami wartościowymi lub podmiotem uprawnionym na mocy przepisów szczególnych do zawierania transakcji na giełdzie towarowej.

Sąd prowadzący postępowanie zezwoli na restrukturyzację, jeżeli zostaną spełnione odpowiednie przesłanki ustawowe. Na orzeczenie sądu w tej sprawie środek odwoławczy nie przysługuje.

Sąd oddali wniosek o zezwolenie na przeprowadzenie restrukturyzacji, jeżeli: a) uwzględniając wszystkie okoliczności, można zasadnie przyjąć, że wniosek został złożony w złej wierze; b) wniosek został złożony ponownie przez osobę, która złożyła już wcześniej wniosek o zezwolenie na restrukturyzację i który to wniosek został rozpoznany przez sąd; lub c) wniosek został złożony przez wierzyciela, ale nie został zatwierdzony przez zgromadzenie wierzycieli. Prawo do wniesienia środka odwoławczego na to orzeczenie przysługuje wyłącznie wnioskodawcom.

Wszczęcie postępowania oddłużeniowego

Wniosek o oddłużenie dłużnik składa na specjalnym formularzu, a w stosownych przypadkach wraz z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie niewypłacalności (jeżeli postępowanie nie zostało już wszczęte na wniosek wierzyciela).

Wniosek o oddłużenie i załączniki do tego wniosku muszą zawierać w szczególności dane dotyczące uzyskanych i oczekiwanych dochodów dłużnika, a także wykaz składników jego majątku oraz zobowiązań. Jeżeli ktokolwiek wyrazi gotowość dokonania na rzecz dłużnika darowizny pozwalającej na spełnienie warunków koniecznych do oddłużenia lub jeżeli ktokolwiek wyrazi wolę regularnego dokonywania na rzecz dłużnika płatności gotówkowych w toku postępowania oddłużeniowego, do wniosku w sprawie oddłużenia dłużnik zobowiązany jest załączyć odpowiedni akt darowizny lub umowę dotyczącą wpłat na jego rzecz.

Sąd zezwoli na oddłużenie, jeżeli zostaną spełnione odpowiednie warunki. Sąd oddali wniosek o oddłużenie, jeżeli – biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności – można zasadnie przyjąć, że wniosek został złożony w złej wierze, lub jeżeli wskutek umorzenia długu wierzyciele niezabezpieczeni otrzymaliby mniej niż 30% kwoty swoich wierzytelności (chyba że wyrażą na to zgodę). Sąd oddali nadto wniosek o umorzenie długu, jeżeli dotychczasowy przebieg postępowania wskazuje, że dłużnik działał w lekkomyślny lub niedbały sposób przy wywiązywaniu się ze swoich zobowiązań w ramach postępowania. Prawo do wniesienia zażalenia na postanowienie o oddaleniu wniosku przysługuje wyłącznie dłużnikowi.

Kiedy wszczęcie postępowania w sprawie niewypłacalności staje się skuteczne?

Wszczęcie postępowania w sprawie niewypłacalności staje się skuteczne w dniu publikacji ogłoszenia o wszczęciu tego postępowania w rejestrze niewypłacalności (zob. poniżej). Skutki wszczęcia postępowania utrzymują się do momentu jego zakończenia, chyba że przepisy dotyczące danego rodzaju postępowania stanowią inaczej.

Środki tymczasowe podejmowane do chwili wydania postanowienia dotyczącego niewypłacalności

Sąd z urzędu może stosować środki tymczasowe aż do momentu wydania postanowienia w sprawie wniosku o wszczęcie postępowania w sprawie niewypłacalności, chyba że przepisy stanowią inaczej. Każdy, kto występuje o zastosowanie środka tymczasowego, który sąd prowadzący postępowanie w sprawie niewypłacalności mógłby w braku takiego wniosku zastosować z urzędu, nie jest zobowiązany do złożenia kaucji. Obowiązku takiego nie ma również dłużnik występujący z wnioskiem o zastosowanie środka tymczasowego.

Za pomocą takich środków tymczasowych sąd może m.in.:

  • powołać zarządcę tymczasowego;
  • ograniczyć niektóre skutki związane z wszczęciem postępowania w sprawie niewypłacalności;
  • nakazać każdemu, kto występuje z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie niewypłacalności, złożenie kaucji na pokrycie kosztów wypłaty odszkodowania lub pokrycia innych strat poniesionych przez dłużnika.

Rejestr niewypłacalności

Informacje o postępowaniach w sprawie niewypłacalności są publikowane w rejestrze niewypłacalności prowadzonym przez Ministerstwo Sprawiedliwości (Ministerstvo spravedlnosti). Rejestr ten jest elektronicznym systemem informacyjnym administracji publicznej udostępnionym pod adresem Link otworzy się w nowym okniehttps://isir.justice.cz/.

Rejestr niewypłacalności służy głównie zagwarantowaniu maksymalnej dostępności informacji na temat postępowań w sprawie niewypłacalności oraz zapewnieniu możliwości monitorowania ich przebiegu. W rejestrze publikuje się orzeczenia sądowe wydane w postępowaniu w sprawach niewypłacalności oraz w sporach ubocznych, akta sprawy oraz inne informacje, jeżeli tak stanowi ustawa o niewypłacalności lub tak postanowi sąd prowadzący postępowanie.

Rejestr niewypłacalności jest dostępny publicznie (z wyjątkiem niektórych szczegółowych informacji) i każdy ma prawo wglądu do niego, kopiowania zawartych w nim informacji i sporządzania wyciągów z przechowywanych w nim dokumentów.

Rejestr niewypłacalności służy nie tylko jako źródło informacji, lecz ma również kluczowe znaczenie dla doręczania pism – za jego pośrednictwem doręcza się większość orzeczeń oraz innych pism sądowych. Co do zasady informacje o postępowaniu w sprawie niewypłacalności zamieszcza się w rejestrze niewypłacalności w ciągu dwóch godzin od momentu złożenia wniosku (w godzinach pracy sądu). Wszystkie orzeczenia i inne pisma sądowe są następnie publikowane w rejestrze niewypłacalności. Dzięki temu każdy może uzyskać wgląd w przebieg postępowania w sprawie niewypłacalności prowadzonego w Republice Czeskiej.

3 Jakie aktywa należą do masy upadłości? W jaki sposób rozporządza się aktywami, które zostały nabyte przez dłużnika lub zostały na niego przeniesione w toku postępowania upadłościowego?

Masa upadłości

Jeżeli wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie niewypłacalności złożył dłużnik, w skład masy upadłości wchodzi majątek należący do dłużnika w chwili wystąpienia skutków związanych z wszczęciem tego postępowania, a także majątek nabyty przez dłużnika w toku tego postępowania.

Jeżeli wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie niewypłacalności złożył wierzyciel, w skład masy upadłości wchodzi majątek należący do dłużnika w chwili zastosowania przez sąd prowadzący postępowanie środka tymczasowego, ograniczającego (w całości lub w części) uprawnienie dłużnika do rozporządzania składnikami majątku, majątek należący do dłużnika w chwili uprawomocnienia się orzeczeń w sprawie niewypłacalności dłużnika oraz majątek nabyty przez dłużnika w toku postępowania w sprawie niewypłacalności już po uprawomocnieniu się tych orzeczeń.

Jeżeli dłużnik jest współwłaścicielem majątku, w skład masy upadłości wchodzi udział dłużnika w tej masie. Wspomniane składniki majątku wchodzą w skład masy upadłości nawet w przypadku, gdy stanowią część majątku objętego wspólnością małżeńską dłużnika.

Składniki majątku osób innych niż dłużnik wchodzą w skład masy upadłości w przypadkach w ustawie przewidzianych, w szczególności jeżeli stanowią świadczenia pieniężne uzyskane z tytułu czynów niedozwolonych. Do celów spieniężenia taki majątek uznaje się za majątek dłużnika.

O ile ustawa nie stanowi inaczej, w skład masy upadłości wchodzą zasadniczo środki pieniężne, rzeczy ruchome i nieruchomości, aporty, książeczki oszczędnościowe, certyfikaty depozytowe i inne formy depozytów, akcje, weksle, czeki lub inne papiery wartościowe, prawa udziałowe, wierzytelności pieniężne i niepieniężne, w tym wierzytelności warunkowe i wierzytelności, które nie stały się jeszcze wymagalne, wynagrodzenie dłużnika, przysługujące mu premie i dochód zastępujący wynagrodzenie należne dłużnikowi z tytułu wykonanej pracy, inne prawa oraz inne składniki majątku posiadające wartość, którą można wyrazić w pieniądzu. W skład masy upadłości wchodzą również odsetki, zyski, pożytki i korzyści związane z wymienionymi powyżej składnikami majątku.

O ile ustawa nie stanowi inaczej, składniki majątku, które nie podlegają zajęciu w toku postępowania egzekucyjnego lub postępowania w sprawie zajęcia, nie wchodzą w skład masy upadłości. Kwestię tę reguluje ustawa nr 99/1963 – kodeks postępowania cywilnego. Z egzekucji wyłączone są te składniki majątku dłużnika, które są mu niezbędne do zaspokojenia własnych potrzeb materialnych lub potrzeb materialnych członków jego rodziny, a także składniki majątku potrzebne mu do wykonywania pracy oraz inne składniki majątku, których sprzedaż byłaby sprzeczna z dobrymi obyczajami (w szczególności codzienna odzież, zwykłe urządzenia gospodarstwa domowego, obrączki ślubne i inne podobne przedmioty, leki oraz inne składniki majątku potrzebne dłużnikowi z racji choroby lub niepełnosprawności fizycznej, środki pieniężne w kwocie odpowiadającej dwukrotności kosztów utrzymania osoby fizycznej oraz zwierzęta domowe). Rzeczy wykorzystywane przez dłużnika do prowadzenia działalności gospodarczej nie są jednak wyłączone z masy upadłości. O ile ustawa nie stanowi inaczej, w skład masy upadłości nie wchodzą składniki majątku, którymi na mocy przepisów szczególnych można rozporządzać wyłącznie w ściśle określony sposób (np. dotacje celowe i pomoc zwrotna ze środków budżetowych zarządzanych przez instytucje szczebla centralnego lub lokalnego lub z budżetu państwa).

Sposób postępowania z majątkiem nabytym przez dłużnika lub majątkiem, który przypadł mu po wszczęciu takiego postępowania w sprawie niewypłacalności

Ogólnie rzecz biorąc, majątek nabyty przez dłużnika lub który mu przypadł po wszczęciu postępowania w sprawie niewypłacalności, wchodzi w skład masy upadłości; w zależności od rodzaju postępowania od zasady tej mogą jednak istnieć wyjątki. Dłużnicy mogą rozporządzać składnikami majątku wchodzącymi w skład masy upadłości wyłącznie w przypadku, gdy takie rozporządzanie nie będzie naruszało ograniczeń mających zastosowanie do danego etapu postępowania w sprawie niewypłacalności i ograniczeń specyficznych dla wybranego rodzaju postępowania w przypadku niewypłacalności.

4 Jakie uprawnienia przysługują odpowiednio dłużnikowi i zarządcy?

Zadania i status syndyka

Głównym zadaniem syndyka jest zarządzanie masą upadłości dłużnika i regulowanie sporów z tym związanych oraz innego rodzaju sporów. Syndyk dąży do zagwarantowania proporcjonalnego, szybkiego, oszczędnego i możliwie jak najpełniejszego zaspokojenia wierzycieli.

Syndyk jest zobowiązany do sumiennego wywiązywania się z powierzonych mu obowiązków i do działania z zachowaniem należytej staranności. Ma on obowiązek podejmować wszelkie wysiłki, jakich można od niego zasadnie oczekiwać, w celu jak najpełniejszego zaspokojenia wierzycieli. Musi on stawiać wspólny interes wierzycieli ponad swoim własnym interesem i ponad interesem innych podmiotów.

W postępowaniu likwidacyjnym syndyk posiada uprawnienie do rozporządzania masą upadłości oraz do wykonywania praw i spłaty zobowiązań dłużnika dotyczących masy upadłości. W szczególności syndyk wykonuje prawa udziałowca/akcjonariusza wynikające z udziałów/akcji wchodzących w skład masy upadłości, działa w charakterze pracodawcy w odniesieniu do pracowników dłużnika oraz jest odpowiedzialny za zarządzanie przedsiębiorstwem dłużnika, prowadzenie księgowości i zapewnienie przestrzegania przepisów podatkowych. Do obowiązków syndyka należy również spieniężanie masy upadłości.

W postępowaniu restrukturyzacyjnym syndyk jest odpowiedzialny głównie za nadzorowanie działalności dłużnika będącego w posiadaniu masy upadłości, dalsze identyfikowanie składników majątku wchodzących w skład masy upadłości i sporządzanie wykazu tych składników, rozstrzyganie sporów ubocznych, sporządzenie wykazu wierzycieli i jego uzupełnianie a także zdawanie radzie wierzycieli sprawy z podejmowanych działań. Syndyk występuje również w charakterze dłużnika na zgromadzeniu wspólników lub walnym zgromadzeniu akcjonariuszy.

W postępowaniu oddłużeniowym syndyk współpracuje z sądem prowadzącym postępowanie i z wierzycielami przy sprawowaniu nadzoru nad dłużnikiem i prowadzoną przez niego działalnością, spieniężaniu składników majątku dłużnika oraz przy przyporządkowywaniu comiesięcznych płatności w ramach harmonogramu zaspokajania wierzycieli.

Status dłużnika

W postępowaniu likwidacyjnym dłużnik traci uprawnienie do rozporządzania swoim majątkiem, do wykonywania innych praw oraz do spłaty zobowiązań dotyczących tego majątku. Uprawnienia te przechodzą na syndyka. Zgodnie z ustawą czynności prawne podejmowane w tym zakresie przez dłużnika po przeniesieniu uprawnienia do rozporządzania masą upadłości na syndyka są względem wierzycieli bezskuteczne.

W postępowaniu restrukturyzacyjnym majątek dłużnika pozostaje w jego posiadaniu, z zastrzeżeniem pewnych ograniczeń. Dłużnik może podejmować czynności prawne, które mają zasadnicze znaczenie dla rozporządzania i zarządzania jego majątkiem, wyłącznie za zgodą rady wierzycieli. Dłużnik, który naruszy ten wymóg, odpowiada za szkody wyrządzone wierzycielom lub osobom trzecim lub wszelkie inne poniesione przez nich straty; członkowie organu zarządzającego dłużnika ponoszą solidarną odpowiedzialność z tytułu takich szkód lub innych strat. „Czynności prawne o zasadniczym znaczeniu” oznaczają czynności, które w istotnym stopniu zmieniają wartość masy upadłości, kolejność zaspokajania wierzytelności lub stopień zaspokojenia wierzycieli. Syndyk występuje w charakterze dłużnika na zgromadzeniu wspólników lub walnym zgromadzeniu akcjonariuszy.

W postępowaniu oddłużeniowym masa upadłości również pozostaje w posiadaniu dłużnika, jednak z zastrzeżeniem pewnych ograniczeń. Nadzór nad dłużnikiem sprawują sąd prowadzący postępowanie, syndyk i wierzyciele.

5 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było dokonać potrącenia wierzytelności?

Ogólnie rzecz biorąc, potrącenie regulują przepisy kodeksu cywilnego. Co do zasady, jeżeli strony mają względem siebie tego samego rodzaju wierzytelności, każda z nich może powiadomić drugą stronę o tym, że potrąca swoją wierzytelność z wierzytelnością drugiej strony. Potrącenia można dokonać, jak tylko strona uzyska prawo zarówno do żądania spłaty wierzytelności, jak i do spłaty swojego długu. Potrącenie skutkuje umorzeniem obydwu wierzytelności w zakresie, w jakim pokrywają się one ze sobą; jeżeli wierzytelności nie pokrywają się w pełni, wierzytelność potrąca się w podobny sposób, jak w przypadku zaspokojenia wierzytelności. Takie skutki następują wówczas, gdy dopuszczalne jest potrącenie obu wierzytelności.

W postępowaniu w sprawie niewypłacalności potrącenia wierzytelności wzajemnych między dłużnikiem a wierzycielem można dokonać na podstawie postanowienia dotyczącego niewypłacalności, jeżeli ustawowe warunki regulujące możliwość dokonania potrącenia (przewidziane w kodeksie cywilnym) zostaną spełnione przed podjęciem decyzji w zakresie wyboru rodzaju postępowania w sprawie niewypłacalności, chyba że przepisy ustawy o niewypłacalności stanowią inaczej.

W postępowaniu w sprawie niewypłacalności potrącenie nie jest dopuszczalne w szczególności w przypadku, gdy wierzyciel dłużnika:

  • nie uzyskał statusu zarejestrowanego wierzyciela w odniesieniu do zaliczalnej wierzytelności; lub
  • uzyskał zaliczalną wierzytelność w rezultacie bezskutecznej czynności prawnej; lub
  • wiedział o niewypłacalności dłużnika w momencie nabycia zaliczalnej wierzytelności,
  • nie zaspokoił jeszcze wierzytelności należnej dłużnikowi w stopniu, w jakim kwota tej wierzytelności wykracza poza kwotę jego własnej zaliczalnej wierzytelności; lub
  • w przypadkach wskazanych za pomocą środka tymczasowego zastosowanego przez sąd prowadzący postępowanie.

6 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na obowiązujące umowy, których stroną jest dłużnik?

Umowy wzajemne

Jeżeli w chwili otwarcia likwidacji bądź zezwolenia na przeprowadzenie restrukturyzacji lub oddłużenia dłużnik jest stroną umowy wzajemnej, w tym umowy przedwstępnej, która w chwili otwarcia likwidacji bądź zezwolenia na przeprowadzenie restrukturyzacji lub oddłużenie nie została jeszcze wykonana przez dłużnika ani przez drugą stronę, stosuje się następujące zasady:

–          w postępowaniu likwidacyjnym lub postępowaniu oddłużeniowym syndyk może wykonać umowę zamiast dłużnika i dochodzić wykonania umowy przez drugą stronę albo może odmówić wykonania umowy;

–          w postępowaniu restrukturyzacyjnym dłużnikowi będącemu w posiadaniu masy upadłości przysługują takie same uprawnienia, o ile zgodę na to wyrazi rada wierzycieli.

W postępowaniu likwidacyjnym lub postępowaniu oddłużeniowym uznaje się, że syndyk, który nie oświadczy, że umowa zostanie wykonana w terminie 30 dni od daty wydania postanowienia o likwidacji lub zezwolenia na oddłużenie, odmówił spełnienia świadczenia; do tego momentu druga strona umowy nie może odstąpić od umowy, chyba że postanowienia umowne stanowią inaczej. W postępowaniu restrukturyzacyjnym dłużnik znajdujący się w posiadaniu masy upadłości, który nie oświadczy, że odmawia spełnienia świadczenia w terminie 30 dni od daty zatwierdzenia restrukturyzacji, ma obowiązek umowę wzajemną wykonać.

Strona umowy, która ma obowiązek spełnić świadczenie jako pierwsza, może wstrzymać się ze spełnieniem świadczenia do czasu spełnienia lub zabezpieczenia świadczenia wzajemnego, chyba że umowa została zawarta przez tę stronę po opublikowaniu postanowienia dotyczącego niewypłacalności.

Jeżeli syndyk lub dłużnik będący w posiadaniu masy upadłości odmówi spełnienia świadczenia, druga strona może wystąpić z roszczeniem odszkodowawczym z tytułu doznanych szkód w terminie 30 dni od daty odmowy spełnienia świadczenia. Roszczenia drugiej strony umowy dotyczące dalszego wykonywania umowy po ogłoszeniu likwidacji uznaje się za roszczenia wobec masy upadłości.

Druga strona umowy nie może żądać zwrotu świadczenia spełnionego częściowo przed wydaniem postanowienia dotyczącego niewypłacalności z uwagi na fakt, że dłużnik nie spełnił świadczenia wzajemnego.

Umowy w zakresie zobowiązań o charakterze ciągłym

Jeżeli strony uzgodniły, że przedmiot umowy o określonej cenie rynkowej ma zostać dostarczony w określonym czasie lub w wyznaczonym terminie, oraz jeżeli taki określony czas przypadnie lub taki wyznaczony termin upłynie dopiero po ogłoszeniu likwidacji, strona nie może żądać spełnienia świadczenia; w takim przypadku strona może jedynie wystąpić z roszczeniem odszkodowawczym z tytułu niespełnienia świadczenia przez dłużnika. „Szkoda” oznacza różnicę między uzgodnioną ceną a ceną rynkową zapłaconą w dniu ogłoszenia likwidacji w miejscu wskazanym w umowie jako miejsce spełnienia świadczenia. Druga strona może dochodzić odszkodowania jako wierzyciel, zgłaszając wierzytelność w terminie 30 dni od dnia ogłoszenia likwidacji.

Umowa pożyczki

Jeżeli dłużnik zawarł umowę pożyczki po ogłoszeniu likwidacji, syndyk może zażądać zwrotu pożyczki przed upływem terminu wyznaczonego w tej umowie.

Dzierżawa, poddzierżawa

Istnieją szczegółowe przepisy regulujące kwestie związane z umowami dzierżawy i poddzierżawy. Po ogłoszeniu likwidacji syndyk jest uprawniony m.in. do wypowiedzenia w terminie ustawowym lub terminie umownym umów dzierżawy lub poddzierżawy zawartych przez dłużnika, nawet jeżeli umowy te zawarto na czas określony; okres wypowiedzenia nie może przekraczać trzech miesięcy. Powyższe pozostaje bez uszczerbku dla przepisów kodeksu cywilnego regulujących terminy i warunki wypowiedzenia umowy dzierżawy przez oddającego w dzierżawę.

Projekty umów przygotowane przez dłużnika, które w chwili ogłoszenia likwidacji nie zostały jeszcze zaakceptowane przez drugą stronę

Z chwilą ogłoszenia likwidacji wnioski dłużnika dotyczące zawarcia umów, które nie zostały jeszcze zaakceptowane, oraz wszelkie projekty umów, które zostały zaakceptowane przez dłużnika, ale nie zostały jeszcze zawarte, uznaje się za wygasłe w zakresie, w jakim dotyczą masy upadłości. Projekty umów, które nie zostały jeszcze zaakceptowane przez dłużnika w chwili ogłoszenia likwidacji, mogą zostać zaakceptowane wyłącznie przez syndyka.

Zastrzeżenie własności

Jeżeli dłużnik sprzedał rzecz ruchomą z zastrzeżeniem własności i wydał ją kupującemu przed ogłoszeniem likwidacji, kupujący może zwrócić taką rzecz albo żądać wykonania umowy. Jeżeli przed ogłoszeniem likwidacji dłużnik nabędzie i odbierze rzecz ruchomą z zastrzeżeniem własności, sprzedawca nie może żądać zwrotu takiej rzeczy, pod warunkiem że syndyk na wezwanie sprzedawcy niezwłocznie wykona zobowiązania zgodnie z umową.

7 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na postępowania wszczęte przez poszczególnych wierzycieli (z wyłączeniem zawisłych spraw sądowych)?

Wszczęcie postępowania w sprawie niewypłacalności wywołuje następujące skutki:

  • nie można wszcząć postępowania o wierzytelności i inne roszczenia dotyczące masy upadłości, jeżeli można ich dochodzić poprzez zgłoszenie;
  • prawo do zaspokojenia wierzytelności z zabezpieczenia ustanowionego na majątku dłużnika lub na przedmiotach majątkowych wchodzących w skład masy upadłości można wykonywać i uzyskać wyłącznie na warunkach określonych w ustawie o niewypłacalności. Dotyczy to również sytuacji, w której po wszczęciu postępowania w sprawie niewypłacalności ustanowiono prawo zatrzymania nieruchomości na wniosek sądu lub w ramach postępowania egzekucyjnego;
  • można zarządzić lub wszcząć egzekucję lub zajęcie dotyczące majątku dłużnika, jak również innego majątku wchodzącego w skład masy upadłości, lecz nie można ich przeprowadzić. Jeżeli chodzi o roszczenia wobec masy upadłości i roszczenia równorzędne, można przeprowadzić egzekucję lub zajęcie dotyczące majątku dłużnika na podstawie orzeczenia sądu prowadzącego postępowanie w sprawie niewypłacalności z zastrzeżeniem ograniczeń przewidzianych w takim orzeczeniu;
  • w toku egzekucji nie można wykonać uzgodnionego przez wierzyciela i dłużnika uprawnienia do zajęcia wynagrodzenia dłużnika lub innego dochodu uznawanego za wynagrodzenie.

8 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na dalsze rozpoznanie sprawy sądowej zawisłej w momencie wszczęcia postępowania upadłościowego?

Wydanie postanowienia dotyczącego niewypłacalności skutkuje zawieszeniem postępowań sądowych i arbitrażowych w odniesieniu do wierzytelności i innych roszczeń dotyczących masy upadłości, podlegających zgłoszeniu w postępowaniu w sprawie niewypłacalności lub które uznaje się za zgłoszone w postępowaniu w sprawie niewypłacalności lub dotyczących wierzytelności niezaspokojonych w postępowaniu w sprawie niewypłacalności. O ile nie postanowiono inaczej, nie istnieje możliwość kontynuowania tych postępowań dopóki postanowienie dotyczące niewypłacalności jest w mocy.

9 Czym charakteryzuje się co do zasady udział wierzycieli w postępowaniu upadłościowym?

Zasady związane z udziałem wierzycieli

Postępowanie w sprawie niewypłacalności przeprowadza się m.in. zgodnie z następującymi zasadami dotyczącymi udziału wierzycieli:

  • postępowanie w sprawie niewypłacalności musi być prowadzone w taki sposób, aby zagwarantować, że żadna ze stron nie zostanie poszkodowana wskutek niesprawiedliwego traktowania ani nie uzyska nieuprawnionej korzyści, oraz aby zapewnić szybkie, efektywne i jak najpełniejsze zaspokojenie wierzycieli;
  • wierzycieli, którzy z mocy prawa mają zasadniczo taką samą lub podobną rangę, muszą mieć takie same możliwości w postępowaniu w sprawie niewypłacalności;
  • o ile przepisy nie stanowią inaczej, uprawnienia wierzyciela nabyte w dobrej wierze przed wszczęciem postępowania w sprawie niewypłacalności nie mogą zostać ograniczone na mocy postanowienia sądu prowadzącego postępowanie w sprawie niewypłacalności lub wskutek zgodnych z postępowaniem działań syndyka;
  • wierzyciele mają obowiązek wstrzymać się od podejmowania czynności służących zaspokojeniu ich wierzytelności poza postępowaniem w sprawie niewypłacalności, chyba że zezwala na to prawo.

Organy wierzycieli

Organami wierzycieli są:

  • zgromadzenie wierzycieli;
  • rada wierzycieli (lub przedstawiciel wierzycieli).

Zgromadzenie wierzycieli odpowiada za powoływanie i odwoływanie członków i zastępców członków rady wierzycieli (lub przedstawiciela wierzycieli). Zgromadzenie wierzycieli może zastrzec swoją właściwość w sprawach wykraczających poza zakres kompetencji organów wierzycieli. Jeżeli nie powołano rady wierzycieli ani przedstawiciela wierzycieli, funkcje tych organów przejmuje zgromadzenie wierzycieli, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Jeżeli zarejestrowano ponad 50 wierzycieli, zgromadzenie wierzycieli musi powołać radę wierzycieli. W pozostałych przypadkach wystarczy wybrać przedstawiciela wierzycieli.

Rada wierzycieli korzysta z uprawnień organów wierzycieli – nie dotyczy to jednak kwestii wchodzących w zakres uprawnień zgromadzenia wierzycieli lub spraw zarezerwowanych do kompetencji zgromadzenia wierzycieli. W szczególności rada wierzycieli nadzoruje działalność syndyka oraz jest uprawniona do składania do sądu prowadzącego postępowanie w sprawie niewypłacalności wniosków dotyczących tego postępowania. Rada wierzycieli chroni wspólny interes wierzycieli i – we współpracy z syndykiem – ułatwia osiągnięcie celu postępowania w sprawie niewypłacalności. Przepisy dotyczące rady wierzycieli stosuje się odpowiednio do przedstawiciela wierzycieli.

Kategorie wierzycieli

Przepisy prawa rozróżniają wierzycieli uprawnionych do odrębnego zaspokojenia i wierzycieli niezabezpieczonych.

Wierzyciel uprawniony do odrębnego zaspokojenia to wierzyciel, którego wierzytelność została zabezpieczona aktywami wchodzącymi w skład masy upadłości w drodze prawa zastawniczego, prawa zatrzymania, ograniczenia prawa przeniesienia własności nieruchomości, powierniczego przeniesienia roszczenia, przelewu wierzytelności na zabezpieczenie lub podobnego prawa zabezpieczonego zgodnie z prawem obcym.

Wierzyciele uprawnieni do odrębnego zaspokojenia mogą wywierać istotny wpływ na przebieg postępowania w sprawie niewypłacalności. Jeżeli dłużnik prowadzi działalność gospodarczą i zgodnie z przepisami ustawy o niewypłacalności może zostać poddany restrukturyzacji, podjęcie decyzji o wyborze rodzaju postępowania w sprawie niewypłacalności (likwidacja lub restrukturyzacja) wymaga uzyskania głosów co najmniej połowy wszystkich wierzycieli uprawnionych do odrębnego zaspokojenia (a także wierzycieli niezabezpieczonych) obecnych na zgromadzeniu wierzycieli, stosownie do kwot wierzytelności tych wierzycieli, chyba że za przyjęciem uchwały opowie się przynajmniej 90% wierzycieli obecnych na zgromadzeniu, stosownie do kwot wierzytelności tych wierzycieli. Wierzyciel uprawniony do odrębnego zaspokojenia może również wydawać osobie sprawującej zarząd własny majątkiem polecenia w kwestii zarządzania zabezpieczeniem wiążącym tę osobę, o ile takie polecenia służą zapewnieniu odpowiedniego zarządzania tym majątkiem. Syndyk jest również związany poleceniami wierzycieli uprawnionych do odrębnego zaspokojenia w zakresie spieniężania zabezpieczenia. Syndyk może nie zastosować się do takich poleceń, jeżeli uzna, że przedmiot zabezpieczenia można spieniężyć w korzystniejszy sposób – w takiej sytuacji zwraca się do sądu prowadzącego postępowanie w sprawie niewypłacalności o przeprowadzenie przeglądu tych poleceń w ramach pełnionych przez ten sąd funkcji nadzorczych. Spieniężenie rzeczy, prawa, roszczenia lub innego składnika majątku w postępowaniu w sprawie niewypłacalności skutkuje zniesieniem zabezpieczenia ustanowionego w odniesieniu do wierzytelności wierzyciela uprawnionego do odrębnego zaspokojenia, nawet jeżeli wierzyciel ten nie zgłosił swojej wierzytelności.

Wierzytelności wierzycieli uprawnionych do odrębnego zaspokojenia zaspokaja się w każdym etapie postępowania, z uwzględnieniem chwili powstania zabezpieczenia, z pełnej sumy zysków ze spieniężenia, pomniejszonej o wynagrodzenie syndyka oraz koszty zarządu i koszty spieniężenia.

Wszyscy pozostali wierzyciele są niezabezpieczeni. Ich pozycja w postępowaniu w sprawie niewypłacalności jest słabsza i przewidywany poziom zaspokojenia ich wierzytelności, zgodnie z danymi statystycznymi, jest zazwyczaj znacznie niższy.

10 W jaki sposób zarządca może wykorzystać aktywa masy upadłości dłużnika lub nimi rozporządzać?

Syndyk może spieniężyć składniki majątku wchodzące w skład masy upadłości w toku postępowania likwidacyjnego. Otrzymuje on uprawnienie do rozporządzania masą upadłości oraz do wykonywania praw i spłaty zobowiązań dłużnika dotyczących masy upadłości. W szczególności syndyk wykonuje prawa udziałowca/akcjonariusza wynikające z udziałów/akcji wchodzących w skład masy upadłości, podejmuje decyzje w sprawie tajemnic handlowych i innych kwestii o charakterze poufnym, działa w charakterze pracodawcy w odniesieniu do pracowników dłużnika oraz jest odpowiedzialny za zarządzanie przedsiębiorstwem dłużnika, prowadzenie księgowości tego przedsiębiorstwa i zapewnienie przestrzegania przepisów podatkowych. Do obowiązków syndyka należy również spieniężanie masy upadłości.

W postępowaniu restrukturyzacyjnym i postępowaniu oddłużeniowym dłużnik zachowuje przysługujące mu prawa, z zastrzeżeniem istotnych ograniczeń.

11 Jakie wierzytelności mogą być zgłoszone do masy upadłości dłużnika oraz w jaki sposób traktuje się roszczenia powstałe po wszczęciu postępowania upadłościowego?

Wierzytelności wobec masy upadłości i równoważne wierzytelności mogą zostać w pełni zaspokojone w dowolnym momencie po wydaniu postanowienia dotyczącym niewypłacalności.

Rozróżnia się następujące kategorie wierzytelności:

  • wierzytelności wobec masy upadłości powstałe po wszczęciu postępowania w sprawie niewypłacalności lub po ogłoszeniu zawieszenia tego postępowania (w szczególności zwrot wydatków i wynagrodzenia zarządcy tymczasowego, likwidatora dłużnika i członków rady wierzycieli oraz wierzytelności wierzycieli z tytułu finansowania kredytowego);
  • wierzytelności wobec masy upadłości powstałe po wydaniu postanowienia dotyczącego niewypłacalności (w szczególności wydatki i wynagrodzenie syndyka, podatki, opłaty, cła, składki na ubezpieczenie społeczne, składki przewidziane w ramach państwowej polityki zatrudnienia oraz składki z tytułu powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego);
  • wierzytelności równoważne wierzytelnościom wobec masy upadłości (np. wierzytelności pracowników dłużnika na gruncie prawa pracy oraz wierzytelności wierzycieli z tytułu ustawowego obowiązku alimentacyjnego).

12 Jakie zasady obowiązują przy zgłaszaniu, weryfikacji i uznaniu wierzytelności?

Zgłaszanie wierzytelności

Wierzyciele zgłaszają swoje wierzytelności sądowi prowadzącemu postępowanie w sprawie niewypłacalności na specjalnym formularzu i mogą to czynić od daty wszczęcia postępowania w sprawie niewypłacalności aż do upływu terminu wyznaczonego w postanowieniu dotyczącym niewypłacalności. Sąd nie weźmie pod uwagę wierzytelności zgłoszonych po tym terminie – w postępowaniu nie zostaną one zaspokojone. Należy zgłosić również wierzytelności, które były już dochodzone przed sądem, oraz wierzytelności nadające się do egzekucji, w tym wierzytelności dochodzone w ramach egzekucji lub zajęcia. Wierzyciel, który zgłosi wierzytelność lub który jest uznawany za zarejestrowanego wierzyciela, może odstąpić od dochodzenia wierzytelności na dowolnym etapie postępowania.

We wniosku dotyczącym zgłoszenia wierzytelności należy wyjaśnić, w jaki sposób doszło do jej powstania i wskazać jej kwotę. Wierzytelność musi być zawsze wyrażona jako kwota pieniężna, nawet jeżeli dotyczy niepieniężnego składnika majątku. Do wniosku dotyczącego zgłoszenia wierzytelności należy załączyć wszelkie dokumenty, na które powołano się w jego treści. Możliwość prowadzenia egzekucji danej wierzytelności wynika z treści stosownego dokumentu urzędowego.

W zakresie terminu przedawnienia lub terminu ważności roszczeń wniosek dotyczący zgłoszenia wierzytelności wywiera taki sam skutek jak wniesienie powództwa do sądu lub dochodzenie prawa przed sądem w inny sposób; bieg tego terminu rozpoczyna się w dniu złożenia wniosku w sądzie postępowania w sprawie niewypłacalności.

Wierzyciel ponosi odpowiedzialność za prawidłowość informacji zawartych we wniosku dotyczącym zgłoszenia wierzytelności. Na wniosek syndyka sąd prowadzący postępowanie w sprawie niewypłacalności może nałożyć na wnioskodawcę sankcje w przypadku zawyżenia kwoty wierzytelności (o więcej niż 100%), nakazując mu wpłatę do masy upadłości kwoty w wysokości ustalonej po wzięciu pod uwagę wszystkich okoliczności związanych ze złożeniem wniosku dotyczącego zgłoszenia wierzytelności i przeprowadzeniu weryfikacji samej wierzytelności, przy czym górną granicą jest suma, o którą zgłoszona wierzytelność przekraczała jej faktyczną wartość.

Wierzyciel traci prawo do zaspokojenia zabezpieczonej wierzytelności, jeżeli dochodzi wierzytelności niezgodnie z przewidzianą kolejnością lub jeżeli – po przeprowadzeniu weryfikacji – okaże się, że poziom zabezpieczenia został zawyżony o ponad 100%. W takim przypadku sąd może nakazać wierzycielowi uiszczenie wpłaty na rzecz wierzycieli uprawnionych do odrębnego zaspokojenia, którzy zgłosili wierzytelności zabezpieczone na tych samych składnikach majątku. Sąd ustala kwotę takiej wpłaty, biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności związane z wykonywaniem przez wierzyciela prawa do zaspokojenia wierzytelności z zabezpieczenia oraz wyniki weryfikacji, przy czym górną granicą jest suma, o którą wartość zabezpieczenia wskazanego we wniosku przekraczała rzeczywistą wartość zabezpieczenia.

Weryfikacja zgłoszonych wierzytelności

Zgłoszone wierzytelności są w pierwszej kolejności poddawane weryfikacji, którą przeprowadza syndyk, porównując je z załączonymi dokumentami oraz ze sprawozdaniami finansowymi lub księgami dłużnika prowadzonymi zgodnie z przepisami szczególnymi. Syndyk zwraca się następnie do dłużnika o ustosunkowanie się do zgłoszonych wierzytelności. W stosownych przypadkach syndyk przeprowadza niezbędne czynności wyjaśniające w związku ze zgłoszonymi wierzytelnościami we współpracy z właściwymi organami, które są zobowiązane do udzielenia mu wsparcia w tym zakresie.

Jeżeli wniosek dotyczący zgłoszenia wierzytelności zawiera błędy lub jest niekompletny, syndyk wzywa wierzyciela do skorygowania lub uzupełnienia tego zgłoszenia w terminie 15 dni (przy czym może wyznaczyć również dłuższy termin), przekazując mu stosowne wskazówki w tym zakresie. Syndyk przekazuje wnioski dotyczące zgłoszenia wierzytelności, które nie zostaną uzupełnione ani skorygowane w należyty sposób w wyznaczonym terminie, sądowi prowadzącemu postępowanie w celu wydania postanowienia o ich odrzuceniu. Wierzyciel musi zostać należycie powiadomiony o tym fakcie.

Syndyk sporządza wykaz zgłoszonych wierzytelności. Wierzycieli uprawnionych do odrębnego zaspokojenia wymienia się w osobnym wykazie. Jeżeli syndyk nie uwzględnił wierzytelności, należy wyraźnie to zaznaczyć. W odniesieniu do wszystkich wierzycieli należy podać informacje umożliwiające stwierdzenie ich tożsamości oraz informacje na temat sposobu, w jaki doszło do powstania wierzytelności, kwoty wierzytelności oraz jej pozycji w kolejności zaspokajania. Ponadto w przypadku wierzycieli uprawnionych do odrębnego zaspokojenia należy również wskazać podstawę zabezpieczenia wierzytelności i sposób jej zabezpieczenia.

Przed przeprowadzeniem posiedzenia weryfikacyjnego sąd prowadzący postępowanie w sprawie niewypłacalności publikuje wykaz zgłoszonych wierzytelności w rejestrze niewypłacalności. Sąd ten publikuje również niezwłocznie w rejestrze upadłości wszelkie zmiany wprowadzone w wykazie zgłoszonych wierzytelności.

Zgłoszone wierzytelności są następnie weryfikowane na posiedzeniu weryfikacyjnym, które zwołuje sąd. W postanowieniu dotyczącym niewypłacalności sąd wyznacza termin i miejsce posiedzenia weryfikacyjnego. Wierzyciele mogą zmienić kwotę zgłoszonej przez siebie wierzytelności aż do zakończenia posiedzenia weryfikacyjnego, chyba że wierzytelność ta została uznana lub zakwestionowana na mocy prawomocnego orzeczenia. Wierzyciele nie mogą jednak zmienić podstawy, na jakiej zgłosili wierzytelność, ani jej pozycji w kolejności zaspokajania wierzytelności.

Kwestionowanie wierzytelności

Wiarygodność, kwotę i kolejność zaspokajania wszystkich zgłoszonych wierzytelności może zakwestionować: a) syndyk; b) dłużnik; lub c) zarejestrowany wierzyciel.

Zakwestionowanie wierzytelności wierzyciela przez innego zarejestrowanego wierzyciela musi odbyć się z zachowaniem takich samych wymogów formalnych jak w przypadku powództwa wszczynanego zgodnie z przepisami kodeksu postępowania cywilnego oraz z wyraźnym wskazaniem, czy celem jest zakwestionowanie wiarygodności, kwoty czy też pozycji wierzytelności w kolejności zaspokajania wierzytelności. Pismo dotyczące zakwestionowania wierzytelności wnosi się na specjalnym formularzu.

W ustawie o niewypłacalności wyróżnia się następujące sposoby kwestionowania wierzytelności:

  • zakwestionowanie wiarygodności wierzytelności – wnioskodawca argumentuje, że wierzytelność nigdy nie powstała, że została w pełni umorzona lub że uległa w całości przedawnieniu;
  • zakwestionowanie kwoty wierzytelności – wnioskodawca argumentuje, że wysokość zobowiązania dłużnika jest mniejsza niż zgłoszona kwota (osoba kwestionująca kwotę wierzytelności musi również wskazać jej faktyczną kwotę);
  • zakwestionowanie pozycji wierzytelności w kolejności zaspokajania wierzytelności – wnioskodawca argumentuje, że pozycja wierzytelności w kolejności jest mniej korzystna niż pozycja wskazana przy zgłoszeniu wierzytelności lub że odmówiono mu prawa do zaspokojenia wierzytelności z zabezpieczenia (osoba kwestionująca pozycję wierzytelności musi również wskazać kolejność, w jakiej wierzytelność powinna zostać zaspokojona).

Jeżeli zarejestrowany wierzyciel kwestionuje wierzytelności innego zarejestrowanego wierzyciela, wierzyciele ci stają się stronami sporu ubocznego. Syndyk, który chce wesprzeć jedną ze stron w tym sporze, w którym sam udziału nie bierze, ma prawo do interwencji.

Orzeczenia w sprawie wiarygodności, kwoty i pozycji wierzytelności w kolejności zaspokajania wierzytelności wydaje sąd prowadzący postępowanie w sprawie niewypłacalności.

13 Jakie zasady obowiązują przy podziale funduszów masy upadłości? W jaki sposób ustala się hierarchę roszczeń i praw wierzycieli?

Masę upadłości spienięża się w postępowaniu likwidacyjnym. Oznacza to, że cały majątek wchodzący w skład masy upadłości zostaje przekształcony w środki pieniężne w celu proporcjonalnego zaspokojenia wierzycieli. Masę upadłości spienięża syndyk. Spieniężenia można dokonać dopiero po uprawomocnieniu się postanowienia dotyczącego likwidacji i po zwołaniu pierwszego zgromadzenia wierzycieli. Ze spieniężenia wyłączone są składniki majątku zagrożone zepsuciem lub utratą wartości; sąd prowadzący postępowanie może również z innych względów zezwolić na wyłączenie określonych przedmiotów ze spieniężenia. Spieniężenie masy upadłości znosi wszystkie skutki tytułu egzekucyjnego lub tytułu do zajęcia oraz inne wady związane ze spieniężeniem majątku, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Masę upadłości można spieniężyć w drodze:

  • publicznej licytacji;
  • sprzedaży rzeczy ruchomych i nieruchomości zgodnie z przepisami kodeksu postępowania cywilnego o egzekucji;
  • sprzedaży składników majątku poza licytacją.

Jeżeli zyski ze spieniężenia masy upadłości okażą się niewystarczające do zaspokojenia wszystkich wierzytelności, w pierwszej kolejności pokrywa się wynagrodzenie syndyka i poniesione przez niego wydatki, następnie wierzytelności wierzycieli, które powstały w trakcie zawieszenia postępowania, wierzytelności wierzycieli z tytułu finansowania kredytem, koszty związane z zarządem i utrzymaniem masy upadłości, wierzytelności pracowników dłużnika na gruncie prawa pracy oraz wierzytelności wierzycieli związane ze świadczeniami alimentacyjnymi i odszkodowaniami z tytułu doznania uszczerbku na zdrowiu. Pozostałe wierzytelności zaspokaja się proporcjonalnie.

Po uprawomocnieniu się postanowienia zatwierdzającego sprawozdanie końcowe syndyk przekazuje projekt podziału masy upadłości sądowi prowadzącemu postępowanie, określając kwotę, jaka powinna zostać wypłacona w związku z poszczególnymi wierzytelnościami figurującymi w zweryfikowanym wykazie zgłoszonych wierzytelności. Na tej podstawie sąd wydaje postanowienie w przedmiocie podziału masy upadłości, w którym określa wysokość kwot, jakie należy wypłacić wierzycielom. Wszystkich wierzycieli figurujących w planie podziału masy upadłości zaspokaja się proporcjonalnie do zgłoszonej kwoty ich wierzytelności. Przed dokonaniem podziału masy upadłości zaspokaja się dotychczas niezaspokojone wierzytelności, które mogą zostać zaspokojone w każdej chwili w toku postępowania likwidacyjnego. Wierzytelności te obejmują w szczególności:

  • wierzytelności wobec masy upadłości – wydatki poniesione przez syndyka i jego wynagrodzenie, koszty związane z zarządem i utrzymaniem majątku dłużnika, podatki, opłaty, cła, składki na ubezpieczenie społeczne, składki na ubezpieczenie od utraty pracy, składki na ubezpieczenie zdrowotne itp.;
  • równoważne wierzytelności – wierzytelności pracowników dłużnika na gruncie prawa pracy, wierzytelności wierzycieli związane z odszkodowaniem z tytułu doznania uszczerbku na zdrowiu, wierzytelności Skarbu Państwa itp.;
  • wierzytelności zabezpieczone.

14 Jakie są przesłanki oraz skutki zakończenia postępowania upadłościowego (w szczególności w drodze układu)?

Zakończenie postępowania likwidacyjnego

Po spieniężeniu masy upadłości syndyk składa do sądu prowadzącego postępowanie sprawozdanie końcowe. W sprawozdaniu końcowym należy opisać w sposób ogólny czynności podjęte przez syndyka i przedstawić ilościową ocenę wyników finansowych dotyczących tych czynności. Musi ono zawierać wskazanie kwoty, którą należy podzielić między wierzycieli, oraz oznaczenie tych wierzycieli, wraz ze wskazaniem wysokości ich udziałów w łącznej kwocie masy upadłości. Poza sprawozdaniem końcowym syndyk składa do sądu zestawienie opłat i wydatków.

Sąd prowadzący postępowanie weryfikuje sprawozdanie końcowe syndyka i przedstawione przez niego wyliczenia, a po przeprowadzeniu posiedzenia z udziałem syndyka koryguje ewentualne błędy i braki stwierdzone w tym sprawozdaniu. Sąd powiadamia strony o zweryfikowanym sprawozdaniu końcowym syndyka w drodze jego publicznego ogłoszenia. Po uprawomocnieniu się postanowienia zatwierdzającego sprawozdanie końcowe syndyk przekazuje sądowi projekt postanowienia w przedmiocie podziału masy upadłości, określając kwotę, jaka powinna zostać wypłacona w związku z poszczególnymi wierzytelnościami figurującymi w zweryfikowanym wykazie zgłoszonych wierzytelności. Następnie sąd wydaje postanowienie w przedmiocie podziału masy upadłości, w którym określa wysokość kwot, jakie należy wypłacić wierzycielom. Wszystkich wierzycieli figurujących w planie podziału masy upadłości zaspokaja się proporcjonalnie do zgłoszonej kwoty ich wierzytelności. W postanowieniu dotyczącym podziału masy upadłości sąd wyznacza syndykowi termin do realizacji podziału, który nie powinien być dłuższy niż dwa miesiące od dnia uprawomocnienia się postanowienia dotyczącego podziału.

Postępowanie likwidacyjne kończy się wraz z doręczeniem sprawozdania syndyka z realizacji podziału masy upadłości oraz wydaniem przez sąd postanowienia o zakończeniu postępowania. Sąd może również w pewnych innych sytuacjach przewidzianych w ustawie umorzyć postępowanie likwidacyjne, np. jeżeli okaże się, że majątek dłużnika jest w oczywisty sposób niewystarczający do zaspokojenia wierzycieli. Po uprawomocnieniu się takiego postanowienia postępowanie w sprawie niewypłacalności kończy się.

Zakończenie postępowania restrukturyzacyjnego

Postępowanie restrukturyzacyjne kończy się z chwilą wydania przez sąd postanowienia zatwierdzającego wykonanie planu restrukturyzacyjnego lub istotnych jego części. Na orzeczenie sądu w tym przedmiocie środek odwoławczy nie przysługuje.

Postępowanie restrukturyzacyjne może również zostać zakończone wydaniem przez sąd orzeczenia o przekształceniu tego postępowania w postępowanie likwidacyjne. Rozwiązanie takie można zastosować w ustawowo przewidzianych przypadkach, w szczególności w razie wystąpienia problemów z zatwierdzeniem i wykonaniem planu restrukturyzacji. Sąd nie może wydać orzeczenia o przekształceniu postępowania restrukturyzacyjnego w postępowanie likwidacyjne, jeżeli wykonano już istotne elementy planu restrukturyzacji. Na orzeczenie sądu w tym przedmiocie środek odwoławczy może wnieść dłużnik, osoba występująca z wnioskiem o przeprowadzenie restrukturyzacji, syndyk lub rada wierzycieli. Jeżeli sąd zadecydował o przekształceniu postępowania restrukturyzacyjnego w postępowanie likwidacyjne, ma to skutki takie jak otwarcie likwidacji, o ile sąd w tym postanowieniu nie określił innych warunków przekształcenia.

Zakończenie postępowania oddłużeniowego

Postępowanie oddłużeniowe kończy się wydaniem przez sąd orzeczenia zatwierdzającego oddłużenie. Na orzeczenie takie środka odwoławczego wnieść nie można. Jeżeli dłużnik wykonał wszystkie swoje obowiązki terminowo oraz zgodnie z zatwierdzonym postępowaniem, sąd wydaje, na wniosek tego dłużnika, postanowienie o jego zwolnieniu z obowiązku zaspokojenia wierzytelności objętych postępowaniem w takim stopniu, w jakim wierzytelności te nie zostały jeszcze zaspokojone.

Postępowanie oddłużeniowe może również zostać zakończone, jeżeli sąd to postępowanie umorzy i postanowi rozwiązać kwestie związane z niewypłacalnością dłużnika na drodze postępowania likwidacyjnego. Rozwiązanie takie można zastosować w sytuacjach określonych w ustawie, w szczególności jeżeli dłużnik nie spełni warunków oddłużenia.

15 Jakie prawa przysługują wierzycielom po zakończeniu postępowania upadłościowego?

W przypadku postępowania likwidacyjnego dotyczącego majątku osoby fizycznej (w każdej chwili po zakończeniu tego postępowania) lub majątku osoby prawnej (do momentu jej rozwiązania poprzez wykreślenie z rejestru publicznego) po zakończeniu takiego postępowania istnieje możliwość wydania postanowienia w przedmiocie zajęcia lub wszczęcia egzekucji dotyczącej wierzytelności, która została zatwierdzona i nie była zakwestionowana przez dłużnika, ale która nie została zaspokojona w toku postępowania likwidacyjnego. Wraz z wnioskiem o przeprowadzenie egzekucji składa się jedynie kartę weryfikacji oraz sprawozdanie z weryfikacji dotyczącej tej wierzytelności. Uprawnienie takie ulega przedawnieniu po upływie dziesięciu lat od daty zakończenia postępowania likwidacyjnego, przy czym bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się w dniu wejścia w życie postanowienia o zakończeniu postępowania.

W przypadku restrukturyzacji, po wejściu w życie planu restrukturyzacyjnego sąd może zarządzić przeciwko dłużnikowi przeprowadzenie egzekucji lub zajęcia w celu odzyskania wierzytelności określonej w planie restrukturyzacyjnym. Jeżeli wierzytelność została zakwestionowana, przeprowadzenie egzekucji lub zajęcia możliwe jest wyłącznie po uprawomocnieniu się orzeczenia sądowego zatwierdzającego tą wierzytelność; orzeczenie to załącza się do wniosku.

W ramach postępowania oddłużeniowego po zakończeniu tego postępowania i zwolnieniu z reszty długu wierzyciele nie mogą już dochodzić zaspokojenia pozostałych wierzytelności w drodze egzekucji lub zajęcia. W takiej sytuacji nie ma znaczenia, czy wierzyciele zostali częściowo zaspokojeni w toku postępowania oddłużeniowego lub nawet czy zgłosili swoją wierzytelność w postępowaniu w sprawie niewypłacalności.

16 Kto ponosi koszty postępowania upadłościowego łącznie z poniesionymi wydatkami?

Koszty – w szczególności wynagrodzenie syndyka i poniesione przez niego wydatki – powinny zostać pokryte z masy upadłości, tj. powinien ponieść je dłużnik.

Ponieważ wartość składników majątku wchodzących w skład masy upadłości nie zawsze jest wystarczająca do pokrycia kosztów, sąd prowadzący postępowanie może – przed wydaniem orzeczenia w sprawie wniosku dotyczącego niewypłacalności – nakazać wnioskodawcy w wyznaczonym terminie uiszczenie z góry kosztów postępowania w sprawie niewypłacalności, jeżeli jest to konieczne do pokrycia kosztów tego postępowania i nie można zapewnić niezbędnych środków w inny sposób. Powyższe ma zastosowanie nawet wówczas, gdy oczywiste jest, iż dłużnik nie posiada żadnego majątku. W ustawie przewidziano górny próg takiej wpłaty. Jeżeli wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie niewypłacalności złożyło kilka osób, są one solidarnie zobowiązane do wniesienia zaliczki.

W przypadku braku możliwości pokrycia kosztów z masy upadłości, pozostałą część kosztów przeprowadzenia postępowania w sprawie niewypłacalności pokrywa się z zaliczki, tj. koszty te pokrywa wnioskodawca.

Jeżeli wysokość zaliczki nie pokryje kosztów, wówczas pokrywa je państwo. W przepisach szczególnych określono maksymalną wysokość kosztów, które może pokryć państwo.

17 Jakie są zasady dotyczące nieważności, zaskarżania lub względnej bezskuteczności czynności prawnych dokonanych ze szkodą dla ogółu wierzycieli?

Czynności prawne podjęte przez dłużnika z zamiarem ograniczenia możliwości zaspokojenia wierzycieli lub w celu zapewnienia określonym wierzycielom preferencyjnego traktowania są bezskuteczne. Również zaniechania dłużnika w tym zakresie uznaje się za czynności prawne. Wyróżnia się trzy kategorie takich bezskutecznych czynności: a) czynności prawne pozbawione adekwatnego świadczenia wzajemnego; b) preferencyjne czynności prawne prowadzące do sytuacji, w której wierzytelności jednego wierzyciela zostają zaspokojone w większym stopniu, niż miałoby to miejsce w postępowaniu likwidacyjnym, ze szkodą dla pozostałych wierzycieli; c) czynności prawne, poprzez które dłużnik umyślnie ogranicza możliwość zaspokojenia wierzyciela, jeżeli zamiar ten był znany drugiej stronie lub – biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy – musiał być znany drugiej stronie.

Sąd prowadzący postępowanie w sprawie niewypłacalności orzeka o bezskuteczności takich czynności prawnych podjętych przez dłużnika po ich zaskarżeniu przez syndyka (powództwo o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną). Syndyk może wnieść powództwo o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną w terminie roku od dnia uprawomocnienia się orzeczenia dotyczącego niewypłacalności. Jeżeli powództwo nie zostanie wniesione w wyznaczonym terminie, roszczenie o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną wygasa. Świadczenie na rzecz dłużnika wynikające z czynności prawnych uznanych za bezskuteczne wchodzi w skład masy upadłości po uprawomocnieniu się postanowienia uwzględniającego powództwo o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną.

Bezskuteczność czynności prawnej pozostaje bez uszczerbku dla jej wykonalności. W postępowaniu w sprawie niewypłacalności świadczenie na rzecz dłużnika wynikające z bezskutecznych czynności prawnych wchodzi jednak w skład masy upadłości. Jeżeli pierwotne świadczenie na rzecz dłużnika z bezskutecznej czynności prawnej nie może zostać przekazane do masy upadłości, ubytek w masie upadłościowej należy odpowiednio uzupełnić.

W postępowaniu w sprawie niewypłacalności sąd prowadzący to postępowanie nie jest związany postanowieniem wydanym przez inny sąd ani decyzją jakiegoś innego organu, na mocy których unieważniono czynność prawną podjętą w odniesieniu do składników majątku dłużnika lub zobowiązań dłużnika; dotyczy to również wszelkich innych rozstrzygnięć. W toku postępowania w sprawie niewypłacalności tylko sąd tego postępowania bada ważność tego rodzaju czynności prawnej poprzez wydanie orzeczenia wstępnego albo w ramach sporu ubocznego dotyczącego tej kwestii. Powództwo w ramach tego sporu mogą wnieść syndyk lub prokurator oraz strony postępowania w sprawie niewypłacalności inne niż dłużnik, chyba że dłużnik sam zarządza majątkiem. Syndyk musi być w takim postępowaniu albo powodem albo pozwanym. Jeżeli w postanowieniu kończącym postępowanie w sprawie sąd unieważni czynność prawną odnosząca się do składników majątku lub zobowiązań dłużnika, uzyskana w formie świadczenia korzyść ekonomiczna musi wejść do masy upadłości.

Jeżeli czynność prawna dotycząca składników majątku lub zobowiązań dłużnika zostanie unieważniona na mocy postanowienia sądu, które uprawomocniło się przed wszczęciem postępowania w sprawie niewypłacalności, czynność prawną będącą przedmiotem tego postanowienia uznaje się w ramach postępowania w sprawie niewypłacalności również za nieważną.

Przepisy szczegółowe dotyczące określonych kategorii roszczeń

W odniesieniu do następujących kategorii roszczeń stosuje się przepisy szczegółowe:

  • roszczenia do masy upadłości powstałe po wszczęciu postępowania w sprawie niewypłacalności lub po zawieszeniu postępowania;
  • roszczenia do masy upadłości powstałe po wydaniu postanowienia dotyczącego niewypłacalności;
  • roszczenia równoważne roszczeniom do masy upadłości;
  • roszczenia podporządkowane;
  • roszczenia udziałowców/akcjonariuszy dłużnika lub jego członków wynikające z ich uczestnictwa w spółce lub w spółdzielni.

Za wersję tej strony w języku danego kraju odpowiada właściwy punkt kontaktowy Europejskiej Sieci Sądowej (EJN). Tłumaczenie zostało wykonane przez służby Komisji Europejskiej. Jeżeli właściwy organ krajowy wprowadził jakieś zmiany w wersji oryginalnej, mogły one jeszcze nie zostać uwzględnione w tłumaczeniu. ESS ani Komisja Europejska nie ponoszą odpowiedzialności za wszelkie informacje, dane lub odniesienia zawarte w tym dokumencie. Informacje na temat przepisów dotyczących praw autorskich, które obowiązują w państwie członkowskim odpowiedzialnym za niniejszą stronę, znajdują się w informacji prawnej.

Ostatnia aktualizacja: 12/02/2018

Upadłość - Estonia

SPIS TREŚCI


W przepisach estońskich przewiduje się trzy różne rodzaje postępowań w przedmiocie upadłości: postępowanie upadłościowe, postępowanie restrukturyzacyjne (w przedmiocie restrukturyzacji przedsiębiorstwa) oraz postępowanie w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia. Postępowanie upadłościowe jest uregulowane w ustawie o upadłości, przepisy dotyczące restrukturyzacji przedsiębiorstwa zawiera ustawa o restrukturyzacji, a przepisy dotyczące restrukturyzacji zadłużenia – ustawa o restrukturyzacji zadłużenia i ochronie długów. Ustawy są dostępne w językach estońskim i angielskim na stronie internetowej dziennika urzędowego (Riigi Teataja).

Celem postępowania upadłościowego jest zaspokojenie roszczeń wierzycieli z majątku dłużnika poprzez jego sprzedaż lub przywrócenie przedsiębiorstwu dłużnika zdolności wykonywania zobowiązań. W drodze postępowania upadłościowego dłużnik będący osobą fizyczną uzyskuje możliwość zwolnienia z zobowiązań. W toku postępowania upadłościowego ustala się przyczynę niewypłacalności dłużnika.

Celem postępowania restrukturyzacyjnego jest uwzględnienie interesów i ochrona praw przedsiębiorców, wierzycieli i osób trzecich w toku restrukturyzacji przedsiębiorstwa. Restrukturyzacja przedsiębiorstwa oznacza zastosowanie zbioru środków umożliwiających przedsiębiorstwu przezwyciężenie trudności gospodarczych, przywrócenie płynności, zwiększenie rentowności oraz zapewnienie zrównoważonego zarządzania przedsiębiorstwem.

Celem postępowania w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia jest ułatwienie restrukturyzacji zadłużenia osoby fizycznej, która ma problemy z wypłacalnością (dłużnika), aby przezwyciężyć tego rodzaju problemy i uniknąć postępowania upadłościowego. Postępowanie w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia umożliwia dłużnikowi restrukturyzację zobowiązań pieniężnych (zadłużenia prywatnego) poprzez przedłużenie terminu na wywiązanie się z zobowiązania, umożliwienie spłaty zadłużenia w ratach lub zmniejszenie zakresu zobowiązania.

Zakres stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1346/2000 z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie postępowania upadłościowego obejmuje postępowanie upadłościowe. Zakres stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/848 z dnia 20 maja 2015 r. w sprawie postępowania upadłościowego (wersja przekształcona) obejmuje postępowanie upadłościowe oraz postępowanie w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia.

1 Wobec jakiego podmiotu można wszcząć postępowanie upadłościowe?

Zgodnie z prawem estońskim osobą fizyczną jest człowiek, natomiast osobą prawną jest podmiot prawny utworzony na podstawie przepisów prawa. Osoba prawna może być osobą prawną prawa prywatnego albo osobą prawną prawa publicznego. „Osoba prawna prawa prywatnego” oznacza osobę prawną założoną w interesie prywatnym zgodnie z ustawą dotyczącą odpowiedniego rodzaju osoby prawnej. Spółki jawne, spółki komandytowe, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki akcyjne, spółdzielnie, fundacje i organizacje non-profit są osobami prawnymi prawa prywatnego. Państwo, organy samorządu terytorialnego i inne osoby prawne założone w interesie publicznym zgodnie z dotyczącymi ich przepisami są osobami prawnymi prawa publicznego.

1. Postępowanie upadłościowe

Postępowanie upadłościowe można wszcząć zarówno wobec osób prawnych, jak i wobec osób fizycznych, niezależnie od tego, czy dana osoba fizyczna jest przedsiębiorcą. Państwo lub organ samorządu terytorialnego nie mogą ogłosić upadłości.

2. Postępowanie restrukturyzacyjne

Postępowanie restrukturyzacyjne można wszcząć wyłącznie wobec osób prawnych prawa prywatnego.

3. Postępowanie w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia

Postępowanie w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia można wszcząć wobec osób fizycznych, które mają problemy z wypłacalnością, niezależnie od tego, czy są przedsiębiorcami. O restrukturyzację zadłużenia może wnieść dłużnik, którego miejsce zamieszkania znajduje się w Estonii i który zamieszkiwał w Estonii przez okres nie krótszy niż dwa lata przed złożeniem wniosku o restrukturyzację zadłużenia.

2 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było wszcząć postępowanie upadłościowe?

1. Postępowanie upadłościowe

Upadłość oznacza niewypłacalność dłużnika stwierdzoną postanowieniem sądu. Pierwszą główną przesłanką wszczęcia postępowania upadłościowego jest zatem niewypłacalność dłużnika.

Dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli nie jest w stanie zaspokoić roszczeń wierzycieli ze względu na swoją sytuację finansową i niezdolność ta nie jest przejściowa. Dłużnik będący osobą prawną jest niewypłacalny również wtedy, gdy jego majątek nie wystarcza na pokrycie jego zobowiązań oraz ze względu na sytuację finansową dłużnika stan ten nie jest przejściowy. W przypadku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości przez dłużnika sąd ogłosi upadłość również wówczas, gdy prawdopodobne jest, iż stan niewypłacalności wystąpi w przyszłości. W przypadku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości przez dłużnika domniemywa się, iż dłużnik jest niewypłacalny.

Drugą główną przesłanką wszczęcia postępowania upadłościowego jest złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości przez dłużnika lub wierzyciela.

Wniosek o ogłoszenie upadłości złożony przez dłużnika dłużnik musi zawierać uzasadnienie. W przypadku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości przez wierzyciela wierzyciel musi uzasadnić niewypłacalność dłużnika oraz udowodnić istnienie roszczenia.

Sąd może zażądać od wierzyciela składającego wniosek uiszczenia określonej przez sąd sumy pieniężnej jako zaliczki na pokrycie wynagrodzenia i wydatków zarządcy tymczasowego, jeżeli istnieją podstawy, by przypuszczać, że masa upadłości jest niewystarczająca do ich pokrycia. Jeżeli wierzyciel nie wpłaci zaliczki, postępowanie zostanie umorzone.

Sąd odmówi dopuszczenia wniosku o ogłoszenie upadłości złożonego przez wierzyciela, jeżeli we wniosku o ogłoszenie upadłości nie zostanie wykazane istnienie roszczenia wnioskodawcy wobec dłużnika, jeżeli we wniosku o ogłoszenie upadłości nie zostanie uzasadniona niewypłacalność dłużnika lub jeżeli wniosek o ogłoszenie upadłości opiera się na wierzytelności, do której ma zastosowanie plan restrukturyzacyjny lub plan restrukturyzacji zadłużenia. Sąd odmówi dopuszczenia wniosku o ogłoszenie upadłości również wówczas, gdy zaistnieją jakiekolwiek inne przesłanki przewidziane w kodeksie postępowania cywilnego.

Sąd zakończy postępowanie, wydając postanowienie o jego umorzeniu bez ogłaszania upadłości, niezależnie od niewypłacalności dłużnika, jeżeli majątek dłużnika nie wystarcza do pokrycia kosztów i wydatków poniesionych w toku postępowania upadłościowego oraz jeżeli niemożliwe jest odzyskanie składników majątku lub zgłoszenie roszczeń ich zwrotu lub wytoczenie powództwa przeciwko członkowi organu zarządzającego.

Sąd ogłasza upadłość postanowieniem (postanowienie o ogłoszeniu upadłości). W postanowieniu o ogłoszeniu upadłości sąd musi oznaczyć godzinę ogłoszenia upadłości. Postępowanie upadłościowe rozpoczyna się od ogłoszenia upadłości.

Zawiadomienie o ogłoszeniu upadłości jest niezwłocznie publikowane w dzienniku urzędowym (Ametlikud Teadaanded).

Postanowienie o ogłoszeniu upadłości jest objęte rygorem natychmiastowej wykonalności. Wykonania postanowienia o ogłoszeniu upadłości nie można zawiesić ani odroczyć, nie można także zmienić sposobu lub procedury przewidzianych w przepisach w odniesieniu do wykonania postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Jeżeli sąd wyższej instancji uchyli postanowienie o ogłoszeniu upadłości, pozostaje to bez uszczerbku dla ważności czynności prawnych dokonanych przez zarządcę lub w stosunku do zarządcy. Dłużnik i wierzyciel składający wniosek mogą wnieść zażalenie na postanowienie o ogłoszeniu upadłości w terminie 15 od dnia publikacji zawiadomienia o upadłości. Dłużnik i składający wniosek o ogłoszenie upadłości mogą odwołać się od postanowienia sądu okręgowego (ringkonnakohus) w przedmiocie zażalenia na postanowienie do Sądu Najwyższego. Zarządca nie może wnieść zażalenia w imieniu dłużnika ani reprezentować dłużnika w toku postępowania w sprawie zażalenia.

Czas trwania postępowania upadłościowego w Estonii jest stosunkowo długi. Postępowania kończące się umorzeniem bez ogłoszenia upadłości trwają średnio 94 dni w przypadku osób prawnych i 85 dni w przypadku osób fizycznych. Wypracowanie planu podziału, na podstawie którego można dokonać spłaty wierzycieli, zajmowało średnio 462 dni w przypadku osób prawnych i 455 dni w przypadku osób fizycznych. Postępowania upadłościowe kończące się zawarciem układu trwają średnio 340 dni w przypadku osób prawnych i 352 dni w przypadku osób fizycznych. Najdłużej trwają postępowania upadłościowe kończące się umorzeniem po ogłoszeniu upadłości, tj. średnio 745 dni w przypadku osób prawnych i 709 dni w przypadku osób fizycznych. Czas trwania całego postępowania, tj. od chwili złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości do chwili zakończenia postępowania upadłościowego, wynosi średnio 270–280 dni [1].

Jeżeli w toku postępowania upadłościowego istnieje konieczność publikacji zawiadomienia lub pisma procesowego, tego rodzaju zawiadomienie lub pismo procesowe należy ogłosić w dzienniku urzędowym. Sąd może opublikować zawiadomienie dotyczące terminu i miejsca rozpatrywania wniosku o ogłoszenie upadłości w dzienniku urzędowym. Sąd bezzwłocznie opublikuje zawiadomienie dotyczące postanowienia o ogłoszeniu upadłości wydanego w stosunku do dłużnika (zawiadomienie o upadłości) w dzienniku urzędowym.

Przed ogłoszeniem upadłości i wszczęciem postępowania upadłościowego przeprowadza się tzw. postępowanie wstępne. Jeżeli sąd postanowi dopuścić wniosek o ogłoszenie upadłości, powoła zarządcę tymczasowego. Sąd może również odmówić powołania zarządcy tymczasowego z uwagi na sytuację finansową dłużnika i ogłosić jego upadłość. Jeżeli sąd nie powoła zarządcy tymczasowego, postępowanie nie będzie kontynuowane na podstawie wniosku o ogłoszenie upadłości i zostanie ono zakończone. Zarządca tymczasowy ustala majątek dłużnika, w tym jego zobowiązania oraz identyfikuje postępowania egzekucyjne toczące się w stosunku do majątku dłużnika, a także sprawdza, czy majątek dłużnika wystarcza na zaspokojenie kosztów i wydatków poniesionych w toku postępowania upadłościowego. Zarządca tymczasowy przeprowadza ocenę sytuacji finansowej i wypłacalności dłużnika oraz perspektyw kontynuowania działalności przez przedsiębiorstwo dłużnika, a także – jeżeli dłużnik jest osobą prawną – perspektyw przywrócenia dłużnikowi zdolności wykonywania zobowiązań, zapewnia zabezpieczenie majątku dłużnika itd. Czynności podejmowane przez zarządcę tymczasowego muszą umożliwić rozstrzygnięcie, czy wniosek o ogłoszenie upadłości należy uwzględnić czy oddalić.

2. Postępowanie restrukturyzacyjne

Aby wszcząć postępowanie restrukturyzacyjne wobec przedsiębiorstwa, przedsiębiorca składa odpowiedni wniosek.

Sąd wszczyna postępowanie restrukturyzacyjne, jeżeli wniosek o restrukturyzację przedsiębiorstwa spełnia wymogi określone w kodeksie postępowania cywilnego i w ustawie o restrukturyzacji oraz jeżeli przedsiębiorca przedstawi wiarygodne dowody potwierdzające, że:

  1. istnieje prawdopodobieństwo, iż przedsiębiorca stanie się niewypłacalny w przyszłości;
  2. przedsiębiorstwo wymaga restrukturyzacji;
  3. istnieje prawdopodobieństwo, że po restrukturyzacji zarządzanie przedsiębiorstwem będzie zrównoważone.

Postępowanie restrukturyzacyjne nie zostanie wszczęte, jeżeli:

  1. wobec przedsiębiorcy wszczęto postępowanie upadłościowe;
  2. sąd wydał orzeczenie nakazujące przymusową likwidację przedsiębiorstwa lub przeprowadzana jest likwidacja uzupełniająca;
  3. minęły mniej niż dwa lata od zakończenia postępowania restrukturyzacyjnego przeprowadzonego wobec przedsiębiorcy.

Jeżeli przedsiębiorca wnosi o restrukturyzację przedsiębiorstwa, sąd może również odmówić dopuszczenia wniosku, jeżeli przedsiębiorca nie przedstawi wiarygodnego dowodu potwierdzającego, że przedsiębiorstwo wymaga restrukturyzacji i że istnieje prawdopodobieństwo, iż po restrukturyzacji zarządzanie nim będzie zrównoważone.

Skuteczność postępowania restrukturyzacyjnego można ocenić na podstawie zatwierdzenia planu restrukturyzacji, które zajmuje średnio pół roku od chwili złożenia wniosku o restrukturyzację przedsiębiorstwa [2]. Do tego czasu należy również doliczyć czas przeznaczony na wykonanie planu restrukturyzacyjnego i osiągnięcie faktycznych wyników, który różni się w przypadku poszczególnych postępowań restrukturyzacyjnych.

Jeżeli sąd postanowił wszcząć postępowanie restrukturyzacyjne i wydał postanowienie o restrukturyzacji, doradca restrukturyzacyjny bezzwłocznie wyśle wierzycielom zawiadomienie o restrukturyzacji, powiadamiając ich o wszczęciu postępowania restrukturyzacyjnego oraz o zakresie roszczeń, jakie przysługują im wobec przedsiębiorcy zgodnie z listą wierzytelności.

W ramach postępowania restrukturyzacyjnego postępowanie wstępne toczy się od chwili złożenia wniosku o restrukturyzację przedsiębiorstwa do chwili zatwierdzenia planu restrukturyzacyjnego lub zakończenia postępowania restrukturyzacyjnego. W okresie tym sąd zawiesza postępowanie egzekucyjne toczące się w stosunku do majątku przedsiębiorstwa do chwili zatwierdzenia planu restrukturyzacyjnego lub zakończenia postępowania restrukturyzacyjnego, z wyjątkiem sytuacji, w której postępowanie egzekucyjne toczy się w celu zaspokojenia roszczenia z tytułu stosunku pracy lub roszczenia o zapłatę świadczenia alimentacyjnego; obliczanie odsetek od zadłużenia przeterminowanego lub kary umownej, których wysokość wzrasta wraz z upływem czasu, w odniesieniu do roszczenia wobec przedsiębiorcy zostaje zawieszone do chwili zatwierdzenia planu restrukturyzacyjnego. Sąd rozpatrujący sprawę może – na podstawie wniosku otrzymanego od przedsiębiorcy oraz za zgodą doradcy restrukturyzacyjnego, którą załącza się do wniosku – zawiesić postępowanie sądowe dotyczące roszczenia pieniężnego wobec przedsiębiorstwa do chwili zatwierdzenia restrukturyzacji lub zakończenia postępowania restrukturyzacyjnego, z wyjątkiem roszczenia z tytułu stosunku pracy lub roszczenia o zapłatę świadczenia alimentacyjnego, w przedmiocie których nie wydano jeszcze orzeczenia; na podstawie wniosku o ogłoszenie upadłości złożonego przez wierzyciela sąd odroczy wydanie postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego do chwili zatwierdzenia planu restrukturyzacyjnego lub zakończenia postępowania restrukturyzacyjnego. Sąd wyznaczy doradcę restrukturyzacyjnego, który będzie prowadził działania do chwili zakończenia postępowania restrukturyzacyjnego.

3. Postępowanie w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia

Postępowanie w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia umożliwia dłużnikowi restrukturyzację zobowiązań pieniężnych. Uznaje się, że dłużnik ma problemy z wypłacalnością, jeżeli nie jest w stanie – lub istnieje możliwość, że nie będzie w stanie – wywiązać się ze swoich zobowiązań w chwili, w której staną się one wymagalne.

Aby wszcząć postępowanie w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia, dłużnik składa do sądu odpowiedni wniosek, do którego należy dołączyć między innymi plan restrukturyzacji zadłużenia wskazujący zobowiązania, które mają zostać zrestrukturyzowane, oraz sposób restrukturyzacji, jak również warunki wykonania planu restrukturyzacji zadłużenia. Przed złożeniem do sądu wniosku o restrukturyzację zadłużenia dłużnik musi podjąć wszelkie niezbędne kroki w celu pozasądowej restrukturyzacji zadłużenia.

Sąd dopuści wniosek o restrukturyzację zadłużenia, jeżeli spełnia on przesłanki przewidziane w kodeksie postępowania cywilnego oraz w ustawie o restrukturyzacji zadłużenia i ochronie długów. Postanowienie o dopuszczalności wniosku zostanie doręczone dłużnikowi i wszystkim wierzycielom, którym przysługują wierzytelności, o których restrukturyzację ubiega się dłużnik. Postanowienie zostanie również ogłoszone w dzienniku urzędowym.

Sąd odrzuci wniosek o restrukturyzację zadłużenia, jeżeli:

  1. ogłoszono upadłość dłużnika;
  2. w ciągu dziesięciu lat poprzedzających złożenie wniosku sąd uwzględnił wniosek o restrukturyzację zadłużenia złożony przez dłużnika lub wniosek o zwolnienie z długów złożony przez dłużnika w toku postępowania upadłościowego;
  3. dłużnik nie ma żadnych problemów z wypłacalnością lub ma problemy, które można łatwo przezwyciężyć bez konieczności restrukturyzacji zadłużenia, m.in. poprzez sprzedaż majątku dłużnika w celu spłaty zadłużenia w zakresie, w jakim można tego rozsądnie oczekiwać od dłużnika;
  4. wniosek lub załączniki do wniosku nie spełniają wymogów prawnych.

Sąd może odrzucić wniosek o restrukturyzację zadłużenia, jeżeli:

  1. nie jest prawdopodobne, by plan restrukturyzacji zadłużenia zaproponowany przez dłużnika został zatwierdzony lub wykonany, biorąc pod uwagę między innymi wypłacalność dłużnika w ciągu trzech lat poprzedzających złożenie wniosku o restrukturyzację zadłużenia oraz zdolność dłużnika do podjęcia opłacalnej z racjonalnego punktu widzenia działalności w okresie obowiązywania planu restrukturyzacji zadłużenia, uwzględniając wiek dłużnika, jego zawód i wykształcenie;
  2. przed złożeniem do sądu wniosku o restrukturyzację zadłużenia dłużnik nie podjął wszelkich niezbędnych kroków w celu pozasądowej restrukturyzacji zadłużenia;
  3. dłużnik umyślnie lub wykazując się rażącym niedbalstwem przedstawił błędne lub niekompletne informacje o swoim majątku, swoich dochodach, wierzycielach lub zobowiązaniach;
  4. dłużnik odmawia złożenia przyrzeczenia dotyczącego prawdziwości przedstawionych informacji lub przedstawienia dodatkowych informacji wymaganych przez sąd;
  5. dłużnik został skazany za przestępstwo związane z postępowaniem upadłościowym lub postępowaniem egzekucyjnym, przestępstwo lub wykroczenie skarbowe lub określone przestępstwo gospodarcze, przy czym nie nastąpiło zatarcie skazania;
  6. w ciągu trzech lat poprzedzających złożenie wniosku lub po złożeniu wniosku dłużnik umyślnie lub wykazując się rażącym niedbalstwem przedstawił błędne lub niekompletne informacje o swojej sytuacji finansowej, aby otrzymać pomoc lub inne świadczenia ze strony państwa, organu samorządowego lub fundacji lub aby uchylić się od opodatkowania;
  7. dłużnik w sposób bezsprzecznie umyślny zawarł transakcje wyrządzające szkodę wierzycielom.

Jeżeli sąd w toku rozpatrywania wniosku dłużnika stwierdzi, że należy wszcząć postępowanie w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia, sąd doręczy postanowienie o dopuszczalności wniosku dłużnikowi i wszystkim wierzycielom, którym przysługują wierzytelności, o których restrukturyzację ubiega się dłużnik. Postanowienie zostanie również ogłoszone w dzienniku urzędowym.

W toku postępowania w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia tzw. postępowanie wstępne obejmuje okres od chwili złożenia wniosku o restrukturyzację zadłużenia do chwili zatwierdzenia planu restrukturyzacji zadłużenia. W przypadku dopuszczenia wniosku o restrukturyzację zadłużenia obliczanie odsetek od zadłużenia przeterminowanego lub kary umownej, których wysokość wzrasta wraz z upływem czasu, zostaje zawieszone w odniesieniu do roszczenia wobec dłużnika do chwili zatwierdzenia planu restrukturyzacji zadłużenia lub zakończenia postępowania. Zasada ta nie ma zastosowania do wierzytelności, o których restrukturyzację dłużnik się nie ubiega. W przypadku dopuszczenia wniosku wierzyciel nie może – powołując się na niewykonanie zobowiązania pieniężnego, które miało miejsce przed złożeniem wniosku o restrukturyzację zadłużenia – wypowiedzieć umowy zawartej z dłużnikiem stanowiącej podstawę wierzytelności, o których restrukturyzację ubiega się dłużnik, ani odmówić wykonania swoich zobowiązań na tej podstawie. Ewentualne porozumienie, na mocy którego wierzyciel może wypowiedzieć umowę w związku ze złożeniem wniosku o restrukturyzację zadłużenia lub z zatwierdzeniem planu restrukturyzacji zadłużenia, jest nieważne. W przypadku dopuszczenia wniosku sąd zawiesi postępowanie egzekucyjne (lub egzekucję przymusową) mające na celu windykację środków pieniężnych, prowadzone w odniesieniu do majątku dłużnika do chwili zatwierdzenia planu restrukturyzacji zadłużenia lub zakończenia postępowania. Sąd może również zawiesić postępowanie sądowe dotyczące roszczenia pieniężnego wobec dłużnika, w przedmiocie którego nie wydano jeszcze orzeczenia, uchylić środki służące zabezpieczeniu powództwa, w tym zajęcie rachunku bankowego, oraz zakazać wierzycielom wykonywania przysługujących im praw z tytułu zabezpieczenia wniesionego przez dłużnika, w tym sprzedaży lub żądania sprzedaży przedmiotu zastawu.


[1] Badanie dotyczące skuteczności postępowania upadłościowego (z dnia 19 marca 2013 r.) przeprowadzone przez AS Pricewaterhouse Coopers Advisors na zlecenie tzw. funduszu mądrych decyzji (tarkade otsuste fond) przy estońskiej Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, partner: Ministerstwo Sprawiedliwości, s. 7.

[2] Tamże, s. 8.

3 Jakie aktywa należą do masy upadłości? W jaki sposób rozporządza się aktywami, które zostały nabyte przez dłużnika lub zostały na niego przeniesione w toku postępowania upadłościowego?

W przypadku ogłoszenia upadłości majątek dłużnika staje się masą upadłości, a prawo dłużnika do zarządzania masą upadłości i rozporządzania nią przechodzi na syndyka.

Majątek dłużnika staje się masą upadłości na podstawie postanowienia o ogłoszeniu upadłości i wykorzystuje się go jako majątek przeznaczony do zaspokojenia roszczeń wierzycieli i przeprowadzenia postępowania upadłościowego. Masa upadłości oznacza majątek dłużnika z chwili ogłoszenia upadłości, jak również majątek zwrócony lub odzyskany oraz majątek nabyty przez dłużnika w toku postępowania upadłościowego. W skład masy upadłości nie wchodzi majątek dłużnika, w odniesieniu do którego zgodnie z prawem nie można zgłosić żadnego roszczenia majątkowego.

Majątek, w odniesieniu do którego zgodnie z prawem nie można zgłosić żadnego roszczenia majątkowego, podlega przepisom kodeksu postępowania egzekucyjnego. Przepisy zawierają katalog otwarty rzeczy, które nie podlegają zajęciu. Głównym celem wykazu rzeczy, które nie podlegają zajęciu, jest zapewnienie dłużnikowi minimalnej ochrony socjalnej. Zakaz sprzedaży rzeczy, które nie podlegają zajęciu, wynika również z potrzeby ochrony innych praw podstawowych: prawa do wolnego wyboru obszaru działalności, zawodu i miejsca pracy, prawa do podjęcia działalności gospodarczej, prawa do nauki, wolności wyznania, ochrony życia prywatnego i rodzinnego itd. Ponadto zajęcie niektórych rzeczy jest sprzeczne z ogólnie przyjętymi zasadami moralności.

Zgodnie z przepisami estońskimi istnieją również ograniczenia w odniesieniu do zajęcia dochodów, czego głównym celem jest zapewnienie dłużnikowi minimalnych środków utrzymania niezbędnych samemu dłużnikowi oraz osobom będącym na jego utrzymaniu zgodnie z warunkami postępowania prowadzonego wobec dłużnika. Istnieją dwa rodzaje ograniczeń: część majątku nie podlega zajęciu i należy ją pozostawić do dyspozycji dłużnika, istnieją też tzw. świadczenia społeczne; pierwszy rodzaj zapewnia dłużnikowi minimalne środki utrzymania, podczas gdy drugi obejmuje kwoty ad hoc wypłacane w celu ochrony niektórych praw, które nie powinny być wykorzystywane na pokrycie jakichkolwiek innych zobowiązań. Pod pewnymi warunkami świadczenia społeczne również mogą częściowo podlegać zajęciu.

Po ogłoszeniu upadłości wszelkie czynności służące rozporządzeniu majątkiem wchodzącym w skład masy upadłości dokonane przez dłużnika są nieważne. Majątek przeniesiony na podstawie tych czynności zostanie zwrócony, jeżeli pozostaje on częścią masy upadłości. Jeżeli w wyniku przeniesienia wartość masy upadłości wzrosła, wypłaca się odszkodowanie. Jeżeli dłużnik dokonał rozporządzenia swoimi przyszłymi wierzytelnościami przed ogłoszeniem upadłości, czynność ta stanie się nieważna w przypadku ogłoszenia upadłości w odniesieniu do wierzytelności, które powstały po ogłoszeniu upadłości. Dłużnik będący osobą fizyczną może rozporządzać masą upadłości za zgodą zarządcy. Wszelkie czynności rozporządzenia dokonane bez zgody zarządcy są nieważne.

Po ogłoszeniu upadłości zgodę na wykonanie zobowiązania wchodzącego do masy upadłości należnego dłużnikowi może wydać wyłącznie syndyk. Jeżeli zobowiązanie wykonano na rzecz dłużnika, uznaje się je za wykonane wyłącznie wówczas, gdy majątek przeniesiony w celu wykonania zobowiązania pozostaje częścią masy upadłości lub jeżeli w wyniku czynności przeniesienia zwiększyła się wartość masy upadłości. Jeżeli zobowiązanie wykonano na rzecz dłużnika przed ogłoszeniem zawiadomienia o upadłości, uznaje się je za wykonane, jeżeli osoba, które je wykonała, nie wiedziała o ogłoszeniu upadłości i nie musiała o nim wiedzieć w chwili wykonywania zobowiązania.

4 Jakie uprawnienia przysługują odpowiednio dłużnikowi i zarządcy?

W przypadku ogłoszenia upadłości dłużnik będący osobą fizyczną traci prawo do zawierania transakcji dotyczących masy upadłości, podczas gdy dłużnik będący osobą prawną traci prawo do zawierania jakichkolwiek transakcji.

Dłużnik dostarcza sądowi, syndykowi i radzie wierzycieli niezbędnych informacji w związku z postępowaniem upadłościowym, w szczególności dotyczących majątku dłużnika, w tym zobowiązań, oraz działalności gospodarczej lub zawodowej. Od dłużnika wymaga się dostarczenia zarządcy bilansu oraz spisu inwentarza majątku dłużnika, w tym zobowiązań, które odzwierciedlają stan z chwili ogłoszenia upadłości.

Sąd może zażądać od dłużnika złożenia w sądzie oświadczenia pod przysięgą, że dostarczone sądowi informacje dotyczące jego majątku, zadłużenia oraz działalności gospodarczej lub zawodowej są zgodne z prawdą według jego najlepszej wiedzy.

Dłużnik musi zapewnić zarządcy tymczasowemu oraz syndykowi wsparcie w odniesieniu do wykonywanych przez nich obowiązków.

Dłużnik nie może opuścić terytorium Estonii bez pozwolenia sądu po ogłoszeniu upadłości i przed złożeniem oświadczenia pod przyrzeczeniem.

Aby zapewnić wykonanie zobowiązania określonego w przepisach sąd może nałożyć na dłużnika grzywnę, nakazać jego przymusowe doprowadzenie lub aresztowanie w przypadku niezastosowania się do orzeczenia sądowego.

Dłużnik ma prawo do wglądu w dokumentację prowadzoną przez syndyka oraz w akta sądowe sprawy dotyczącej upadłości. Syndyk może z uzasadnionych powodów odrzucić wniosek dłużnika o zapoznanie się z dokumentem znajdującym się w aktach syndyka, gdyby było to ze szkodą dla postępowania upadłościowego.

Syndyk

  • Syndyk zawiera transakcje dotyczące masy upadłości oraz dokonuje innych czynności. Podmiotem praw i obowiązków wynikających z czynności dokonywanych przez syndyka jest dłużnik. W ramach pełnionych obowiązków syndyk uczestniczy w postępowaniu sądowym dotyczącym masy upadłości jako jego strona w miejsce dłużnika.
  • W przypadku ogłoszenia upadłości prawo dłużnika do zarządzania masą upadłości i rozporządzania nią przechodzi na syndyka. W toku postępowania upadłościowego prowadzonego wobec dłużnika będącego osobą prawną syndyk może zawierać wszelkie transakcje oraz dokonywać wszelkich czynności prawnych dotyczących masy upadłości. W przypadku upadłości dłużnika będącego osobą fizyczną syndyk może zawierać tylko takie transakcje oraz dokonywać takich czynności prawnych dotyczących masy upadłości, które są niezbędne do osiągnięcia celu postępowania upadłościowego oraz wykonania obowiązków syndyka.
  • Syndyk broni praw i interesów wszystkich wierzycieli oraz dłużnika, a także zapewnia, by postępowanie upadłościowe było zgodne z prawem, by przebiegało sprawnie oraz by było rozsądne z finansowego punktu widzenia. Syndyk musi wykonywać swoje obowiązki z należytą starannością, jakiej wymaga się od sumiennego i uczciwego zarządcy, oraz musi brać pod uwagę interesy wszystkich wierzycieli i dłużnika.
  • Syndyk ustala wierzytelności wierzycieli, zarządza masą upadłości, organizuje proces jej tworzenia i sprzedaży oraz zaspokajania wierzytelności wierzycieli z masy upadłości; ustala przyczyny niewypłacalności dłużnika i czas wystąpienia stanu niewypłacalności; w stosownych przypadkach prowadzi działania w celu zapewnienia kontynuacji działalności gospodarczej prowadzonej przez dłużnika; w stosownych przypadkach dokonuje likwidacji osoby prawnej, jeżeli osoba ta jest dłużnikiem; dostarcza wierzycielom i dłużnikowi informacje w przypadkach przewidzianych w przepisach; składa sprawozdania ze swoich czynności oraz dostarcza sądowi, nadzorcy i radzie wierzycieli informacji dotyczących postępowania upadłościowego; wykonuje on także inne obowiązki przewidziane w prawie. Jeżeli niewypłacalność dłużnika była spowodowana poważnym błędem w zarządzaniu, od syndyka wymaga się zgłoszenia roszczenia o odszkodowanie przeciwko osobie odpowiedzialnej za błąd bezzwłocznie po ujawnieniu przesłanek wystarczających do zgłoszenia roszczenia. Oprócz uprawnień syndyka przewidzianych w prawie przysługują mu również uprawnienia zarządcy tymczasowego.

5 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było dokonać potrącenia wierzytelności?

Potrącenie jest dopuszczalne w toku estońskiego postępowania upadłościowego. Przesłanki potrącenia wierzytelności w toku postępowania upadłościowego są następujące:

1)    wierzytelności, które mają zostać potrącone, muszą być zobowiązaniami pieniężnymi lub innymi zobowiązaniami tego samego rodzaju;

2)    wierzyciel musi mieć prawo do wykonania swojego zobowiązania, a zobowiązanie dłużnika musi stać się wymagalne;

3)    wierzyciel musi zgłosić potrącenie dłużnikowi przed złożeniem w sądzie ostatecznego planu podziału, przy czym zgłoszenia nie można dokonać warunkowo ani z zastrzeżeniem terminu;

4)    prawo wierzyciela do potrącenia przysługujących mu wierzytelności z wierzytelnościami dłużnika musiało powstać przed ogłoszeniem upadłości.

Jeżeli wierzytelność dłużnika była uzależniona od ziszczenia się warunku zawieszającego, nie była jeszcze wymagalna w chwili ogłoszenia upadłości lub nie dotyczy wykonania zobowiązań tego samego rodzaju, wierzytelność można potrącić wyłącznie wówczas, gdy warunek zawieszający się ziści, wierzytelność dłużnika stanie się wymagalna lub zobowiązania staną się zobowiązaniami tego samego rodzaju. Potrącenie nie jest dopuszczalne, jeżeli warunek zawieszający dotyczący wierzytelności dłużnika się ziści lub wierzytelność stanie się wymagalna, zanim wierzyciel będzie mógł potrącić swoją wierzytelność.

Jeżeli wierzytelność przysługująca wierzycielowi uległa przedawnieniu, wciąż może on dokonać potrącenia wierzytelności, jeżeli nabył prawo do potrącenia przed jej przedawnieniem. Wierzyciel może również dokonać potrącenia wierzytelności wynikającej z niewykonania umowy przez dłużnika, którego przyczyną było odstąpienie od wykonania zobowiązania dłużnika przez syndyka po ogłoszeniu upadłości. Jeżeli przedmiot zobowiązania umownego jest podzielny, a wierzyciel częściowo wykonał swoje zobowiązanie do chwili ogłoszenia upadłości, może on dokonać potrącenia w odniesieniu do zobowiązania pieniężnego dłużnika odpowiadającego tej części zobowiązania, która została wykonana. Jeżeli dłużnik jest wynajmującym lokal mieszkalny lub handlowy, a najemca lokalu mieszkalnego lub handlowego zapłacił dłużnikowi czynsz z tytułu najmu nieruchomości lub lokalu z góry przed ogłoszeniem upadłości, powstaje roszczenie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia wobec dłużnika, które najemca lokalu mieszkalnego lub handlowego może potrącić z roszczeniem dłużnika wobec najemcy lokalu mieszkalnego lub handlowego, przy czym najemca lokalu mieszkalnego lub handlowego może również potrącić roszczenie o odszkodowanie wynikające z przedterminowego wypowiedzenia umowy lub odstąpienia od niej.

Wierzytelność nabytą w drodze cesji można potrącić w toku postępowania upadłościowego wyłącznie wówczas, gdy cesji dokonano i zawiadomiono o niej dłużnika na piśmie nie później niż w trzy miesiące przed ogłoszeniem upadłości. Wierzytelności wobec dłużnika nabytej w drodze cesji nie można potrącić, jeżeli wierzytelność nabyto w ciągu trzech lat poprzedzających powołanie zarządcy tymczasowego, dłużnik był wówczas niewypłacalny, a osoba, która nabyła wierzytelność, wiedziała lub powinna była wiedzieć o jego niewypłacalności w chwili cesji.

Roszczenia, których nie można potrącić, obejmują: roszczenia alimentacyjne, roszczenia o odszkodowanie z tytułu uszczerbku na zdrowiu lub śmierci osoby oraz roszczenia wynikające z bezprawnego i celowego wyrządzenia szkody, które przysługują drugiej stronie wobec strony żądającej potrącenia; roszczenia, które zgodnie z prawem nie podlegają zajęciu; roszczenia poddane zajęciu, jeżeli strona żądająca potrącenia nabyła roszczenie po zajęciu lub jeżeli jej roszczenie stało się wymagalne po zajęciu i po tym, jak zajęte roszczenie stało się wymagalne; roszczenie, wobec którego druga strona może wnieść sprzeciw, lub roszczenie przysługujące drugiej stronie, którego potrącenie jest niedopuszczalne z innych powodów określonych w przepisach.

Brak jest przepisów szczególnych dotyczących potrącenia w postępowaniu restrukturyzacyjnym oraz w postępowania w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia, a zatem w odniesieniu do tych postępowań zastosowanie ma procedura ogólna przewidziana w ustawie o prawie zobowiązań.

6 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na obowiązujące umowy, których stroną jest dłużnik?

Postępowanie upadłościowe

Syndykowi przysługuje prawo do wykonania niewykonanego zobowiązania wynikającego z umowy, którą zawarł dłużnik, oraz żądania od drugiej strony wykonania jej zobowiązań bądź odstąpienia od wykonania zobowiązania dłużnika wynikającego z umowy, chyba że odpowiednie przepisy stanowią inaczej. Syndyk nie może odstąpić od wykonania zobowiązania dłużnika wynikającego z umowy, jeżeli zobowiązanie jest zabezpieczone dokonanym z wyprzedzeniem wpisem do rejestru gruntów. Jeżeli syndyk kontynuuje wykonywanie zobowiązania dłużnika lub jeżeli powiadomi o zamiarze wykonania takiego zobowiązania, druga strona umowy musi kontynuować wykonywanie swoich zobowiązań. W takim przypadku syndyk traci prawo do odmowy wykonania zobowiązania dłużnika. Jeżeli zażąda od drugiej strony umowy wykonania umowy, może ona zażądać od niego zabezpieczenia wykonania zobowiązania dłużnika. Druga strona może odmówić wykonania swojego zobowiązania, odstąpić od umowy lub wypowiedzieć ją, dopóki syndyk nie zabezpieczy wykonania zobowiązania dłużnika. Roszczenie drugiej strony wobec dłużnika z tytułu wykonania zobowiązania, które powstało po zażądaniu przez syndyka wykonania zobowiązania przez drugą stronę, stanowi zobowiązanie masy upadłości. Jeżeli syndyk odstąpił od wykonania zobowiązania dłużnika po ogłoszeniu upadłości, druga strona umowy może zgłosić roszczenie z tytułu niewykonania umowy jako wierzyciel w postępowaniu upadłościowym. Jeżeli przedmiot zobowiązania umownego jest podzielny, a druga strona częściowo wykonała swoje zobowiązanie do chwili ogłoszenia upadłości, druga strona może zażądać wykonania zobowiązania pieniężnego dłużnika w zakresie odpowiadającym tej części zobowiązania drugiej strony, która została wykonana, wyłącznie jako wierzyciel w postępowaniu upadłościowym.

Istnieją również przepisy szczególne dotyczące niektórych rodzajów umów:

1)    jeżeli dłużnik sprzedał ruchomość z zastrzeżeniem własności rzeczy sprzedanej przed ogłoszeniem upadłości i przeniósł posiadanie ruchomości na nabywcę, nabywca ma prawo zażądać wykonania umowy sprzedaży. W tym przypadku syndyk nie może odstąpić od wykonania zobowiązań dłużnika wynikających z umowy;

2)    upadłość wynajmującego lokal mieszkalny lub handlowy nie jest przesłanką wypowiedzenia umowy najmu lokalu mieszkalnego lub handlowego, chyba że umowa stanowi inaczej. Jeżeli zgodnie z umową najmu lokalu mieszkalnego lub handlowego upadłość stanowi przesłankę wypowiedzenia umowy, syndyk może wypowiedzieć umowę, zachowując miesięczny termin wypowiedzenia lub krótszy termin, jeżeli tego rodzaju krótszy termin przewiduje umowa. Upadłość wynajmującego lokal mieszkalny nie jest przesłanką wypowiedzenia umowy najmu lokalu mieszkalnego. Jeżeli czynsz z tytułu najmu nieruchomości lub lokalu zapłacono dłużnikowi z góry przed ogłoszeniem upadłości, najemca lokalu mieszkalnego lub handlowego może dokonać potrącenia roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia z roszczeniem dłużnika przysługującym mu wobec najemcy lokalu mieszkalnego lub handlowego;

3)    w przypadku upadłości najemcy lokalu mieszkalnego lub handlowego wynajmujący lokal mieszkalny lub handlowy może wypowiedzieć umowę najmu lokalu mieszkalnego lub handlowego wyłącznie zgodnie z procedurą ogólną, przy czym umowy najmu lokalu mieszkalnego lub handlowego nie można wypowiedzieć z powodu zwłoki w płatności czynszu, jeżeli zwłoka dotyczy płatności czynszu należnego przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości. Syndyk ma prawo do wypowiedzenia umowy najmu lokalu mieszkalnego lub handlowego zawartej przez dłużnika z zachowaniem miesięcznego terminu wypowiedzenia lub krótszego terminu, jeżeli tego rodzaju krótszy termin przewiduje umowa. Jeżeli dłużnik nie wszedł w posiadanie nieruchomości lub lokalu do chwili ogłoszenia upadłości, zarówno syndyk, jak i druga strona mogą odstąpić od umowy. W przypadku odstąpienia od umowy lub jej wypowiedzenia druga strona może dochodzić odszkodowania z tytułu strat wynikających z przedterminowego rozwiązania umowy jako wierzyciel w postępowaniu upadłościowym lub poprzez potrącenie;

4)    procedura dotycząca umowy najmu lokalu mieszkalnego i handlowego ma również zastosowanie do umów leasingu zawartych przez dłużnika.

Syndyk ma prawo do podjęcia decyzji o kontynuowaniu wykonywania umowy lub o jej wypowiedzeniu, ale jeżeli druga strona zażąda dokonania tego wyboru, syndyk musi niezwłocznie, lecz nie później niż w terminie siedmiu dni, oświadczyć, czy wykona zobowiązanie dłużnika czy odstąpi od jego wykonania. Na wniosek syndyka sąd może również przedłużyć ten termin. Jeżeli syndyk nie złoży w terminie tego rodzaju oświadczenia o zamiarze wykonania zobowiązania lub o odstąpieniu od jego wykonania, wówczas nie ma prawa żądać od drugiej strony wykonania umowy zanim sam nie wykona zobowiązania dłużnika.

Ponadto niektóre umowy zawarte przez dłużnika mogą zostać rozwiązane. Na przykład sąd rozwiązuje umowy zawarte w okresie od powołania zarządcy tymczasowego do ogłoszenia upadłości. Oprócz czasu przesłanką rozwiązania umowy jest fakt, że została ona zawarta ze szkodą dla interesów wierzycieli. Jeżeli interesy wierzycieli nie zostały naruszone i wartość masy upadłości nie wzrośnie w wyniku rozwiązania umowy, jej rozwiązanie jest bezcelowe.

Co do zasady upadły dłużnik lub syndyk nie mają prawa do zmiany umów. Umowy można jednak zmienić, jeżeli po ogłoszeniu upadłości zawarto układ. W tym przypadku możliwe jest zmniejszenie zadłużenia lub przedłużenie terminu płatności w wyniku umowy pomiędzy dłużnikiem a wierzycielami. Ten sam skutek można również osiągnąć w drodze postępowania restrukturyzacyjnego lub postępowania w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia. Ustawa o upadłości, ustawa o restrukturyzacji ani ustawa o restrukturyzacji zadłużenia nie zawierają przepisów szczególnych dotyczących cesji wierzytelności lub zaciągania zobowiązań, a zatem zastosowanie ma ogólna procedura przewidziana w ustawie o prawie zobowiązań.

Postępowanie restrukturyzacyjne i postępowanie w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia

W toku postępowania restrukturyzacyjnego dopuszcza się restrukturyzację umów. Ewentualne porozumienie, na mocy którego wierzyciel może wypowiedzieć umowę w związku z wszczęciem postępowania restrukturyzacyjnego lub z zatwierdzeniem planu restrukturyzacyjnego, jest nieważne. Wierzytelności z tytułu umowy o pracę lub z tytułu transakcji na instrumentach pochodnych nie można zrestrukturyzować w ramach planu restrukturyzacyjnego.

W przypadku dopuszczenia wniosku o restrukturyzację zadłużenia wierzyciel nie może – powołując się na niewykonanie zobowiązania pieniężnego, które miało miejsca przed złożeniem wniosku o restrukturyzację zadłużenia – wypowiedzieć umowy zawartej z dłużnikiem, stanowiącej podstawę wierzytelności, o których restrukturyzację ubiega się dłużnik, ani odmówić wykonania swoich zobowiązań na tej podstawie. Ewentualne porozumienie, na mocy którego wierzyciel może wypowiedzieć umowę w związku ze złożeniem wniosku o restrukturyzację zadłużenia lub z zatwierdzeniem planu restrukturyzacji zadłużenia, jest nieważne. Zobowiązania wynikające z kontynuowania wykonywania umowy, które powstały lub stały się wymagalne po złożeniu wniosku o restrukturyzację zadłużenia, można zrestrukturyzować w toku postępowania w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia. Plan restrukturyzacji zadłużenia może przewidywać – w przypadku jego zatwierdzenia – rozwiązanie umowy o kredyt lub innej umowy, która jest nadal wykonywana, zawartej przez dłużnika przed złożeniem wniosku o restrukturyzację zadłużenia, nakładającej na dłużnika zobowiązania pieniężne, które stają się wymagalne po złożeniu wniosku o restrukturyzację zadłużenia. Rozwiązanie umowy ma takie same skutki jak wypowiedzenie umowy w trybie nadzwyczajnym ze względu na okoliczności leżące po stronie dłużnika. Zobowiązania dłużnika wynikające z rozwiązania umowy można uprzednio zrestrukturyzować w ramach planu restrukturyzacji zadłużenia. Jeżeli zobowiązania wynikające z umowy leasingu mają zostać zrestrukturyzowane, leasingodawca będący wierzycielem może w trybie nadzwyczajnym wypowiedzieć umowę w terminie jednego tygodnia od dnia zatwierdzenia planu restrukturyzacji zadłużenia.

7 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na postępowania wszczęte przez poszczególnych wierzycieli (z wyłączeniem zawisłych spraw sądowych)?

Po ogłoszeniu upadłości wierzyciele w postępowaniu upadłościowym mogą zgłaszać roszczenia wobec dłużnika wyłącznie w postępowaniu upadłościowym. Muszą oni poinformować syndyka o wszystkich roszczeniach przysługujących im wobec dłużnika, które powstały przed ogłoszeniem upadłości, niezależnie od ich podstawy czy terminów wymagalności. Postępowanie egzekucyjne wszczęte wobec dłużnika zostaje zakończone w przypadku ogłoszenia upadłości, przy czym wierzyciel musi zgłosić swoją wierzytelność syndykowi.

W toku postępowania restrukturyzacyjnego i postępowania w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia w czasie obowiązywania odpowiednio planu restrukturyzacyjnego i planu restrukturyzacji zadłużenia nowe postępowanie nie może zostać wszczęte wyłącznie na wniosek tych wierzycieli, których wierzytelności dotyczy przedmiotowy plan. W przypadku restrukturyzacji zawiesza się postępowanie egzekucyjne, z wyjątkiem sytuacji, w której postępowanie egzekucyjne jest prowadzone w celu zaspokojenia roszczenia z tytułu stosunku pracy lub roszczenia o zapłatę świadczenia alimentacyjnego. W toku postępowania w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia sąd może zawiesić postępowanie egzekucyjne jako środek służący zabezpieczeniu interesu prawnego nawet przed złożeniem wniosku lub jego rozstrzygnięciem. W przypadku dopuszczenia wniosku sąd zawiesza postępowanie egzekucyjne (lub egzekucję przymusową) mające na celu windykację środków pieniężnych, prowadzone wobec majątku dłużnika do chwili zatwierdzenia planu restrukturyzacji zadłużenia lub zakończenia postępowania.

8 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na dalsze rozpoznanie sprawy sądowej zawisłej w momencie wszczęcia postępowania upadłościowego?

Postępowanie upadłościowe

W przypadku sporów dotyczących masy upadłości lub składników majątku, które można włączyć do masy upadłości, prawo do bycia stroną postępowania sądowego w miejsce dłużnika przechodzi na syndyka. Jeżeli pozew lub dowolny inny wniosek dotyczący masy upadłości złożony przez dłużnika przeciwko innej osobie jest rozpoznawany w postępowaniu sądowym, które zostało wszczęte przed ogłoszeniem upadłości, lub jeżeli dłużnik uczestniczy w postępowaniu sądowym jako osoba trzecia, syndyk może – w ramach pełnionych przez siebie obowiązków – przystąpić do postępowania w miejsce dłużnika. Jeżeli syndyk wie o tego rodzaju postępowaniu, ale do niego nie przystępuje, dłużnik może nadal brać udział w postępowaniu jako powód, wnioskodawca lub osoba trzecia.

Jeżeli w toku postępowania sądowego wszczętego przed ogłoszeniem upadłości zgłoszono roszczenie pieniężne przeciwko dłużnikowi, ale nie wydano jeszcze żadnego orzeczenia w przedmiocie tego roszczenia, sąd nie rozpatrzy roszczenia w toku tego postępowania. Sąd wznowi postępowanie na wniosek wnioskodawcy, jeżeli sąd wyższej instancji uchylił postanowienie o ogłoszeniu upadłości, a postanowienie o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości uprawomocniło się, lub jeżeli postępowanie upadłościowe zakończyło się umorzeniem po ogłoszeniu upadłości.

Jeżeli zgłoszono wniosek przeciwko dłużnikowi o wyłączenie danej rzeczy z masy upadłości w toku postępowania sądowego, które wszczęto przed ogłoszeniem upadłości, sąd rozpozna ten wniosek. W tym przypadku syndyk może przystąpić do postępowania w miejsce dłużnika. Syndyk wykonuje prawa i obowiązki dłużnika jako pozwany. Jeżeli syndyk nie przystąpi do postępowania, można je kontynuować na wniosek powoda.

Jeżeli w toku postępowania sądowego zgłoszono roszczenie pieniężne przeciwko dłużnikowi i orzeczenie w przedmiocie tego roszczenia podlega zaskarżeniu, syndyk może wnieść środek zaskarżenia w imieniu dłużnika po ogłoszeniu upadłości. Dłużnik może wnieść środek zaskarżenia za zgodą syndyka.

W przypadku odwołania się do sądu od decyzji administracyjnej dotyczącej dłużnika zawiesza się bieg terminu zaskarżenia tej decyzji.

Postępowanie restrukturyzacyjne i postępowanie w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia

Po otrzymaniu wniosku o restrukturyzację przedsiębiorstwa sąd rozpatrujący sprawę może – na podstawie wniosku otrzymanego od przedsiębiorcy oraz za zgodą doradcy restrukturyzacyjnego, którą należy dołączyć do wniosku – zawiesić postępowanie sądowe dotyczące roszczenia pieniężnego wobec przedsiębiorcy do chwili zatwierdzenia planu restrukturyzacyjnego lub zakończenia postępowania restrukturyzacyjnego, z wyjątkiem roszczenia z tytułu stosunku pracy lub roszczenia o zapłatę świadczenia alimentacyjnego, w przedmiocie których nie wydano jeszcze orzeczenia. W przypadku dopuszczenia wniosku o restrukturyzację zadłużenia sąd zawiesi postępowanie sądowe dotyczące roszczenia pieniężnego wobec dłużnika, w przedmiocie którego nie wydano jeszcze orzeczenia, do chwili zatwierdzenia planu restrukturyzacyjnego lub zakończenia postępowania.

9 Czym charakteryzuje się co do zasady udział wierzycieli w postępowaniu upadłościowym?

Uczestnictwo wierzycieli w postępowaniu upadłościowym

Wierzyciel reprezentuje swoją wierzytelność w postępowaniu upadłościowym. Wierzyciele mają obowiązek zgłosić syndykowi wszystkie swoje wierzytelności wobec dłużnika, które powstały przed ogłoszeniem upadłości, niezależnie od ich podstawy czy terminów wymagalności, nie później niż w terminie dwóch miesięcy od dnia ogłoszenia zawiadomienia o upadłości w dzienniku urzędowym. Wierzytelność należy zgłosić syndykowi, składając pisemne oświadczenie (zgłoszenie wierzytelności). Wierzyciel musi bronić swoich wierzytelności na zgromadzeniu wierzycieli (zgromadzenie w celu obrony wierzytelności). Zabezpieczeń wierzytelności broni się wraz z wierzytelnościami, dla których zostały ustanowione. Domniemywa się, że wierzytelność, jej kolejność zaspokajania oraz zabezpieczenie wierzytelności zostały uznane, jeżeli zarządca ani żaden z wierzycieli nie wniósł w ich przedmiocie sprzeciwu podczas zgromadzenia w celu obrony wierzytelności. Wierzytelności lub kolejności ich zaspokajania uznanych podczas zgromadzenia w celu obrony wierzytelności nie można następnie zakwestionować.

Wierzyciele – oprócz reprezentowania swoich wierzytelności oraz ich obrony – uczestniczą również w postępowaniu upadłościowym za pośrednictwem zgromadzenia wierzycieli. Zgromadzenie wierzycieli zatwierdza wybór syndyka oraz wybiera radę wierzycieli, podejmuje uchwały o kontynuowaniu działalności przedsiębiorstwa dłużnika lub o jego rozwiązaniu, podejmuje uchwały o rozwiązaniu osoby prawnej, jeżeli osoba ta jest dłużnikiem, zawiera układ, podejmuje uchwały w zakresie określonym w przepisach w sprawie kwestii odnoszących się do sprzedaży masy upadłości, broni wierzytelności, rozpatruje skargi na czynności syndyka, podejmuje uchwały o wynagrodzeniu członków rady wierzycieli oraz rozstrzyga inne kwestie wchodzące w zakres kompetencji zgromadzenia wierzycieli zgodnie z prawem. Jeżeli zgromadzenie wierzycieli postanowi wybrać radę wierzycieli, do obowiązków rady należy między innymi ochrona interesów wszystkich wierzycieli w postępowaniu upadłościowym.

Uczestnictwo wierzycieli w postępowaniu restrukturyzacyjnym

Doradca restrukturyzacyjny bezzwłocznie zawiadamia wierzycieli o wszczęciu postępowania restrukturyzacyjnego oraz o zakresie roszczeń, jakie przysługują im wobec przedsiębiorcy zgodnie z listą wierzytelności. W tym celu doradca doręcza wierzycielom zawiadomienie o restrukturyzacji. Jeżeli wierzyciel, którego wierzytelność ma zostać zrestrukturyzowana w ramach planu restrukturyzacyjnego, nie zgadza się z informacjami zawartymi w zawiadomieniu o restrukturyzacji, składa on doradcy restrukturyzacyjnemu w terminie określonym w zawiadomieniu o restrukturyzacji pisemne oświadczenie, w którym określa, w jakim zakresie nie zgadza się z wierzytelnością wskazaną w zawiadomieniu o restrukturyzacji, oraz przedstawi dowody potwierdzające te okoliczności. Jeżeli wierzyciel nie złożył oświadczenia w wyznaczonym terminie, uznaje się, że zgodził się on z zakresem wierzytelności. Jeżeli doradca restrukturyzacyjny nie zgadza się z twierdzeniem zawartym w oświadczeniu wierzyciela, niezwłocznie składa w sądzie oświadczenie wraz z dowodami i uzasadnia, dlaczego nie zgadza się z informacjami zawartymi w oświadczeniu. Doradca restrukturyzacyjny uzasadnia swoje twierdzenia. Na podstawie przedstawionych twierdzeń i dowodów sąd ustali zakres roszczenia głównego i roszczenia o świadczenia uboczne przysługujących wierzycielowi oraz istnienie i zakres zabezpieczenia.

Uczestnictwo wierzycieli w postępowaniu w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia

Postępowanie w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia dotyczy wierzycieli, których roszczenia przeciwko dłużnikowi stały się wymagalne przed złożeniem wniosku o restrukturyzację zadłużenia. O dopuszczalności wniosku o restrukturyzację zadłużenia decyduje sąd, który może również, w stosownych przypadkach, wysłuchać opinii wierzyciela oraz zażądać przedstawienia dodatkowych informacji lub dokumentów. Postanowienie o dopuszczalności wniosku zostaje doręczone dłużnikowi i wszystkim wierzycielom, którym przysługują wierzytelności, o których restrukturyzację ubiega się dłużnik. W przypadku dopuszczenia wniosku wierzyciel nie może – powołując się na niewykonanie zobowiązania pieniężnego, które miało miejsca przed złożeniem wniosku o restrukturyzację zadłużenia – wypowiedzieć umowy zawartej z dłużnikiem stanowiącej podstawę wierzytelności, o których restrukturyzację ubiega się dłużnik, ani odmówić wykonania swoich zobowiązań na tej podstawie. Doręczając wierzycielowi plan restrukturyzacji zadłużenia, sąd wyznacza mu termin wynoszący co najmniej dwa tygodnie, ale nie więcej niż cztery tygodnie od dnia otrzymania planu restrukturyzacji, na przekazanie opinii sądowi lub doradcy. Wierzyciel przedstawi swoją opinię w sprawie tego, czy zgadza się z informacjami przedstawionymi przez dłużnika w odniesieniu do wierzytelności i zabezpieczenia i z obliczeniami wysokości zadłużenia dokonanymi przez dłużnika oraz czy zgadza się na restrukturyzację zadłużenia w sposób, o który wnosi dłużnik. Jeżeli wierzyciel nie zgadza się na restrukturyzację zadłużenia w sposób, o który wnosi dłużnik, musi wskazać, czy zgodziłby się na restrukturyzację zadłużenia w inny sposób. Jeżeli wierzyciel, którego wierzytelność ma zostać zrestrukturyzowana, nie zgadza się z informacjami przedstawionymi przez dłużnika na liście wierzytelności, poinformuje on sąd lub – na wniosek sądu – doradcę, w jakim zakresie nie zgadza się z wierzytelnością, w terminie wyznaczonym przez sąd, oraz przedstawi dowody potwierdzające te okoliczności. Jeżeli wierzyciel nie złoży tego rodzaju oświadczenia w wyznaczonym terminie, uznaje się, że zgodził się on z zakresem wierzytelności. Jeżeli dłużnik lub doradca nie zgadza się z twierdzeniem zawartym w oświadczeniu wierzyciela, niezwłocznie składa w sądzie oświadczenie wraz z dowodami i uzasadnia, dlaczego nie zgadza się z informacjami zawartymi w oświadczeniu. Na podstawie przedstawionych twierdzeń i dowodów sąd ustali zakres roszczenia głównego i roszczenia o świadczenia uboczne przysługujących wierzycielowi oraz istnienie zabezpieczenia.

10 W jaki sposób zarządca może wykorzystać aktywa masy upadłości dłużnika lub nimi rozporządzać?

Majątek dłużnika staje się masą upadłości na podstawie postanowienia o ogłoszeniu upadłości i wykorzystuje się go jako majątek przeznaczony do zaspokojenia roszczeń wierzycieli i przeprowadzenia postępowania upadłościowego. Masa upadłości oznacza majątek dłużnika z chwili ogłoszenia upadłości, jak również majątek zwrócony lub odzyskany oraz majątek nabyty przez dłużnika w toku postępowania upadłościowego. W skład masy upadłości nie wchodzi majątek dłużnika, w odniesieniu do którego zgodnie z prawem nie można zgłosić żadnego roszczenia majątkowego.

W przypadku ogłoszenia upadłości prawo dłużnika do zarządzania masą upadłości i rozporządzania nią przechodzi na syndyka. Po ogłoszeniu upadłości wszelkie czynności rozporządzenia majątkiem wchodzącym w skład masy upadłości dokonane przez dłużnika są nieważne. Przed ogłoszeniem upadłości sąd może zakazać dłużnikowi rozporządzania całym majątkiem lub jego częścią bez zgody zarządcy tymczasowego.

Syndyk musi objąć w posiadanie majątek dłużnika i rozpocząć zarządzanie masą upadłości bezzwłocznie po wydaniu postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Syndyk musi zgłosić roszczenie do składników majątku dłużnika znajdujących się w posiadaniu osoby trzeciej, aby włączyć je do masy upadłości, chyba że odpowiednie przepisy stanowią inaczej. Zarządzanie masą upadłości obejmuje dokonywanie czynności dotyczących masy upadłości niezbędnych do zachowania masy upadłości oraz do prowadzenia postępowania upadłościowego, jak również zarządzanie działalnością dłużnika, jeżeli jest on osobą prawną, bądź organizację działalności gospodarczej dłużnika, jeżeli jest on osobą samozatrudnioną. W toku postępowania upadłościowego prowadzonego wobec dłużnika będącego osobą prawną syndyk wykonuje takie prawa i obowiązki zarządu lub organu zastępującego zarząd osoby prawnej, które nie są sprzeczne z celem postępowania upadłościowego. Syndyk ponosi odpowiedzialność w takim samym stopniu jak członek organu zarządzającego.

Syndyk może zawrzeć transakcję w gotówce dotyczącą masy upadłości wyłącznie za zgodą sądu. Syndyk nie będzie dokonywał żadnych płatności w gotówce na rzecz wierzycieli na podstawie wyniku podziału. Syndyk może zawierać transakcje o szczególnym znaczeniu dla postępowania upadłościowego wyłącznie za zgodą rady wierzycieli. Do transakcji o szczególnym znaczeniu należy przede wszystkim zaciąganie pożyczek oraz – w przypadku przedsiębiorstwa należącego do masy upadłości – wszystkie transakcje przekraczające zakres zwykłego zarządu. Syndyk nie może zawierać transakcji z samym sobą lub z osobami z nim spokrewnionymi w imieniu masy upadłości lub na jej rzecz, zawierać żadnych innych transakcji podobnego rodzaju lub wiążących się z konfliktem interesów ani żądać zwrotu wydatków poniesionych w ramach tego rodzaju transakcji.

Syndyk może rozpocząć sprzedaż masy upadłości po pierwszym zgromadzeniu wierzycieli, chyba że wierzyciele postanowili inaczej podczas zgromadzenia. Jeżeli dłużnik złożył zażalenie na postanowienie o ogłoszeniu upadłości, majątku dłużnika nie można sprzedać bez zgody dłużnika przed rozpatrzeniem zażalenia przez sąd okręgowy. Ograniczenia te nie mają zastosowania do sprzedaży przedmiotów łatwo się psujących, których wartość szybko spada lub których przechowywanie lub zabezpieczenie jest nadmiernie kosztowne. W przypadku kontynuowania działalności przedsiębiorstwa dłużnika majątku nie można sprzedać, jeżeli utrudnia to kontynuowanie działalności przedsiębiorstwa. W przypadku złożenia propozycji układowej majątku nie można sprzedać przed zawarciem układu, chyba że zgromadzenie wierzycieli przyjmie uchwałę umożliwiającą sprzedaż majątku niezależnie od propozycji układowej. Sprzedaż masy upadłości następuje za pośrednictwem aukcji zgodnie z procedurą przewidzianą w kodeksie postępowania egzekucyjnego.

11 Jakie wierzytelności mogą być zgłoszone do masy upadłości dłużnika oraz w jaki sposób traktuje się roszczenia powstałe po wszczęciu postępowania upadłościowego?

Wierzytelności, które należy zgłaszać do masy upadłości dłużnika

Wszystkie roszczenia wobec dłużnika, które powstały przed ogłoszeniem upadłości, należy zgłosić do masy upadłości dłużnika, niezależnie od ich podstawy czy terminów wymagalności. W przypadku ogłoszenia upadłości wszystkie roszczenia wierzyciela wobec dłużnika uznaje się za wymagalne, chyba że odpowiednie przepisy stanowią inaczej. Jeżeli wierzyciel zgłosił w sądzie powiązane roszczenie, ale sąd nie wydał jeszcze w tym zakresie orzeczenia, sąd zawiesi postępowanie w tym przedmiocie, a wierzyciel musi zgłosić wierzytelność syndykowi. Jeżeli wierzyciel zgłosił w sądzie roszczenie i sąd wydał w jego przedmiocie orzeczenie, które się uprawomocniło, wierzyciel musi również zgłosić wierzytelność syndykowi, ale tego rodzaju wierzytelność uznaje się za obronioną. Jeżeli dłużnikowi przysługiwało prawo do zaskarżenia orzeczenia sądowego, prawo to może zostać wykonane przez syndyka.

Procedura w przypadku wierzytelności powstałych po wszczęciu postępowania upadłościowego

Po ogłoszeniu upadłości wierzyciele w postępowaniu upadłościowym mogą zgłaszać roszczenia wobec dłużnika wyłącznie zgodnie z procedurą przewidzianą w ustawie o upadłości. Wierzytelności można zgłaszać wyłącznie syndykowi, przy czym możliwość ta dotyczy wyłącznie wierzytelności powstałych przed ogłoszeniem upadłości. Wierzytelności powstałych po ogłoszeniu upadłości nie można zgłosić przed zakończeniem postępowania upadłościowego. Należy uwzględnić fakt, że w odniesieniu do osób prawnych w większości przypadków zakończenie postępowania upadłościowego pociąga za sobą likwidację osoby prawnej i w związku z tym nie ma podmiotu, wobec którego można by było zgłosić roszczenie po zakończeniu postępowania upadłościowego. Należy zatem zachować ostrożność i uwzględnić tego rodzaju ryzyko przy zawieraniu transakcji z upadłą osobą prawną. Roszczenia wobec osoby fizycznej powstałe w toku postępowania upadłościowego można zgłosić po zakończeniu postępowania upadłościowego zgodnie z procedurą ogólną. Zobowiązania do zrekompensowania szkód wyrządzonych w toku postępowania upadłościowego przez niezgodną z prawem czynność dłużnika będącego osobą prawną stanowią zobowiązania masy upadłości, a zatem od dłużnika można zażądać ich wykonania w toku postępowania upadłościowego zgodnie z procedurą ogólną. Istnieje również możliwość przeprowadzenia postępowania egzekucyjnego w stosunku do masy upadłości w odniesieniu do zobowiązań, które mają zostać wykonane.

Możliwa jest również sytuacja, w której po ogłoszeniu upadłości dłużnik dokona rozporządzenia rzeczą wchodzącą w skład masy upadłości. Tego rodzaju rozporządzenie jest nieważne, ponieważ w przypadku ogłoszenia upadłości prawo do zarządzania i rozporządzania majątkiem przechodzi na syndyka. Jeżeli jednak dłużnik dokona rozporządzenia, majątek przeniesiony na podstawie tych czynności zostanie zwrócony, jeżeli pozostaje on częścią masy upadłości. Jeżeli w wyniku przeniesienia wartość masy upadłości wzrosła, wypłaca się odszkodowanie. Jeżeli dłużnik dokonał rozporządzenia rzeczą w dniu ogłoszenia upadłości, domniemywa się, że czynności rozporządzenia dokonano po ogłoszeniu upadłości. Jeżeli dłużnik dokonał rozporządzenia swoimi przyszłymi wierzytelnościami przed ogłoszeniem upadłości, tego rodzaju czynność stanie się nieważna w przypadku ogłoszenia upadłości w odniesieniu do wierzytelności, które powstały po ogłoszeniu upadłości. Dłużnik będący osobą fizyczną może rozporządzać masą upadłości za zgodą syndyka. Wszelkie czynności rozporządzenia dokonane bez zgody syndyka są nieważne.

Procedura w przypadku wierzytelności powstałych po wszczęciu postępowania restrukturyzacyjnego i postępowania w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia

W okresie obowiązywania planu restrukturyzacyjnego nie można wytoczyć powództwa na podstawie wierzytelności, do której zastosowanie ma plan restrukturyzacyjny. Można wytaczać powództwa w przedmiocie innych wierzytelności. W okresie obowiązywania planu restrukturyzacji zadłużenia nie można wytoczyć powództwa ani złożyć wniosku o wszczęcie postępowania nieprocesowego na podstawie wierzytelności, do której zastosowanie ma plan restrukturyzacji zadłużenia. Można wytaczać powództwa w przedmiocie innych wierzytelności. Zatwierdzenie planu restrukturyzacji zadłużenia pozostaje bez uszczerbku dla prawa wierzyciela do wniesienia sprzeciwu w toku postępowania sądowego wobec wierzytelności nieuznanych w planie restrukturyzacji zadłużenia. Wierzyciel może również wnieść sprzeciw w toku postępowania sądowego wobec zakresu wierzytelności w części, w jakiej wierzytelności nie uznano.

Złożenie wniosku o restrukturyzację przedsiębiorstwa lub wniosku o restrukturyzację zadłużenia przez dłużnika powoduje zawieszenie biegu terminu przedawnienia w odniesieniu do roszczeń wobec dłużnika. Po otrzymaniu wniosku o restrukturyzację przedsiębiorstwa sąd rozpatrujący sprawę może – na podstawie wniosku otrzymanego od przedsiębiorcy oraz za zgodą doradcy restrukturyzacyjnego, którą należy dołączyć do wniosku – zawiesić postępowanie sądowe dotyczące roszczenia pieniężnego wobec przedsiębiorcy do chwili zatwierdzenia planu restrukturyzacyjnego lub zakończenia postępowania restrukturyzacyjnego, z wyjątkiem roszczenia z tytułu stosunku pracy lub roszczenia o zapłatę świadczenia alimentacyjnego, w przedmiocie których nie wydano jeszcze orzeczenia. W przypadku dopuszczenia wniosku o restrukturyzację zadłużenia sąd zawiesi postępowanie sądowe dotyczące roszczenia pieniężnego wobec dłużnika, w przedmiocie którego nie wydano jeszcze orzeczenia, do chwili zatwierdzenia planu restrukturyzacyjnego lub zakończenia postępowania.

Plan restrukturyzacyjny nie zwalnia osoby solidarnie zobowiązanej do wykonania zobowiązania przedsiębiorcy z wykonania tego zobowiązania. Zatwierdzenie planu restrukturyzacji zadłużenia nie zwalnia osoby solidarnie zobowiązanej do wykonania zobowiązania dłużnika z wykonania tego zobowiązania.

12 Jakie zasady obowiązują przy zgłaszaniu, weryfikacji i uznaniu wierzytelności?

Zasady regulujące zgłaszanie, sprawdzanie i uznawanie wierzytelności w toku postępowania upadłościowego

Wierzyciele mają obowiązek zgłosić syndykowi wszystkie swoje wierzytelności wobec dłużnika, które powstały przed ogłoszeniem upadłości, niezależnie od ich podstawy czy terminów wymagalności, nie później niż w terminie dwóch miesięcy od dnia ogłoszenia zawiadomienia o upadłości w dzienniku urzędowym. W przypadku ogłoszenia upadłości wszystkie roszczenia wierzyciela wobec dłużnika uznaje się za wymagalne. Wierzytelność należy zgłosić syndykowi składając pisemne oświadczenie (zgłoszenie wierzytelności). W zgłoszeniu wierzytelności określa się treść, podstawę i zakres wierzytelności oraz wskazuje się, czy jest ona zabezpieczona zastawem. Dołącza się do niego dokumenty stanowiące dowód na poparcie okoliczności przedstawionych w zgłoszeniu. Syndyk jest zobowiązany do sprawdzenia, czy zgłoszone wierzytelności są uzasadnione oraz czy istnieją zabezpieczenia wierzytelności. Wierzyciele i dłużnik mogą zgłosić syndykowi sprzeciw na piśmie wobec wierzytelności lub zabezpieczenia wierzytelności przed przeprowadzeniem zgromadzenia w celu obrony wierzytelności.

Wierzytelności broni się podczas zgromadzenia wierzycieli (zgromadzenie w celu obrony wierzytelności). Zabezpieczeń wierzytelności broni się wraz z wierzytelnościami, dla których zostały ustanowione. Podczas zgromadzenia w celu obrony wierzytelności wierzytelności są rozpatrywane w kolejności ich zgłoszenia. Domniemywa się, że wierzytelność, jej kolejność zaspokajania oraz zabezpieczenie zostały uznane, jeżeli syndyk ani żaden z wierzycieli nie wniósł w ich przedmiocie sprzeciwu podczas zgromadzenia w celu obrony wierzytelności lub jeżeli syndyk lub wierzyciel, który wniósł sprzeciw, wycofa go podczas zgromadzenia w celu obrony wierzytelności. Syndyk ma obowiązek wnieść sprzeciw wobec wierzytelności lub zabezpieczenia podczas zgromadzenia w celu obrony wierzytelności, jeżeli istnieją ku temu przesłanki. Uznaje się, że wierzytelności lub zabezpieczenia zostały uznane bez obrony podczas zgromadzenia w celu obrony wierzytelności, jeżeli są to wierzytelności uwzględnione w prawomocnym orzeczeniu sądu lub wyroku sądu polubownego, zabezpieczenia uznane prawomocnym orzeczeniem sądu lub wyrokiem sądu polubownego oraz zabezpieczenia wpisane do rejestru gruntów, rejestru statków, rejestru zastawów handlowych lub estońskiego Centralnego Rejestru Papierów Wartościowych. Sporządza się wykaz uznanych wierzytelności.

W protokole zgromadzenia w celu obrony wierzytelności wskazuje się, czy poszczególne wierzytelności lub zabezpieczenia wierzytelności zostały uznane oraz kto wniósł sprzeciw wobec wierzytelności, jej kolejności zaspokajania lub zabezpieczenia. W protokole wskazuje się również, kto wycofał wniesiony sprzeciw. Jeżeli wierzytelność przysługująca wierzycielowi nie została uznana, a wierzyciel nie wytoczył powództwa o uznanie wierzytelności lub sąd oddalił jego powództwo, sprzeciw wierzyciela wobec wierzytelności przysługujących innemu wierzycielowi zostanie oddalony. Jeżeli nie wniesiono żadnych innych sprzeciwów wobec wierzytelności przysługującej innemu wierzycielowi, domniemywa się, że wierzytelność została uznana. Wobec wierzytelności lub jej pozycji w kolejności zaspokajania wierzytelności uznanych podczas zgromadzenia w celu obrony wierzytelności nie można następnie wnieść sprzeciwu.

Zasady regulujące zgłaszanie, sprawdzanie i uznawanie wierzytelności w toku postępowania restrukturyzacyjnego i postępowania w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia

W toku postępowania restrukturyzacyjnego dłużnik przedstawia listę wierzytelności, na której umieszcza wszystkie wierzytelności wraz ze wskazaniem wierzycieli, którym te wierzytelności przysługują. Sami wierzyciele nie zgłaszają zatem żadnych wierzytelności. Wierzyciel, którego wierzytelność ma zostać zrestrukturyzowana w ramach planu restrukturyzacyjnego i który nie zgadza się z zakresem wierzytelności, może – w toku postępowania restrukturyzacyjnego – złożyć doradcy restrukturyzacyjnemu pisemne oświadczenie, w którym określi, w jakim zakresie nie zgadza się z wierzytelnością określoną w zawiadomieniu o restrukturyzacji, oraz przedstawić dowody potwierdzające te okoliczności. Jeżeli wierzyciel nie złoży oświadczenia w wyznaczonym terminie, uznaje się, że zgodził się on z zakresem wierzytelności. Dłużnik może zakwestionować argumenty podniesione przez wierzyciela, ale musi uzasadnić swoje stanowisko. Na podstawie przedstawionych twierdzeń i dowodów sąd ustali zakres roszczenia głównego i roszczenia o świadczenia uboczne przysługujących wierzycielowi oraz istnienie i zakres zabezpieczenia.

W toku postępowania w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia dłużnik przedstawia plan restrukturyzacji zadłużenia wskazujący zobowiązania, które mają zostać zrestrukturyzowane, oraz sposób restrukturyzacji, o który wnosi dłużnik. Podobnie jak w przypadku postępowania restrukturyzacyjnego, sami wierzyciele nie zgłaszają żadnych wierzytelności. Jeżeli wierzyciel, którego wierzytelność ma zostać zrestrukturyzowana, nie zgadza się z informacjami przedstawionymi przez dłużnika na liście wierzytelności, informuje on sąd lub – na wniosek sądu – doradcę w terminie wyznaczonym przez sąd, w jakim zakresie nie zgadza się z wierzytelnością, oraz przedstawia dowody potwierdzające te okoliczności. Jeżeli wierzyciel nie złoży tego rodzaju oświadczenia w wyznaczonym terminie, uznaje się, że zgodził się on z zakresem wierzytelności. Jeżeli dłużnik lub doradca nie zgadza się z twierdzeniem zawartym w oświadczeniu wierzyciela, niezwłocznie składa w sądzie oświadczenie wraz z dowodami i uzasadnia, dlaczego nie zgadza się z informacjami zawartymi w oświadczeniu. Na podstawie przedstawionych twierdzeń i dowodów sąd ustali zakres roszczenia głównego i roszczenia o świadczenia uboczne przysługujących wierzycielowi oraz istnienie zabezpieczenia.

13 Jakie zasady obowiązują przy podziale funduszów masy upadłości? W jaki sposób ustala się hierarchę roszczeń i praw wierzycieli?

Obowiązującą zasadą jest zasada równego traktowania wszystkich wierzycieli. Mają jednak zastosowanie pewne wyjątki, zgodnie z którymi niektórym wierzycielom przysługuje prawo pierwszeństwa.

Przed wypłatą środków pieniężnych na podstawie wyniku podziału dokonuje się płatności z masy upadłości na pokrycie kosztów związanych z postępowaniem upadłościowym w następującej kolejności:

1) wierzytelności powstałe wskutek wyłączenia składników majątku lub ich odzyskania;

2) świadczenia alimentacyjne płatne na rzecz dłużnika i osób pozostających na jego utrzymaniu;

3) zobowiązania masy upadłości;

4) koszty i wydatki poniesione w toku postępowania upadłościowego.

Po dokonaniu tych płatności wierzytelności zaspokaja się w następującej kolejności:

1) uznane wierzytelności zabezpieczone zastawem;

2) inne uznane wierzytelności zgłoszone w wyznaczonym terminie;

3) inne wierzytelności, których nie zgłoszono w wyznaczonym terminie, ale które uznano.

Osoba trzecia może ponosić odpowiedzialność za zobowiązania dłużnika w przypadku gdy dłużnicy odpowiadają solidarnie. W takim przypadku dłużnik solidarny ponosi odpowiedzialność wobec wierzyciela niezależnie od niewypłacalności dłużnika. Jeżeli dłużnik solidarny ureguluje część długu, którą wierzyciel również zgłosił wobec dłużnika, część ta zostanie potrącona z wierzytelności.

Istnieje również możliwość przeniesienia zobowiązania dłużnika na osobę trzecią na podstawie przepisów prawa. Jeżeli pracodawca stał się niewypłacalny, tj. ogłoszono upadłość pracodawcy lub postępowanie upadłościowe zakończyło się umorzeniem, pracownik otrzyma odszkodowanie z tytułu całego wynagrodzenia, którego nie otrzymał przed ogłoszeniem niewypłacalności pracodawcy, całego wynagrodzenia za czas urlopu, którego nie otrzymał przed ogłoszeniem niewypłacalności pracodawcy, oraz wszelkich świadczeń nieotrzymanych z powodu rozwiązania umowy o pracę przed ogłoszeniem niewypłacalności pracodawcy lub po jej ogłoszeniu. Jeżeli pracodawca jest niewypłacalny, wierzycielem w postępowaniu upadłościowym w odniesieniu do niezapłaconych składek na ubezpieczenie od utraty pracy jest skarb państwa.

W toku postępowania restrukturyzacyjnego i postępowania w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia nie można mówić o masie upadłości, a wierzytelności są zaspokajane zgodnie z planem restrukturyzacyjnym lub planem restrukturyzacji zadłużenia. Plan restrukturyzacyjny nie zwalnia osoby solidarnie zobowiązanej do wykonania zobowiązania przedsiębiorcy z wykonania tego zobowiązania. Jeżeli osoba solidarnie zobowiązana do wykonania zobowiązania przedsiębiorcy wykonała to zobowiązanie, będzie jej przysługiwało roszczenie regresowe wobec przedsiębiorcy wyłącznie w zakresie, w jakim przedsiębiorca odpowiada za wykonanie zobowiązania w ramach planu restrukturyzacyjnego. Zatwierdzenie planu restrukturyzacji zadłużenia nie zwalnia osoby solidarnie zobowiązanej do wykonania zobowiązania dłużnika z wykonania tego zobowiązania. Jeżeli osoba solidarnie zobowiązana do wykonania zobowiązania dłużnika wykonała to zobowiązanie, będzie jej przysługiwało roszczenie regresowe wobec dłużnika wyłącznie w zakresie, w jakim dłużnik odpowiada za wykonanie zobowiązania w ramach planu restrukturyzacji zadłużenia.

14 Jakie są przesłanki oraz skutki zakończenia postępowania upadłościowego (w szczególności w drodze układu)?

Zakończenie postępowania upadłościowego i skutki jego zakończenia

Postępowanie upadłościowe zostaje zakończone w przypadku oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości, umorzenia postępowania upadłościowego, ustania przesłanek upadłości, za zgodą wierzycieli, w przypadku zatwierdzenia sprawozdania końcowego, zatwierdzenia układu lub z innych przyczyn przewidzianych w przepisach prawa.

Sąd zakończy postępowanie, wydając postanowienie o jego umorzeniu bez ogłaszania upadłości, niezależnie od niewypłacalności dłużnika, jeżeli majątek dłużnika nie wystarcza do pokrycia kosztów i wydatków poniesionych w toku postępowania upadłościowego oraz jeżeli niemożliwe jest odzyskanie majątku lub zgłoszenie roszczenia do majątku, w tym wytoczenie powództwa przeciwko członkowi organu zarządzającego. Sąd może również zakończyć postępowanie, wydając postanowienie o jego umorzeniu bez ogłaszania upadłości, niezależnie od niewypłacalności dłużnika, jeżeli majątek dłużnika obejmuje głównie roszczenia o odzyskanie majątku lub roszczenia wobec osób trzecich, jeżeli zaspokojenie tych roszczeń jest mało prawdopodobne. Sąd nie zakończy postępowania przez umorzenie, jeżeli dłużnik, wierzyciel lub osoba trzecia wpłaci kwotę określoną przez sąd jako zaliczkę na pokrycie kosztów i wydatków poniesionych w toku postępowania upadłościowego na specjalny rachunek bankowy. Jeżeli postępowanie upadłościowe prowadzone wobec dłużnika będącego osobą prawną zakończy się umorzeniem, zarządca tymczasowy zlikwiduje osobę prawną w terminie dwóch miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu postępowania bez wszczynania postępowania likwidacyjnego. Jeżeli w chwili umorzenia postępowania upadłościowego dłużnik posiada jakikolwiek majątek, w pierwszej kolejności zostanie z niego wypłacone wynagrodzenie zarządcy tymczasowego oraz zostaną z niego pokryte niezbędne wydatki.

Sąd zakończy postępowanie upadłościowe na wniosek dłużnika, jeżeli ustały przesłanki postępowania upadłościowego, pod warunkiem że dłużnik udowodni, iż nie jest niewypłacalny lub iż prawdopodobnie nie stanie się niewypłacalny, jeżeli upadłość została ogłoszona z powodu możliwej niewypłacalności dłużnika w przyszłości. W przypadku zakończenia postępowania upadłościowego z powodu ustania przesłanek postępowania upadłościowego nie rozwiązuje się osoby prawnej.

Sąd zakończy postępowanie upadłościowe na wniosek dłużnika, jeżeli wszyscy wierzyciele, którzy zgłosili swoje wierzytelności w wyznaczonym terminie, wyrazili zgodę na zakończenie postępowania. Jeżeli dłużnik będący osobą prawną jest stale niewypłacalny, sąd nakaże jego likwidację w postanowieniu kończącym postępowanie.

Postępowanie upadłościowe kończy się zatwierdzeniem sprawozdania końcowego, które syndyk przedstawi radzie wierzycieli i sądowi. W sprawozdaniu końcowym syndyk przedstawia informacje dotyczące masy upadłości i środków pieniężnych uzyskanych z jej sprzedaży, płatności, wierzytelności uznanych przez wierzycieli, wytoczonych powództw i powództw, których jeszcze nie wytoczono itd. Wierzyciel może wnieść do sądu sprzeciw wobec sprawozdania końcowego. Sąd decyduje o zatwierdzeniu sprawozdania końcowego oraz o zakończeniu postępowania upadłościowego. Sąd odmówi zatwierdzenia sprawozdania końcowego oraz w drodze postanowienia zwróci je syndykowi w celu kontynuowania postępowania upadłościowego, jeżeli sprawozdanie końcowe ujawnia naruszenie praw dłużnika lub wierzycieli w toku postępowania upadłościowego.

Postępowanie upadłościowe może się również zakończyć zawarciem układu. Układ jest umową zawartą pomiędzy dłużnikiem a wierzycielami dotyczącą spłaty zadłużenia, która obejmuje zmniejszenie zadłużenia lub przedłużenie terminu spłaty. W toku postępowania upadłościowego układ zawiera się na wniosek dłużnika lub syndyka po ogłoszeniu upadłości. Uchwałę o zawarciu układu przyjmuje zgromadzenie wierzycieli. Sąd zdecyduje o zatwierdzeniu układu. Sąd zakończy postępowanie upadłościowe, wydając postanowienie o zatwierdzeniu układu.

Jeżeli postępowanie upadłościowe nie zostanie zakończone w ciągu dwóch lat od dnia ogłoszenia upadłości, syndyk będzie składał radzie wierzycieli i sądowi sprawozdania co sześć miesięcy do chwili zakończenia postępowania upadłościowego. W sprawozdaniach tych określi przyczyny, dla których postępowanie upadłościowe nie zostało zakończone, oraz przedstawi informacje dotyczące sprzedanych i niesprzedanych składników masy upadłości i zarządzania masą upadłości. Sąd zwolni syndyka z jego obowiązków w przypadku zakończenia postępowania upadłościowego, chyba że odpowiednie przepisy stanowią inaczej. Sąd może odmówić zwolnienia syndyka z jego obowiązków, jeżeli do chwili zakończenia postępowania upadłościowego nie sprzedano wszystkich składników masy upadłości, jeżeli nadal oczekuje się wpływu środków pieniężnych ze sprzedaży masy upadłości, jeżeli powództwa wytoczone przez syndyka nie zostały jeszcze rozpoznane lub jeżeli syndyk zamierza wytoczyć powództwo lub ma obowiązek je wytoczyć. W takim przypadku syndyk będzie również nadal wykonywał swoje obowiązki po zakończeniu postępowania upadłościowego. Jeżeli po zakończeniu postępowania upadłościowego i zwolnieniu syndyka z jego obowiązków do masy upadłości trafią środki pieniężne, jeżeli kwoty przydzielone podczas podziału zostaną udostępnione lub jeżeli okaże się, że masa upadłości obejmuje rzeczy, których nie uwzględniono przy sporządzaniu planu podziału, sąd wyda – z urzędu lub na wniosek syndyka lub wierzyciela – postanowienie o dodatkowym podziale.

Zakończenie postępowania restrukturyzacyjnego i skutki jego zakończenia

Postępowanie restrukturyzacyjne dobiega końca w przypadku jego zakończenia przed upływem wyznaczonego terminu, jeżeli plan restrukturyzacyjny zostanie unieważniony, jeżeli plan restrukturyzacyjny zostanie wykonany przed upływem wyznaczonego terminu lub jeżeli upłynie termin wykonania planu restrukturyzacyjnego wyznaczony w planie restrukturyzacyjnym. W przypadku wykonania planu restrukturyzacyjnego przed upływem wyznaczonego terminu postępowanie restrukturyzacyjne zostaje zakończone, jeżeli przedsiębiorca wykonał wszystkie zobowiązania przyjęte w ramach planu restrukturyzacyjnego przed upływem terminu wykonania planu restrukturyzacyjnego.

Postępowanie restrukturyzacyjne może się zakończyć przed upływem wyznaczonego terminu wyłącznie przed zatwierdzeniem planu restrukturyzacyjnego. Sąd zakończy postępowanie restrukturyzacyjne przed upływem wyznaczonego terminu w przypadku naruszenia przez przedsiębiorcę ciążącego na nim obowiązku współpracy, niewpłacenia przez przedsiębiorcę kwoty wyznaczonej przez sąd jako zaliczki na pokrycie wynagrodzenia i wydatków doradcy restrukturyzacyjnego lub biegłego, niezatwierdzenia planu restrukturyzacyjnego, złożenia przez przedsiębiorcę wniosku w tym przedmiocie, ustania przesłanek wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego, roztrwonienia majątku przedsiębiorcy lub działania na szkodę interesów wierzycieli, niezłożenia planu restrukturyzacyjnego w wyznaczonym terminie lub niejednoznaczności wierzytelności. Jeżeli sąd zakończy postępowanie restrukturyzacyjne przed wyznaczonym terminem, następuje zniesienie skutków wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego z mocą wsteczną.

W przypadku upływu terminu wykonania planu restrukturyzacyjnego postępowanie restrukturyzacyjne zostanie zakończone.

Postępowanie restrukturyzacyjne może również zostać zakończone w przypadku unieważnienia planu restrukturyzacyjnego. Plan restrukturyzacyjny zostaje unieważniony, jeżeli przedsiębiorca został skazany za przestępstwo związane z upadłością lub przestępstwo związane z postępowaniem egzekucyjnym po zatwierdzeniu planu restrukturyzacyjnego, jeżeli przedsiębiorca w znacznym zakresie nie wykonuje zobowiązań przewidzianych w planie restrukturyzacyjnym, jeżeli po upływie co najmniej połowy okresu obowiązywania planu restrukturyzacyjnego nie ulega wątpliwości, że przedsiębiorca nie jest w stanie wykonać zobowiązań przyjętych w ramach planu restrukturyzacyjnego, na wniosek doradcy restrukturyzacyjnego, jeżeli nie uiszczono opłaty z tytułu nadzoru, jeżeli przedsiębiorca nie zapewnia doradcy restrukturyzacyjnemu wsparcia podczas wykonywania obowiązku w zakresie nadzoru lub jeżeli nie dostarcza doradcy restrukturyzacyjnemu informacji żądanych przez tego ostatniego w celu sprawowania nadzoru, jeżeli przedsiębiorca złoży wniosek o unieważnienie planu restrukturyzacyjnego lub w przypadku ogłoszenia upadłości przedsiębiorcy. W przypadku unieważnienia planu restrukturyzacyjnego następuje zniesienie skutków wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego z mocą wsteczną.

Zakończenie postępowania w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia i skutki jego zakończenia

Postępowanie w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia kończy się w przypadku oddalenia lub odrzucenia wniosku o restrukturyzację zadłużenia, unieważnienia planu restrukturyzacji zadłużenia, zakończenia postępowania lub upływu terminu wykonania wyznaczonego w planie restrukturyzacji zadłużenia. W przypadku wykonania planu restrukturyzacji zadłużenia przed upływem wyznaczonego terminu postępowanie zostaje zakończone, jeżeli dłużnik wykonał wszystkie swoje zobowiązania przyjęte w ramach planu restrukturyzacji zadłużenia przed upływem terminu wykonania tego planu.

Sąd unieważni plan restrukturyzacji zadłużenia na wniosek dłużnika oraz w przypadku ogłoszenia upadłości dłużnika. Sąd może unieważnić plan restrukturyzacji zadłużenia, jeżeli dłużnik w znacznym stopniu nie wykonuje zobowiązań określonych w planie restrukturyzacji zadłużenia, jeżeli po upływie co najmniej połowy okresu obowiązywania planu restrukturyzacji zadłużenia nie ulega wątpliwości, że dłużnik nie jest w stanie wykonać zobowiązań przyjętych w ramach planu, dłużnik nie ma żadnych problemów z wypłacalnością lub przezwyciężył tego rodzaju problemy, dłużnik umyślnie lub wykazując się rażącym niedbalstwem przedstawił błędne lub niekompletne informacje o swoim majątku, swoich dochodach, wierzycielach lub zobowiązaniach, dłużnik dokonał płatności na rzecz wierzycieli niewymienionych w planie restrukturyzacji zadłużenia, szkodząc tym samym w znacznym stopniu interesom pozostałych wierzycieli, dłużnik nie zapewnia wsparcia sądowi lub doradcy podczas wykonywania obowiązku w zakresie nadzoru lub nie dostarcza informacji wymaganych w celu sprawowania nadzoru lub jeżeli dłużnik nie zapłacił kwoty określonej przez sąd jako zaliczki na pokrycie wynagrodzenia i wydatków doradcy lub biegłego. W przypadku unieważnienia planu restrukturyzacji zadłużenia następuje zniesienie z mocą wsteczną skutków dopuszczenia wniosku o restrukturyzację zadłużenia.

15 Jakie prawa przysługują wierzycielom po zakończeniu postępowania upadłościowego?

Prawa wierzycieli po zakończeniu postępowania upadłościowego

Po zakończeniu postępowania upadłościowego wierzytelności, które można było zgłosić, ale których nie zgłoszono w toku postępowania upadłościowego, oraz wierzytelności, które zgłoszono, ale których nie zaspokojono, lub wobec których dłużnik wniósł sprzeciw, mogą zostać zgłoszone przez wierzycieli wobec dłużnika zgodnie z procedurą ogólną. W tym przypadku odsetki i odsetki od zadłużenia przeterminowanego nie będą naliczane za okres trwania postępowania upadłościowego.

Jeżeli dłużnik będący osobą fizyczną zostaje zwolniony ze swoich obowiązków, które nie zostały wykonane w toku postępowania upadłościowego, roszczenia wierzycieli w postępowaniu upadłościowym wobec dłużnika, w tym wierzytelności przysługujące wierzycielom w postępowaniu upadłościowym, którzy nie zgłosili swoich wierzytelności w toku postępowania upadłościowego, z wyjątkiem zobowiązań do zrekompensowania szkody wyrządzonej umyślnie poprzez czynność niezgodną z prawem lub do zapłaty świadczenia alimentacyjnego na rzecz dziecka lub rodzica, wygasają.

Po zakończeniu postępowania upadłościowego wierzyciele mogą również zgłosić wobec dłużnika roszczenia wynikające z zobowiązań masy upadłości, których nie zaspokojono w toku postępowania upadłościowego. Roszczenia powstałe w toku postępowania upadłościowego, których nie można było zgłosić w toku postępowania upadłościowego, można również zgłosić wobec dłużnika zgodnie z procedurą ogólną. W tym przypadku bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się w chwili zakończenia postępowania upadłościowego. W zakresie, w jakim przysługująca wierzycielowi wierzytelność uznana w toku postępowania upadłościowego nie została zaspokojona w toku postępowania upadłościowego, postanowienie stanowi tytuł wykonawczy, chyba że dłużnik wniósł sprzeciw wobec wierzytelności lub sąd uznał wierzytelność.

Prawa wierzycieli po zakończeniu postępowania restrukturyzacyjnego

W przypadku zakończenia postępowania restrukturyzacyjnego z powodu upływu terminu wykonania planu restrukturyzacyjnego wierzyciel może dochodzić wierzytelności zrestrukturyzowanej w ramach planu restrukturyzacyjnego wyłącznie w zakresie uzgodnionym w tym planie, lecz którego nie zrealizowano.

W przypadku unieważnienia planu restrukturyzacyjnego lub jego przedterminowego uchylenia następuje zniesienie skutków wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego z mocą wsteczną. Wierzyciel, którego wierzytelność zrestrukturyzowano w ramach planu restrukturyzacyjnego, odzyskuje prawo dochodzenia roszczeń wobec przedsiębiorcy w pierwotnej kwocie. Należy również uwzględnić zyski osiągnięte przez wierzyciela w toku wykonywania planu restrukturyzacyjnego.

Prawa wierzycieli po zakończeniu postępowania w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia

W przypadku odrzucenia lub oddalenia wniosku lub zakończenia postępowania następuje zniesienie z mocą wsteczną wszelkich skutków dopuszczenia wniosku. Wierzyciel, którego wierzytelność zrestrukturyzowano w ramach planu restrukturyzacji zadłużenia, odzyskuje prawo dochodzenia roszczeń wobec dłużnika w pierwotnej kwocie. Należy również uwzględnić zyski osiągnięte przez wierzyciela w toku wykonywania planu restrukturyzacji zadłużenia.

W przypadku upływu terminu wykonania planu restrukturyzacji zadłużenia wierzyciel może dochodzić wierzytelności zrestrukturyzowanej w ramach planu restrukturyzacji zadłużenia wyłącznie w zakresie uzgodnionym w tym planie, lecz którego nie zrealizowano zgodnie z planem.

16 Kto ponosi koszty postępowania upadłościowego łącznie z poniesionymi wydatkami?

Postępowanie upadłościowe

W przypadku uwzględnienia wniosku o ogłoszenie upadłości lub zakończenia postępowania upadłościowego w drodze układu koszty i wydatki poniesione w toku postępowania upadłościowego pokrywane są z masy upadłości. W przypadku oddalenia lub odrzucenia wniosku o ogłoszenie upadłości złożonego przez wierzyciela lub zakończenia postępowania z powodu wycofania wniosku o ogłoszenie upadłości przez wierzyciela koszty i wydatki poniesione w toku postępowania upadłościowego ponosi wierzyciel. W przypadku umorzenia postępowania upadłościowego sąd rozstrzyga o podziale kosztów i wydatków poniesionych w toku postępowania upadłościowego stosownie do okoliczności.

Jeżeli postępowanie wszczęte na wniosek dłużnika zostaje umorzone bez ogłaszania upadłości, a majątek dłużnika jest niewystarczający do dokonania wymaganych płatności, sąd nakaże dłużnikowi zapłatę wynagrodzenia zarządcy tymczasowego i pokrycie wydatków podlegających zwrotowi, lecz może zarządzić ich pokrycie z budżetu państwa. Maksymalna kwota wynagrodzenia i wydatków zarządcy tymczasowego, które można pokryć z budżetu państwa, wynosi 397 EUR (z uwzględnieniem podatków przewidzianych w przepisach, z wyjątkiem podatku od wartości dodanej). Sąd nie zarządzi pokrycia wynagrodzenia i wydatków zarządcy tymczasowego z budżetu państwa, jeżeli dłużnik, wierzyciel lub osoba trzecia wpłacili kwotę określoną przez sąd jako zaliczkę na pokrycie wynagrodzenia i wydatków zarządcy tymczasowego podlegających zwrotowi na specjalny rachunek bankowy.

Postępowanie restrukturyzacyjne

W przypadku wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego sąd wyznaczy termin wpłaty przez przedsiębiorcę kwoty określonej przez sąd jako zaliczka na pokrycie początkowego wynagrodzenia i początkowych wydatków doradcy restrukturyzacyjnego na specjalny rachunek bankowy. Jeżeli przedsiębiorca nie wpłaci tej kwoty, sąd umorzy postępowanie restrukturyzacyjne. Sąd określi kwotę wynagrodzenia doradcy restrukturyzacyjnego i wydatków podlegających zwrotowi w przypadku zwolnienia doradcy restrukturyzacyjnego z jego obowiązków lub zatwierdzenia planu restrukturyzacyjnego na podstawie sprawozdania dotyczącego czynności i wydatków doradcy restrukturyzacyjnego.

Jeżeli sąd powołuje biegłego w toku postępowania restrukturyzacyjnego, biegły ma prawo do zwrotu koniecznych i uzasadnionych wydatków poniesionych podczas wykonywania swoich obowiązków oraz do otrzymania wynagrodzenia z tytułu wykonywanych obowiązków. Sąd określi kwotę wynagrodzenia biegłego i wydatków podlegających zwrotowi w przypadku zwolnienia biegłego z jego obowiązków na podstawie sprawozdania dotyczącego czynności i biegłego, które złożono w terminie wyznaczonym przez sąd. Ustalając wysokość wynagrodzenia biegłego, sąd może również wysłuchać opinii przedsiębiorcy.

Postępowanie w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia

Dłużnik ponosi koszty i wydatki poniesione w toku postępowania w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia. Koszty postępowania po stronie wierzycieli pokrywają sami wierzyciele. Sąd może nakazać dłużnikowi pokrycie kosztów postępowania po stronie wierzycieli, jeżeli dłużnik umyślnie złożył bezzasadny wniosek o restrukturyzację zadłużenia lub spowodował powstanie kosztów postępowania po stronie wierzycieli, w inny sposób umyślnie przedstawiając nieprawdziwe informacje lub umyślnie składając bezzasadny wniosek lub wnosząc bezzasadny sprzeciw. Dłużnikowi nie zostanie przyznana żadna pomoc prawna ze strony państwa na pokrycie opłaty sądowej. W przypadku wykonania planu restrukturyzacji zadłużenia dłużnik nie będzie musiał zwracać kwoty pomocy prawnej przyznanej przez państwo. W przypadku powołania doradcy lub biegłego sąd określi kwotę, jaką dłużnik musi wpłacić jako zaliczkę na pokrycie wynagrodzenia i wydatków doradcy lub biegłego na specjalny rachunek bankowy.

17 Jakie są zasady dotyczące nieważności, zaskarżania lub względnej bezskuteczności czynności prawnych dokonanych ze szkodą dla ogółu wierzycieli?

Postępowanie upadłościowe

W przypadku ogłoszenia upadłości prawo dłużnika do zarządzania masą upadłości i rozporządzania nią przechodzi na syndyka. Po ogłoszeniu upadłości wszelkie czynności rozporządzenia majątkiem wchodzącym w skład masy upadłości dokonane przez dłużnika są nieważne. Dłużnik będący osobą fizyczną może rozporządzać masą upadłości za zgodą syndyka. Wszelkie czynności rozporządzenia dokonane bez zgody syndyka są nieważne.

Sąd, rozpatrując skargę pauliańską, uzna za bezskuteczną jakąkolwiek transakcję lub inną czynność dłużnika, którą zawarto lub której dokonano przed ogłoszeniem upadłości i która szkodzi interesom wierzycieli. Jeżeli transakcja uznana za bezskuteczną została zawarta lub jakakolwiek inna czynność uznana za bezskuteczną została dokonana w okresie od powołania zarządcy tymczasowego do ogłoszenia upadłości, uznaje się, że transakcja lub czynność wyrządziła szkodę interesom wierzycieli.

Dłużnik, wierzyciel lub syndyk mogą wnieść o uchylenie przez sąd uchwały zgromadzenia wierzycieli, jeżeli uchwała ta jest sprzeczna z prawem lub przyjęto ją z naruszeniem procedury przewidzianej w przepisach lub jeżeli prawo do zaskarżenia uchwały jest bezpośrednio przewidziane w przepisach. Można wnieść o uchylenie uchwały zgromadzenia wierzycieli również wówczas, gdy uchwała szkodzi wspólnym interesom wierzycieli.

Jeżeli postępowanie wszczęto w celu zwolnienia dłużnika będącego osobą fizyczną z ciążących na nim zobowiązań, sąd może na wniosek dłużnika uchylić postanowienie o zwolnieniu dłużnika z jego zobowiązań, których nie wykonano w toku postępowania upadłościowego, w terminie jednego roku od dnia wydania postanowienia, jeżeli nie ulega wątpliwości, iż dłużnik umyślnie nie wykonał swoich zobowiązań w toku postępowania w przedmiocie zwolnienia dłużnika z jego zobowiązań, a tym samym wyraźnie utrudnił zaspokojenia roszczeń wierzycieli.

Jeżeli dłużnik i wierzyciele zgodzili się na zawarcie układu po ogłoszeniu upadłości, sąd może uchylić układ, jeżeli dłużnik nie wykonał zobowiązań wynikających z układu, został skazany za przestępstwo związane z upadłością lub przestępstwo związane z postępowaniem egzekucyjnym lub jeżeli po upływie co najmniej połowy okresu obowiązywania układu nie ulega wątpliwości, że dłużnik nie jest w stanie spełnić warunków układu. Uchylenie układu dotyczy wszystkich wierzycieli, którzy uczestniczyli w układzie, a zatem służy ochronie ogółu wierzycieli.

Postępowanie restrukturyzacyjne

Sąd unieważni plan restrukturyzacyjny, jeżeli przedsiębiorca został skazany za przestępstwo związane z upadłością lub przestępstwo związane z postępowaniem egzekucyjnym po zatwierdzeniu planu restrukturyzacyjnego, jeżeli przedsiębiorca w znacznym zakresie nie wykonuje zobowiązań przewidzianych w planie restrukturyzacyjnym, jeżeli po upływie co najmniej połowy okresu obowiązywania planu restrukturyzacyjnego nie ulega wątpliwości, że przedsiębiorca nie jest w stanie wykonać zobowiązań zaciągniętych w ramach planu restrukturyzacyjnego, na wniosek doradcy restrukturyzacyjnego, jeżeli nie uiszczono opłaty z tytułu nadzoru, jeżeli przedsiębiorca nie zapewnia doradcy restrukturyzacyjnemu wsparcia podczas wykonywania obowiązku w zakresie nadzoru lub jeżeli nie dostarcza doradcy restrukturyzacyjnemu informacji żądanych przez tego ostatniego w celu sprawowania nadzoru, jeżeli przedsiębiorca złoży wniosek o unieważnienie planu restrukturyzacyjnego lub w przypadku ogłoszenia upadłości przedsiębiorcy. Wierzyciel, którego wierzytelność zrestrukturyzowano w ramach planu restrukturyzacyjnego, odzyskuje prawo dochodzenia roszczeń wobec przedsiębiorcy w pierwotnej kwocie, przy czym należy również uwzględnić zyski osiągnięte przez wierzyciela w toku wykonywania planu restrukturyzacyjnego.

Postępowanie w przedmiocie restrukturyzacji zadłużenia

Sąd unieważni plan restrukturyzacji zadłużenia na wniosek dłużnika lub w przypadku ogłoszenia upadłości dłużnika, jeżeli dłużnik w znacznym stopniu nie wykonuje swoich zobowiązań określonych w planie restrukturyzacji zadłużenia, jeżeli po upływie co najmniej połowy okresu obowiązywania planu restrukturyzacji zadłużenia nie ulega wątpliwości, że dłużnik nie jest w stanie wykonać zobowiązań przyjętych w ramach planu, dłużnik nie ma żadnych problemów z wypłacalnością lub przezwyciężył tego rodzaju problemy, przy czym restrukturyzacja wierzytelności przysługujących wierzycielowi nie jest już sprawiedliwa w odniesieniu do wierzycieli ze względu na istotną zmianę okoliczności, jeżeli dłużnik umyślnie lub wykazując się rażącym niedbalstwem przedstawił błędne lub niekompletne informacje o swoim majątku, swoich dochodach, wierzycielach lub zobowiązaniach, dłużnik dokonał płatności na rzecz wierzycieli niewymienionych w planie restrukturyzacji zadłużenia, szkodząc tym samym w znacznym stopniu interesom pozostałych wierzycieli, dłużnik nie zapewnia wsparcia sądowi lub doradcy podczas wykonywania obowiązku w zakresie nadzoru lub nie dostarcza informacji wymaganych w celu sprawowania nadzoru lub jeżeli dłużnik nie zapłacił kwoty określonej przez sąd jako zaliczki. Wierzyciel, którego wierzytelność zrestrukturyzowano w ramach planu restrukturyzacji zadłużenia, odzyskuje prawo dochodzenia roszczeń wobec dłużnika w pierwotnej kwocie. Należy również uwzględnić zyski osiągnięte przez wierzyciela w toku wykonywania planu restrukturyzacji zadłużenia.


Za wersję tej strony w języku danego kraju odpowiada właściwy punkt kontaktowy Europejskiej Sieci Sądowej (EJN). Tłumaczenie zostało wykonane przez służby Komisji Europejskiej. Jeżeli właściwy organ krajowy wprowadził jakieś zmiany w wersji oryginalnej, mogły one jeszcze nie zostać uwzględnione w tłumaczeniu. ESS ani Komisja Europejska nie ponoszą odpowiedzialności za wszelkie informacje, dane lub odniesienia zawarte w tym dokumencie. Informacje na temat przepisów dotyczących praw autorskich, które obowiązują w państwie członkowskim odpowiedzialnym za niniejszą stronę, znajdują się w informacji prawnej.

Ostatnia aktualizacja: 12/02/2018

Upadłość - Grecja

SPIS TREŚCI


1 Wobec jakiego podmiotu można wszcząć postępowanie upadłościowe?

Postępowanie upadłościowe można wszcząć wobec przedsiębiorców oraz stowarzyszeń osób posiadających osobowość prawną i prowadzących działalność gospodarczą.

2 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było wszcząć postępowanie upadłościowe?

Postępowanie wszczyna się na wniosek samego dłużnika, na wniosek wierzyciela posiadającego interes prawny lub na wniosek prokuratora przy sądzie pierwszej instancji (eisangeléas protodikón), w razie zaistnienia względów interesu publicznego. Przesłanki wszczęcia postępowania: a) jeżeli wniosek złożył wierzyciel - zaprzestanie realizacji płatności przez dłużnika; b) jeżeli wniosek złożył dłużnik, wystarczające jest wystąpienie ryzyka braku możliwości spłaty zadłużenia. Sąd ustali datę zaprzestania realizacji płatności, która nie może przypadać wcześniej niż dwa lata przed datą ogłoszenia wyroku. Na wniosek osoby posiadającej interes prawny w danej sprawie prezes sądu może zarządzić dowolny środek, jaki uzna za stosowny, aby zapobiec jakiejkolwiek zmianie stanu majątku dłużnika, która byłaby niekorzystna dla wierzycieli. Środki takie przestaną obowiązywać automatycznie po wydaniu postanowienia o ogłoszeniu upadłości.

3 Jakie aktywa należą do masy upadłości? W jaki sposób rozporządza się aktywami, które zostały nabyte przez dłużnika lub zostały na niego przeniesione w toku postępowania upadłościowego?

W skład masy upadłości (ptocheutikí periousía) wchodzi cały majątek należący do dłużnika w dniu ogłoszenia upadłości, niezależnie od miejsca, w którym taki majątek się znajduje. W skład masy upadłości nie wchodzą: a) wszelkie składniki majątku niepodlegające zajęciu, tj. rzeczy, których dłużnik i członkowie jego rodziny bezwzględnie potrzebują do zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb, oraz rzeczy, których dłużnik potrzebuje do prowadzenia działalności zarobkowej, lub b) wszelkie składniki majątku wyłączone z zajęcia na mocy przepisów szczególnych. W skład masy upadłości nie wchodzi również majątek nabyty przez dłużnika po ogłoszeniu upadłości.

4 Jakie uprawnienia przysługują odpowiednio dłużnikowi i zarządcy?

Z chwilą ogłoszenia upadłości dłużnik automatycznie zostaje pozbawiony zarządu nad majątkiem, tj. prawa do zarządzania i rozporządzania takim majątkiem. Wszelkie czynności związane z zarządem majątkiem dokonane przez dłużnika bez zgody syndyka (sýndikos) będą nieważne. Majątkiem będzie zarządzał syndyk. Wyłącznie w wyjątkowych przypadkach przewidzianych w przepisach prawa dłużnik może zarządzać swoim majątkiem. Powołany syndyk musi być prawnikiem z co najmniej pięcioletnim doświadczeniem zawodowym. Czynności syndyka nadzoruje sędzia sprawozdawca (eisigitís dikastís). Podjęcie niektórych czynności przez syndyka wymaga uzyskania zgody sądu właściwego w sprawach dotyczących upadłości („sąd upadłościowy”, ptocheutikó dikastírio). Sąd upadłościowy pełni funkcję najważniejszego organu nadzorczego odpowiedzialnego za kierowanie przebiegiem postępowania upadłościowego.

5 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było dokonać potrącenia wierzytelności?

Ogłoszenie upadłości pozostaje bez uszczerbku dla prawa wierzyciela do potrącenia swojej wierzytelności z wierzytelnością wzajemną dłużnika, pod warunkiem że przesłanki potrącenia były spełnione przed ogłoszeniem upadłości. Ewentualny zakaz dokonywania potrąceń będzie również miał zastosowanie do upadłości.

6 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na obowiązujące umowy, których stroną jest dłużnik?

Wszelkie umowy dwustronne obowiązujące w dniu ogłoszenia upadłości, których dłużnik jest stroną, pozostaną w mocy, chyba że przepisy ustawy o upadłości stanowią inaczej. Jeżeli sędzia sprawozdawca wyrazi na to zgodę, syndyk ma prawo do wykonania wszelkich pozostających w mocy umów oraz do zażądania od drugich stron wykonania zobowiązań z ich tytułu. Wszelkie umowy o charakterze ciągłym pozostaną w mocy, chyba że obowiązujące przepisy stanowią inaczej. Nie dotyczy to jednak umów finansowych. Przepisy ustawy o upadłości pozostają bez wpływu na prawo do wypowiedzenia umowy zgodnie z przepisami prawa lub postanowieniami umownymi. Ogłoszenie upadłości stanowi podstawę wypowiedzenia umów o charakterze osobistym, których dłużnik jest stroną. Syndyk może przenieść stosunek umowny, którego dłużnik jest stroną, na osobę trzecią. Stosunek pracy wygasa z chwilą ogłoszenia upadłości.

7 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na postępowania wszczęte przez poszczególnych wierzycieli (z wyłączeniem zawisłych spraw sądowych)?

Z chwilą ogłoszenia upadłości wszelkie postępowania wszczęte przez poszczególnych wierzycieli przeciwko dłużnikowi o zaspokojenie lub wyegzekwowanie ich wierzytelności w postępowaniu upadłościowym zostają automatycznie zawieszone, bez uszczerbku dla przepisów dotyczących wierzycieli posiadających zabezpieczenie, w przypadku których takie zawieszenie nie ma zastosowania do składników masy upadłości wniesionych jako zabezpieczenie. Pod pewnymi warunkami zawieszenie na okres kilku miesięcy może mieć jednak zastosowanie do takich wierzycieli. Po ogłoszeniu upadłości zabronione są w szczególności następujące czynności: kontynuowanie postępowania egzekucyjnego, wszczęcie postępowania egzekucyjnego lub wytoczenie powództwa o wydanie wyroku deklaratoryjnego, kontynuowanie takich postępowań, wnoszenie lub rozpatrywanie środków zaskarżenia oraz wydawanie decyzji administracyjnych lub podatkowych lub ich wykonywanie w odniesieniu do składników masy upadłości.

8 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na dalsze rozpoznanie sprawy sądowej zawisłej w momencie wszczęcia postępowania upadłościowego?

Wszelkie sprawy będące w toku w dniu ogłoszenia upadłości będą kontynuowane przez syndyka, jeżeli dłużnik występuje w charakterze wierzyciela w tych sprawach. Jeżeli występują on w nich w charakterze dłużnika, będące w toku postępowania zostaną zawieszone i zastosowana zostanie procedura regulująca kwestie związane ze zgłaszaniem i weryfikacją roszczeń.

9 Czym charakteryzuje się co do zasady udział wierzycieli w postępowaniu upadłościowym?

Wierzyciele muszą zgłaszać swoje roszczenia przeciwko dłużnikowi do sekretarza ds. upadłości (grammatéas ton ptocheúseon). Wszyscy wierzyciele, niezależnie od ich uprzywilejowania lub poziomu zabezpieczenia, w tym wierzyciele, których wierzytelności mają charakter warunkowy, wchodzą w skład zgromadzenia wierzycieli (synéleusi ton pistotón). Termin pierwszego posiedzenia tego zgromadzenia wyznacza się w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości. W trakcie tego posiedzenia osoby wchodzące w skład zgromadzenia wierzycieli mogą powołać trzyosobową radę wierzycieli (epitropí pistotón), która może z kolei powołać wspólnego przedstawiciela dla wszystkich członków. Trzyosobowa rada wierzycieli będzie monitorować przebieg postępowania upadłościowego.

10 W jaki sposób zarządca może wykorzystać aktywa masy upadłości dłużnika lub nimi rozporządzać?

Po sporządzeniu spisu inwentarza ruchomości i nieruchomości należących do dłużnika syndyk może zasięgnąć opinii sędziego sprawozdawcy i zwrócić się do niego o zgodę na sprzedaż towarów lub ruchomości wchodzących w skład masy upadłości, ale wyłącznie w zakresie, w jakim jest to konieczne do zaspokojenia bieżących potrzeb. Syndyk może spieniężyć składniki majątku dłużnika i podzielić zyski między wierzycieli, zbywając przedsiębiorstwo rozumiane jako całość albo poszczególne składniki jego majątku, wyłącznie po zakończeniu procesu weryfikacji wierzycieli i wyłącznie w przypadku, gdy w odniesieniu do przedsiębiorstwa nie przyjęto ani nie zatwierdzono żadnego planu restrukturyzacyjnego lub gdy decyzja o przyjęciu lub zatwierdzeniu takiego planu została uchylona. Nieruchomości dłużnika można zbyć wyłącznie za zgodą sądu upadłościowego udzieloną po złożeniu stosownego wniosku przez syndyka oraz po przekazaniu sądowi odpowiedniego sprawozdania przez sędziego sprawozdawcę.

11 Jakie wierzytelności mogą być zgłoszone do masy upadłości dłużnika oraz w jaki sposób traktuje się roszczenia powstałe po wszczęciu postępowania upadłościowego?

Wszyscy wierzyciele dłużnika mogą zgłosić swoje wierzytelności i przekazać sekretarzowi ds. upadłości stosowne dokumenty, niezależnie od tego, czy ich wierzytelności są wierzytelnościami uprzywilejowanymi oraz czy zostały zabezpieczone. Wierzyciele biorący udział w postępowaniu upadłościowym to wierzyciele, którzy w dniu ogłoszenia upadłości posiadają roszczenie pieniężne wobec dłużnika wynikające z umowy, które stało się już wymagalne i którego można dochodzić przed sądem. Nie można zgłaszać żadnych roszczeń powstałych po wszczęciu postępowania upadłościowego. Koszty sądowe związane z czynnościami syndyka, koszty poniesione w związku z zarządem masą upadłości, wynagrodzenie syndyka i wszelkie roszczenia wobec samej masy upadłości (omadiká pistómata) są potrącane z góry po wydaniu decyzji o sprzedaży masy upadłości i zaspokajane w pierwszej kolejności przed wierzycielami dłużnika.

12 Jakie zasady obowiązują przy zgłaszaniu, weryfikacji i uznaniu wierzytelności?

Wierzytelności muszą być zgłaszane sekretarzowi ds. upadłości na piśmie, ze wskazaniem ich rodzaju, podstawy i daty powstania itp., w terminie miesiąca od daty ogłoszenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości w Biuletynie Pism Sądowych Funduszu Prawników (Deltío Dikastikón Dimosieúseon tou Tameíou Nomikón). Po upływie wskazanego powyżej terminu wierzyciel może nadal wnieść sprzeciw (anakopí) i wystąpić do sądu upadłościowego o zweryfikowanie jego wierzytelności. Następujące zasady mają zastosowanie do tej weryfikacji: a) weryfikację przeprowadza syndyk w obecności sędziego sprawozdawcy w terminie trzech dni od upływu terminu na zgłoszenie wierzytelności; b) wierzyciel, którego wierzytelność podlega weryfikacji, może wziąć udział w weryfikacji osobiście albo za pośrednictwem należycie upoważnionej osoby trzeciej; c) weryfikację przeprowadza się, porównując dokumenty przedstawione przez wierzyciela z księgami i dokumentami przedstawionymi przez dłużnika; d) sędzia sprawozdawca sporządza sprawozdanie z przebiegu weryfikacji; e) w przypadku wątpliwości sędzia sprawozdawca podejmie decyzję w sprawie dopuszczalności wierzytelności i może dopuścić ją warunkowo; f) w trakcie weryfikacji dłużnik, syndyk lub wierzyciele, których wierzytelności zostały już zatwierdzone, mogą wnieść sprzeciw. Nie istnieje żadna dedykowana strona internetowa zawierająca specjalne formularze wykorzystywane w ramach powyższej procedury. Specjalne formularze można jednak otrzymać od sekretarza ds. upadłości w sądzie pierwszej instancji (protodikeío).

13 Jakie zasady obowiązują przy podziale funduszów masy upadłości? W jaki sposób ustala się hierarchę roszczeń i praw wierzycieli?

Po dokonaniu likwidacji masy upadłości syndyk bezzwłocznie sporządza plan podziału i przekazuje go sędziemu sprawozdawcy. Sędzia sprawozdawca opatrzy ten plan klauzulą wykonalności i ogłosi go przez wywieszenie w budynku sądowym. Przy podziale zostaną wzięte pod uwagę następujące przywileje ogólne: (i) roszczenia związane z wszelkiego rodzaju finansowaniem udzielonym w celu zapewnienia dłużnikowi możliwości dalszego prowadzenia działalności; (ii) roszczenia związane z kosztami leczenia dłużnika lub z wydatkami związanymi z pogrzebem; (iii) roszczenia związane z koniecznością zapewnienia niezbędnej żywności; (iv) roszczenia pracowników z tytułu stosunku pracy i honoraria adwokackie; (v) roszczenia rolników; (vi) roszczenia państwa greckiego i organów samorządu terytorialnego; (vii) roszczenia funduszu gwarancyjnego (synengyitikó) oraz specjalne przywileje wierzycieli, np. uprzywilejowane roszczenia względem określonych ruchomości lub nieruchomości dłużnika lub dotyczące określonej kwoty pieniężnej. W przypadku nakładania się przywilejów w odniesieniu do zysków ze sprzedaży składnika majątku lub w odniesieniu do określonej kwoty pieniężnej stosuje się odpowiednio stosowne przepisy kodeksu postępowania cywilnego.

14 Jakie są przesłanki oraz skutki zakończenia postępowania upadłościowego (w szczególności w drodze układu)?

Plan restrukturyzacyjny może zostać złożony do sądu upadłościowego przez dłużnika i syndyka. Plan ten musi zawierać informacje na temat sytuacji finansowej dłużnika i proponowanej metody zaspokojenia wierzycieli, opis środków, które należy podjąć, takich jak zmiany organizacyjne i biznesplany, powstanie praw oraz kolejność zaspokajania wierzytelności itp. Sąd upadłościowy przeprowadzi wstępną analizę planu z urzędu w terminie 20 dni od daty jego złożenia i może odrzucić ten plan, jeżeli spełnione zostaną określone przesłanki ustanowione w obowiązujących przepisach. Jeżeli sąd nie odrzuci planu, wyznaczy wierzycielom co najmniej trzymiesięczny termin na jego przyjęcie oraz określi termin posiedzenia wierzycieli. Dyskusja nad planem i dotyczące go głosowanie odbywa się w obecności sędziego sprawozdawcy. Przyjęcie planu wymaga uzyskania kwalifikowanej większości głosów. Po przyjęciu planu restrukturyzacyjnego przez wierzycieli plan ten przekazuje się sądowi do zatwierdzenia. Po wydaniu prawomocnego postanowienia zatwierdzającego plan restrukturyzacyjny plan ten staje się wiążący dla wszystkich wierzycieli, niezależnie od ich pozycji w kolejności zaspokajania wierzytelności oraz od tego, czy zgłosili oni swoje wierzytelności. Postępowanie upadłościowe zostaje zakończone. Każdy wierzyciel może wytoczyć powództwo indywidualnie.

15 Jakie prawa przysługują wierzycielom po zakończeniu postępowania upadłościowego?

Po wydaniu postanowienia o zakończeniu postępowania upadłościowego znosi się ograniczenia nałożone na dłużnika w postępowaniu upadłościowym, dłużnik odzyskuje prawo do zarządu swoim majątkiem, a każdy z wierzycieli może wytoczyć powództwo indywidualnie. Ściślej rzecz biorąc, postępowanie upadłościowe zostaje zakończone z chwilą likwidacji majątku, a syndyk złoży sprawozdanie w terminie jednego miesiąca.

16 Kto ponosi koszty postępowania upadłościowego łącznie z poniesionymi wydatkami?

Koszty i wydatki związane z postępowaniem upadłościowym pokrywa się z masy upadłości.

17 Jakie są zasady dotyczące nieważności, zaskarżania lub względnej bezskuteczności czynności prawnych dokonanych ze szkodą dla ogółu wierzycieli?

Wszelkie czynności podejmowane przez dłużnika w okresie od dnia zaprzestania realizacji płatności do dnia ogłoszenia upadłości („okres istnienia podejrzenia”, ýpopti períodos) ze szkodą dla ogółu wierzycieli, mogą zostać unieważnione (czynności dotknięte nieważnością względną, práxeis dynitikís anáklisis) lub muszą zostać unieważnione (czynności dotknięte nieważnością bezwzględną, práxeis ypochreotikís anáklisis), z zastrzeżeniem przesłanek określonych w prawie upadłościowym. Powództwo o ustalenie nieważności czynności może wytoczyć przed sąd upadłościowy syndyk lub, pod pewnymi warunkami, wierzyciel. Każdy, kto nabył dowolny składnik majątku dłużnika na podstawie czynności nieważnej, musi zwrócić taki składnik majątku do masy upadłości.


Za wersję tej strony w języku danego kraju odpowiada właściwy punkt kontaktowy Europejskiej Sieci Sądowej (EJN). Tłumaczenie zostało wykonane przez służby Komisji Europejskiej. Jeżeli właściwy organ krajowy wprowadził jakieś zmiany w wersji oryginalnej, mogły one jeszcze nie zostać uwzględnione w tłumaczeniu. ESS ani Komisja Europejska nie ponoszą odpowiedzialności za wszelkie informacje, dane lub odniesienia zawarte w tym dokumencie. Informacje na temat przepisów dotyczących praw autorskich, które obowiązują w państwie członkowskim odpowiedzialnym za niniejszą stronę, znajdują się w informacji prawnej.

Ostatnia aktualizacja: 13/02/2018

Upadłość - Francja

SPIS TREŚCI


1 Wobec jakiego podmiotu można wszcząć postępowanie upadłościowe?

Postępowanie ochronne (procédure de sauvegarde), postępowanie naprawcze (procédure de redressement judiciaire) lub postępowanie likwidacyjne (procédure de liquidation judiciaire) można wszcząć wobec dowolnej osoby prowadzącej działalność handlową lub rzemieślniczą, rolną, a także dowolnej osoby fizycznej prowadzącej niezależną działalność zawodową, w tym wobec osoby wykonującej wolny zawód regulowany przepisami ustawowymi lub wykonawczymi lub której tytuł zawodowy jest chroniony, a także wobec dowolnej osoby prawnej prawa prywatnego.

Postępowaniem upadłościowym może zostać objęta osoba prowadząca działalność na własny rachunek (auto-entrepreneur).

Wszcząć postępowanie ochronne może wyłącznie osoba prowadząca działalność gospodarczą (podmiot aktywny). W przypadku postępowania naprawczego lub likwidacyjnego dopuszcza się sytuację, w której dany podmiot w chwili wszczęcia postępowania zaprzestał już prowadzenia działalności gospodarczej.

Do osób prawnych prawa prywatnego, które kwalifikują się do tego, by można było wszcząć wobec nich postępowanie upadłościowe, zalicza się: spółki prawa handlowego, spółki prawa cywilnego, grupy interesu gospodarczego, stowarzyszenia, związki zawodowe, stowarzyszenia zawodowe bądź branżowe lub rady zakładowe.

Podmioty prawa prywatnego niemające osobowości prawnej, takie jak spółki joint venture lub spółki w organizacji, nie mogą być przedmiotem postępowania upadłościowego.

Wyłączone są również wszystkie osoby prawne prawa publicznego.

Przyspieszone postępowanie ochronne i przyspieszone postępowanie na potrzeby ochrony finansowej

Dłużnik może wszcząć przyspieszone postępowanie ochronne (procédure de sauvegarde accélérée) lub przyspieszone postępowanie na potrzeby ochrony finansowej (procédure de sauvegarde financière accélérée), jeżeli sprawozdanie finansowe zostało zatwierdzone przez biegłego rewidenta lub sporządzone przez księgowego oraz jeżeli dłużnik zatrudnia powyżej 20 pracowników lub wielkość jego obrotów po odliczeniu podatków przekracza 3 mln EUR bądź jego suma bilansowa przekracza 1,5 mln EUR. Przyspieszone postępowanie ochronne i przyspieszone postępowanie na potrzeby ochrony finansowej mogą również wszcząć dłużnicy, którzy sporządzają skonsolidowane sprawozdania finansowe.

2 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było wszcząć postępowanie upadłościowe?

Postępowanie ochronne wszczyna się, jeżeli dłużnik doświadcza trudności, których nie jest w stanie przezwyciężyć, lecz nie doszło jeszcze do zaprzestania dokonywania płatności.

Postępowanie naprawcze wszczyna się, jeżeli dłużnik nie jest w stanie regulować swoich bieżących zobowiązań z dostępnych aktywów i zaprzestał dokonywania płatności na rzecz wierzycieli.

Celem postępowania naprawczego jest utrzymanie działalności gospodarczej i miejsc pracy oraz uregulowanie zobowiązań. Przedsiębiorca musi wystąpić o wszczęcie tego postępowania w terminie 45 dni od dnia zaprzestania dokonywania płatności.

Postępowanie likwidacyjne wszczyna się, gdy przedsiębiorca zaprzestał dokonywania płatności i gdy oczywiste jest, że przeprowadzenie postępowania naprawczego nie będzie możliwe.

Z wnioskiem o otwarcie postępowania ochronnego może wystąpić wyłącznie dłużnik.

Z kolei z wnioskiem o otwarcie postępowania naprawczego lub likwidacyjnego może wystąpić nie tylko dłużnik, ale również wierzyciel lub prokurator, pod warunkiem że w danej sprawie nie toczy się postępowanie pojednawcze (procédure de conciliation – postępowanie przedupadłościowe).

Postanowienie o wszczęciu postępowania upadłościowego staje się skuteczne o północy w dniu jego wydania.

Dłużnika informuje się o wydaniu postanowienia o wszczęciu postępowania w terminie ośmiu dni od dnia jego wydania. Informację taką przekazuje się również mandatariuszom sądowym (praticiens de l’insolvabilité) i prokuraturze, w tym mandatariuszom sądowym i prokuraturze w pozostałych państwach członkowskich, w których dłużnik prowadzi działalność gospodarczą.

Postanowienie o wszczęciu postępowania upadłościowego staje się niezwłocznie skuteczne erga omnes.

W terminie piętnastu dni od daty jego wydania postanowienie wpisuje się do rejestru przedsiębiorców, rejestru handlowego lub specjalnego rejestru prowadzonego przez sekretariat sądu wielkiej instancji.

Wyciąg z treści postanowienia zamieszcza się w Monitorze Sądowym i Gospodarczym (Bulletin officiel des annonce civiles et commerciales) – zawierającym obwieszczenia w sprawach cywilnych i handlowych) – oraz w dzienniku ogłoszeń prawnych właściwym dla miejsca siedziby statutowej dłużnika lub dla miejsca, w którym prowadzi on działalność gospodarczą.

Przyspieszone postępowanie ochronne i przyspieszone postępowanie na potrzeby ochrony finansowej

Możliwe jest również wszczęcie przyspieszonego postępowania ochronnego i przyspieszonego postępowania na potrzeby ochrony finansowej.

Przyspieszone postępowanie ochronne można wszcząć na wniosek dłużnika, który bierze udział w postępowaniu pojednawczym i który przedstawi dowody potwierdzające sporządzenie projektu planu mającego na celu zapewnienie przedsiębiorstwu możliwości kontynuowania działalności.

Sama okoliczność, że dłużnik zaprzestał realizacji płatności, nie stanowi przeszkody dla wszczęcia przyspieszonego postępowania ochronnego, pod warunkiem że sytuacja ta nie wystąpiła wcześniej niż 45 dni przed złożeniem wniosku o otwarcie postępowania pojednawczego (conciliation).

Przyspieszone postępowanie na potrzeby ochrony finansowej można wszcząć po spełnieniu tych samych warunków, co warunki obowiązujące w przypadku przyspieszonego postępowania ochronnego, jeżeli informacje zawarte w sprawozdaniu finansowym dłużnika wskazują, że wysokość zadłużenia pozwala na przyjęcie planu jedynie przez wierzycieli będących członkami zgromadzenia instytucji kredytowych (comité des établissements de crédit).

3 Jakie aktywa należą do masy upadłości? W jaki sposób rozporządza się aktywami, które zostały nabyte przez dłużnika lub zostały na niego przeniesione w toku postępowania upadłościowego?

Postępowanie upadłościowe obejmuje cały majątek dłużnika.

Jeżeli dłużnik jest przedsiębiorcą indywidualnym (entrepreneur individuel), postępowanie upadłościowe obejmuje również jego majątek osobisty.

Główna siedziba przedsiębiorcy indywidualnego prowadzącego działalność handlową, przemysłową, rzemieślniczą bądź rolną lub osoby wykonującej wolny zawód jest jednak z mocy prawa wyłączona z zajęcia przez wierzycieli, których wierzytelność powstała w związku z wykonywaniem przez nich działalności zawodowej.

Inne nieruchomości zabudowane i niezabudowane, które nie są wykorzystywane do celów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, mogą być przedmiotem oświadczenia o wyłączeniu z zajęcia. Oświadczenie to – obligatoryjne sporządzane w formie aktu notarialnego i opublikowane – jest skuteczne wyłącznie wobec wierzycieli, których wierzytelność powstała w związku z wykonywaniem przez nich działalności zawodowej po dacie publikacji oświadczenia.

Wyłączenie głównego miejsca zamieszkania dłużnika spod zajęcia przez wierzycieli, których wierzytelność powstała w związku z wykonywaniem przez nich działalności zawodowej, służy zapewnieniu ochrony dłużnikowi i członkom jego rodziny.

4 Jakie uprawnienia przysługują odpowiednio dłużnikowi i zarządcy?

Utrata przez dłużnika prawa do zarządzania własnym majątkiem

Postępowanie ochronne i postępowanie naprawcze

W przypadku otwarcia postępowania ochronnego lub naprawczego przedsiębiorstwo nadal należy do dłużnika, który nim zarządza.

W toku postępowania ochronnego administrator sądowy nadzoruje lub wspiera dłużnika w zarządzaniu przedsiębiorstwem, zgodnie z zakresem uprawnień określonym przez sąd.

W toku postępowania naprawczego administrator sądowy (administrateur judiciaire) wspiera dłużnika w zarządzaniu przedsiębiorstwem lub samodzielnie zarządza całością lub częścią tego przedsiębiorstwa w miejsce dłużnika.

Postępowanie likwidacyjne

W toku postępowania likwidacyjnego dłużnik traci prawo do zarządzania swoim majątkiem lub do jego zbywania. Likwidator (liquidateur) wykonuje swoje prawa i podejmuje czynności w odniesieniu do składników majątku przedsiębiorstwa. Likwidator przejmuje zatem zarząd nad majątkiem przedsiębiorstwa.

Mandatariusze sądowi

Mandatariusze sądowi (praticiens de l’insolvabilité) są to pełnomocnicy powołani przez sąd, którzy podejmują czynności pod nadzorem prokuratury. Wykonują oni zawody regulowane.

Ci wykwalifikowani specjaliści muszą zostać wpisani na krajowe listy i spełniać rygorystyczne warunki dotyczące odpowiednich kwalifikacji i nieposzlakowanej opinii.

Sąd może powołać również osoby spoza tych list, jeżeli dysponują one szczególnie bogatym doświadczeniem lub kwalifikacjami wymaganymi w świetle danej sprawy.

Sąd powołuje ich w chwili wszczęcia postępowania.

Mogą oni zostać pociągnięci do odpowiedzialności cywilnej zgodnie z przepisami prawa cywilnego.

Honorarium mandatariuszy sądowych ustala się zgodnie z taryfą określoną w dekrecie; sąd obciąża dłużnika kosztami ich wynagrodzenia naliczonymi na podstawie tej taryfy.

Uprawnienia mandatariuszy sądowych i dłużnika

Administrator sądowy

Co do zasady sąd, który otworzył postępowanie ochronne lub naprawcze, powołuje administratora sądowego, którego w toku postępowania ochronnego może zaproponować dłużnik lub prokurator.

Powołanie administratora nie jest obowiązkowe, jeżeli dłużnik zatrudnia mniej niż 20 pracowników i jeżeli wielkość jego obrotów po odliczeniu podatków nie przekracza 3 mln EUR.

W przypadku przyspieszonego postępowania ochronnego i przyspieszonego postępowania na potrzeby ochrony finansowej powołanie administratora sądowego jest zawsze obowiązkowe.

W toku postępowania ochronnego administrator sądowy nadzoruje lub wspiera dłużnika w zarządzaniu przedsiębiorstwem zgodnie z zakresem uprawnień określonym przez sąd.

W toku postępowania naprawczego administrator sądowy wspiera dłużnika w zarządzaniu przedsiębiorstwem lub samodzielnie zarządza całością lub częścią tego przedsiębiorstwa w miejsce dłużnika.

Administrator sądowy musi sam dokonywać czynności lub polecić dłużnikowi dokonanie czynności koniecznych do zabezpieczenia interesów przedsiębiorstwa względem jego dłużników oraz do utrzymania zdolności produkcyjnej przedsiębiorstwa.

Administratorowi sądowemu przysługują określone uprawnienia, m.in. może przeprowadzać operacje na rachunkach bankowych dłużnika, który został pozbawiony prawa do wystawiania czeków, posługując się własnym podpisem, a także może żądać dalszego wykonywania obowiązujących umów oraz przeprowadzać niezbędne zwolnienia grupowe.

Reprezentant wierzycieli

Sąd ma obowiązek powołać reprezentanta wierzycieli (mandataire judiciaire) w każdym postępowaniu grupowym.

Zadaniem reprezentanta wierzycieli jest reprezentowanie wierzycieli i ich interesów zbiorowych.

Reprezentant wierzycieli sporządza listę zgłoszonych wierzytelności, uwzględniając wierzytelności dotyczące wynagrodzenia za pracę, wraz ze swoją propozycją uznania lub odrzucenia wierzytelności lub przekazania sprawy właściwemu sądowi, po czym przekazuje listę sędziemu-komisarzowi.

Likwidator

Sąd powołuje likwidatora (liquidateur) w postanowieniu o wszczęciu postępowania likwidacyjnego.

Likwidator musi zweryfikować wierzytelności i przystąpić do likwidacji majątku dłużnika, aby podzielić pozostałe składniki majątku między wierzycieli.

Likwidator przeprowadza zwolnienia grupowe i może zażądać kontynuacji obowiązujących umów.

Likwidator reprezentuje dłużnika, którego pozbawiono prawa do zarządzania jego majątkiem, i tym samym wykonuje on większość praw dłużnika i dokonuje większość czynności względem majątku należącego do dłużnika w toku postępowania likwidacyjnego. Likwidator nie może natomiast wykonywać praw niemajątkowych dłużnika.

5 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było dokonać potrącenia wierzytelności?

Potrącenie jest to metoda zaspokajania wzajemnych wierzytelności do kwoty niższego z tych zobowiązań.

Potrącenia można dokonać tylko pomiędzy dwiema osobami posiadającymi symetryczne wzajemne wierzytelności i długi.

Dokonanie potrącenia zapewnia zatem możliwość dwustronnego zaspokojenia wzajemnych wierzytelności.

Co do zasady dłużnik nie może zaspokoić żadnej wierzytelności powstałej przed wydaniem postanowienia o otwarciu postępowania ochronnego lub naprawczego.

Zakaz zaspokajania wcześniejszych wierzytelności nie dotyczy jednak zaspokajania powiązanych wierzytelności w drodze potrącenia. Za wierzytelności powiązane uznaje się wierzytelności wzajemne wynikające z wykonania lub niewykonania tej samej umowy.

Jeżeli wierzytelność powiązana z wcześniejszą wierzytelnością powstała po wydaniu postanowienia o wszczęciu postępowania, wierzytelność tę można zaspokoić, potrącając ją z wcześniejszą wierzytelnością, pod warunkiem że ta druga wierzytelność została zgłoszona.

Wierzytelności wzajemne uznaje się za powiązane, jeżeli wynikają z wykonania lub niewykonania tej samej umowy lub grupy umów.

6 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na obowiązujące umowy, których stroną jest dłużnik?

Procedura dalszego wykonywania obowiązujących umów

Wszczęcie postępowania upadłościowego nie podważa istnienia umów wiążących dłużnika z jego kontrahentami (dostawcami, klientami), które to umowy obowiązywały w dniu wszczęcia postępowania.

Obowiązująca umowa jest to umowa, która istnieje i jest realizowana w dniu wszczęcia postępowania; umowa, która ma zostać wykonana w przyszłości i która nie wygasła w tym dniu; lub umowa, która ma zostać wykonana bezzwłocznie i która nie została jeszcze wykonana, ale która została już zawarta.

Kontrahent w ramach obowiązującej umowy będzie mógł skorzystać z przywileju i jego wierzytelności zostaną zaspokojone przed wierzytelnościami pozostałych wierzycieli.

Postępowanie ochronne i postępowanie naprawcze

Umowa jest z założenia automatycznie wykonywana; administrator sądowy może, powołując się na względy porządku publicznego, uzależnić dalsze wykonywanie umowy od uregulowania płatności za dostarczone towary lub świadczone usługi.

W braku administratora sądowego dłużnik może zażądać wykonywania obowiązujących umów po uzyskaniu zgody reprezentanta wierzycieli (mandataire judiciaire).

Umowę, która jest nadal realizowana, wykonuje się w zwyczajowy sposób zgodnie z postanowieniami umownymi.

Administrator sądowy może wypowiedzieć umowę ze względu na przewidywane niewykonanie umowy po stronie dłużnika, jeżeli ustali, że dłużnik nie dysponuje aktywami wystarczającymi do wykonania swoich zobowiązań.

Obowiązująca umowa zostaje rozwiązana z mocy prawa, jeżeli po upływie miesiąca administrator sądowy nie zażąda wyraźnie jej wykonania.

To samo ma zastosowanie w przypadku braku płatności oraz zgody kontrahenta na utrzymanie stosunków umownych.

Administrator sądowy może również zwrócić się do sędziego-komisarza o ogłoszenie rozwiązania obowiązującej umowy, jeżeli jest to konieczne do zabezpieczenia interesów dłużnika lub przywrócenia jego rentowności, pod warunkiem że nie zaszkodzi to nadmiernie interesom kontrahenta.

Postępowanie likwidacyjne

Co do zasady wszystkie obowiązujące umowy są dalej wykonywane.

Wyłącznie likwidator ma prawo zażądać wykonania obowiązujących umów poprzez dostarczenie towarów i usług należnych dłużnikowi.

Obowiązująca umowa zostaje rozwiązana z mocy prawa, jeżeli po upływie miesiąca likwidator nie zażąda wyraźnie jej wykonania.

To damo dotyczy sytuacji, w której świadczenie dłużnika wiąże się z zapłatą określonej sumy pieniężnej w dniu, w którym kontrahent zostaje poinformowany o podjęciu przez likwidatora decyzji o dalszym niewykonywaniu umowy, a także w przypadku zwłoki w płatności.

Likwidator może również rozwiązać umowę ze względu na przewidywane niewykonanie umowy po stronie dłużnika, jeżeli ustali, że dłużnik nie dysponuje środkami wystarczającymi do wykonania swoich zobowiązań.

Jeżeli świadczenie nie polega na zapłacie określonej sumy pieniężnej, likwidator może również zwrócić się do sędziego-komisarza o ogłoszenie rozwiązania umowy, jeżeli jest to konieczne do przeprowadzenia czynności likwidacyjnych i jeżeli nie zaszkodzi to nadmiernie interesom kontrahenta.

Cesja obowiązujących umów

W toku postępowania naprawczego, jeżeli w planie naprawczym przewidziano sprzedaż przedsiębiorstwa osobie trzeciej, sąd może nakazać dokonanie cesji umów użytecznych dla przedsiębiorstwa (umowy najmu, umowy dostawy, umowy franczyzy, umowy leasingowej, koncesji).

7 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na postępowania wszczęte przez poszczególnych wierzycieli (z wyłączeniem zawisłych spraw sądowych)?

W przypadku postępowania upadłościowego wierzyciele są zobowiązani do wykonywania swoich praw względem dłużnika wyłącznie w toku tego postępowania i nie mogą wytoczyć przeciwko dłużnikowi indywidualnego powództwa o zapłatę.

Wydanie postanowienia zamykającego postępowanie likwidacyjne z uwagi na niedostateczną wartość aktywów dłużnika nie skutkuje przywróceniem prawa wierzycieli do wytoczenia indywidualnego powództwa przeciwko dłużnikowi.

Od zasady tej istnieją jednak pewne wyjątki dotyczące:

– powództw odnoszących się do składników majątku nabytych w drodze dziedziczenia w toku postępowania likwidacyjnego;

– sytuacji, w której wierzytelność powstała wskutek popełnienia przestępstwa przez dłużnika, któremu udowodniono winę, lub sytuacji, w której wierzytelność jest związana z prawami osobistymi wierzyciela;

– sytuacji, w której wierzytelność powstała wskutek stosowania nieuczciwych praktyk ze szkodą dla jednostki zajmującej się zabezpieczeniem społecznym. W takim przypadku okoliczność, że dana wierzytelność powstała wskutek oszustwa, musi zostać potwierdzona orzeczeniem sądu lub karą nałożoną przez zakład ubezpieczeń społecznych.

Wierzyciele mogą również odzyskać prawo do wytoczenia przeciwko dłużnikowi indywidualnego powództwa w następujących przypadkach:

– po ogłoszeniu upadłości konsumenckiej dłużnika,

– po uznaniu dłużnika winnym dopuszczenia się pozornego bankructwa,

– w odniesieniu do dłużnika lub osoby prawnej, którą dłużnik kierował, przeciwko którym prowadzono wcześniej postępowanie likwidacyjne w związku z dowolnym składnikiem majątku, które to postępowanie zostało zamknięte mniej niż pięć lat przed wszczęciem danego postępowania z uwagi na fakt, że dłużnik nie dysponował dostatecznymi aktywami, oraz w odniesieniu do dłużnika, którego długi zostały umorzone w ciągu pięciu lat przed tą datą;

– postępowanie zostało wszczęte jako postępowanie wtórne w rozumieniu art. 3 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1346/2000 z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie postępowania upadłościowego.

Ponadto w przypadku dopuszczenia się oszustwa względem jednego wierzyciela lub ich większej liczby sąd udziela zgody na ponowne wytoczenie indywidualnego powództwa przez wierzyciela przeciwko dłużnikowi. Sąd wydaje orzeczenie w chwili zakończenia postępowania po przesłuchaniu dłużnika, likwidatora i biegłych rewidentów lub po ich należytym wezwaniu do stawienia się przed sądem. Sąd może wydać orzeczenie w sprawie w późniejszym terminie na wniosek zainteresowanej strony po spełnieniu tych samych warunków.

8 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na dalsze rozpoznanie sprawy sądowej zawisłej w momencie wszczęcia postępowania upadłościowego?

Wydanie postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego powoduje zawieszenie wytoczonego przeciwko dłużnikowi powództwa o zapłatę określonej sumy pieniężnej bądź o unieważnienie umowy z uwagi na niewypełnienie zobowiązania do zapłaty określonej sumy pieniężnej lub uniemożliwia wystąpienie na drogę sądową przeciwko dłużnikowi.

Zawiesza się postępowanie egzekucyjne oraz wykonanie środków służących zabezpieczeniu interesu prawnego.

Powództwo wytoczone przez wierzycieli przed wszczęciem postępowania grupowego zostaje zawieszone ze względu na sytuację stron lub ich pełnomocników (interruption) lub ze względu na przeszkody niezwiązane z sytuacją stron lub ich pełnomocników (suspension).

Sytuacja ta wywiera zatem wpływ na wszystkich wcześniejszych wierzycieli, niezależnie od tego, czy są wierzycielami zabezpieczonymi.

Zawieszenie postępowania ze względu na sytuację stron lub ich pełnomocników i zakaz występowania na drogę sądową dotyczy wszystkich postępowań upadłościowych.

Postępowania w toku zawiesza się do momentu zgłoszenia wierzytelności przez wierzyciela występującego z roszczeniem.

Postępowania takie zostają następnie podjęte z mocy prawa, ale wyłącznie w celu potwierdzenia wierzytelności i ustalenia jej kwoty, bez zarządzenia zaspokojenia roszczenia.

Powództwa i postępowania egzekucyjne inne niż wskazane powyżej są kontynuowane w okresie obserwacji dłużnika na wniosek reprezentanta wierzycieli oraz administratora sądowego, jeżeli do jego obowiązków należy udzielanie dłużnikowi wsparcia lub reprezentowanie go, lub po podjęciu postępowania na wniosek reprezentanta wierzycieli powołanego przez sąd lub administratora sądowego.

9 Czym charakteryzuje się co do zasady udział wierzycieli w postępowaniu upadłościowym?

Postępowanie ochronne i postępowanie naprawcze

Na potrzeby przyjęcia planu ochronnego (plan de sauvegarde) warunki spłaty lub umorzenia długu są konsultowane z wierzycielami.

Administrator sądowy przekazuje otrzymane propozycje reprezentantowi wierzycieli.

Reprezentant wierzycieli musi uzyskać zgodę – indywidualną lub zbiorową –wszystkich wierzycieli, którzy zgłosili swoje wierzytelności.

Reprezentant wierzycieli nie jest zobowiązany do przeprowadzenia konsultacji z wierzycielami, w odniesieniu do których w projekcie planu nie przewiduje się zmiany warunków spłaty zadłużenia lub przewiduję się spłatę całej kwoty zadłużenia w gotówce po przyjęciu planu lub uznaniu wierzytelności.

Zgromadzenia wierzycieli

Jeżeli dłużnik zatrudnia powyżej 150 pracowników, a wielkość jego obrotów przekracza 20 mln EUR, powołuje się zgromadzenie wierzycieli, które wyda opinię w sprawie projektów planów mających na celu uregulowanie zobowiązań.

W skład zgromadzeń wierzycieli wchodzą różne kategorie wierzycieli; wierzyciele obradują w odrębnych zespołach, w trakcie których opiniują oni przedstawiane im propozycje i podejmują wspólne decyzje w sprawie tych propozycji – oznacza to, że wierzyciele będący w mniejszości muszą dostosować się do decyzji podjętej przez większość wierzycieli.

Istnieje również zgromadzenie instytucji kredytowych, w skład którego wchodzą przedstawiciele podmiotów finansowych i kredytowych oraz powiązanych instytucji, a także zgromadzenie wierzycieli handlowych, w którego skład wchodzą główni dostawcy towarów lub usług. Jeżeli w daną sprawę zaangażowani są obligatariusze, zwołuje się ogólne zgromadzenie wszystkich wierzycieli będących właścicielami obligacji wyemitowanych we Francji lub w państwie trzecim w celu omówienia projektu planu przyjętego przez zgromadzenie wierzycieli.

Administrator sądowy ma obowiązek skonsultowania ze zgromadzeniami wierzycieli projektu planu, który musi być zatwierdzony w drodze głosowania, zanim sąd będzie mógł wydać orzeczenie.

Jeżeli powołano zgromadzenia wierzycieli, każdy wierzyciel będący członkiem zgromadzenia może przedstawić propozycje alternatywne wobec projektu planu zaprezentowanego przez dłużnika.

Projekt planu może zatem przedstawić dłużnik lub – w przypadku postępowania naprawczego – administrator sądowy za zgodą dłużnika, lecz może on również zostać przedstawiony z inicjatywy wierzycieli należących do wspomnianych zgromadzeń wierzycieli. W takiej sytuacji sądowi można przekazać jednocześnie plan zatwierdzony przez zgromadzenie oraz plan poparty przez dłużnika lub administratora – jeżeli jest to odrębny plan.

Przyspieszone postępowanie ochronne

W przypadku otwarcia przyspieszonego postępowania ochronnego powołanie zgromadzenia wierzycieli – zgromadzenia instytucji kredytowych i zgromadzenia wierzycieli handlowych, a także, w stosownych przypadkach, ogólnego zgromadzenia obligatariuszy – jest obowiązkowe.

Z wierzycielami niebędącymi członkami zgromadzenia przeprowadza się również indywidualne konsultacje.

Przyspieszone postępowanie na potrzeby ochrony finansowej

W przypadku otwarcia przyspieszonego postępowania na potrzeby ochrony finansowej należy powołać jedynie zgromadzenie instytucji kredytowych oraz – w stosownych przypadkach – ogólne zgromadzenie obligatariuszy.

10 W jaki sposób zarządca może wykorzystać aktywa masy upadłości dłużnika lub nimi rozporządzać?

11 Jakie wierzytelności mogą być zgłoszone do masy upadłości dłużnika oraz w jaki sposób traktuje się roszczenia powstałe po wszczęciu postępowania upadłościowego?

Wszystkie wierzytelności powstałe przed wydaniem postanowienia o otwarciu postępowania upadłościowego muszą zostać zgłoszone, niezależnie od ich charakteru, tj. wierzytelności na gruncie prawa handlowego, cywilnego, administracyjnego (wierzytelności Skarbu Państwa, wierzytelności towarzystw ubezpieczeń wzajemnych i instytucji zabezpieczenia społecznego) lub karnego (grzywny). Bez znaczenia pozostaje okoliczność, czy dana wierzytelność jest niezabezpieczona czy uprzywilejowana, wymagalna czy terminowa, pewna czy warunkowa.

Wierzytelności, które stały się wymagalne po wydaniu postanowienia o wszczęciu postępowania i które powstały w związku z prowadzonym postępowaniem lub z tytułu towarów lub usług dostarczonych dłużnikowi do celów związanych z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą, zaspokaja się w terminie ich wymagalności.

12 Jakie zasady obowiązują przy zgłaszaniu, weryfikacji i uznaniu wierzytelności?

Wszyscy wierzyciele, których wierzytelności powstały przed wydaniem postanowienia o wszczęciu postępowania, są zobowiązani do zgłoszenia swoich wierzytelności reprezentantowi wierzycieli w przypadku postępowania ochronnego bądź naprawczego lub likwidatorowi w przypadku likwidacji.

Termin na zgłoszenie wierzytelności wynosi dwa miesiące od dnia ogłoszenia postanowienia o wszczęciu postępowania zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Dłużnik może również samodzielnie zgłosić wierzytelność jednego ze swoich wierzycieli na takich samych warunkach.

Zgłoszenie dotyczy również niektórych wierzytelności powstałych po wydaniu postanowienia o wszczęciu postępowania, tj. wierzytelności, które nie są traktowane w uprzywilejowany sposób względem wierzytelności przynoszących korzyść przedsiębiorstwu lub wierzytelności powstałych w związku z wymogami proceduralnymi.

Przy zgłaszaniu wierzytelności należy wskazać należne kwoty oraz kwoty, które wkrótce staną się należne, terminy ich wymagalności, charakter uprzywilejowania lub istniejące zabezpieczenie, a także zasady naliczania odsetek.

Nie przewidziano szczególnej formy zgłaszania wierzytelności. W zgłoszeniu wierzyciel musi jednoznacznie wyrazić wolę dochodzenia zaspokojenia roszczenia, wpisania jego wierzytelności na listę oraz wzięcia udziału w postępowaniu.

Po otrzymaniu uwag dłużnika reprezentant wierzycieli sporządza listę zgłoszonych wierzytelności, wnioskując o uznanie wierzytelności, ich odrzucenie lub przekazanie sprawy właściwemu sądowi.

Listę tę przekazuje się sędziemu-komisarzowi oraz administratorowi sądowemu.

Przed uznaniem lub odrzuceniem wierzytelności sędzia-komisarz sprawdza, czy dana wierzytelność faktycznie istnieje, ustala jej kwotę i charakter w oparciu o dowody przekazane przez osobę, która zgłosiła wierzytelność, oraz – w stosownych przypadkach – w oparciu o dowody przekazane przez przesłuchane osoby oraz przez reprezentanta wierzycieli.

Wierzyciele, którzy nie zgłosili swoich wierzytelności w wyznaczonym terminie, zostają wykluczeni z postępowania, a zatem nie mogą brać udziału w podziale masy upadłości ani żądać wypłaty dywidend w przypadku przyjęcia planu lub likwidacji składników majątku dłużnika, chyba że sędzia-komisarz przychyli się do ich wniosku o uchylenie wykluczenia.

W przypadku uchylenia wykluczenia wierzyciele mogą brać udział w podziale masy upadłości po złożeniu stosownego wniosku.

Przyspieszone postępowanie ochronne i przyspieszone postępowanie na potrzeby ochrony finansowej

Dłużnik sporządza listę wierzytelności – podlegających obligatoryjnie zgłoszeniu –poszczególnych wierzycieli biorących udział w postępowaniu pojednawczym. Listę poświadcza biegły rewident dłużnika. Listę składa się następnie w sekretariacie sądu.

Reprezentant wierzycieli przekazuje poszczególnym wierzycielom wyciąg z listy dotyczący ich wierzytelności.

13 Jakie zasady obowiązują przy podziale funduszów masy upadłości? W jaki sposób ustala się hierarchę roszczeń i praw wierzycieli?

Wierzyciel uprzywilejowany korzysta z gwarancji, która zapewnia mu zaspokojenie jego wierzytelności przed pozostałymi zwykłymi, niezabezpieczonymi wierzycielami dłużnika w przypadku wszczęcia postępowania grupowego przeciwko dłużnikowi.

Wierzyciel może mieć status wierzyciela uprzywilejowanego:

– ponieważ posiada gwarancję udzieloną mu przez dłużnika lub uzyskaną na podstawie postanowienia sądu, lub

– ponieważ prawo do bardziej korzystnego traktowania przysługuje mu z mocy prawa z uwagi na jego szczególny status.

Nie wszyscy wierzyciele uprzywilejowani posiadają taki sam status. W przypadku istnienia kilku wierzycieli uprzywilejowanych ich wierzytelności są zaspokajane zgodnie z porządkiem ustalonym w obowiązujących przepisach, lecz w dalszym ciągu przed wierzytelnościami wierzycieli niezabezpieczonych.

Wierzytelności wierzycieli niezabezpieczonych zaspokaja się ze składników majątku dłużnika pozostałych po zaspokojeniu wierzytelności wierzycieli uprzywilejowanych. Podziału dokonuje się w sposób proporcjonalny.

Hierarchia przywilejów

Postępowanie ochronne i postępowanie naprawcze

Zyski ze sprzedaży nieruchomości dzieli się między wierzycieli w następującym porządku:

  1. „przywilej szczególny” przysługujący wierzytelnościom z tytułu wynagrodzenia za pracę: wypłata wynagrodzenia za ostatnie sześćdziesiąt dni pracy przed wydaniem postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego;
  2. koszty sądowe powstałe po wydaniu postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego w celu spełnienia wymogów związanych z prowadzeniem postępowania: koszty związane z zachowaniem składników majątku, ich likwidacją i podziałem zysków między wierzycieli (koszty sporządzenia spisu inwentarza i koszty ogłoszenia, wynagrodzenie pełnomocników powołanych przez sąd itp.);
  3. wierzytelności uprzywilejowane z tytułu postępowania pojednawczego: przywilej ten przysługuje wierzycielom, którzy wniosą nowy wkład pieniężny lub dostarczą nowe dobra lub usługi celem zapewnienia ciągłości działalności przedsiębiorstwa i jego przetrwania;
  4. wierzytelności uprzywilejowane powstałe po wydaniu postanowienia o wszczęciu postępowania: wierzytelności powstałe w celu spełnienia wymogów związanych z prowadzeniem postępowania lub z tymczasowym utrzymaniem rentowności przedsiębiorstwa lub wierzytelności powstałe w zamian za towary lub usługi dostarczane dłużnikowi w okresie utrzymywania działalności przedsiębiorstwa lub wykonywania obowiązującej umowy przez likwidatora, lub wierzytelności związane z zaspokajaniem bieżących potrzeb dłużnika będącego osobą fizyczną;
  5. wierzytelności zabezpieczone ogólnym przywilejem przysługującym pracownikom: wypłata wynagrodzenia należnego za sześciomiesięczny okres pracy poprzedzający wydanie postanowienia o wszczęciu postępowania;
  6. wierzytelności zabezpieczone szczególnym przywilejem lub hipoteką;
  7. wierzytelności niezabezpieczone.

Zyski ze sprzedaży ruchomości dzieli się między wierzycieli w następującym porządku:

  1. wierzytelności zabezpieczone szczególnym obciążeniem ustanowionym na ruchomości z prawem zastawu;
  2. „przywilej szczególny” przysługujący wierzytelnościom z tytułu wynagrodzenia za pracę: wypłata wynagrodzenia za ostatnie sześćdziesiąt dni pracy przed wydaniem postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego;
  3. koszty sądowe powstałe po wydaniu postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego w celu spełnienia wymogów związanych z prowadzeniem postępowania: koszty związane z zachowaniem składników majątku, ich likwidacją i podziałem zysków między wierzycieli (koszty sporządzenia spisu inwentarza i koszty ogłoszenia, wynagrodzenie pełnomocników powołanych przez sąd itp.);
  4. wierzytelności zabezpieczone z tytułu postępowania pojednawczego: przywilej ten przysługuje wierzycielom, którzy wniosą nowy wkład pieniężny lub dostarczą nowe dobra lub usługi celem zapewnienia ciągłości działalności przedsiębiorstwa i jego przetrwania;
  5. wierzytelności uprzywilejowane powstałe po wydaniu postanowienia o wszczęciu postępowania: wierzytelności powstałe w celu spełnienia wymogów związanych z prowadzeniem postępowania lub z tymczasowym utrzymaniem rentowności przedsiębiorstwa lub wierzytelności powstałe w zamian za towary lub usługi dostarczane dłużnikowi w okresie utrzymywania działalności przedsiębiorstwa lub wykonywania obowiązującej umowy przez likwidatora, lub wierzytelności związane z zaspokajaniem bieżących potrzeb dłużnika będącego osobą fizyczną;
  6. przywilej Skarbu Państwa;
  7. wierzytelności zabezpieczone szczególnym obciążeniem ustanowionym na ruchomości bez prawa zastawu;
  8. wierzytelności zabezpieczone innego rodzaju ogólnym obciążeniem ustanowionym na ruchomości;
  9. wierzytelności niezabezpieczone.

Postępowanie likwidacyjne

Zyski ze sprzedaży nieruchomości dzieli się między wierzycieli w następującym porządku:

  1. „przywilej szczególny” przysługujący wierzytelnościom z tytułu wynagrodzenia za pracę: wypłata wynagrodzenia za ostatnie sześćdziesiąt dni pracy przed wydaniem postanowienia o otwarciu postępowania upadłościowego;
  2. koszty sądowe powstałe po wydaniu postanowienia o otwarciu postępowania upadłościowego w celu spełnienia wymogów związanych z prowadzeniem postępowania: koszty sporządzenia spisu inwentarza i koszty ogłoszenia, wynagrodzenie pełnomocników powołanych przez sąd;
  3. wierzytelności zabezpieczone z tytułu postępowania pojednawczego: przywilej ten przysługuje wierzycielom, którzy wniosą nowy wkład pieniężny lub dostarczą nowe dobra lub usługi celem zapewnienia ciągłości działalności przedsiębiorstwa i jego przetrwania;
  4. wierzytelności zabezpieczone szczególnym obciążeniem ustanowionym na ruchomości;
  5. przywilej dotyczący wierzytelności powstałych po wydaniu postanowienia o wszczęciu postępowania: wierzytelności powstałe w celu spełnienia wymogów związanych z prowadzeniem postępowania lub z tymczasowym utrzymaniem rentowności przedsiębiorstwa lub wierzytelności powstałe w zamian za towary lub usługi dostarczane dłużnikowi w okresie utrzymywania działalności przedsiębiorstwa lub wykonywania obowiązującej umowy przez likwidatora, lub wierzytelności związane z zaspokajaniem bieżących potrzeb dłużnika będącego osobą fizyczną;
  6. wierzytelności niezabezpieczone.

Zyski ze sprzedaży ruchomości dzieli się między wierzycieli w następującym porządku:

  1. wierzytelności zabezpieczone szczególnym obciążeniem ustanowionym na ruchomości z prawem zastawu;
  2. „przywilej szczególny” przysługujący wierzytelnościom z tytułu wynagrodzenia za pracę: wypłata wynagrodzenia za ostatnie sześćdziesiąt dni pracy przed wydaniem postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego;
  3. koszty sądowe powstałe po wydaniu postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego w celu spełnienia wymogów związanych z prowadzeniem postępowania: koszty sporządzenia spisu inwentarza i koszty ogłoszenia, wynagrodzenie pełnomocników powołanych przez sąd;
  4. wierzytelności zabezpieczone z tytułu postępowania pojednawczego;
  5. przywilej dotyczący wierzytelności powstałych po wydaniu postanowienia o wszczęciu postępowania: wierzytelności powstałe w celu spełnienia wymogów związanych z prowadzeniem postępowania lub z tymczasowym utrzymaniem rentowności przedsiębiorstwa lub wierzytelności powstałe w zamian za towary lub usługi dostarczane dłużnikowi w okresie utrzymywania działalności przedsiębiorstwa lub wykonywania obowiązującej umowy przez likwidatora, lub wierzytelności związane z zaspokajaniem bieżących potrzeb dłużnika będącego osobą fizyczną;
  6. wierzytelności zabezpieczone hipoteką na rzeczy ruchomej (hypothèque mobilière) lub wierzytelności zabezpieczone zastawem na maszynach lub sprzęcie;
  7. przywilej Skarbu Państwa;
  8. wierzytelności zabezpieczone szczególnym obciążeniem ustanowionym na ruchomości bez prawa zastawu;
  9. inne ogólne przywileje dotyczące rzeczy ruchomych (art. 2331 kodeksu cywilnego oraz ogólny przywilej dotyczący wynagrodzenia;
  10. wierzytelności niezabezpieczone.

14 Jakie są przesłanki oraz skutki zakończenia postępowania upadłościowego (w szczególności w drodze układu)?

Postępowanie ochronne i postępowanie naprawcze

Postępowanie ochronne i postępowanie naprawcze wprowadzono, aby – za pomocą planu – umożliwić uratowanie przedsiębiorstwa, zachowanie jego działalności i miejsc pracy, a zarazem uregulowanie zobowiązań. Plan ochronny lub naprawczy może zostać przyjęty wyłącznie w przypadku spełnienia tych warunków.

Dłużnik w przypadku postępowania ochronnego lub administrator sądowy w przypadku postępowania naprawczego sporządzają projekt planu, jeżeli istnieje realna możliwość uratowania przedsiębiorstwa. Plan składa się z trzech części:

– części gospodarczej i finansowej, w której ustala się możliwość przywrócenia rentowności przedsiębiorstwa, biorąc pod uwagę rozwiązania i metody operacyjne, warunki rynkowe i dostępne środki finansowe;

– ustalenia warunków wykonania zobowiązań oraz wszelkich gwarancji, jakich osoba zarządzająca przedsiębiorstwem musi udzielić, aby zapewnić realizację planu;

– części socjalnej, w której określa się i uzasadnia poziom i perspektywy zatrudnienia oraz warunki socjalne przewidywane do celów kontynuowania działalności. Jeżeli w projekcie planu przewidziano zwolnienia grupowe ze względów ekonomicznych, zostaną w nim przeanalizowane kroki, które zostały już podjęte, oraz określone działania, które należy podjąć w przyszłości, aby ułatwić ponowne znalezienie zatrudnienia i zapewnić rekompensatę pracownikom zagrożonym utratą pracy.

W planie wskazuje się wszystkie zobowiązania zaciągnięte przez osoby odpowiedzialne za jego realizację, które są konieczne do przywrócenia rentowności przedsiębiorstwa.

Następnie sąd wydaje postanowienie w sprawie projektu planu przedstawionego mu przez dłużnika lub wierzyciela.

Sąd przyjmuje plan ochronny lub naprawczy bądź plan sprzedaży w drodze postanowienia. Jeżeli powołano zgromadzenie wierzycieli, plan ma również charakter umowny.

Okres realizacji planu nie może przekraczać dziesięciu lat, a w przypadku rolników – piętnastu lat.

Sąd powołuje administratora sądowego lub reprezentanta wierzycieli w charakterze komisarza w celu nadzorowania procesu realizacji planu.

Przyjęcie planu kończy okres obserwacji. Dłużnik odzyskuje kontrolę nad swoim majątkiem i może ponownie zarządzać swoim przedsiębiorstwem, z zastrzeżeniem środków nałożonych na niego przez sąd w planie.

Dłużnik musi przestrzegać wszystkich postanowień planu.

W przeciwnym razie, tj. w razie niewykonania swoich zobowiązań lub zaprzestania dokonywania płatności w okresie realizacji planu ochronnego lub naprawczego, dłużnik naraża się na ryzyko uchylenia planu i ponownego wszczęcia postępowania.

Przekształcenie w likwidację sądową

Likwidację sądową można ogłosić w trakcie albo po zakończeniu okresu obserwacji, który rozpoczął się w dniu wskazanym w postanowieniu o wszczęciu postępowania ochronnego lub naprawczego.

Sąd musi ogłosić likwidację sądową niezwłocznie po tym, gdy okaże się, że dalsze prowadzenie działalności przez przedsiębiorstwo nie jest możliwe, lub gdy w toku postępowania naprawczego nie uda się przyjąć żadnego planu sprzedaży.

Wygaśnięcie zobowiązań dłużnika będącego osobą fizyczną w toku likwidacji sądowej

Dłużnik zostaje pozbawiony prawa do zarządzania swoim majątkiem od dnia ogłoszenia likwidacji sądowej do dnia zakończenia likwidacji. Po zakończeniu postępowania likwidacyjnego dłużnik odzyskuje swoje prawa i może ponownie podejmować czynności zarządcze.

15 Jakie prawa przysługują wierzycielom po zakończeniu postępowania upadłościowego?

Zakończenie realizacji planu ochronnego lub naprawczego nie oznacza, że wierzyciele, którzy nie zgłosili swoich wierzytelności, mogą wytoczyć powództwo przeciwko dłużnikowi.

Została wyraźnie przewidziana możliwość ponownego wszczęcia indywidualnego postępowania w wyjątkowych przypadkach. Dotyczy to wyłącznie sytuacji, w których postępowanie likwidacyjne zostanie zakończone z uwagi na niedostateczną wartość aktywów.

Termin, po upływie którego postępowanie upadłościowe uznaje się za zakończone

Okres obserwacji to okres od dnia wydania postanowienia o wszczęciu postępowania do dnia wydania postanowienia o przyjęciu planu ochronnego lub naprawczego bądź do dnia ogłoszenia likwidacji sądowej.

W toku postępowania ochronnego lub naprawczego przedsiębiorstwo kontynuuje swoją działalność w okresie obserwacji, a dłużnik co do zasady nadal zarządza swoim przedsiębiorstwem, choć z pewnymi ograniczeniami.

Jeżeli w danym przypadku istnieje realna możliwość przywrócenia rentowności przedsiębiorstwa, okres obserwacji zakończy się wraz z opracowaniem planu ochronnego lub naprawczego.

Przyjęcie planu ochronnego lub naprawczego zapewnia dłużnikowi możliwość odzyskania kontroli nad przedsiębiorstwem, ale nie kończy postępowania.

Postępowanie zostaje zamknięte z chwilą zatwierdzenia sprawozdania końcowego administratora sądowego i reprezentanta wierzycieli przez sędziego-komisarza. Następnie prezes sądu wydaje postanowienie o zakończeniu postępowania. Postanowienie to jest sądowym środkiem administracyjnym i nie podlega zaskarżeniu.

W kategoriach sądowych postępowanie dobiega zatem końca z chwilą wydania postanowienia o jego zakończeniu.

Skutki postępowania nie kończą się jednak wraz z wydaniem postanowienia o jego zakończeniu, gdyż nadal realizowany jest plan ochronny lub naprawczy.

Dłużnik musi przestrzegać wszystkich postanowień planu.

W przeciwnym razie, tj. w razie niewykonania swoich zobowiązań lub zaprzestania dokonywania płatności w okresie realizacji planu ochronnego lub naprawczego, dłużnik naraża się na ryzyko uchylenia planu i ponownego wszczęcia postępowania.

16 Kto ponosi koszty postępowania upadłościowego łącznie z poniesionymi wydatkami?

Odpowiedzialność za pokrycie kosztów i wydatków poniesionych w toku postępowania spoczywa na przedsiębiorstwie będącym przedmiotem postępowania upadłościowego.

17 Jakie są zasady dotyczące nieważności, zaskarżania lub względnej bezskuteczności czynności prawnych dokonanych ze szkodą dla ogółu wierzycieli?

Jeżeli sąd otwiera postępowanie naprawcze lub likwidacyjne, zasadniczo uznaje się, że datą zaprzestania dokonywania płatności przez dłużnika jest data wydania postanowienia o wszczęciu postępowania.

Sąd może jednak uznać, że do zaprzestania dokonywania płatności doszło w dowolnym innym dniu w okresie 18 miesięcy przed datą wszczęcia postępowania upadłościowego.

Okres od dnia zaprzestania dokonywania płatności do dnia wszczęcia postępowania naprawczego lub likwidacyjnego określa się jako „okres istnienia podejrzenia” (okres bezskuteczności czynności prawnych).

Niektóre czynności prawne dłużnika z tego okresu, które można uznać za dokonane w celu obejścia prawa, zostaną uznane za nieważne.

Sądem posiadającym właściwość wyłączną do rozpoznania powództwa o ustalenie nieważności czynności dokonanych w tym okresie jest sąd prowadzący dane postępowanie.

Powództwo takie może wytoczyć wyłącznie administrator sądowy, reprezentant wierzycieli, likwidator lub prokurator.

Wierzyciele za pośrednictwem reprezentanta wierzycieli mogą wytoczyć indywidualne lub zbiorowe powództwo o uznanie czynności prawnych dokonanych przez dłużnika za nieważne.

Czynność jest bezskuteczna względem wszystkich osób i nieważna od początku (ex tunc).

Wyróżnia się dwanaście rodzajów nieprawidłowych czynności, które są obarczone nieważnością bezwzględną:

  • wszystkie czynności polegające na przeniesieniu prawa własności do ruchomości lub nieruchomości dokonane nieodpłatnie;
  • każda umowa wzajemna, w ramach której zobowiązania dłużnika znacznie przekraczają zobowiązania drugiej strony;
  • każda płatność, niezależnie od formy dokonania płatności, przeznaczona na spłatę długów, które nie są jeszcze wymagalne w dniu płatności;
  • każda płatność przeznaczona na spłatę wymagalnych długów dokonana w inny sposób niż w gotówce, za pomocą zbywalnych instrumentów finansowych, w drodze przelewu bankowego, za pomocą przelewu wierzytelności lub przy zastosowaniu dowolnej innej formy płatności powszechnie uznawanej w stosunkach biznesowych;
  • każde złożenie do depozytu lub przekazanie sum pieniężnych po ustanowieniu zastawu na majątku w braku prawomocnego postanowienia sądu;
  • każda hipoteka umowna, prawna lub małżeńska oraz każdy zastaw ustanowiony na majątku dłużnika w związku z wcześniej zaciągniętymi długami;
  • każdy środek służący zabezpieczeniu interesu prawnego, chyba że wpis do rejestru lub wydanie postanowienia o zajęciu nastąpiły przed zaprzestaniem dokonywania płatności;
  • każde upoważnienie i wykonanie opcji przez pracowników przedsiębiorstwa;
  • każde przekazanie rzeczy lub praw do funduszu powierniczego, chyba że takie przekazanie nastąpiło w charakterze zabezpieczenia jednocześnie zaciągniętego długu;
  • każda zmiana umowy powierniczej wywierająca wpływ na prawa lub składniki majątku, które zostały już przekazane do funduszu powierniczego w celu zabezpieczenia długów zaciągniętych przed wprowadzeniem tej zmiany;
  • jeżeli dłużnik jest osobą prowadzącą działalność na własny rachunek (auto-entrepreneur) ponoszącą odpowiedzialność w ograniczonym zakresie, każde przypisanie lub zmiana przypisania składnika majątku, z zastrzeżeniem wypłaty dochodów niepowiązanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, skutkujące uszczupleniem majątku będącego przedmiotem postępowania na rzecz innego majątku danego przedsiębiorcy;
  • poświadczone notarialnie oświadczenie o wyłączeniu z zajęcia uzyskane przez dłużnika.

Sąd ma obowiązek uznać te czynności za nieważne niezależnie od tego, czy strony działały w dobrej czy w złej wierze.

Sąd może również uznać za nieważne czynności polegające na nieodpłatnym przeniesieniu prawa własności do ruchomości lub nieruchomości oraz oświadczenie o wyłączeniu z zajęcia, jeżeli czynności tych dokonano w okresie sześciu miesięcy poprzedzających datę zaprzestania dokonywania płatności. Tego rodzaju czynności podlegają nieważności względnej (nullité facultative).


Za wersję tej strony w języku danego kraju odpowiada właściwy punkt kontaktowy Europejskiej Sieci Sądowej (EJN). Tłumaczenie zostało wykonane przez służby Komisji Europejskiej. Jeżeli właściwy organ krajowy wprowadził jakieś zmiany w wersji oryginalnej, mogły one jeszcze nie zostać uwzględnione w tłumaczeniu. ESS ani Komisja Europejska nie ponoszą odpowiedzialności za wszelkie informacje, dane lub odniesienia zawarte w tym dokumencie. Informacje na temat przepisów dotyczących praw autorskich, które obowiązują w państwie członkowskim odpowiedzialnym za niniejszą stronę, znajdują się w informacji prawnej.

Ostatnia aktualizacja: 13/02/2018

Upadłość - Włochy

SPIS TREŚCI


1 Wobec jakiego podmiotu można wszcząć postępowanie upadłościowe?

Postępowanie upadłościowe można wszcząć wobec podmiotów prowadzących działalność gospodarczą (osób fizycznych lub spółek), pod warunkiem że:

a) posiadały one majątek o wartości co najmniej 300 000,00 EUR w okresie trzech lat poprzedzających złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub zatwierdzenie układu; albo

b) uzyskiwały one roczne dochody brutto w wysokości co najmniej 200 000,00 EUR w każdym roku w okresie trzech latach poprzedzających złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub zatwierdzenie układu; albo

c) ich całkowite zadłużenie (w dniu złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub zatwierdzenie układu) wynosiło co najmniej 500 000,00 EUR (niezależnie od daty powstania tego zadłużenia).

2 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było wszcząć postępowanie upadłościowe?

a) Aby można było ogłosić upadłość, przedsiębiorca musi być niewypłacalny; z wnioskiem o ogłoszenie upadłości może wystąpić:

– dłużnik;

– wierzyciel;

– prokurator.

b) Aby można było zawrzeć układ z wierzycielami (concordato preventivo), przedsiębiorca musi znajdować się w trudnej sytuacji (tj. musi mieć trudności finansowe, które nie są jednak na tyle poważne, by skutkowały jego niewypłacalnością); z wnioskiem o zatwierdzenie układu może wystąpić wyłącznie dłużnik.

3 Jakie aktywa należą do masy upadłości? W jaki sposób rozporządza się aktywami, które zostały nabyte przez dłużnika lub zostały na niego przeniesione w toku postępowania upadłościowego?

W skład masy upadłości wchodzą wszystkie składniki majątku, z wyjątkiem:

1) rzeczy i praw o charakterze ściśle osobistym;

2) świadczeń alimentacyjnych, pensji, świadczeń rentowych i emerytalnych, wynagrodzenia oraz dochodu osób niewypłacalnych uzyskiwanego z tytułu wykonywania pracy do wysokości niezbędnej do zapewnienia tym osobom i członkom ich rodziny środków utrzymania;

3) pożytków przysługujących na podstawie przepisów prawa (usufrutto legale) z majątku dzieci upadłego, majątku przeznaczonego na zaspokajanie potrzeb rodziny (fondo patrimoniale) oraz dochodu z takiego majątku, z wyjątkiem przypadków określonych w art. 170 kodeksu cywilnego;

4) przedmiotów wyłączonych z zajęcia z mocy prawa.

W skład masy upadłości wchodzi również cały majątek nabyty przez upadłego po wszczęciu postępowania, lecz masa upadłości nie obejmuje zobowiązań zaciągniętych w celu nabycia i utrzymania tego majątku.

4 Jakie uprawnienia przysługują odpowiednio dłużnikowi i zarządcy?

Syndyk (amministrazione fallimentare) – zarządca (curatore) – ma prawo/obowiązek zarządzać składnikami majątku, sprzedawać je i dzielić zyski między wierzycieli.

Upadły może zostać przesłuchany przez syndyka w celu ujawnienia informacji oraz może kwestionować środki podjęte przez syndyka i przez sędziego-komisarza, ale wyłącznie w przypadku, gdy zostały one podjęte z naruszeniem prawa (a zatem środków tych nie można zakwestionować wyłącznie ze względów praktycznych).

5 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było dokonać potrącenia wierzytelności?

Każdy, kto jest zobowiązany do zapłaty syndykowi określonej kwoty pieniężnej, może dokonać potrącenia wierzytelności (controcredito) w toku tego samego postępowania, ale wyłącznie w przypadku, gdy wierzytelności te powstały przed wszczęciem postępowania.

6 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na obowiązujące umowy, których stroną jest dłużnik?

Syndyk może podjąć decyzję, czy należy kontynuować wykonywanie umów obowiązujących w chwili wszczęcia postępowania upadłościowego czy też należy je rozwiązać.

7 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na postępowania wszczęte przez poszczególnych wierzycieli (z wyłączeniem zawisłych spraw sądowych)?

Wierzyciele mogą podejmować czynności prawne po wszczęciu postępowania upadłościowego wyłącznie w przypadku, gdy syndyk dopuści się zaniechania, tj. (świadomie lub wskutek niedbalstwa) nie dokona danej czynności.

8 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na dalsze rozpoznanie sprawy sądowej zawisłej w momencie wszczęcia postępowania upadłościowego?

Jedynie syndyk jest uprawniony do prowadzenia postępowanie wszczętego przez wierzyciela przeciwko osobie, w odniesieniu do której sąd ogłosił następnie upadłość.

9 Czym charakteryzuje się co do zasady udział wierzycieli w postępowaniu upadłościowym?

Rada wierzycieli, w której skład wchodzi trzech lub pięciu wierzycieli, posiada szeroko zakrojone uprawnienia obejmujące:

– zatwierdzanie transakcji, ugód, cofnięcie pozwu, uznanie praw osób trzecich, wykreślenie hipoteki, zwrot przedmiotu zastawu, zniesienie zabezpieczenia, przyjmowanie spadków i darowizn oraz wszelkie inne czynności przekraczające zwykły zarząd;

– występowanie do sądu z wnioskiem o odwołanie syndyka;

– zatwierdzenie planu likwidacji;

– upoważnienie syndyka do wykonywania umów obowiązujących w dniu ogłoszenia upadłości;

– uczestniczenie w sporządzaniu spisu inwentarza majątku upadłego;

– uzyskiwanie dostępu do wszystkich dokumentów związanych z postępowaniem;

– upoważnianie syndyka do wyłączenia z masy upadłości lub do zaniechania likwidacji jednego składnika majątku lub większej liczby składników majątku, jeżeli ich likwidacja wydaje się rażąco krzywdząca;

– zwracanie się do sędziego-komisarza o wstrzymanie sprzedaży składników majątku.

Poza wymienionymi powyżej czynnymi uprawnieniami administracyjnymi rada wierzycieli formułuje również opinie dotyczące środków podejmowanych przez sędziego-komisarza lub przez sąd, mianowicie:

– upoważnia wierzycieli (zastawników) do sprzedaży składników majątku stanowiących przedmiot zastawu (pegno);

– upoważnia sędziego-komisarza do dalszego prowadzenia przedsiębiorstwa (rada wierzycieli musi wyrazić pozytywną opinię na temat dalszego prowadzenia przedsiębiorstwa);

– upoważnia sędziego-komisarza do wydzierżawienia przedsiębiorstwa (rada wierzycieli musi wyrazić pozytywną opinię na temat dzierżawy).

10 W jaki sposób zarządca może wykorzystać aktywa masy upadłości dłużnika lub nimi rozporządzać?

Syndyk może (po uzyskaniu uprzedniej zgody):

– nadal prowadzić przedsiębiorstwo;

– wydzierżawić przedsiębiorstwo;

– sprzedać wszystkie składniki majątku w celu dokonania podziału zysków między wierzycieli;

– odstąpić od sprzedaży składników majątku o niskiej wartości.

11 Jakie wierzytelności mogą być zgłoszone do masy upadłości dłużnika oraz w jaki sposób traktuje się roszczenia powstałe po wszczęciu postępowania upadłościowego?

Każdy wierzyciel może wystąpić do sądu o ogłoszenie upadłości dłużnika. Nie jest konieczne, aby wierzyciel uzyskał tytuł egzekucyjny; istotne jest natomiast przedstawienie dowodów z dokumentów na poparcie roszczenia.

Wszyscy wierzyciele (w tym ci, którzy wystąpili o ogłoszenie upadłości, a sąd przychylił się do ich wniosku) muszą zgłosić swoje wierzytelności po wszczęciu postępowania upadłościowego.

12 Jakie zasady obowiązują przy zgłaszaniu, weryfikacji i uznaniu wierzytelności?

Przy zgłaszaniu wierzytelności nie istnieje przymus adwokacki.

Do zgłoszenia należy załączyć dowody z dokumentów na poparcie roszczenia i należy dokonać go drogą elektroniczną (za pośrednictwem certyfikowanej poczty elektronicznej).

13 Jakie zasady obowiązują przy podziale funduszów masy upadłości? W jaki sposób ustala się hierarchę roszczeń i praw wierzycieli?

Zyski ze sprzedaży składników majątku zostają podzielone między wszystkich wierzycieli stosownie do ich pozycji w kolejności zaspokajania wierzytelności. W przypadku wielu roszczeń prawo określa, które roszczenia są uprzywilejowane (roszczenia zabezpieczone hipoteką lub zastawem, ogólne lub szczególne roszczenia uprzywilejowane) w stosunku do części lub całości majątku.

Jeżeli (jak ma to miejsce w większości przypadków) zyski z likwidacji masy upadłości okażą się niewystarczające do zaspokojenia wszystkich wierzytelności, uzyskane środki zostaną podzielone nie proporcjonalnie do kwoty wierzytelności, ale zgodnie z kolejnością zaspokajania wierzytelności określoną w kodeksie cywilnym.

14 Jakie są przesłanki oraz skutki zakończenia postępowania upadłościowego (w szczególności w drodze układu)?

Postępowanie upadłościowe zostaje zakończone, gdy:

– nie zostaną zgłoszone żadne wierzytelności;

– wszystkie wierzytelności zostaną zaspokojone;

– wszystkie zyski ze sprzedaży majątku zostaną podzielone;

– zostanie potwierdzone, że nie pozostały składniki majątku, które można byłoby sprzedać, ani inne kwoty do odzyskania.

Po zakończeniu postępowania upadłościowego upadły uzyskuje na nowo zdolność procesową oraz może nabywać składniki majątku, które nie podlegają już zajęciu przez syndyka.

Postępowanie o zatwierdzenie układu z wierzycielami zostaje zakończone, gdy zawarta umowa między dłużnikiem a wierzycielami zostanie zatwierdzona, przy czym jeżeli umowa wymaga sprzedaży składników majątku (concordato liquidatorio), postępowanie jest kontynuowane w celu ich sprzedaży i zostanie zakończone z chwilą sprzedaży wszystkich składników majątku i podziału zysków z tej sprzedaży między wierzycieli.

Po zamknięciu postępowania o zatwierdzenie układu upadły zostaje zwolniony z długu.

15 Jakie prawa przysługują wierzycielom po zakończeniu postępowania upadłościowego?

Po zakończeniu postępowania upadłościowego wierzyciele mogą wytoczyć przeciwko dłużnikowi powództwo w celu odzyskania niezaspokojonego długu (tj. części długu, która nie została spłacona przez syndyka), chyba że dłużnik został zwolniony z długu – w takiej sytuacji wierzycielom nie przysługują żadne roszczenia przeciwko upadłemu.

Po zawarciu układu z wierzycielami wierzycielom nie przysługują żadne roszczenia przeciwko dłużnikowi. Jeżeli jednak dłużnik nie wykona swoich zobowiązań, wierzyciele mogą wystąpić o uchylenie układu; wniosek musi zostać złożony w ciągu roku.

16 Kto ponosi koszty postępowania upadłościowego łącznie z poniesionymi wydatkami?

Koszty postępowania upadłościowego są zaspokajane w toku samego postępowania i są pokrywane z zysków ze sprzedaży majątku.

Jeżeli nie ma żadnego majątku, wynagrodzenie syndyka i poniesione przez niego koszty pokrywa się z budżetu państwa.

17 Jakie są zasady dotyczące nieważności, zaskarżania lub względnej bezskuteczności czynności prawnych dokonanych ze szkodą dla ogółu wierzycieli?

Czynności prawne podjęte przez upadłego przed wszczęciem postępowania upadłościowego mogą zostać uznane za nieważne, jeżeli upadły dokonał ich w określonym czasie (rok lub sześć miesięcy) przed wszczęciem postępowania.

Czynności prawne dokonane przez upadłego po wszczęciu postępowania upadłościowego są nieważne.

Czynności przekraczające zwykły zarząd podjęte w trakcie zawierania układu z wierzycielami i bez zgody sądu są nieważne.


Za wersję tej strony w języku danego kraju odpowiada właściwy punkt kontaktowy Europejskiej Sieci Sądowej (EJN). Tłumaczenie zostało wykonane przez służby Komisji Europejskiej. Jeżeli właściwy organ krajowy wprowadził jakieś zmiany w wersji oryginalnej, mogły one jeszcze nie zostać uwzględnione w tłumaczeniu. ESS ani Komisja Europejska nie ponoszą odpowiedzialności za wszelkie informacje, dane lub odniesienia zawarte w tym dokumencie. Informacje na temat przepisów dotyczących praw autorskich, które obowiązują w państwie członkowskim odpowiedzialnym za niniejszą stronę, znajdują się w informacji prawnej.

Ostatnia aktualizacja: 14/02/2018

Upadłość - Malta

SPIS TREŚCI


1 Wobec jakiego podmiotu można wszcząć postępowanie upadłościowe?

Postępowanie upadłościowe (spółki kapitałowe) i postępowanie w związku z niewypłacalnością (spółki osobowe i przedsiębiorcy)

Zgodnie z prawem krajowym można wyróżnić dwie kategorie podmiotów, w odniesieniu do których można wszcząć postępowanie upadłościowe, tj. spółki handlowe i przedsiębiorców. W odniesieniu do tych dwóch kategorii podmiotów stosuje się różne przepisy. Do spółek handlowych zaliczamy spółki jawne (partnerships en nom collectif), spółki komandytowe (partnerships en commandite) oraz spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

Postępowanie upadłościowe można wszcząć przeciwko wszystkim wymienionym powyżej kategoriom osób (fizycznych i prawnych), jednak w takim przypadku zastosowanie będą miały odmienne procedury, zasady i przepisy. Postępowanie w związku z niewypłacalnością (rozdział 13 Zbioru praw Malty) można bowiem wszcząć przeciwko spółkom jawnym i spółkom komandytowym oraz przeciwko przedsiębiorcom. Do celów postępowania w związku z niewypłacalnością spółki jawne i spółki komandytowe uznaje się za przedsiębiorców. Termin „przedsiębiorca” został zdefiniowany w rozdziale 13 i oznacza dowolną osobę, która – z racji wykonywanego zawodu – prowadzi we własnym imieniu działalność gospodarczą; termin ten obejmuje również wszelkiego rodzaju spółki handlowe.

Postępowanie restrukturyzacyjne (przywrócenie rentowności spółki)

Wobec spółek kapitałowych można wszcząć postępowanie restrukturyzacyjne w trybie art. 327–329B rozdziału 386 – ustawa o spółkach z 1995 r.

2 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było wszcząć postępowanie upadłościowe?

Postępowanie upadłościowe (spółki kapitałowe)

Spółka kapitałowa, która nie jest w stanie regulować swoich zobowiązań, może – na podstawie stosownej uchwały zgromadzenia wspólników lub rady dyrektorów bądź na wniosek dowolnego z jej obligatariuszy, wierzyciela lub wierzycieli bądź udziałowca lub udziałowców odpowiedzialnych z racji częściowo opłaconych udziałów – wystąpić do sądu o rozwiązanie spółki, a następnie o przeprowadzenie jej likwidacji. W tym kontekście należy spełnić następujące warunki określone w art. 214 ust. 2 lit. a) ppkt (ii) rozdziału 386.

Spółkę kapitałową uznaje się za niezdolną do regulowania swoich zobowiązań:

a) jeżeli wymagalne zadłużenie spółki pozostało w całości lub częściowo niespłacone po upływie dwudziestu czterech tygodni od dnia wykonania skierowanego przeciwko spółce tytułu wykonawczego z wykorzystaniem dowolnego środka egzekucyjnego wskazanego w art. 273 kodeksu organizacji i postępowania cywilnego; lub

b) jeżeli zostanie udowodnione w sposób zadowalający dla sądu, że spółka nie jest w stanie regulować swoich zobowiązań, w tym również zobowiązań warunkowych i przyszłych.

Sąd zapewni stronom możliwość przedstawienia argumentów, po czym rozstrzygnie, czy istnieją przesłanki ogłoszenia upadłości – jeżeli tak, sąd nakaże rozwiązanie spółki, a za datę ogłoszenia upadłości spółki zostanie uznana data wniesienia do sądu wniosku w trybie art. 223 rozdziału 386.

W okresie między wydaniem przez sąd postanowienia o rozwiązaniu spółki w przypadku upadłości a wniesieniem do sądu wniosku o ogłoszenie upadłości sąd może w dowolnym momencie powołać zarządcę tymczasowego i powierzyć mu obowiązek zarządzania majątkiem lub działalnością spółki, w zależności od uprawnień przyznanych mu przez sąd w postanowieniu, na mocy którego został on powołany. Zarządca tymczasowy pełni swoją funkcję do chwili wydania postanowienia o likwidacji lub do chwili oddalenia wniosku o przeprowadzenie likwidacji, chyba że zrezygnuje on z pełnienia powierzonej mu funkcji lub zostanie odwołany przez sąd z uzasadnionych przyczyn przed upływem tego terminu.

Upadłość – dobrowolna likwidacja z udziałem wierzycieli

Poza sytuacją opisaną powyżej spółka kapitałowa może dobrowolnie poddać się likwidacji, jeżeli członkowie rady dyrektorów spółki uznają, że aktywa spółki są niewystarczające do pokrycia jej zobowiązań – w takim przypadku zostanie zwołane zgromadzenie wierzycieli w celu powołania syndyka masy upadłości (insolvency practitioner) (lub komisji likwidacyjnej), który cieszy się zaufaniem wierzycieli i który będzie odpowiedzialny za przeprowadzenie likwidacji spółki bez konieczności wszczynania postępowania sądowego. Stosowne przepisy w tym zakresie zawiera rozdz. 386 art. 277 i nast.

Postępowanie restrukturyzacyjne (przywrócenie rentowności spółki)

Wniosek do sądu o wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego (w rozumieniu art. 329B, rozdz. 386) może złożyć spółka na podstawie nadzwyczajnej uchwały wspólników, członkowie rady dyrektorów działający na podstawie uchwały rady dyrektorów lub wierzyciele spółki, których wierzytelności stanowią ponad połowę wszystkich wierzytelności spółki, jeżeli spółka nie jest w stanie regulować swoich zobowiązań lub jeżeli istnieje duże prawdopodobieństwo, że nie będzie tego w stanie uczynić. Podobnie jak powyżej, spółkę kapitałową uznaje się za niezdolną do regulowanie swoich zobowiązań:

a) jeżeli wymagalne zadłużenie spółki pozostało w całości lub częściowo niespłacone po upływie dwudziestu czterech tygodni od dnia wykonania skierowanego przeciwko spółce tytułu wykonawczego z wykorzystaniem dowolnego środka egzekucyjnego wskazanego w art. 273 kodeksu organizacji i postępowania cywilnego; lub

b) jeżeli zostanie udowodnione w sposób zadowalający dla sądu, że spółka nie jest w stanie regulować swoich zobowiązań, w tym zobowiązań warunkowe i przyszłych.

Sąd orzeknie, czy daną spółkę należy poddać restrukturyzacji, wydając postanowienie o przywróceniu rentowności spółki w terminie dwudziestu dni roboczych od dnia wniesienia do sądu wniosku o objęcie spraw spółki zarządem na okres wyznaczony przez sąd (obecnie okres ten wynosi rok i może zostać przedłużony o kolejny rok; biorąc jednak pod uwagę przygotowywane zmiany, przewiduje się skrócenie tego okresu do czterech miesięcy z możliwością jego wydłużania o kolejne czteromiesięczne okresy, maksymalnie do dwunastu miesięcy).

Postępowanie w związku z niewypłacalnością (spółki osobowe i przedsiębiorcy)

Każdy wierzyciel, niezależnie od tego, czy jego wierzytelność jest długiem o charakterze handlowym czy długiem innego rodzaju, nawet jeżeli nie stał się on jeszcze wymagalny, może wystąpić o przeprowadzenie postępowania w związku z niewypłacalnością przed Pierwszą Izbą Sądu Cywilnego (First Hall of the Civil Court) w trybie uproszczonym przeciwko dłużnikowi lub jego pełnomocnikowi, wnosząc o wydanie orzeczenia stwierdzającego, że dany dłużnik jest niewypłacalny.

Przesłanką uznania za niewypłacalnego jest wstrzymanie spłaty zadłużenia przez dłużnika. Sąd ogłosi niewypłacalność i powoła co najmniej jednego zarządcę do wykonywania funkcji przypisanych im w kodeksie spółek handlowych (rozdział 13 Zbioru praw Malty).

3 Jakie aktywa należą do masy upadłości? W jaki sposób rozporządza się aktywami, które zostały nabyte przez dłużnika lub zostały na niego przeniesione w toku postępowania upadłościowego?

Postępowanie upadłościowe (spółki kapitałowe) (w tym dobrowolna likwidacja z udziałem wierzycieli)

Likwidacja obejmie wszystkie aktywa spółki w celu pokrycia zobowiązań dłużnika. Nie dokonuje się rozróżnienia między aktywami, które już wcześniej wchodziły w skład majątku dłużnika, a aktywami, które przechodzą na dłużnika po wszczęciu postępowania upadłościowego.

Postępowanie w związku z niewypłacalnością (spółki osobowe i przedsiębiorcy)

W postępowaniu w związku z niewypłacalnością prowadzonym w odniesieniu do przedsiębiorców oraz spółek jawnych i spółek komandytowych w skład majątku podlegającego likwidacji mogą wchodzić wszystkie aktywa, zarówno ruchomości, jak i nieruchomości. Po wydaniu orzeczenia o niewypłacalności upadły zostaje z mocy prawa pozbawiony możliwości rozporządzania całością swojego majątku, niezależnie od tego, czy majątek ten jest związany z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą, czy też nie, z zastrzeżeniem prawa do zachowania niezbędnych środków utrzymania.

Składniki majątku wchodzą w posiadanie zarządcy, który ma z kolei prawo do ich sprzedaży lub do przeniesienia praw do tych składników majątku za zgodą sądu. Łatwo psujące się składniki majątku upadłego sprzedaje się za pośrednictwem licencjonowanego licytatora po uzyskaniu zgody sądu.

Uzyskanie zgody sądu jest również konieczne w przypadku towarów niepsujących się i innych składników majątku.

W takich okolicznościach sędzia zleci podjęcie środków, które uzna za najkorzystniejsze z punktu widzenia interesu upadłego i wierzycieli, w stosownych przypadkach upoważniając zarządcę do wznowienia działalności prowadzonej przez upadłego lub do pomnożenia jego aktywów, o ile działania te będą również leżały w interesie wierzycieli.

4 Jakie uprawnienia przysługują odpowiednio dłużnikowi i zarządcy?

Postępowanie upadłościowe (spółki kapitałowe)

Z chwilą orzeczenia przez sąd rozwiązania spółki kapitałowej z uwagi na jej upadłość sąd powołuje syndyka (insolvency practitioner).

Zgodnie z wymogami przewidzianymi w rozdziale 386 syndykiem musi być osoba fizyczna posiadająca uprawnienia adwokata, biegłego rewidenta lub audytora lub osoba zarejestrowana w rejestrze spółek jako właściwa do pełnienia funkcji syndyka.

Kolejne ograniczenie jest związane z faktem, że syndyk nie może sprawować zarządu w odniesieniu do spółki, jeżeli zajmował stanowisko dyrektora lub sekretarza tej spółki lub jeżeli zajmował jakiekolwiek inne stanowisko w tej spółce lub w związku z tą spółką w dowolnym momencie w ciągu czterech lat poprzedzających rozwiązanie spółki.

Sąd dysponuje szeroko zakrojoną swobodą uznania przy wyznaczaniu osoby zobowiązanej do pokrycia wynagrodzenia syndyka. Co do zasady wynagrodzenie syndyka pokrywa się z aktywów spółki. Jeżeli jednak aktywa spółki okażą się niewystarczające, sąd może nakazać dokonanie takiej płatności innym (powiązanym) osobom w sposób określony przez sąd.

Zgodnie z art. 296 rozdz. 386 uprawnienia kadry zarządzającej spółki (członków jej rady dyrektorów i jej sekretarza) wygasają w chwili powołania syndyka, a zatem ani członkowie rady dyrektorów spółki – w tym ich przedstawiciele – ani sekretarz spółki nie będą uprawnieni do podejmowania czynności w imieniu i na rzecz spółki w likwidacji. Syndyk sprawuje pieczę lub kontrolę nad wszystkimi składnikami majątku i wszelkimi prawami, co do których istnieją uzasadnione przesłanki, by przypuszczać, że należą do spółki.

Zgodnie z art. 238 rozdz. 386 po uzyskaniu zgody sądu lub komisji likwidacyjnej syndyk w postępowaniu likwidacyjnym prowadzonym przez sąd jest uprawniony do:

a) wytaczania powództw lub odpowiadania na powództwa lub do działania w imieniu i na rzecz spółki w innych postępowaniach sądowych;

b) prowadzenia działalności spółki w zakresie, w jakim może to być konieczne do zapewnienia jej korzystnej likwidacji;

c) wypłacania wierzycielom środków stosownie do kolejności zaspokajania ich wierzytelności ustalonej zgodnie z przepisami ustawy;

d) zawierania wszelkiego rodzaju ugód lub porozumień z wierzycielami, osobami podającymi się za wierzycieli lub osobami twierdzącymi, że przysługuje im roszczenie – istniejące lub przyszłe, pewne lub warunkowe, uznane lub należne w formie odszkodowania od spółki – lub roszczenie, które może stanowić podstawę do pociągnięcia spółki do odpowiedzialności, oraz do kierowania wszelkich tego rodzaju kwestii do rozstrzygnięcia w postępowaniu arbitrażowym;

e) wzywania udziałowców odpowiedzialnych z racji częściowo opłaconych udziałów likwidowanej spółki lub domniemanych udziałowców do przekazania środków oraz zawierania ugody lub porozumienia w kwestii roszczeń istniejących lub przyszłych, pewnych lub warunkowych, uznanych lub należnych w formie odszkodowania od spółki, zobowiązań i roszczeń spółki istniejących lub domniemanych między spółką a danym udziałowcem odpowiedzialnym z racji częściowo opłaconych udziałów likwidowanej spółki lub domniemanym udziałowcem lub innym dłużnikiem lub domniemanym dłużnikiem oraz we wszelkich innych kwestiach w jakikolwiek sposób powiązanych z aktywami spółki lub likwidacją spółki lub wywierających wpływ na aktywa spółki lub na proces jej likwidacji na uzgodnionych warunkach, a także przyjmowania wszelkiego rodzaju zabezpieczenia z tytułu tego rodzaju wezwań do przekazania środków, pokrycia zadłużenia, wywiązania się z zobowiązań lub spełnienia roszczeń, jak również do umarzania całości tego rodzaju zobowiązań;

f) reprezentowania spółki we wszystkich kwestiach i podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do przeprowadzenia likwidacji spółki i podziału składników jej majątku.

Ponadto sąd może – w przypadku niepowołania komisji likwidacyjnej – przyznać syndykowi prawo do wykonywania uprawnień wskazanych w lit. a) lub b) powyżej bez uprzedniego uzyskania zgody sądu.

Co do zasady syndyk w postępowaniu likwidacyjnym prowadzonym przez sąd jest uprawniony do:

a) sprzedaży ruchomości i nieruchomości spółki, w tym wszelkich przysługujących jej praw, w drodze publicznej licytacji lub w drodze umowy prywatnej oraz przeniesienia prawa własności do części lub całości majątku spółki;

b) podejmowania wszelkich czynności i sporządzania – w imieniu i na rzecz spółki – wszelkich aktów, pokwitowań i innych dokumentów;

c) pozyskiwania wszelkich niezbędnych środków pieniężnych pod zabezpieczenie majątku spółki;

d) ustanawiania pełnomocnika w celu działania w jego imieniu w charakterze syndyka do określonych celów.

Korzystanie przez syndyka z uprawnień przewidzianych w niniejszym artykule w postępowaniu likwidacyjnym prowadzonym przez sąd podlega kontroli ze strony sądu, przy czym każdy wierzyciel lub wspólnik odpowiedzialny z racji częściowo opłaconych udziałów likwidowanej spółki może zwrócić się do sądu w kwestii jakiekolwiek faktycznego lub potencjalnego wykonania któregokolwiek z tych uprawnień.

W okresie przejściowym między wydaniem przez sąd postanowienia o rozwiązaniu spółki w postępowaniu upadłościowym a wniesieniem do sądu wniosku o ogłoszenie upadłości, jeżeli sąd powołał zarządcę tymczasowego, uprawnienia członków kadry kierowniczej spółki wygasają w zakresie, w jakim sąd powierzy takiemu zarządcy obowiązek zarządzania majątkiem lub działalnością spółki, w zależności od uprawnień przyznanych mu przez sąd w postanowieniu, na podstawie którego powołano zarządcę tymczasowego.

Postępowanie restrukturyzacyjne (przywrócenie rentowności spółki)

Jeżeli chodzi o przepisy art. 329B ust. 6 lit. a), rozdz. 386, w okresie, w którym obowiązuje postanowienie o przywróceniu rentowności (restrukturyzacji), spółka kapitałowa kontynuuje swoją zwykłą działalność pod nadzorem nadzorcy szczególnego (special controller).

Nadzorca szczególny musi być osobą fizyczną, co do której sąd potwierdzi, że dysponuje ona udokumentowanymi kwalifikacjami i doświadczeniem w zarządzaniu przedsiębiorstwami, jest kompetentna do objęcia tej funkcji i wyraża zgodę na jej objęcie, a także stwierdzi brak konfliktu interesów w związku z jej powołaniem.

Wynagrodzenie nadzorcy szczególnego pokrywa spółka. W postanowieniu o powołaniu nadzorcy szczególnego sąd wyznacza termin nieprzekraczający dziesięciu dni roboczych od dnia wydania postanowienia o przywróceniu rentowności spółki kapitałowej, w którym spółka musi wnieść określoną kwotę pieniężną do sądu lub zapewnić inną stosowną gwarancję lub inne odpowiednie rozwiązanie, które sąd uzna za wystarczające do pokrycia wynagrodzenia nadzorcy szczególnego oraz opłat związanych z jego powołaniem.

Z chwilą powołania nadzorcy szczególnego zawiesza się wszelkie uprawnienia przysługujące spółce zgodnie z jakimikolwiek przepisami prawa lub zgodnie z postanowieniami jej aktu założycielskiego i statutu lub umowy spółki, chyba że nadzorca szczególny udzieli zgody na wykonywanie takich uprawnień przez spółkę; zgoda taka może mieć charakter ogólny albo może dotyczyć ściśle określonych uprawnień. W braku takiej zgody nadzorcy szczególnemu przysługują wszystkie wspomniane powyżej uprawnienia.

Co do zasady nadzorca szczególny jest uprawniony do:

a) sprawowania pieczy lub kontroli nad wszystkimi składnikami majątku spółki kapitałowej, co oznacza, że staje się on odpowiedzialny za zarządzanie i sprawowanie nadzoru nad czynnościami podejmowanymi przez spółkę, jej działalnością gospodarczą i składnikami jej majątku;

b) odwoływania – po uprzednim poinformowaniu sądu – dowolnego dyrektora spółki i powoływania dowolnej osoby fizycznej na stanowisko osoby zarządzającej spółką;

c) zatrudniania osób w celu świadczenia usług operacyjnych lub administracyjnych i obciążania spółki kosztami związanymi z koniecznością pokrycia wynagrodzenia tych osób oraz kosztów związanych z ich zatrudnieniem; oraz

d) zwoływania wszelkich zgromadzeń wspólników lub wierzycieli spółki.

Ponadto po uprzednim uzyskaniu wyraźnej zgody sądu nadzorca szczególny jest uprawniony do:

(i) zaciągania dowolnych zobowiązań obciążających spółkę na okres dłuższy niż sześć miesięcy;

(ii) rozwiązywania stosunku pracy z pracownikami spółki w zakresie, w jakim uzna to za konieczne do zapewnienia kontynuowania działalności przez spółkę w całości lub części.

Postępowanie w związku z niewypłacalnością (spółki osobowe i przedsiębiorcy)

Jak wyjaśniono powyżej, w odniesieniu do przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą we własnym imieniu oraz spółek osobowych prawem właściwym są przepisy tytułu kodeksu spółek handlowych dotyczącego niewypłacalności.

Jeżeli chodzi o uprawnienia zarządcy w postępowaniu w związku z niewypłacalnością, zarządcę takiego określa się mianem „administratora” (curator). Termin ten odnosi się do osoby lub osób, które sąd uzna za kompetentne do rzetelnego wywiązywania się z obowiązków związanych z pełnieniem tej funkcji, przy czym administratorem może być również krewny upadłego lub jego wierzyciel.

Administrator w ramach wykonywania swoich obowiązków przejmuje cały majątek upadłego oraz wszelkiego rodzaju prawa przysługujące upadłemu. Ponadto administrator podejmuje wszelkie niezbędne kroki w celu zabezpieczenia praw upadłego wobec jego dłużników, a także dokonuje wpisu w rejestrze publicznym wszelkich zastawów ustanowionych na majątku dłużników upadłego. Administrator odpowiada wobec upadłego za podejmowane przez siebie działania.

Do obowiązków administratora należy również wytaczanie powództw o zapłatę długów należnych upadłemu, ale zgodnie z prawem administratorzy nie mogą zawierać żadnych układów ani kierować żadnych spraw do arbitrażu bez uzyskania pisemnej zgody większości wierzycieli (biorąc pod uwagę wysokość przysługujących im wierzytelności) oraz zezwolenia sędziego.

W terminie miesiąca od wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości administrator sporządza spis inwentarza majątku upadłego.

Każdy wierzyciel ma prawo do wglądu w tego rodzaju spis, a upadły jest zobowiązany do udzielenia pomocy w jego sporządzeniu.

Spis inwentarza zawiera faktyczny wykaz składników majątku upadłego wraz z ich opisem i wyceną.

Administrator nie może rozporządzać majątkiem bez zgody sądu, a całe postępowanie jest poddane kontroli publicznej. Sporządza się wykaz zysków ze sprzedaży dokonanej przez administratora w imieniu upadłego lub spółki osobowej; należy również należycie udokumentować wszystkie rachunki i faktury.

Do uprawnień sądu należy żądanie od administratorów, upadłego i wierzycieli przedstawienia pod przysięgą wszelkich informacji, jakie sąd może uznać za niezbędne.

Jeżeli chodzi o uprawnienia dłużnika (pod tym pojęciem rozumiana jest upadła osoba fizyczna lub spółka osobowa), dłużnik ma prawo nadzorować, czy administrator prowadzi sprawy związane z niewypłacalnością prawidłowo i zgodnie z prawem.

Dłużnik ma prawo do poinformowania sądu o nieprawidłowościach, jeżeli tego rodzaju czynności podejmowane przez administratora nie są zgodne z warunkami ustalonymi w orzeczeniu sądu lub jeżeli jego sprawy są prowadzone w sposób niewłaściwy.

Księgi i dokumentacja upadłego są dostępne do wglądu w każdym czasie, co oznacza również, że dłużnik ma prawo do zapoznawania się z czynnościami podejmowanymi przez administratora powołanego przez sąd, ich kontrolowania i nadzorowania.

Dłużnik jest również uprawniony na mocy prawa do otrzymywania regularnego wsparcia tytułem środków utrzymania, co oznacza, że sąd umożliwi przydzielenie dłużnikowi przez administratora środków pochodzących z jego własnego majątku, które będą stanowiły środki utrzymania dla dłużnika oraz jego rodziny, o ile nie istnieje domniemanie, że upadły działał w sposób nieuczciwy.

5 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było dokonać potrącenia wierzytelności?

Postępowanie upadłościowe i postępowanie restrukturyzacyjne (spółki kapitałowe) / postępowanie w związku z niewypłacalnością (spółki osobowe i przedsiębiorcy)

Zgodnie z rozdziałem 459 wszelkie postanowienie dotyczące nettingu upadłościowego lub wszelkie inne postanowienia umowne przewidujące potrącenie lub kompensowanie kwot należnych od jednej ze stron na rzecz drugiej strony w odniesieniu do kredytów wzajemnych, długów wzajemnych lub innych wzajemnych transakcji lub dotyczące tych kwestii są wykonalne zgodnie z ich warunkami, zarówno przed wystąpieniem stanu niewypłacalności lub ogłoszeniem upadłości, jak i w późniejszym terminie, w odniesieniu do długów wzajemnych, kredytów wzajemnych lub innych wzajemnych transakcji, które zaciągnięto lub przeprowadzono przed wystąpieniem stanu niewypłacalności u jednej ze stron lub ogłoszeniem upadłości przez jedną ze stron, wobec:

a) stron umowy;

b) każdego poręczyciela lub każdej osoby udzielającej zabezpieczenia na rzecz którejkolwiek ze stron umowy;

c) zarządcy, syndyka, administratora, nadzorcy, nadzorcy szczególnego lub jakiegokolwiek innego podmiotu działającego na rzecz którejkolwiek ze stron umowy; oraz

d) wierzycieli stron umowy.

Powyższe zasady nie mają zastosowania do żadnych umów w zakresie nettingu upadłościowego, które zawarto w czasie, w którym druga strona wiedziała lub powinna była wiedzieć o złożeniu wniosku o rozwiązanie i likwidację spółki kapitałowej z powodu upadłości lub o tym, że spółka kapitałowa podjęła kroki formalne zgodnie z prawem właściwym w celu doprowadzenia do jej rozwiązania i likwidacji z powodu upadłości.

Nie mają one również zastosowania wówczas, gdy upadła strona jest osobą fizyczną (a nie przedsiębiorcą) lub spółką handlową inną niż spółka kapitałowa (spółką jawną lub spółką komandytową), a druga strona wiedziała lub powinna była wiedzieć o zdarzeniach o tym samym charakterze, co zdarzenia wskazane w poprzednim akapicie, związanych z upadłą stroną.

Żadnego uprawnienia lub pełnomocnictwa przyznanego w umowie w zakresie wykonania jakiegokolwiek postanowienia dotyczącego nettingu upadłościowego nie można odwołać poprzez złożenie oświadczenia o niewypłacalności lub upadłości przez jakąkolwiek inną stronę umowy.

Rozdział ten stanowi ponadto, że niezależnie od przepisów jakiegokolwiek innego prawa krajowego nic nie ogranicza ani nie opóźnia zastosowania żadnego z postanowień umownych przewidujących potrącenie lub kompensowanie, które w przeciwnym wypadku byłyby skuteczne, lub dotyczących potrącenia lub kompensowania, przy czym żadne orzeczenie wydane przez sąd, żaden warrant, nakaz sądowy ani inne podobne orzeczenie wydane przez sąd lub inny organ ani żadne postępowanie nie wywołują skutków w tym względzie. Niezależnie jednak od postanowień zawartych w niniejszym akapicie żadna przesłanka nie może uniemożliwić zastosowania jakiegokolwiek innego prawa, które sprawiłoby, że kompensowanie lub potrącenie w danym przypadku byłoby nieskuteczne z powodu oszustwa lub z jakichkolwiek innych podobnych względów, ani zapewnić skuteczności kompensowania lub potrącenia, jeżeli jakiekolwiek postanowienie umowy zawartej między zainteresowanymi stronami powodowałoby nieważność kompensowania lub potrącenia z powodu oszustwa lub z jakiegokolwiek innego podobnego względu.

Prawo przewiduje, że strony umowy mogą zgodnie z prawem:

  • uzgodnić dowolny system lub mechanizm, który umożliwiłby im przekształcenie zobowiązania niepieniężnego w zobowiązanie pieniężne o równoważnej wartości oraz wycenę takiego zobowiązania do celów jakiegokolwiek potrącenia lub kompensowania;
  • uzgodnić kurs wymiany lub inną metodę wykorzystywaną do ustalenia kursu wymiany, który będzie stosowany w celu przeprowadzenia wszelkich potrąceń lub dokonania kompensacji, jeżeli kwoty, w stosunku do których należy zastosować potrącenie lub kompensowanie, są wyrażone w różnych walutach, oraz ustalić walutę, w której należy dokonać płatności kwoty netto;
  • uzgodnić, że dowolne transakcje lub inne czynności przeprowadzone zgodnie z jakąkolwiek umową, określone indywidualnie lub przez odniesienie do rodzaju lub klasy transakcji lub czynności, traktowane są jako pojedyncza transakcja lub czynność do celów związanych z postanowieniami umownymi dotyczącymi potrącenia lub kompensowania i że wszystkie tego rodzaju transakcje lub operacje traktowane są jako pojedyncza transakcja lub czynność przeprowadzana przez strony lub ewentualnego zarządcę, syndyka, administratora, nadzorcę lub nadzorcę szczególnego lub inny podmiot działający na rzecz stron oraz dowolny sąd.

6 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na obowiązujące umowy, których stroną jest dłużnik?

Postępowanie upadłościowe (spółki kapitałowe)

Przepisy art. 303 rozdz. 386 przewidują, że przywileje, zastawy (hypothec) lub inne obciążenia, przeniesienie własności lub inne rodzaje rozporządzenia majątkiem lub prawami oraz wszelkie płatności, czynności egzekucyjne lub inne czynności odnoszące się do majątku lub praw dokonane lub przeprowadzone przez spółkę kapitałową lub w stosunku do spółki kapitałowej oraz wszelkie zobowiązania zaciągnięte przez spółkę kapitałową w terminie sześciu miesięcy od dnia rozwiązania spółki kapitałowej uznaje się za nieuczciwe uprzywilejowanie wierzycieli niezależnie od tego, czy tego rodzaju transakcja ma charakter odpłatny, czy nieodpłatny, jeżeli jest to transakcja zawierana poniżej wartości rynkowej lub jeżeli zapewnia ona uprzywilejowanie. W tego rodzaju przypadkach (w przypadku nieuczciwego uprzywilejowania) transakcja jest nieważna.

Zaniżenie wartości definiuje się w następujący sposób:

a) spółka kapitałowa zawiera transakcję poniżej wartości rynkowej, jeżeli:

(i) spółka kapitałowa dokonuje darowizny lub zawiera transakcję na warunkach, zgodnie z którymi nie otrzyma w zamian żadnej zapłaty; lub

(ii) spółka kapitałowa zawiera transakcję, w przypadku której wysokość zapłaty wyrażona w środkach pieniężnych lub w ich odpowiednikach jest znacznie niższa niż wysokość wyrażona w środkach pieniężnych lub w ich odpowiednikach zapłaty uiszczonej przez spółkę kapitałową.

Uprzywilejowanie definiuje się w następujący sposób:

b) spółka kapitałowa uprzywilejowuje osobę, jeżeli:

(i) osoba ta jest jednym z wierzycieli spółki kapitałowej, udziela zabezpieczenia lub jest gwarantem w odniesieniu do jakichkolwiek długów spółki kapitałowej lub innych ciążących na niej zobowiązań; oraz

(ii) spółka kapitałowa podejmuje wszelkie czynności lub zezwala na podjęcie wszelkich czynności, których skutek w obydwu sytuacjach polega na zapewnieniu tej osobie pozycji, która w przypadku likwidacji spółki kapitałowej z powodu upadłości byłaby korzystniejsza niż pozycja, w jakiej osoba ta znalazłaby się w braku działania lub zaniechania.

Wyjątek od powyższego stanowi sytuacja, w której osoba, na rzecz której dokonano, przeprowadzono lub zrealizowano transakcję, udowodni, że nie wiedziała ani nie miała powodu, by przypuszczać, że spółka kapitałowa zostanie rozwiązana z powodu upadłości.

Nie istnieje żaden przepis z wyjątkiem powyższego, który miałby bezpośredni skutek dla umów.

Postępowanie restrukturyzacyjne (przywrócenie rentowności spółki)

Żadne przepisy doraźne (ad-hoc enactments) nie regulują skutków postępowania restrukturyzacyjnego w odniesieniu do umów.

Postępowanie w związku z niewypłacalnością (spółki osobowe i przedsiębiorcy)

Zgodnie z kodeksem spółek handlowych, w szczególności z jego art. 485, każdą czynność polegającą na przeniesieniu tytułu własności lub każde zaciągnięte zobowiązanie lub odrzucenie spadku dokonane przez upadłego pod tytułem darmym lub odpłatnym, których celem jest oszukanie wierzycieli, można unieważnić.

W przeciwieństwie do ustawy o spółkach kapitałowych kodeks spółek handlowych nie określa terminu, jaki został wskazany w art. 303, rozdz. 386 Zbioru praw Malty.

Jeżeli w wymienionych powyżej przypadkach zostanie udowodnione, że upadły wiedział o istnieniu okoliczności dających podstawy do złożenia oświadczenia o niewypłacalności, czynności takie można unieważnić.

7 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na postępowania wszczęte przez poszczególnych wierzycieli (z wyłączeniem zawisłych spraw sądowych)?

Postępowanie upadłościowe (spółki kapitałowe)

Po wszczęciu postępowania upadłościowego (rozwiązanie spółki kapitałowej orzeczeniem sądowym z powodu upadłości) nie można wytaczać powództw ani wszczynać postępowań (zakaz wszczynania postępowań) przeciwko spółce kapitałowej ani w odniesieniu do jej majątku, chyba że za zgodą sądu oraz na warunkach ustalonych przez sąd. Prawo nie określa, w których sprawach sąd zezwoliłby na wytoczenie powództwa lub kontynuowanie postępowania sądowego przez wierzyciela, jednak co do zasady w toku postępowania upadłościowego majątkiem spółki kapitałowej zarządza się w zorganizowany sposób na korzyść wszystkich wierzycieli i poszczególni wierzyciele nie powinni mieć możliwości uzyskania korzyści poprzez wytoczenie powództwa przeciwko spółce.

Postępowanie restrukturyzacyjne (przywrócenie rentowności spółki)

Prawo krajowe przewiduje możliwość zawieszenia postępowania restrukturyzacyjnego (w sprawie przywrócenia rentowności spółki kapitałowej). Przepisy art. 329B ust. 4 rozdz. 386 stanowią, że po złożeniu wniosku o restrukturyzację (o przywrócenie rentowności spółki kapitałowej), o ile go nie oddalono, lub w toku procedury w przywracania rentowności spółki kapitałowej:

a) zawiesza się wszelkie wnioski o likwidację oczekujące na rozpoznanie oraz możliwość składania nowych wniosków;

b) nie można wydać ani wykonać żadnego orzeczenia o rozwiązaniu i wynikającej z niego likwidacji spółki kapitałowej;

c) zawiesza się egzekucję roszczeń o charakterze pieniężnym wobec spółki kapitałowej oraz naliczanie od nich jakichkolwiek odsetek;

d) w okresie trwania umowy najmu żaden wynajmujący ani inna osoba, na rzecz której płatny jest czynsz, nie może skorzystać z prawa do rozwiązania umowy najmu w odniesieniu do pomieszczeń wynajmowanych spółce kapitałowej w związku z niewypełnianiem przez spółkę kapitałową jakiegokolwiek warunku umowy najmu tych pomieszczeń, chyba że za zgodą sądu oraz pod warunkami, jakie sąd uzna za właściwe;

e) nie można podjąć żadnych kroków w celu wykonania zabezpieczenia ustanowionego na majątku spółki kapitałowej lub przywrócenia posiadania rzeczy znajdujących się w posiadaniu spółki kapitałowej na mocy umowy najmu z opcją zakupu, chyba że za zgodą sądu oraz pod warunkami, jakie sąd uzna za właściwe;

f) nie można zastosować żadnego środka służącego zabezpieczeniu interesu prawnego ani środka egzekucyjnego wskazanego w rozdziale 16 kodeksu organizacji i postępowania cywilnego w stosunku do spółki kapitałowej lub jej majątku, chyba że za zgodą sądu oraz pod warunkami, jakie sąd uzna za właściwe;

oraz

g) nie można wszcząć ani kontynuować postępowania sądowego przeciwko spółce kapitałowej lub w odniesieniu do jej majątku, chyba że za zgodą sądu oraz pod warunkami, jakie sąd uzna za właściwe.

Postępowanie w związku z niewypłacalnością (spółki osobowe i przedsiębiorcy)

Zgodnie z rozdz. 13 art. 500 w toku postępowania w związku z niewypłacalnością prowadzonemu przeciwko przedsiębiorcy lub spółce osobowej po powołaniu administratora przez sąd wszystkie powództwa wytoczone przeciwko osobie i majątkowi upadłego można wytaczać tylko przeciwko administratorowi/administratorom, a nie przeciwko samemu upadłemu lub upadłej spółce osobowej.

Wierzyciel ma prawo dowiedzieć się, sprawdzić i zweryfikować, w jaki sposób administrator prowadzi sprawy upadłego, a także wystąpić do sądu w przypadku naruszenia jego praw przez administratora/administratorów.

W toku postępowania restrukturyzacyjnego sąd może wedle własnego uznania wydać postanowienie tymczasowe w celu zapewnienia czasu potrzebnego na poprawę sytuacji upadłego / spółki osobowej.

W przeciwieństwie jednak do postępowania dotyczącego przywrócenia rentowności spółki kapitałowej wierzyciele wciąż mogą wytaczać powództwa przeciwko administratorowi reprezentującemu upadłego przedsiębiorcę lub upadłą spółkę osobową.

8 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na dalsze rozpoznanie sprawy sądowej zawisłej w momencie wszczęcia postępowania upadłościowego?

Postępowanie upadłościowe (spółki kapitałowe)

Po wszczęciu postępowania upadłościowego (rozwiązanie spółki kapitałowej orzeczeniem sądowym z powodu upadłości) nie można kontynuować żadnego powództwa ani postępowania (nakaz zawieszenia) przeciwko spółce kapitałowej lub w odniesieniu do jej majątku, chyba że za zgodą sądu oraz na warunkach ustalonych przez sąd. Prawo nie określa, w których sprawach sąd zezwoliłby na wytoczenie powództwa lub kontynuowanie postępowania sądowego przez wierzyciela, jednak co do zasady w toku postępowania upadłościowego majątkiem spółki kapitałowej zarządza się w zorganizowany sposób na korzyść wszystkich wierzycieli i poszczególni wierzyciele nie powinni mieć możliwości uzyskania korzyści poprzez wytoczenie powództwa przeciwko spółce.

Postępowanie restrukturyzacyjne (przywrócenie rentowności spółki)

Prawo krajowe przewiduje możliwość zawieszenia postępowania restrukturyzacyjnego (w sprawie przywrócenia rentowności spółki kapitałowej). Przepisy art. 329B ust. 4 rozdz. 386 stanowią, że po złożeniu wniosku o restrukturyzację (o przywrócenie rentowności spółki kapitałowej), o ile go nie oddalono, lub w toku procedury przywracania rentowności spółki kapitałowej:

a) zawiesza się wszelkie wnioski o likwidację oczekujące na rozpoznanie oraz możliwość składania nowych wniosków;

b) nie można wydać ani wykonać żadnego orzeczenia o rozwiązaniu i wynikającej z niego likwidacji spółki kapitałowej;

c) zawiesza się egzekucję roszczeń o charakterze pieniężnym wobec spółki kapitałowej oraz naliczanie od nich jakichkolwiek odsetek;

d) w okresie trwania umowy najmu żaden wynajmujący ani inna osoba, na rzecz której płatny jest czynsz, nie może skorzystać z prawa do rozwiązania umowy najmu w odniesieniu do pomieszczeń wynajmowanych spółce kapitałowej w związku z niewypełnianiem przez spółkę kapitałową jakiegokolwiek warunku umowy najmu tych pomieszczeń, chyba że za zgodą sądu oraz pod warunkami, jakie sąd uzna za właściwe;

e) nie można podjąć żadnych kroków w celu wykonania zabezpieczenia ustanowionego na majątku spółki kapitałowej lub przywrócenia posiadania rzeczy znajdujących się w posiadaniu spółki kapitałowej na mocy umowy najmu z opcją zakupu, chyba że za zgodą sądu oraz pod warunkami, jakie sąd uzna za właściwe;

f) nie można zastosować żadnego środka służącego zabezpieczeniu interesu prawnego ani środka egzekucyjnego wskazanego w rozdziale 16 kodeksu organizacji i postępowania cywilnego w stosunku do spółki kapitałowej lub jej majątku, chyba że za zgodą sądu oraz pod warunkami, jakie sąd uzna za właściwe;

oraz

g) nie można wszcząć ani kontynuować postępowania sądowego przeciwko spółce kapitałowej lub w odniesieniu do jej majątku, chyba że za zgodą sądu oraz pod warunkami, jakie sąd uzna za właściwe.

Postępowanie w związku z niewypłacalnością (spółki osobowe i przedsiębiorcy)

W przepisach prawa krajowego zawartych w kodeksie spółek handlowych nie przewidziano żadnej możliwości zawieszenia postępowania. Na wniosek administratora można jednak zwrócić się do sądu, aby wniesiony do sądu wniosek został rozpoznany przez tego samego sędziego, który prowadzi postępowanie w związku z niewypłacalnością, w celu zapewnienia sędziemu możliwości zarządzania sprawami upadłego i prowadzenia spraw upadłego, w celu ochrony praw i obowiązków upadłego oraz w celu zapewnienia rozpoznania sprawy i wydania postanowienia w kwestii praw, o których mowa we wniosku wniesionym przez wierzyciela.

9 Czym charakteryzuje się co do zasady udział wierzycieli w postępowaniu upadłościowym?

Postępowanie upadłościowe (spółki kapitałowe)

Wierzyciele mogą przystępować do postępowania upadłościowego, jeżeli uprawdopodobnią interes prawny i wówczas będą mogli zgłaszać twierdzenia w postępowaniu przed sądem.

O toczącym się postępowaniu wierzycieli informuje zarządca, który zwołuje również zgromadzenia, podczas których mogą oni przedstawiać swoje opinie w sprawie.

Postępowanie restrukturyzacyjne (przywrócenie rentowności spółki)

Przepisy rozdz. 386 art. 329B stanowią wyraźnie, że zarówno sąd, jak i nadzorca szczególny są zobowiązani m.in. do działania w najlepszym interesie wierzycieli.

Nadzorca szczególny jest również zobowiązany do zwołania zgromadzenia wierzycieli, z których pierwsze musi się odbyć najpóźniej w terminie miesiąca od daty powołania nadzorcy.

Podczas takich zgromadzeń nadzorca szczególny jest zobowiązany do powołania wspólnej rady wierzycieli i wspólników spółki, która będzie odpowiedzialna za doradzanie nadzorcy szczególnemu i udzielanie mu wsparcia w zakresie zarządzania sprawami, działalnością i składnikami majątku spółki oraz przy przywracaniu jej rentowności.

Postępowanie w związku z niewypłacalnością (spółki osobowe i przedsiębiorcy)

Wierzyciele mogą przystępować do postępowania w związku z niewypłacalnością, jeżeli uprawdopodobnią interes prawny i wówczas będą mogli zgłaszać twierdzenia w postępowaniu przed sądem.

O toczącym się postępowaniu wierzycieli informuje administrator, który zwołuje również zgromadzenia, podczas których mogą oni przedstawiać swoje opinie w sprawie.

Wierzyciele są również uprawnieni do głosowania w sprawie zaproponowanego planu podziału – zatwierdzenie planu wymaga uzyskania zgody wierzycieli, których wierzytelności wynoszą trzy czwarte wszystkich wierzytelności i którzy udowodnili swoje roszczenie.

10 W jaki sposób zarządca może wykorzystać aktywa masy upadłości dłużnika lub nimi rozporządzać?

Postępowanie upadłościowe (spółki kapitałowe)

Zarządca może sprzedać składniki majątku spółki, uzyskując najkorzystniejszą ofertę dla spółki.

Postępowanie restrukturyzacyjne (przywrócenie rentowności spółki)

Nadzorca szczególny może zbyć składniki majątku spółki wyłącznie po uzyskaniu wyraźnej zgody sądu lub zgodnie z planem przywracania rentowności zatwierdzonym następnie przez sąd z poprawkami lub bez poprawek. Sąd każdorazowo określi lub zatwierdzi metodę zbycia składników majątku spółki.

Postępowanie w związku z niewypłacalnością (spółki osobowe i przedsiębiorcy)

W toku postępowania w związku z niewypłacalnością administrator zbywa składniki majątku spółki, uzyskując najkorzystniejszą ofertę dla spółki, po uzyskaniu zgody sądu.

Przy przywracaniu rentowności spółki osobowej lub upadłego zgodnie z rozdz. 13 art. 498 administrator musi przestrzegać postanowień planu przywracania rentowności, przy czym sędzia dysponuje szeroko zakrojoną swobodą uznania przy zarządzaniu podjęcia takich działań, jakie uzna za najkorzystniejsze, biorąc pod uwagę interes upadłego i wierzycieli.

Wierzyciel może jednak wyrazić sprzeciw wobec takiej swobody uznania sędziego, jeżeli uprawdopodobni, że zarządzone działania nie leżą w interesie wierzycieli.

11 Jakie wierzytelności mogą być zgłoszone do masy upadłości dłużnika oraz w jaki sposób traktuje się roszczenia powstałe po wszczęciu postępowania upadłościowego?

Postępowanie upadłościowe (spółki kapitałowe)

Nie dokonuje się żadnego rozróżnienia między roszczeniami wniesionymi po wszczęciu postępowania upadłościowego a roszczeniami istniejącymi przed wszczęciem tego postępowania. Jeżeli w toku postępowania upadłościowego okaże się jednak, że składniki majątku spółki są niewystarczające do pokrycia jej zobowiązań, sąd może wydać postanowienie w sprawie kolejności pokrywania z majątku spółki kosztów, opłat i wydatków poniesionych w związku z rozwiązaniem i likwidacją spółki – w takim przypadku sąd uwzględnia następującą ogólną kolejność pokrywania kosztów:

a) wydatki należycie naliczone lub poniesione przez syndyka lub zarządcę w związku z zachowaniem, likwidacją lub windykacją jakichkolwiek składników majątku spółki;

b) wszelkie inne wydatki poniesione lub płatności zrealizowane przez syndyka lub z jego upoważnienia, uwzględniając wydatki poniesione lub płatności zrealizowane w związku z prowadzeniem spraw spółki;

c) w stosownych przypadkach, wynagrodzenie zarządcy tymczasowego;

d) koszty poniesione przez wnioskodawcę oraz dowolną inną osobę wskazaną we wniosku, które zostały dopuszczone przez sąd;

e) w stosownych przypadkach, wynagrodzenie specjalnego zarządzającego;

f) wszelkie kwoty należne na rzecz osoby zatrudnionej w celu sporządzenia bilansu likwidacyjnego lub sprawozdania finansowego lub osoby udzielającej wsparcia przy sporządzaniu takiego bilansu lub sprawozdania;

g) wszelkie wskazane w postanowieniu sądu środki na pokrycie kosztów wniesienia wniosku o zwolnienie z obowiązku przekazania bilansu likwidacyjnego lub przedłużenie terminu na przekazanie takiego bilansu;

h) wszelkie niezbędne wydatki poniesione przez zarządcę w toku sprawowanego przez niego zarządu, w tym wszelkie wydatki poniesione przez członków komisji likwidacyjnej lub ich pełnomocników i zatwierdzone przez zarządcę;

i) wynagrodzenie wszelkich osób zatrudnionych przez zarządcę w celu świadczenia jakichkolwiek usług na rzecz spółki kapitałowej zgodnie z wymaganiami lub zezwoleniami zawartymi w rozdziale 386;

j) wynagrodzenie syndyka oraz zarządcy.

Postępowanie restrukturyzacyjne (przywrócenie rentowności spółki)

Nie dotyczy.

Postępowanie w związku z niewypłacalnością (spółki osobowe i przedsiębiorcy)

Nie dokonuje się żadnego rozróżnienia między roszczeniami wniesionymi po wszczęciu postępowania w związku z niewypłacalnością a roszczeniami istniejącymi przed wszczęciem tego postępowania. Jeżeli w toku postępowania w związku z niewypłacalnością okaże się jednak, że składniki majątku spółki są niewystarczające do pokrycia jej zobowiązań, sąd może wydać postanowienie w sprawie kolejności pokrywania z majątku spółki kosztów, opłat i wydatków poniesionych w związku z rozwiązaniem i likwidacją spółki – w takim przypadku sąd uwzględnia następującą ogólną kolejność pokrywania kosztów:

a) wydatki należycie naliczone lub poniesione przez administratora w związku z zachowaniem, likwidacją lub windykacją jakichkolwiek składników majątku spółki;

b) wszelkie inne wydatki poniesione lub płatności zrealizowane przez administratora lub z jego upoważnienia, uwzględniając wydatki poniesione lub płatności zrealizowane w związku z prowadzeniem spraw spółki;

c) w stosownych przypadkach, wynagrodzenie administratora;

d) koszty poniesione przez wnioskodawcę oraz dowolną inną osobę wskazaną we wniosku, które zostały dopuszczone przez sąd;

e) w stosownych przypadkach, wynagrodzenie specjalnego zarządzającego i urzędnika rejestrowego;

f) wszelkie kwoty należne na rzecz osoby zatrudnionej w celu sporządzenia bilansu likwidacyjnego lub sprawozdania finansowego lub osoby udzielającej wsparcia przy sporządzaniu takiego bilansu lub sprawozdania;

g) wszelkie wskazane w postanowieniu sądu środki na pokrycie kosztów wniesienia wniosku o zwolnienie z obowiązku przekazania bilansu likwidacyjnego lub przedłużenie terminu na przekazanie takiego bilansu;

h) wszelkie niezbędne wydatki poniesione przez administratora w toku sprawowanego przez niego zarządu, w tym wszelkie wydatki poniesione przez członków ewentualnej komisji likwidacyjnej lub ich pełnomocników i zatwierdzone przez administratora.

Po pokryciu tych kosztów wierzytelności wierzycieli zabezpieczonych zaspokaja się zgodnie z datą rejestracji ich roszczenia; po zaspokojeniu wierzytelności wszystkich wierzycieli zabezpieczonych zaspokaja się wszystkich pozostałych wierzycieli zgodnie z kolejnością rejestracji. Jeżeli składniki majątku spółki okażą się niewystarczające do zaspokojenia tych ostatnich wierzycieli (wierzycieli niezabezpieczonych), wierzytelności takich wierzycieli będą zaspokajane na zasadzie równorzędności.

12 Jakie zasady obowiązują przy zgłaszaniu, weryfikacji i uznaniu wierzytelności?

Postępowanie upadłościowe (spółki kapitałowe)

Zarządca uznaje roszczenia według własnego uznania. Nie istnieją żadne przepisy szczególne regulujące sposób zgłaszania roszczeń. Należy podkreślić, że ilekroć powołano syndyka jako zarządcę, roszczenia zgłasza się na następującym formularzu:

SYNDYK

adres do doręczeń: MFSA

Notabile Road

Attard, BKR3000

Szczegółowe dane rozwiązanej spółki kapitałowej

1

Firma i numer rejestracyjny

2

Data rozwiązania spółki

Szczegółowe dane wierzyciela

3

Imię i nazwisko / numer rejestracyjny

4

Adres

5

Adres e-mail

6

Nr telefonu stacjonarnego/komórkowego

/

Szczegółowe informacje na temat zadłużenia

7

Całkowita kwota roszczenia, uwzględniając wszelkie nieskapitalizowane odsetki należne na dzień rozwiązania spółki

8

Całkowita kwota nieskapitalizowanych odsetek należnych na dzień rozwiązania spółki

9

Opis pochodzenia długu wraz z wszelkimi istotnymi datami

(w razie konieczności należy dołączyć dodatkowe strony)

10

Szczegółowe informacje o dokumentach lub innych dowodach na poparcie roszczenia (należy załączyć uwierzytelnione odpisy tych dokumentów i kolejno je ponumerować)

(w razie konieczności należy dołączyć dodatkowe strony)

Szczegółowe informacje o (ewentualnym) zabezpieczeniu

11

Opis rodzaju udzielonego/otrzymanego zabezpieczenia

(w razie konieczności należy dołączyć dodatkowe strony)

12

Data udzielenia/otrzymania zabezpieczenia

13

Kwota zabezpieczonego zadłużenia

Oświadczenie wierzyciela

14

Ja, niżej podpisany(-a), niniejszym oświadczam, że informacje zawarte w niniejszym formularzu są – według mojej najlepszej wiedzy – prawdziwe, prawidłowe i kompletne:

Podpis wierzyciela

Imię i nazwisko (zapisane wielkimi literami)

Numer dowodu tożsamości

15

W przypadku składania podpisu w imieniu osoby prawnej należy wypełnić poniższe pole:

W imieniu i na rzecz ____________________________________________________

Numer rejestracji _________________________, działając w charakterze _____________________________.

Jeżeli chodzi o termin na wniesienie tego rodzaju roszczeń, zgodnie z art. 255 rozdz. 386 sąd jest uprawniony do wyznaczenia terminu, w którym wierzyciele muszą udowodnić swoje wierzytelności lub roszczenia – wierzyciele nie będą brani pod uwagę przy dokonywaniu podziału majątku spółki, dopóki nie udowodnią takich wierzytelności.

Postępowanie restrukturyzacyjne (przywrócenie rentowności spółki)

Żadne przepisy doraźne nie regulują skutków postępowania restrukturyzacyjnego w kwestii zgłaszania, weryfikacji i dopuszczania roszczeń.

13 Jakie zasady obowiązują przy podziale funduszów masy upadłości? W jaki sposób ustala się hierarchę roszczeń i praw wierzycieli?

Postępowanie upadłościowe (spółki kapitałowe)

Należy podkreślić, że w odniesieniu do upadłości w prawie maltańskim nie określono w definitywny sposób kolejności zaspokajania wierzycieli, ponieważ przepisy w tym zakresie nie znajdują się w jednym konkretnym akcie prawnym, ale są rozproszone w różnych aktach prawnych. Przepisy regulujące kolejność zaspokajania wierzytelności przedstawiono poniżej.

Przepisy art. 302 rozdz. 386 stanowią, że w przypadku likwidacji spółki kapitałowej, której aktywa są niewystarczające do zaspokojenia jej zobowiązań, prawa wierzycieli zabezpieczonych i niezabezpieczonych oraz kolejność ich zaspokajania regulują aktualnie obowiązujące przepisy.

Przepisy art. 535 rozdz. 13 stanowią również, że kolejność zaspokajania wierzycieli, na rzecz których ustanowiono zastawy, przywileje lub inne obciążenia, regulują aktualnie obowiązujące przepisy.

Zarówno przepisy art. 535 rozdz. 13, jak i art. 302 rozdz. 386 stanowią, że kolejność zaspokajania wierzycieli regulują aktualnie obowiązujące przepisy.

Zgodnie z prawem maltańskim zasada równorzędności jest pośrednio określona w art. 1996 kodeksu cywilnego (rozdział 16 Zbioru praw Malty), który stanowi, że zgodnymi z prawem przesłankami uprzywilejowania jest ustanowienie przywileju, zastawu oraz przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Prawo maltańskie stanowi również, że wierzyciel może w sposób zgodny z prawem podporządkować, odroczyć lub w inny sposób zmodyfikować swoje aktualne lub przyszłe prawa do dochodzenia spłaty wierzytelności, egzekucji wierzytelności oraz prawa do zajmowania określonej pozycji w hierarchii zaspokajania wierzytelności lub dowolne inne podobne istniejące lub przyszłe prawa bądź zrzec się takich praw na rzecz innej osoby. Wierzyciel może dokonać takiego podporządkowania, odroczenia, zrzeczenia się i modyfikacji lub podjąć inne podobne działanie na rzecz dowolnej osoby w drodze jednostronnego oświadczenia woli lub w drodze umowy z tą osobą, którą może być również inny wierzyciel, niezależnie od tego, czy w momencie zawierania takiej umowy lub dokonywania takiego oświadczenia wierzyciel został już ustalony, czy też nie.

Zawarcie umowy prowadzi do zmiany kolejności zaspokajania wierzycieli. W związku z powyższym w braku przywilejów, zastawów lub przypadków przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza dłużnicy będą traktowani w taki sam sposób.

Dlatego też w tym kontekście należy zapoznać się z treścią poszczególnych ustaw szczegółowych, które przyznają uprzywilejowane traktowanie określonym roszczeniom, jak np. ustawa o podatku od wartości dodanej (rozdział 406 Zbioru praw Malty), ustawa o zatrudnieniu i stosunkach pracy (rozdział 452 Zbioru praw Malty) czy ustawa o zabezpieczeniu społecznym (rozdział 318 Zbioru praw Malty).

Art. 62 ustawy o VAT stanowi, że:

„Główny inspektor podatkowy będzie posiadał szczególny przywilej w stosunku do majątku składającego się na działalność gospodarczą osoby, jeżeli chodzi o wszelkie podatki należne od tej osoby zgodnie z przepisami niniejszej ustawy; wspomniany podatek – niezależnie od jakichkolwiek przepisów innych ustaw – musi zostać uiszczony przed długami o jakimkolwiek stopniu uprzywilejowania; nie dotyczy to jednak długu objętego przywilejem ogólnym oraz długu, o którym mowa w art. 2009 lit. a) lub b) kodeksu cywilnego”.

Art. 20 ustawy o zatrudnieniu i stosunkach pracy stanowi, że:

„Niezależnie od przepisów jakiejkolwiek innej ustawy, wszelkie roszczenia pracowników względem pracodawcy dotyczące wypłaty należnego wynagrodzenia za okres maksymalnie trzech ostatnich miesięcy, wypłaty ekwiwalentu z tytułu urlopu przysługującego pracownikowi, a także wypłaty jakiegokolwiek odszkodowania na rzecz pracownika w związku z rozwiązaniem stosunku pracy lub jego wypowiedzeniem stanowią roszczenia uprzywilejowane w odniesieniu do składników majątku pracodawcy, które muszą zostać zaspokojone przed wszelkimi innymi roszczeniami, zarówno uprzywilejowanymi, jak i zabezpieczonymi zastawem:

pod warunkiem że – w każdym przypadku – maksymalna kwota uprzywilejowanego roszczenia nie będzie przekraczała w chwili zgłoszenia roszczenia równowartości minimalnego krajowego wynagrodzenia za pracę należnego za okres sześciu miesięcy”.

Art. 116 ust. 3 ustawy o zabezpieczeniu społecznym stanowi, że:

„Niezależnie od przepisów jakiejkolwiek innej ustawy, roszczenie dyrektora dotyczące dowolnej kwoty należnej z tytułu jakichkolwiek składek klasy pierwszej lub drugiej na mocy niniejszego artykułu stanowi w przypadku składek klasy pierwszej roszczenie uprzywilejowane, którego stopień uprzywilejowania odpowiada stopniowi uprzywilejowania roszczeń pracowników związanych z dochodzeniem wypłaty należnego im wynagrodzenia z majątku pracodawcy, a w przypadku składek klasy drugiej stanowi roszczenie, którego stopień uprzywilejowania odpowiada stopniowi uprzywilejowania roszczeń osoby samozatrudnionej lub prowadzącej działalność na własny rachunek, i musi zostać zaspokojone przed wszelkimi innymi roszczeniami (z wyjątkiem roszczeń dotyczących wynagrodzenia), zarówno uprzywilejowanymi, jak i zabezpieczonymi zastawem”.

Ponadto art. 2088–2095 kodeksu cywilnego szczegółowo regulują hierarchię przywilejów. Stanowią one między innymi, że zadłużenie musi być spłacane zgodnie z kolejnością rejestracji. Zastawy, które zostały zarejestrowane tego samego dnia, będą posiadały taki sam stopień uprzywilejowania.

Jeżeli w toku postępowania upadłościowego okaże się jednak, że składniki majątku spółki są niewystarczające do pokrycia jej zobowiązań, sąd może wydać (i w większości przypadków wyda) postanowienie w sprawie kolejności pokrywania z majątku spółki kosztów, opłat i wydatków poniesionych w związku z rozwiązaniem i likwidacją spółki – w takim przypadku sąd uwzględnia następującą ogólną kolejność pokrywania kosztów:

a) wydatki należycie naliczone lub poniesione przez syndyka lub zarządcę w związku z zachowaniem, likwidacją lub windykacją jakichkolwiek składników majątku spółki;

b) wszelkie inne wydatki poniesione lub płatności zrealizowane przez syndyka lub z jego upoważnienia, uwzględniając wydatki poniesione lub płatności zrealizowane w związku z prowadzeniem spraw spółki;

c) w stosownych przypadkach, wynagrodzenie zarządcy tymczasowego;

d) koszty poniesione przez wnioskodawcę oraz dowolną inną osobę wskazaną we wniosku, które zostały dopuszczone przez sąd;

e) w stosownych przypadkach, wynagrodzenie specjalnego zarządzającego;

f) wszelkie kwoty należne na rzecz osoby zatrudnionej w celu sporządzenia bilansu likwidacyjnego lub sprawozdania finansowego lub osoby udzielającej wsparcia przy sporządzaniu takiego bilansu lub sprawozdania;

g) wszelkie wskazane w postanowieniu sądu środki na pokrycie kosztów wniesienia wniosku o zwolnienie z obowiązku przekazania bilansu likwidacyjnego lub przedłużenie terminu na przekazanie takiego bilansu;

h) wszelkie niezbędne wydatki poniesione przez zarządcę w toku sprawowanego przez niego zarządu, w tym wszelkie wydatki poniesione przez członków komisji likwidacyjnej lub ich pełnomocników i zatwierdzone przez zarządcę;

i) wynagrodzenie wszelkich osób zatrudnionych przez zarządcę w celu świadczenia jakichkolwiek usług na rzecz spółki kapitałowej zgodnie z wymaganiami lub zezwoleniami zawartymi w rozdziale 386;

j) wynagrodzenie syndyka oraz zarządcy.

W toku postępowania upadłościowego zarządca sporządzi sprawozdanie wskazujące kolejność zaspokajania wierzycieli wraz z planem podziału funduszów masy upadłości, które zostaną przedstawione sądowi. Wierzyciele są uprawnieni do zgłaszania uwag, jeżeli nie zgadzają się z treścią takiego sprawozdania, a sąd może zarządzić jego skorygowanie. Sąd ostatecznie zatwierdzi wspomnianą kolejność oraz plan i nakaże zarządcy zaspokojenie roszczeń wierzycieli.

Postępowanie restrukturyzacyjne (przywrócenie rentowności spółki)

Nie dotyczy.

Postępowanie w związku z niewypłacalnością (spółki osobowe i przedsiębiorcy)

Przede wszystkim należy podkreślić, że podział funduszów masy upadłości jest uregulowany głównie w art. 531 kodeksu spółek handlowych oraz w przepisach kodeksu cywilnego, w których ustanawia się kolejność zaspokajania wierzycieli obejmującą wierzycieli, którzy są uprzywilejowani na mocy prawa, oraz tych, których wierzytelność jest zabezpieczona zastawem. Są to wierzyciele zabezpieczeni, których zabezpieczenie wynika z przepisów prawa albo z dokumentu urzędowego oraz których kolejność zaspokajania wynika z daty dokonania takiej rejestracji, a także wierzyciele, o których mowa w art. 535 kodeksu spółek handlowych.

Zwykli wierzyciele (którzy nie są zarejestrowanymi wierzycielami) są zaspokajani na zasadzie równorzędności zgodnie z wysokością ich wierzytelności.

Po ogłoszeniu upadłości danej osoby w ciągu dziesięciu dni od takiego ogłoszenia zwołuje się posiedzenie, na którym dokonuje się analizy wierzytelności w obecności sędziego, urzędnika rejestrowego, administratora, upadłego i wierzycieli oraz sporządza spis inwentarza.

Podczas takiego posiedzenia wysłuchuje się upadłego, który proponuje warunki układu. Na posiedzeniu rozstrzyga się, czy rozpatrywana sprawa spełnia wymogi zawarcia układu, w ramach którego wyznacza się część wierzycieli (wierzycieli, którzy nie są wierzycielami zarejestrowanymi ze względu na przywilej, zastaw lub obciążenie) do występowania zamiast wszystkich wierzycieli, przy czym wierzyciele, również indywidualnie, maja prawo do zaskarżenia takiej propozycji w ciągu 8 dni.

Drugiemu posiedzeniu, podczas którego przeprowadza się głosowanie nad układem z wierzycielami, również przewodniczy sędzia, przy czym aby przyjąć przedmiotowy układ, za jego przyjęciem musi zagłosować większość wierzycieli, których wierzytelności stanowią trzy czwarte kwoty uznanej za wymagalną od upadłego;

po zakończeniu tej procedury praz sporządzeniu spisu inwentarza wszystkich dłużników, zwołuje się kolejne posiedzenie, któremu również przewodniczy sędzia, po należytym ogłoszeniu zawiadomienia o jego zwołaniu spełniającym warunki określone w przepisach.

Podczas tego posiedzenia każdy wierzyciel przedstawia swoją sprawę, a w przypadku sprzeciwu zgłoszonego przez administratora w odniesieniu do roszczeń któregokolwiek z wierzycieli wierzyciel musi udowodnić słuszność swoich argumentów administratorowi oraz wierzycielom objętym układem.

14 Jakie są przesłanki oraz skutki zakończenia postępowania upadłościowego (w szczególności w drodze układu)?

Postępowanie upadłościowe (spółki kapitałowe)

W toku postępowania upadłościowego po dokonaniu przez zarządcę sprzedaży całości majątku spółki kapitałowej lub tak dużej części tego majątku, jaką – zdaniem zarządcy – można było sprzedać bez niepotrzebnego przedłużania postępowania upadłościowego, oraz w stosownych przypadkach po dokonaniu ostatecznej spłaty wierzycieli, a także po potrąceniu wierzytelności udziałowców odpowiedzialnych z racji częściowo opłaconych udziałów likwidowanej spółki i w stosownych przypadkach dokonaniu ostatecznego zwrotu na rzecz udziałowców odpowiedzialnych z racji częściowo opłaconych udziałów likwidowanej spółki oraz przedstawieniu ksiąg rachunkowych dotyczących wydatków spółki kapitałowej, sąd – upewniwszy się co do spełnienia przez zarządcę wymogów określonych w rozdziale 386 i w stosownych przypadkach innych tego rodzaju wymogów, jakie sąd może ustalić, oraz uwzględniając sprawozdanie i wszelkie ewentualne zarzuty podniesione przez któregokolwiek z wierzycieli, udziałowców odpowiedzialnych z racji częściowo opłaconych udziałów likwidowanej spółki lub którąkolwiek zainteresowaną osobę, zwalnia zarządcę z pełnionej przez niego funkcji.

Sąd postanawia następnie o wykreśleniu firmy spółki kapitałowej z rejestru od dnia wydania postanowienia. Tego rodzaju postanowienie zgłasza się do urzędnika rejestrowego, który dokonuje wykreślenia.

Postępowanie restrukturyzacyjne (przywrócenie rentowności spółki)

W art. 329B ust. 12 przewiduje się następujące różne scenariusze w odniesieniu do zakończenia procedury przywracania rentowności:

a) jeżeli w dowolnym momencie w toku procedury przywracania rentowności spółki kapitałowej po zasięgnięciu opinii wspólnej rady wierzycieli i wspólników spółki nadzorca szczególny stwierdzi, że kontynuowanie przez spółkę kapitałową przedmiotowej procedury jest bezcelowe, nadzorca szczególny bezzwłocznie składa do sądu wniosek o zakończenie procedury przywracania rentowności spółki kapitałowej zawierający szczegółowe i wyczerpujące uzasadnienie swojego stanowiska, a sąd postanawia, że spółka kapitałowa zostanie zlikwidowana przez sąd.

Zastosowanie będzie miała procedura odnosząca się do postępowania upadłościowego, o której mowa w rozdziale 386;

b) jeżeli w dowolnym momencie w toku procedury przywracania rentowności spółki kapitałowej po zasięgnięciu opinii wspólnej rady wierzycieli i wspólników spółki nadzorca szczególny stwierdzi, że sytuacja spółki kapitałowej poprawiła się do tego stopnia, iż jest ona w stanie regulować swoje zobowiązania, składa on do sądu wniosek o zakończenie procedury przywracania rentowności spółki kapitałowej zawierający szczegółowe i wyczerpujące uzasadnienie swojego stanowiska, a sąd wydaje postanowienie o zakończeniu procedury przywracania rentowności spółki kapitałowej. Jeżeli sąd uwzględni wniosek, może ustanowić wymogi i warunki, jakie uzna za niezbędne w świetle okoliczności sprawy.

W tym przypadku spółka kapitałowa będzie kontynuowała rentowną działalność gospodarczą. Zawieszenie postępowania ustanie, gdy tylko sąd uwzględni wyżej wymieniony wniosek;

c) jeżeli w dowolnym momencie w toku procedury przywracania rentowności spółki kapitałowej członkowie rady dyrektorów lub wspólnicy podczas nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników upewnią się, że sytuacja spółki kapitałowej poprawiła się do tego stopnia, iż jest ona w stanie regulować swoje zobowiązania, mogą oni złożyć w sądzie wniosek – wraz z odpowiednimi dokumentami i informacjami potwierdzającymi posiadaną przez nich wiedzę – o wydanie przez sąd postanowienia o zakończeniu procedury przywracania rentowności spółki kapitałowej, a sąd wydaje postanowienie o uwzględnieniu lub oddaleniu wniosku dopiero po przesłuchaniu nadzorcy szczególnego. Jeżeli sąd uwzględni wniosek, może ustanowić wymogi i warunki, jakie uzna za niezbędne w świetle okoliczności sprawy.

Tak jak w poprzednim przypadku, spółka kapitałowa będzie w przyszłości prowadziła rentowną działalność gospodarczą. Zawieszenie postępowania ustanie, gdy tylko sąd uwzględni wyżej wymieniony wniosek;

d) na koniec okresu powołania nadzorca szczególny składa w sądzie pisemne sprawozdanie końcowe obejmujące jego szczegółowe i wyczerpujące stanowisko oraz uzasadnienie w odniesieniu do tego, czy spółka kapitałowa ma realne perspektywy prowadzenia w przyszłości rentownej działalności gospodarczej w całości lub części oraz czy będzie w przyszłości w stanie regularnie regulować swoje zobowiązania.

Jeżeli w przedstawionym sprawozdaniu końcowym nadzorca szczególny wyraża opinię, że spółka kapitałowa ma realne perspektywy prowadzenia w przyszłości rentownej działalności gospodarczej w całości lub w części, załącza on dodatkowo precyzyjny i szczegółowy plan przywracania rentowności, który zawiera wszystkie propozycje niezbędne do umożliwienia spółce kontynuowania rentownej działalności gospodarczej wraz z wyjaśnieniami niezbędnymi do przeprowadzenia takiego przywrócenia rentowności, w tym propozycje odnoszące się do zasobów finansowych, zatrzymania pracowników oraz przyszłego zarządzania spółką. We wspomnianym planie przywracania rentowności wyjaśnia się również sposób spłaty całości lub części wierzytelności, niezależnie od tego, czy zawarto dobrowolny układ ze wszystkimi wierzycielami, czy też zaproponowano, by sąd wyraził zgodę na układ, którego nie zatwierdzili wszyscy wierzyciele.

Po otrzymaniu sprawozdania końcowego oraz planu przywracania rentowności sąd może zażądać wyjaśnień i szczegółów, jakie uzna za odpowiednie, które przedstawia się ustnie lub pisemnie, w zależności od decyzji sądu. Następnie sąd może odrzucić zaproponowany plan przywracania rentowności albo przyjąć go i zatwierdzić w całości lub w części, jak również zażądać dokonania w nim zmian. Jeżeli sąd zatwierdzi plan przywracania rentowności przedstawiony przez nadzorcę szczególnego ze zmianami lub bez zmian – w zależności od decyzji sądu – plan przywracania rentowności jest skuteczny i wiążący w odniesieniu do wszystkich zainteresowanych stron do wszystkich celów przewidzianych w prawie. Zawieszenie postępowania ustanie, gdy tylko sąd zatwierdzi plan przywracania rentowności;

e) jeżeli sąd wyda postanowienie o zakończeniu procedury przywracania rentowności spółki kapitałowej ze względu na to, że spółka kapitałowa nie ma realnych perspektyw kontynuowania rentownej działalności gospodarczej i nie będzie w stanie regularnie regulować swoich zobowiązań, sąd zarządzi o jej likwidacji.

Zastosowanie będzie miała procedura odnosząca się do postępowania upadłościowego, o której mowa w rozdziale 386.

Postępowanie w związku z niewypłacalnością (spółki osobowe i przedsiębiorcy)

W toku postępowania w związku z niewypłacalnością po dokonaniu przez administratora sprzedaży całości majątku spółki kapitałowej lub tak dużej części tego majątku, jaką – zdaniem administratora – można było sprzedać bez niepotrzebnego przedłużania postępowania w związku z niewypłacalnością, oraz w stosownych przypadkach po dokonaniu ostatecznej spłaty wierzycieli, a także po potrąceniu wierzytelności udziałowców odpowiedzialnych z racji częściowo opłaconych udziałów likwidowanej spółki i w stosownych przypadkach dokonaniu ostatecznego zwrotu na rzecz udziałowców odpowiedzialnych z racji częściowo opłaconych udziałów likwidowanej spółki oraz przedstawieniu ksiąg rachunkowych dotyczących wydatków spółki kapitałowej, sąd – upewniwszy się co do spełnienia przez administratora wymogów określonych w rozdziale 13 i w stosownych przypadkach innych tego rodzaju wymogów, jakie sąd może ustalić, oraz uwzględniając sprawozdanie i wszelkie ewentualne zarzuty podniesione przez któregokolwiek z wierzycieli, udziałowców odpowiedzialnych z racji częściowo opłaconych udziałów likwidowanej spółki lub którąkolwiek zainteresowaną osobę, zwalnia administratora z pełnionej przez niego funkcji.

Sąd postanawia następnie o wykreśleniu firmy spółki osobowej z rejestru od dnia wydania postanowienia. Tego rodzaju postanowienie zgłasza się do urzędnika rejestrowego, który dokonuje wykreślenia.

Powyższe zasady mają oczywiście zastosowanie do spółek osobowych.

Jeżeli chodzi o przedsiębiorców, w przypadku ogłoszenia upadłości i dokonaniu podziału funduszów masy upadłości upadły, składając wniosek do urzędnika rejestrowego, może wnieść o przesłuchanie przed sędzią, przy czym na ten dzień sąd wzywa również wierzycieli i administratora zaangażowanych w prowadzone postępowanie w celu ustalenia, czy przedsiębiorcy można przywrócić zdolność do prowadzenia działalności handlowej.

Jeżeli taki przedsiębiorca nie działał w złej wierze ani w sposób nieuczciwy, istnieje możliwość przywrócenia mu zdolność do prowadzenia działalności handlowej. Skutkiem takiego przywrócenia jest umorzenie wszelkich wierzytelności, zarówno w odniesieniu do osoby, jak i później nabytego majątku upadłego, jakie mogłyby zostać zgłoszone w jakimkolwiek czasie przed ogłoszeniem niewypłacalności.

15 Jakie prawa przysługują wierzycielom po zakończeniu postępowania upadłościowego?

Postępowanie upadłościowe (spółki kapitałowe)

Zgodnie z rozdz. 386 art. 315 ust. 1 wierzyciel może dochodzić swoich praw wobec dowolnej strony, co do której uznaje się, że prowadziła sprawy spółki z zamiarem oszukania wierzycieli danej spółki lub wierzycieli dowolnej innej osoby lub w dowolnym oszukańczym celu. W tego rodzaju przypadkach w następstwie wniosku złożonego w sądzie sąd może orzec, że wszelkie osoby, które umyślnie prowadziły sprawy spółki w sposób wskazany powyżej, są osobiście odpowiedzialne w sposób nieograniczony za całość lub część długów lub innych zobowiązań spółki.

Postępowanie restrukturyzacyjne (przywrócenie rentowności spółki)

Żadne przepisy doraźne nie regulują kwestii praw wierzycieli po zakończeniu postępowania upadłościowego.

Postępowanie w związku z niewypłacalnością (spółki osobowe i przedsiębiorcy)

Po zakończeniu postępowania w związku z niewypłacalnością spółki osobowej lub przedsiębiorcy wierzycielom nie przysługują żadne prawa, chyba że udowodnią, iż przedsiębiorca lub spółka osobowa działali w złej wierze lub w sposób nieuczciwy wobec wierzycieli.

16 Kto ponosi koszty postępowania upadłościowego łącznie z poniesionymi wydatkami?

Postępowanie upadłościowe (spółki kapitałowe)

Koszty ponosi osoba składająca wniosek o ogłoszenie upadłości albo spółka kapitałowa, w zależności od decyzji sądu.

Postępowanie restrukturyzacyjne (przywrócenie rentowności spółki)

Koszty postępowania restrukturyzacyjnego (przywrócenia rentowności spółki kapitałowej) ponosi spółka kapitałowa.

Postępowanie w związku z niewypłacalnością (spółki osobowe i przedsiębiorcy)

Koszty i wydatki ponosi osoba składająca wniosek lub osoba upadła.

17 Jakie są zasady dotyczące nieważności, zaskarżania lub względnej bezskuteczności czynności prawnych dokonanych ze szkodą dla ogółu wierzycieli?

Postępowanie upadłościowe (spółki kapitałowe)

Przepisy rozdz. 386 art. 303 przewidują, że przywileje, zastawy (hypothec) lub inne obciążenia, przeniesienie własności lub inne rodzaje rozporządzenia majątkiem lub prawami oraz wszelkie płatności, egzekucje lub inne czynności odnoszące się do majątku lub praw dokonane lub przeprowadzone przez spółkę kapitałową lub w stosunku do spółki kapitałowej oraz wszelkie zobowiązania zaciągnięte przez spółkę kapitałową w terminie sześciu miesięcy od dnia rozwiązania spółki kapitałowej uznaje się za nieuczciwe uprzywilejowanie wierzycieli niezależnie od tego, czy tego rodzaju transakcja ma charakter odpłatny, czy nieodpłatny, jeżeli jest to transakcja zawierana poniżej wartości rynkowej lub jeżeli zapewnia ona uprzywilejowanie. W tego rodzaju przypadkach (w przypadku nieuczciwego uprzywilejowania) transakcja jest nieważna.

Zaniżenie wartości definiuje się w następujący sposób:

a) spółka kapitałowa zawiera transakcję poniżej wartości rynkowej, jeżeli:

(i) spółka kapitałowa dokonuje darowizny lub zawiera transakcję na warunkach, zgodnie z którymi nie otrzyma w zamian żadnej zapłaty; lub

(ii) spółka kapitałowa zawiera transakcję, w przypadku której wysokość zapłaty w środkach pieniężnych lub w ich odpowiednikach jest znacznie niższa niż wysokość w środkach pieniężnych lub w ich odpowiednikach zapłaty uiszczonej przez spółkę kapitałową.

Uprzywilejowanie definiuje się w następujący sposób:

b) spółka kapitałowa uprzywilejowuje osobę, jeżeli:

(i) osoba ta jest jednym z wierzycieli spółki kapitałowej, udziela zabezpieczenia lub jest gwarantem w odniesieniu do jakichkolwiek długów spółki kapitałowej lub innych ciążących na niej zobowiązań; oraz

(ii) spółka kapitałowa podejmuje wszelkie czynności lub zezwala na podjęcie wszelkich czynności, których skutek w obydwu sytuacjach polega na zapewnieniu tej osobie pozycji, która w przypadku likwidacji spółki kapitałowej z powodu upadłości byłaby korzystniejsza niż pozycja, w jakiej znalazłaby się ta osoba w braku działania lub zaniechania.

Wyjątek od powyższego stanowi sytuacja, w której osoba, na rzecz której dokonano, przeprowadzono lub zrealizowano transakcję, udowodni, że nie wiedziała ani nie miała powodu, by przypuszczać, że spółka kapitałowa zostanie rozwiązana z powodu upadłości.

Postępowanie restrukturyzacyjne (przywrócenie rentowności spółki)

Nie istnieją żadne przepisy doraźne regulujące nieważność, możliwość zaskarżenia lub niewykonalność czynności prawnych dokonanych ze szkodą dla ogółu wierzycieli w postępowaniu restrukturyzacyjnym (przywracaniu rentowności spółki kapitałowej).

Postępowanie w związku z niewypłacalnością (spółki osobowe i przedsiębiorcy)

Nie istnieją żadne przepisy doraźne regulujące nieważność, możliwość zaskarżenia lub niewykonalność czynności prawnych dokonanych ze szkodą dla ogółu wierzycieli w postępowaniu upadłościowym lub restrukturyzacyjnym.


Za wersję tej strony w języku danego kraju odpowiada właściwy punkt kontaktowy Europejskiej Sieci Sądowej (EJN). Tłumaczenie zostało wykonane przez służby Komisji Europejskiej. Jeżeli właściwy organ krajowy wprowadził jakieś zmiany w wersji oryginalnej, mogły one jeszcze nie zostać uwzględnione w tłumaczeniu. ESS ani Komisja Europejska nie ponoszą odpowiedzialności za wszelkie informacje, dane lub odniesienia zawarte w tym dokumencie. Informacje na temat przepisów dotyczących praw autorskich, które obowiązują w państwie członkowskim odpowiedzialnym za niniejszą stronę, znajdują się w informacji prawnej.

Ostatnia aktualizacja: 15/02/2018

Upadłość - Polska

SPIS TREŚCI


1 Wobec jakiego podmiotu można wszcząć postępowanie upadłościowe?

Postępowania upadłościowe w rozumieniu art. 1 ust. 1 rozporządzenia Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/848 z dnia 20 maja 2015 r. w sprawie postępowania upadłościowego (wersja przekształcona) uregulowane są w Polsce w dwóch ustawach:

- ustawie z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz.U. nr 2171 z 2016r.) – dalej „pr.upadł”.

- ustawie z dnia 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne (Dz.U. nr 1574 z 2016r.) – dalej „pr.restr.”.

Przepisy ustawy Prawo upadłościowe regulują postępowanie związane z niewypłacalnością o charakterze likwidacyjnym, tj. „upadłość”. Ustawa Prawo restrukturyzacyjne reguluje postępowania restrukturyzacyjne związane z zagrożeniem niewypłacalnością tj. „postępowanie o zatwierdzenie układu” (art. 210-226 pr.restr.), „przyspieszone postępowanie układowe” (art. 227-264 pr.restr.), „postępowanie układowe” (art. 267-282) oraz „postępowanie sanacyjne” art. 283-323 pr.restr.).

Celem postępowania upadłościowego jest zaspokojenie roszczeń wierzycieli w jak najwyższym stopniu, a jeśli racjonalne względy na to pozwolą – zachowanie dotychczasowego przedsiębiorstwa dłużnika. Jest wszczynane wyłącznie na wniosek i składa się z 2 faz: postępowania o ogłoszenie upadłości oraz postępowania po ogłoszeniu upadłości.

Postępowanie o zatwierdzenie układu umożliwia zawarcie układu w wyniku samodzielnego zbierania głosów wierzycieli przez dłużnika bez udziału sądu i może być prowadzone, jeżeli suma wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nad układem nie przekracza 15% sumy wierzytelności uprawniających do głosowania nad układem.

Przyspieszone postępowanie układowe umożliwia dłużnikowi zawarcie układu po sporządzeniu i zatwierdzeniu spisu wierzytelności w uproszczonym trybie i może być prowadzone, jeżeli suma wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nad układem nie przekracza 15% sumy wierzytelności uprawniających do głosowania nad układem.

Postępowanie układowe umożliwia dłużnikowi zawarcie układu po sporządzeniu i zatwierdzeniu spisu wierzytelności i może być prowadzone, jeżeli suma wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nad układem przekracza 15% sumy wierzytelności uprawniających do głosowania nad układem.

Postępowanie sanacyjne umożliwia dłużnikowi przeprowadzenie działań sanacyjnych (działań skierowanych na reorganizację przedsiębiorstwa dłużnika) oraz zawarcie układu po sporządzeniu i zatwierdzeniu spisu wierzytelności. Działaniami sanacyjnymi są czynności prawne i faktyczne, które zmierzają do poprawy sytuacji ekonomicznej dłużnika i mają na celu przywrócenie dłużnikowi zdolności do wykonywania zobowiązań, przy jednoczesnej ochronie przed egzekucją.

Postępowanie upadłościowe może być wszczęte wobec przedsiębiorcy. Zgodnie z art. 431 ustawy kodeks cywilny przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna, nie posiadająca osobowości prawnej, a której ustawa przyznaje zdolność prawną, prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową.

Wniosek o ogłoszenie upadłości może złożyć dłużnik lub każdy z jego wierzycieli osobisych.

Ponadto postępowanie upadłościowe może być wszczęte również w stosunku do :

1) spółek z ograniczoną odpowiedzialnością i spółek akcyjnych nieprowadzących działalności gospodarczej;

2) wspólników osobowych spółek handlowych, ponoszących odpowiedzialność za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem;

3) wspólników spółki partnerskiej.

Postępowanie upadłościowe może być wszczęte również wobec osób fizycznych nie prowadzących działalności gospodarczej (art. 4911 pr.upadł. i nast.). Postępowanie to toczy się wyłącznie na wniosek dłużnika, chyba że chodzi o byłego przedsiębiorcę, o którego upadłość może wystąpić także wierzyciel w terminie 1 roku od dnia wykreślenia z właściwego rejestru.

Postępowania restrukturyzacyjne mogą być wszczęte wobec

1) przedsiębiorców w rozumieniu art. 431 ustawy kodeks cywilny

2) spółek z ograniczoną odpowiedzialnością i spółek akcyjnych nieprowadzących działalności gospodarczej;

3) wspólników osobowych spółek handlowych ponoszących odpowiedzialność za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem;

4) wspólników spółki partnerskiej.

Postępowań restrukturyzacyjnych nie wszczyna się wobec osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej. Postępowania restrukturyzacyjne są prowadzone wyłącznie na wniosek dłużnika z wyjątkiem postępowania sanacyjnego, które może być także otwarte na wniosek wierzyciela, w przypadku gdy dłużnik jest niewypłacalny.

Postępowanie o zatwierdzenie układu umożliwia zawarcie ukladu w wyniku samodzielnego zbierania głosów wierzycieli przez dłużnika bez udziału sądu i może być prowadzone, jeżeli suma wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nad układem nie przekracza 15 % wierzytelności.

Przyspieszone postępowanie układowe umożliwia dłużnikowi zawarcie układu po sporządzeniu i zatwierdzeniu spisu wierzytelności w uproszczonym trybie i może być prowadzone, jeżeli suma wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nad układem nie przekracza 15% sumy wierzytelności uprawniających do głosowania nad układem.

Postępowanie układowe umożliwia dłużnikowi zawarcie układu po sporządzeniu i zatwierdzeniu spisu wierzytelności i może być prowadzone, jeżeli suma wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nad układem przekracza 15% sumy wierzytelności uprawniających do głosowania nad układem.

Postępowanie sanacyjne umożliwia dłużnikowi przeprowadzenie działań sanacyjnych (działań skierowanych na reorganizację przedsiębiorstwa dłużnika) oraz zawarcie układu po sporządzeniu i zatwierdzeniu spisu wierzytelności. Działaniami sanacyjnymi są czynności prawne i faktyczne, które zmierzają do poprawy sytuacji ekonomicznej dłużnika i mają na celu przywrócenie dłużnikowi zdolności do wykonywania zobowiązań, przy jednoczesnej ochronie przed egzekucją.

Postępowania upadłościowe mogą być wszczęte wobec przedsiębiorcy. Zgodnie z art. 431 ustawy kodeks cywilny przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna, nie posiadająca osobowości prawnej, a której ustawa przyznaje zdolność prawną, prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową.

Ponadto postępowanie upadłościowe może być wszczęte również w stosunku do :

1) spółek z ograniczoną odpowiedzialnością i spółek akcyjnych nieprowadzących działalności gospodarczej;

2) wspólników osobowych spółek handlowych, ponoszących odpowiedzialność za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem;

3) wspólników spółki partnerskiej.

Postępowanie o ogłoszenie upadłości może być wszczęte również wobec osób fizycznych nie prowadzących działalności gospodarczej (art. 4911 pr.upadł. i nast.).

Postępowania restrukturyzacyjne mogą być wszczęte wobec

1) przedsiębiorców w rozumieniu ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2016 r. poz. 380 i 585), zwanej dalej "Kodeksem cywilnym";

2) spółek z ograniczoną odpowiedzialnością i spółek akcyjnych nieprowadzących działalności gospodarczej;

3) wspólników osobowych spółek handlowych ponoszących odpowiedzialność za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem;

4) wspólników spółki partnerskiej.

Postępowań restrukturyzacyjnych nie wszczyna się wobec osób fizycznych nie prowadzących działalności gospodarczej. Postępowania restrukturyzacyjne są prowadzone wyłącznie na wniosek dłużnika z wyjątkiem postępowania sanacyjnego, które może być także otwarte na wniosek wierzyciela, w przypadku gdy dłużnik jest niewypłacalny.

2 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było wszcząć postępowanie upadłościowe?

Postępowanie upadłościowe wszczyna się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny (art. 10 pr.upadł.).

Dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące. Dłużnik będący osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, jest niewypłacalny także wtedy, gdy jego zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące. Sąd może oddalić wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli nie ma zagrożenia utraty przez dłużnika zdolności do wykonywania jego wymagalnych zobowiązań pieniężnych w niedługim czasie.

Postepowania restrukturyzacyjne można wszcząć wobec dłużnika, który jest niewypłacalny bądź, który jest zagrożony niewypłacalnością. Przez dłużnika niewypłacalnego należy rozumieć dłużnika niewypłacalnego w rozumieniu art. 10 i 11 pr.upadł. Przez dłużnika zagrożonego niewypłacalnością należy rozumieć dłużnika, którego sytuacja ekonomiczna wskazuje, że w niedługim czasie może stać się niewypłacalny.

Sąd odmawia otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego jeżeli skutkiem tego postępowania byłoby pokrzywdzenie wierzycieli.

Ustawa prawo restrukturyzacyjne przewiduje ponadto szczególne przesłanki do wszczęcia każdego z rodzajów postępowań restrukturyzacyjnych.

Postępowanie o zatwierdzenie układu postępowanie oraz przyspieszone postępowanie układowe mogą być prowadzone, jeżeli suma wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nad układem nie przekracza 15 % sumy wierzytelności uprawniających do głosowania nad układem.

Postępowanie układowe oraz postępowanie sanacyjne mogą być prowadzone jeżeli suma wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nad układem przekracza 15 % sumy wierzytelności uprawniających do głosowania nad układem. Ponadto sąd odmawia otwarcia tych postępowań, jeżeli nie została uprawdopodobniona zdolność dłużnika do bieżącego zaspokajania kosztów postępowania i zobowiązań powstałych po jego otwarciu.

3 Jakie aktywa należą do masy upadłości? W jaki sposób rozporządza się aktywami, które zostały nabyte przez dłużnika lub zostały na niego przeniesione w toku postępowania upadłościowego?

W przypadku postępowania upadłościowego, w skład masy upadłości wchodzi majątek należący do upadłego w dniu ogłoszenia upadłości oraz nabyty przez upadłego w toku postępowania upadłościowego (art. 62 pr.upadł.). Od tej zasady istnieją wyjątki, które zostały uregulowane w art. 63-67a pr.upadł.

Do masy upadłości nie wchodzi mienie, które jest wyłączone od egzekucji według przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, 1823, 1860 i 1948), wynagrodzenie za pracę upadłego w części niepodlegającej zajęciu, kwota uzyskana z tytułu realizacji zastawu rejestrowego lub hipoteki, jeżeli upadły pełnił funkcję administratora zastawu lub hipoteki, w części przypadającej zgodnie z umową powołującą administratora pozostałym wierzycielom.

Ponadto, uchwała zgromadzenia wierzycieli może wyłączyć z masy upadłości inne składniki mienia upadłego.

Nie wchodzi do masy upadłości mienie przeznaczone na pomoc dla pracowników upadłego i ich rodzin, stanowiące zgromadzone na odrębnym rachunku bankowym środki pieniężne zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, tworzonego na podstawie przepisów o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, wraz z przypadającymi po ogłoszeniu upadłości kwotami pochodzącymi ze zwrotu udzielonych pożyczek na cele mieszkaniowe, wpłatami odsetek bankowych od środków tego funduszu oraz opłatami pobieranymi od korzystających z usług i świadczeń socjalnych finansowanych z tego funduszu organizowanych przez upadłego.

W postępowaniach restrukturyzacyjnych do masy układowej należy mienie służące prowadzeniu przedsiębiorstwa oraz mienie należące do dłużnika (art. 240, art. 273 oraz art. 294 pr.restr.).

4 Jakie uprawnienia przysługują odpowiednio dłużnikowi i zarządcy?

W postępowaniu upadłościowym (postępowaniu zmierzającemu do likwidacji majątku dłużnika) dłużnik zostaje pozbawiony zarządu nad majątkiem. Zarząd majątkiem (masą upadłości) przejmuje syndyk. Syndyk przejmuje również inne obowiązki związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa dłużnika – kierowanie zakładu pracy, wypełnianie obowiązków sprawozdawczych, itp.

Dłużnik pozostaje uczestnikiem postępowania upadłościowego z możliwością zaskarżania niektórych decyzji sądu wydanych w tym postępowaniu, tj. postanowienia w przedmiocie wyłączenia składników majątkowych z masy upadłości, wynagrodzenia syndyka.

W postępowaniach restrukturyzacyjnych uprawnienia dłużnika i zarządcy różnią się w zależności od rodzaju postępowania.

Postępowanie o zatwierdzenie układu – dłużnik może dokonywać wszystkich czynności, za wyjątkiem okresu od dnia wydania postawienia o zatwierdzenia układu do czasu uprawomocnienia się tego postanowienia – w tym okresie obowiązują zasady jak w przyspieszonym postępowaniu układowym tj. dłużnik może wykonywać czynności zwykłego zarządu. Dla czynności przekraczających zwykły zarząd wymagana jest zgoda nadzorcy układu.

Przyspieszone postępowanie układowe oraz postępowanie układowe – dłużnik może dokonywać czynności zwykłego zarządu; w zakresie przekraczającym zakres zwykłego zarządu wymagana jest zgoda nadzorcy sądowego, chyba że wymagana jest zgoda rady wierzycieli

Postępowanie sanacyjne – dłużnik traci zarząd – czynności wykonuje zarządca, chyba że wymagana jest zgoda rady wierzycieli.

5 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było dokonać potrącenia wierzytelności?

W postępowaniu upadłościowym potrącenie wierzytelności upadłego z wierzytelnością wierzyciela jest dopuszczalne, jeżeli obie wierzytelności istniały w dniu ogłoszenia upadłości, chociażby termin wymagalności jednej z nich jeszcze nie nastąpił (art. 93 pr.upadł).

Potrącenie nie jest dopuszczalne, jeżeli dłużnik upadłego nabył wierzytelność w drodze przelewu lub indosu po ogłoszeniu upadłości albo nabył ją w ciągu ostatniego roku przed ogłoszeniem upadłości, wiedząc o istnieniu podstawy do ogłoszenia upadłości, chyba że nabycie nastąpiło w związku ze spłatą długu za który nabywca odpowiadał osobiście lub rzeczowo. (art. 94 pr.upadł.)

Potrącenie nie jest dopuszczalne, jeżeli wierzyciel stał się dłużnikiem upadłego po dniu ogłoszenia upadłości (art. 95 pr.upadł.).

Wierzyciel, który chce skorzystać z prawa potrącenia, składa o tym oświadczenie nie później niż przy zgłoszeniu wierzytelności (art. 96 pr. upadł).

W postępowaniach restrukturyzacyjnych istnieją następujące ograniczenia ogólnych zasad dokonania potrącenia wzajemnych wierzytelności:

- wierzyciel stał się dłużnikiem dłużnika po dniu otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego;

dłużnik dłużnika objętego postępowaniem restrukturyzacyjnym stał się po otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego jego wierzycielem przez nabycie w drodze przelewu lub indosu wierzytelności powstałej przed dniem otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego.

Potrącenie wzajemnych wierzytelności jest dopuszczalne, jeżeli nabycie wierzytelności nastąpiło wskutek zapłaty długu, za który nabywca odpowiadał osobiście albo pewnymi przedmiotami majątkowymi, i jeżeli odpowiedzialność nabywcy za dług powstała przed dniem złożenia wniosku o otwarcie przyspieszonego postępowania układowego.

Wierzyciel, który chce skorzystać z potrącenia w postępowaniu restrukturyzacyjnym, składa o tym oświadczenie dłużnikowi, a gdy dłużnik jest pozbawiony prawa zarządu - zarządcy, nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego, a jeżeli podstawa potrącenia powstała później - w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym powstała podstawa potrącenia. Oświadczenie jest skuteczne również w przypadku, gdy zostało złożone nadzorcy sądowemu (art. 253, art. 273, art. 297 pr.restr.).

6 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na obowiązujące umowy, których stroną jest dłużnik?

Szczegółowe przepisy dotyczące skutków ogłoszenia upadłości: co do zobowiązań upadłego zawarte są w art. 83-118 pr.upadł., co do spadków nabytych przez upadłego – w art. 119-123 pr.upadł., co do stosunków majątkowych małżeńskich upadłego – w art. 124-126 pr.upadł.

Prawo upadłościowe w art. 81-82 pr.upadł. ustanawia zakaz obciążania składników masy upadłości po ogłoszeniu upadłości zastawem, zastawem rejestrowym czy też hipoteką.

Postanowienie umowy, której stroną jest upadły, uniemożliwiające albo utrudniające osiągnięcie celu postępowania upadłościowego jest bezskuteczne w stosunku do masy upadłości. Umowa przeniesienia własności rzeczy, wierzytelności lub innego prawa zawarta w celu zabezpieczenia wierzytelności jest skuteczna wobec masy upadłości, jeżeli została zawarta w formie pisemnej z datą pewną, chyba że chodzi o umowy ustanawiające zabezpieczenia finansowe (art. 84 pr.upadł).

Art. 85 i art. 85a zawierają szczegółowe regulacje dotyczące umów ramowych dotyczących terminowych operacji finansowych lub sprzedaży papierów wartościowych ze zobowiązaniem ich odkupu.

Zobowiązania pieniężne upadłego, których termin płatności świadczenia jeszcze nie nastąpił, stają się wymagalne z dniem ogłoszenia upadłości. Zobowiązania majątkowe niepieniężne zmieniają się z dniem ogłoszenia upadłości na zobowiązania pieniężne i z tym dniem stają się płatne, chociażby termin ich wykonania jeszcze nie nastąpił (art. 91 pr. upadł).

Roszczenie wynikające z umowy zawartej w wyniku przyjęcia oferty złożonej przez upadłego może być przez wierzyciela dochodzone w postępowaniu upadłościowym tylko wtedy, gdy oświadczenie o przyjęciu oferty zostało złożone upadłemu przed dniem ogłoszenia upadłości.

Jeżeli w dniu ogłoszenia upadłości zobowiązania z umowy wzajemnej nie zostały wykonane w całości lub części, syndyk może, za zgodą sędziego-komisarza, wykonać zobowiązanie upadłego i zażądać od drugiej strony spełnienia świadczenia wzajemnego lub od umowy odstąpić ze skutkiem na dzień ogłoszenia upadłości. Jeżeli w dniu ogłoszenia upadłości upadły był stroną umowy innej niż umowa wzajemna, syndyk może od umowy odstąpić, chyba że ustawa przewiduje inny skutek.

Na żądanie drugiej strony złożone w formie pisemnej z datą pewną, syndyk w terminie trzech miesięcy oświadczy na piśmie, czy od umowy odstępuje, czy też żąda jej wykonania. Niezłożenie w tym terminie oświadczenia przez syndyka uważa się za odstąpienie od umowy.

Druga strona, która ma obowiązek spełnić świadczenie wcześniej, może wstrzymać się ze spełnieniem świadczenia, do czasu spełnienia lub zabezpieczenia świadczenia wzajemnego. Prawo to drugiej stronie nie przysługuje, jeżeli w czasie zawarcia umowy wiedziała lub wiedzieć powinna o istnieniu podstaw do ogłoszenia upadłości (art. 98 pr. upadł).

Jeżeli syndyk odstępuje od umowy, druga strona nie ma prawa do zwrotu spełnionego świadczenia, chociażby świadczenie to znajdowało się w masie upadłości. Strona może dochodzić w postępowaniu upadłościowym należności z tytułu wykonania zobowiązania i poniesionych strat, zgłaszając te wierzytelności sędziemu-komisarzowi (art. 99 pr.upadł.).

Sprzedawca może żądać zwrotu rzeczy ruchomej - także papierów wartościowych - wysłanej upadłemu bez otrzymania ceny, jeżeli rzecz ta nie została objęta przed ogłoszeniem upadłości przez upadłego lub przez osobę upoważnioną przez niego do rozporządzania rzeczą. Prawo żądania zwrotu służy także komisantowi, który wysłał rzecz upadłemu. Sprzedawca lub komisant, któremu rzecz została zwrócona, zwraca koszty, które zostały poniesione lub mają być poniesione, oraz otrzymane zaliczki. Syndyk może jednak rzecz zatrzymać, jeżeli zapłaci lub zabezpieczy należną od upadłego cenę i koszty. Prawo to przysługuje syndykowi w terminie miesiąca od dnia żądania zwrotu (art. 100 pr. upadł.).

Zawarte przez upadłego umowy zlecenia lub komisu, w których upadły był dającym zlecenie lub komitentem, a także umowy o zarządzanie papierami wartościowymi upadłego wygasają z dniem ogłoszenia upadłości. Od zawartych przez upadłego umów zlecenia lub komisu, w których upadły był przyjmującym zlecenie lub komisantem, można odstąpić z dniem ogłoszenia upadłości bez odszkodowania (art. 102 pr.upadł.).

Umowa agencyjna wygasa z dniem ogłoszenia upadłości jednej ze stron. W razie upadłości dającego zlecenie agent ma prawo dochodzić w postępowaniu upadłościowym swojej wierzytelności powstałej z tytułu straty poniesionej wskutek wygaśnięcia umowy (art. 103 pr.upadł.).

W razie ogłoszenia upadłości użyczającego lub biorącego do używania, umowa użyczenia, jeżeli rzecz już została wydana, ulega rozwiązaniu na żądanie jednej ze stron. Jeżeli rzecz nie była jeszcze wydana, umowa wygasa (art. 104 pr.upadł).

W razie upadłości jednej ze stron umowy pożyczki, umowa pożyczki wygasa, gdy przedmiot pożyczki nie został jeszcze wydany (art. 105 pr.upadł).

Umowa najmu lub dzierżawy nieruchomości upadłego wiąże strony, jeżeli przedmiot umowy przed ogłoszeniem upadłości został wydany najemcy lub dzierżawcy (art. 106-108 pr.upadł.). Na podstawie postanowienia sędziego-komisarza syndyk wypowiada umowę najmu lub dzierżawy nieruchomości upadłego z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, także wtedy, gdy wypowiedzenie tej umowy przez upadłego nie było dopuszczalne (art. 109-110 pr.upadł).

Z dniem ogłoszenia upadłości wygasa umowa kredytu, jeżeli przed tym terminem kredytodawca nie przekazał środków pieniężnych do dyspozycji upadłego (art. 111 pr.upadł.).

Ogłoszenie upadłości nie ma wpływu na umowy rachunku bankowego, umowy rachunku papierów wartościowych lub umowy o prowadzenie rachunku zbiorczego upadłego (art. 112 pr.upadł.).

W postępowaniach restrukturyzacyjnych od dnia ich otwarcia do dnia ich zakończenia albo uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu postępowania, spełnianie przez dłużnika albo zarządcę świadczeń wynikających z wierzytelności, które z mocy prawa są objęte układem, jest niedopuszczalne.

Postanowienia umowy zastrzegające na wypadek złożenia wniosku o otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego lub jego otwarcia zmianę lub rozwiązanie stosunku prawnego, którego stroną jest dłużnik, są nieważne.

Postanowienie umowy, której stroną jest dłużnik, uniemożliwiające albo utrudniające osiągnięcie celu postępowania restrukturyzacyjnego jest bezskuteczne wobec masy układowej.

Art. 250 pr.restr. zawiera szczegółowe regulacje dotyczące umów ramowych dotyczących terminowych operacji finansowych lub sprzedaży papierów wartościowych ze zobowiązaniem ich odkupu.

Od dnia otwarcia postępowań restrukturyzacyjnych do dnia ich zakończenia albo uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu postępowania wypowiedzenie przez wynajmującego lub wydzierżawiającego umowy najmu lub dzierżawy lokalu lub nieruchomości, w których jest prowadzone przedsiębiorstwo dłużnika, bez zezwolenia rady wierzycieli, jest niedopuszczalne.

Do umów kredytu w zakresie środków postawionych do dyspozycji kredytobiorcy przed dniem otwarcia postępowania, leasingu, ubezpieczeń majątkowych, umów rachunku bankowego, umów poręczeń, umów obejmujących licencje udzielone dłużnikowi oraz gwarancji lub akredytyw wystawionych przed dniem otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego stosuje się odpowiednio zasady opisane wyżej dla umowy najmu lub dzierżawy (Art. 256 pr. restr., art. 273, art. 297 pr.restr.).

Ponadto w postępowaniu sanacyjnym zarządca może odstąpić od umowy wzajemnej, która nie została wykonana w całości lub części przed dniem otwarcia postępowania sanacyjnego, za zgodą sędziego-komisarza, jeżeli świadczenie drugiej strony wynikające z tej umowy jest świadczeniem niepodzielnym. Jeżeli świadczenie drugiej strony wynikające z umowy jest świadczeniem podzielnym, przepis ten stosuje się odpowiednio w zakresie, w jakim świadczenie drugiej strony miało zostać wykonane po dniu otwarcia postępowania sanacyjnego. Jeżeli zarządca odstąpił od umowy, druga strona może żądać zwrotu świadczenia spełnionego po otwarciu postępowania sanacyjnego, a przed dojściem do niej oświadczenia o odstąpieniu od umowy, jeżeli świadczenie to znajduje się w majątku dłużnika. W przypadku gdy jest to niemożliwe, druga strona może dochodzić jedynie wierzytelności z tytułu wykonania zobowiązania i poniesionych strat. Wierzytelności te nie są objęte układem (art. 298 pr.restr.).

7 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na postępowania wszczęte przez poszczególnych wierzycieli (z wyłączeniem zawisłych spraw sądowych)?

Po złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości, sąd może na wniosek dłużnika, tymczasowego nadzorcy lub wierzyciela, który wniósł o ogłoszenie upadłości, zawiesić postępowanie egzekucyjne oraz uchylić zajęcie rachunku bankowego, jeżeli jest to niezbędne do osiągnięcia celów postępowania upadłościowego (art. 39 pr.upadł.).

Po ogłoszeniu upadłości, postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku wchodzącego w skład masy upadłości, wszczęte przed dniem ogłoszenia upadłości, ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości. Postępowanie to umarza się z mocy prawa po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości (art. 146 pr.upadł.).

Po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka lub przeciwko niemu. Wierzyciel nie może wszcząć postępowania o wierzytelność podlegającą zgłoszeniu (art. 144 pr.upadł.).

W postępowaniach restrukturyzacyjnych postępowanie egzekucyjne dotyczące wierzytelności objętej z mocy prawa układem, wszczęte przed dniem otwarcia postępowań restrukturyzacyjnych, ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem otwarcia postępowania. (art. 259, art. 278pr.restr.). W przypadku postępowania sanacyjnego zawieszenie dotyczy wszystkich postępowań egzekucyjnych skierowanych do majątku dłużnika wchodzącego w skład masy sanacyjnej (art. 312 pr.restr.).

Z dniem uprawomocnienia się postanowienia zatwierdzającego układ postępowania zabezpieczające i egzekucyjne prowadzone przeciwko dłużnikowi w celu zaspokojenia wierzytelności objętych układem ulegają umorzeniu z mocy prawa. Zawieszone postępowania zabezpieczające i egzekucyjne prowadzone przeciwko dłużnikowi w celu zaspokojenia wierzytelności nieobjętych układem mogą zostać podjęte na wniosek wierzyciela (art. 170 pr.restr.)

Otwarcie postępowania układowego, przyspieszonego postępowania układowego lub postępowania sanacyjnego nie wyłącza możliwości wszczęcia przez wierzyciela postępowań sądowych, administracyjnych, sądowoadministracyjnych i przed sądami polubownymi w celu dochodzenia wierzytelności podlegających umieszczeniu w spisie wierzytelności (art. 257, art. 276, art. 310 pr.restr.).

8 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na dalsze rozpoznanie sprawy sądowej zawisłej w momencie wszczęcia postępowania upadłościowego?

Po ogłoszeniu upadłości sąd zawiesza postępowanie z urzędu, jeżeli postępowanie dotyczy masy upadłości, tj. jeżeli jego wynik może mieć wpływ na stan masy upadłości (dotyczy przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości) i ogłoszono upadłość oraz jeżeli ustanowiono zarządcę przymusowego w postępowaniu w przedmiocie ogłoszenia upadłości (art. 174 § 1 pkt 4 i 5. kodeksu postępowania cywilnego – dalej „kpc”). Sąd wzywa syndyka lub zarządcę przymusowego do udziału w sprawie (art. 174 § 3 kpc) Jeśli upadły (dłużnik) jest powodem, sąd z urzędu podejmuje zawieszone postępowanie z chwilą ustalenia osoby syndyka (zarządcy przymusowego) (art. 180 § 1 pkt 5 kpc).

Postępowanie może być podjęte przeciwko syndykowi tylko w przypadku, gdy w postępowaniu upadłościowym wierzytelność ta po wyczerpaniu trybu określonego ustawą nie zostanie umieszczona na liście wierzytelności. (art. 145 pr.upadł.).

W przypadku postępowań restrukturyzacyjnych toczące się postępowania sądowe (zawisłe w momencie wszczęcia postępowania) ulegają zawieszeniu jeżeli postępowanie dotyczy masy układowej (lub masy sanacyjnej) i ustanowiono zarządcę w postępowaniu restrukturyzacyjnym lub jeżeli ustanowiono zarządcę tymczasowego w postępowaniu o otwarcie postępowania sanacyjnego, a postępowanie dotyczy majątku objętego zabezpieczeniem (art. 174 § 1 pkt 4 i 5 kpc). Sąd wzywa zarządcę tymczasowego albo zarządcę do udziału w sprawie (art. 174 § 3 kpc).

Uznanie roszczenia, zrzeczenie się roszczenia, zawarcie ugody lub przyznanie okoliczności istotnych dla sprawy w tych sprawach przez dłużnika bez zgody nadzorcy sądowego nie wywiera skutków prawnych (art. 258 pr.restr.).

9 Czym charakteryzuje się co do zasady udział wierzycieli w postępowaniu upadłościowym?

Udział wierzycieli w postepowaniu upadłościowym uregulowany w jest w art. 189-213 pr.upadł.) Wierzyciele, których wierzytelność została uznana, mają prawo uczestnictwa z prawem głosu w zgromadzeniu wierzycieli.

Sędzia-komisarz z urzędu lub na wniosek ustanawia radę wierzycieli oraz powołuje i odwołuje jej członków. Rada udziela pomocy syndykowi, kontroluje jego czynności, bada stan funduszów masy upadłości, udziela zezwolenia na czynności, które mogą być dokonane tylko za zezwoleniem rady wierzycieli, oraz wyraża opinię w innych sprawach, jeżeli tego zażąda sędzia-komisarz lub syndyk. Rada wierzycieli może żądać od upadłego oraz syndyka wyjaśnień oraz badać księgi i dokumenty dotyczące upadłości w zakresie, w jakim nie narusza to tajemnicy przedsiębiorstwa.

Zgoda rady wierzycieli pod rygorem nieważności jest konieczna jeżeli przedmiotem czynności syndyka jest:

1)   dalsze prowadzenie przedsiębiorstwa przez syndyka, jeżeli ma trwać dłużej niż trzy miesiące od dnia ogłoszenia upadłości;

2)   odstąpienie od sprzedaży przedsiębiorstwa jako całości;

3)    sprzedaż z wolnej ręki mienia wchodzącego w skład masy upadłości;

4)   zaciąganie pożyczek lub kredytów oraz obciążenie majątku upadłego ograniczonymi prawami rzeczowymi;

5)   uznanie, zrzeczenie się i zawarcie ugody co do roszczeń spornych oraz poddanie sporu rozstrzygnięciu sądu polubownego.

Wyjątkiem jest sytuacja, w której jedna z ww. czynności musi być dokonana niezwłocznie i dotyczy wartości nieprzewyższającej dziesięciu tysięcy złotych, syndyk, nadzorca sądowy albo zarządca może ją wykonać bez zezwolenia rady.

Ponadto nie jest wymagane zezwolenie rady wierzycieli na sprzedaż ruchomości, jeśli wskazana w spisie inwentarza wartość oszacowania wszystkich ruchomości wchodzących w skład masy upadłości nie przekracza równowartości 50 000 zł oraz na sprzedaż wierzytelności oraz innych praw, jeżeli wskazana w spisie należności wartość nominalna wszystkich wierzytelności oraz innych praw wchodzących w skład masy upadłości nie przekracza równowartości 50 000 zł.

Wierzyciel może zgłosić propozycje układowe w postępowaniu upadłościowym.

Wierzyciele mogą także zaskarżyć decyzje sądu upadłościowego lub sędziego – komisarza dotyczące zatwierdzenia sprawozdań rachunkowych syndyka, rozstrzygnięcia dotyczące ustalenia listy wierzytelności także w zakresie rozstrzygnięć o wierzytelnościach innych wierzycieli, plan podziału, wynagrodzenie syndyka oraz postawienia o umorzeniu lub zakończeniu postępowania upadłościowego.

W postępowaniach restrukturyzacyjnych udział wierzycieli uregulowany jest w art. 104-139 pr.restr. Wierzyciele, których wierzytelności zostały umieszczone w zatwierdzonym spisie wierzytelności, oraz ci, którzy stawią się na zgromadzeniu wierzycieli i przedłożą sędziemu-komisarzowi tytuł egzekucyjny stwierdzający ich wierzytelność, mają prawo uczestnictwa z prawem głosu w zgromadzeniu wierzycieli.

Na zgromadzeniu wierzycieli można zawrzeć układ, jeżeli w zgromadzeniu uczestniczy co najmniej jedna piąta wierzycieli uprawnionych do głosowania nad układem.

Sędzia-komisarz ustanawia radę wierzycieli oraz powołuje i odwołuje jej członków z urzędu albo na wniosek. Rada wierzycieli udziela pomocy nadzorcy sądowemu albo zarządcy, kontroluje ich czynności, bada stan funduszów masy układowej lub sanacyjnej, udziela zezwolenia na czynności, które mogą być dokonane tylko za zezwoleniem rady wierzycieli, oraz wyraża opinię w innych sprawach, jeżeli zażąda tego sędzia-komisarz, nadzorca sądowy albo zarządca lub dłużnik. Rada wierzycieli lub jej członkowie mogą przedstawiać sędziemu-komisarzowi swoje uwagi o działalności dłużnika, nadzorcy sądowego albo zarządcy. Rada może żądać od dłużnika, nadzorcy sądowego albo zarządcy wyjaśnień oraz badać księgi i dokumenty przedsiębiorstwa dłużnika w zakresie, w jakim nie narusza to tajemnicy przedsiębiorstwa. W pozostałym zakresie i w przypadku wątpliwości sędzia-komisarz określa zakres uprawnień członków rady do badania ksiąg i dokumentów przedsiębiorstwa dłużnika.

Pod rygorem nieważności zgody rady wierzycieli wymagają następujące czynności dłużnika lub zarządcy:

- obciążenie składników masy układowej lub sanacyjnej hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym lub hipoteką morską w celu zabezpieczenia wierzytelności nieobjętej układem;

-  przeniesienie własności rzeczy lub prawa na zabezpieczenie wierzytelności nieobjętej układem;

-  obciążenie składników masy układowej lub sanacyjnej innymi prawami;

-  zaciąganie kredytów lub pożyczek;

-  zawarcie umowy dzierżawy przedsiębiorstwa dłużnika lub jego zorganizowanej części lub innej podobnej umowy.

(czynności powyższe dokonane za zezwoleniem rady wierzycieli nie mogą być uznane za bezskuteczne w stosunku do masy upadłości)

- sprzedaż przez dłużnika nieruchomości lub innych składników majątku o wartości powyżej 500 000 zł.

Wierzyciele mogą także zaskarżyć decyzje sądu restrukturyzacyjnego lub sędziego – komisarza dotyczące zatwierdzenia sprawozdań rachunkowych zarządcy, rozstrzygnięcia dotyczące ustalenia spisu wierzytelności (postępowania układowe i sanacyjne) także w zakresie rozstrzygnięć o wierzytelnościach innych wierzycieli, wynagrodzenia nadzorcy sądowego lub zarządcy oraz postawienia o umorzeniu lub zakończeniu postępowania restrukturyzacyjnego.

10 W jaki sposób zarządca może wykorzystać aktywa masy upadłości dłużnika lub nimi rozporządzać?

W postępowaniu upadłościowym po ogłoszeniu upadłości syndyk przystępuje do spisu inwentarza i oszacowania masy upadłości oraz sporządzenia planu likwidacyjnego. Plan likwidacyjny określa proponowane sposoby sprzedaży składników majątku upadłego, w szczególności sprzedaży przedsiębiorstwa, termin sprzedaży, preliminarz wydatków oraz ekonomiczne uzasadnienie dalszego prowadzenia działalności gospodarczej (art. 306 pr.upadł.). Po sporządzeniu spisu inwentarza i sprawozdania finansowego albo po złożeniu pisemnego sprawozdania ogólnego syndyk przeprowadza likwidację masy upadłości (art. 308 pr.upadł.)

Po ogłoszeniu upadłości syndyk może prowadzić dalej przedsiębiorstwo upadłego, jeżeli możliwe jest zawarcie układu z wierzycielami lub możliwa jest sprzedaż przedsiębiorstwa upadłego w całości lub jego zorganizowanych części (art. 312 pr.upadł.).

W odniesieniu do postępowań restrukturyzacyjnych, tj. przyspieszonego postępowania układowego oraz postępowania układowego zasadą jest, że dłużnik nadal sprawuje zarząd nad swoim przedsiębiorstwem. Zgodnie z art. 239 § 1 oraz art. 295 pr.restr. zarząd może być dłużnikowi odebrany jeżeli:

1) dłużnik, chociażby nieumyślnie, naruszył prawo w zakresie sprawowania zarządu, czego skutkiem było pokrzywdzenie wierzycieli lub możliwość takiego pokrzywdzenia w przyszłości;

2) oczywiste jest, że sposób sprawowania zarządu nie daje gwarancji wykonania układu lub dla dłużnika ustanowiono kuratora na podstawie art. 68 ust. 1;

3) dłużnik nie wykonuje poleceń sędziego-komisarza lub nadzorcy sądowego, w szczególności nie złożył w wyznaczonym przez sędziego-komisarza terminie propozycji układowych zgodnych z prawem.

W postępowaniu sanacyjnym jeżeli skuteczne przeprowadzenie postępowania sanacyjnego wymaga osobistego udziału dłużnika lub jego reprezentantów, a jednocześnie dają oni gwarancję należytego sprawowania zarządu, sąd może zezwolić dłużnikowi na wykonywanie zarządu nad całością lub częścią przedsiębiorstwa w zakresie nieprzekraczającym zakresu zwykłego zarządu (art. 288 § 3 pr.restr.).

W postępowaniu o zatwierdzenie układu dłużnik sprawuje zarząd nad swoim przedsiębiorstwem przez cały czas trwania tego postępowania.

11 Jakie wierzytelności mogą być zgłoszone do masy upadłości dłużnika oraz w jaki sposób traktuje się roszczenia powstałe po wszczęciu postępowania upadłościowego?

W postępowaniu upadłościowym zgłoszeniu podlegają wszystkie wierzytelności wierzycieli osobistych. Wierzytelność może też zgłosić wierzyciel, którego wierzytelność była zabezpieczona hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym, hipoteką morską lub przez inny wpis w księdze wieczystej lub w rejestrze okrętowym (jeśli wierzyciel jej nie zgłosi, zostanie umieszczona na liście z urzędu). Z urzędu zostają umieszczone na liście należności ze stosunku pracy (art. 236 ust 1 i 2, art. 237 pr.upadł.).

Koszty postępowania upadłościowego podlegają zaspokojeniu w pierwszej kolejności przed zobowiązaniami masy upadłości powstałymi po ogłoszeniu upadłości– (art. 230 ust. 2, art. 343 ust. 1 i 11 pr.upadł.), bez sporządzania planu podziału.

W postępowaniach restrukturyzacyjnych spis wierzytelności obejmuje wierzytelności osobiste w stosunku do dłużnika powstałe przed dniem otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego (art. 76 pr.restr.). W spisie wierzytelności odrębnie umieszcza się wierzytelności objęte układem z mocy prawa oraz wierzytelności objęte układem za zgodą wierzyciela (art. 86 pr.restr.).

W postępowaniu restrukturyzacyjnym wierzytelności nie podlegają zgłoszeniu. Spis wierzytelności sporządza nadzorca lub zarządca na podstawie ksiąg rachunkowych, innych dokumentów dłużnika, wpisów w księgach wieczystych oraz rejestrach.

Układ wiąże wierzycieli, których wierzytelności według ustawy są objęte układem, chociażby nie zostały umieszczone w spisie wierzytelności.

Układ nie wiąże wierzycieli, których dłużnik nie ujawnił i którzy nie byli uczestnikami postępowania (art. 166 pr.restr.)

Układ nie może objąć wierzytelności alimentacyjnych oraz rent z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci oraz z tytułu zamiany uprawnień objętych treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę; roszczeń o wydanie mienia i zaniechanie naruszania praw; wierzytelności, za które dłużnik odpowiada w związku z nabyciem spadku po dniu otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego, po wejściu spadku do masy układowej lub sanacyjnej; wierzytelności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez ubezpieczonego, których płatnikiem jest dłużnik.

Układ nie obejmuje także wierzytelności ze stosunku pracy oraz wierzytelności zabezpieczonej na mieniu dłużnika hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym lub hipoteką morską, w części znajdującej pokrycie w wartości przedmiotu zabezpieczenia, chyba że wierzyciel wyraził zgodę na objęcie jej układem (art. 151 pr.restr.).

12 Jakie zasady obowiązują przy zgłaszaniu, weryfikacji i uznaniu wierzytelności?

Zasady zgłaszania wierzytelności, weryfikacji i ich uznawania uregulowane w postępowaniu upadłościowym zostały w art. 239-266 pr.upadł.

W postępowaniu upadłościowym obowiązek zgłoszenia wierzytelności spoczywa na wierzycielach. Termin do zgłoszenia wierzytelności wynosi 30 dni od daty ogłoszenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości w Monitorze Sądowym i Gospodarczym (później w Centralnym Rejestrze Restrukturyzacji i Upadłości art. 51 pr.upadł. i art. 455 pr.restr.).

Nie wymagają zgłoszenia należności ze stosunku pracy. Należności z tego tytułu umieszcza się na liście wierzytelności z urzędu (art. 237 pr.upadł.).

Wierzyciel dokonuje zgłoszenia swojej wierzytelności na piśmie w dwóch egzemplarzach. Zgłoszenie powinno zawierać imię i nazwisko albo nazwę wierzyciela, miejsce zamieszkania albo siedzibę, adres, numer PESEL albo numer KRS, a w przypadku ich braku inne dane umożliwiające jego jednoznaczną identyfikację, określenie wierzytelności wraz z należnościami ubocznymi oraz wartość wierzytelności niepieniężnej, dowody potwierdzające istnienie owej wierzytelności (jeżeli wierzytelność została uznana w spisie wierzytelności sporządzonym w postępowaniu restrukturyzacyjnym, wystarczające jest powołanie się na tę okoliczność), kategorię, do której ma być zaliczona, zabezpieczenia z nią związane oraz stan sprawy, jeżeli co do wierzytelności toczy się postępowanie sądowe, administracyjne, sądowoadministracyjne lub przed sądem polubownym. W razie zgłoszenia wierzytelności, w stosunku do której upadły nie jest dłużnikiem osobistym, należy wskazać przedmiot zabezpieczenia, z którego wierzytelność podlega zaspokojeniu. Jeżeli wierzyciel jest wspólnikiem albo akcjonariuszem spółki będącej upadłym, podaje ilość posiadanych udziałów albo akcji oraz ich rodzaj.

Prawidłowo złożone zgłoszenia sędzia-komisarz przekazuje syndykowi, który sprawdza, czy zgłoszona wierzytelność znajduje potwierdzenie w księgach rachunkowych lub innych dokumentach upadłego albo we wpisach w księdze wieczystej lub rejestrach, oraz wzywa upadłego do złożenia w zakreślonym terminie oświadczenia, czy wierzytelność uznaje. W przypadku gdy zgłoszona wierzytelność nie znajduje potwierdzenia w księgach rachunkowych lub innych dokumentach upadłego albo we wpisach w księdze wieczystej lub rejestrach, syndyk wzywa wierzyciela do złożenia w terminie tygodnia dokumentów wskazanych w zgłoszeniu wierzytelności pod rygorem odmowy uznania wierzytelności. Syndyk może jednak uwzględnić dokumenty złożone po upływie terminu, jeżeli nie spowoduje to opóźnienia w przekazaniu listy sędziemu-komisarzowi.

W terminie dwóch tygodni od dnia obwieszczenia o złożeniu listy wierzytelności do akt postępowania wierzyciel może złożyć do sędziego-komisarza sprzeciw. Sprzeciw przysługuje również upadłemu, o ile projekt listy wierzytelności nie jest zgodny z jego wnioskami lub oświadczeniami. Jeżeli upadły nie składał oświadczeń, mimo iż był do tego wezwany, może zgłosić sprzeciw tylko wtedy, gdy wykaże, że nie złożył oświadczeń z przyczyn od niego niezależnych.

Sędzia-komisarz dokonuje zmian na liście wierzytelności po uprawomocnieniu się postanowienia w sprawie sprzeciwu, a w razie jego zaskarżenia, po uprawomocnieniu się postanowienia sądu oraz zatwierdza listę wierzytelności. Jeżeli nie wniesiono sprzeciwu, zatwierdza listę wierzytelności po upływie terminu do jego wniesienia. może z urzędu dokonać zmian na liście wierzytelności. W razie stwierdzenia, że na liście umieszczono wierzytelności, które w całości lub części nie istnieją, lub nie umieszczono na liście wierzytelności, które podlegają umieszczeniu na liście z urzędu, sędzia-komisarz może dokonać zmian na liście wierzytelności z urzędu.

Zgłoszoną lub ujawnioną po terminie wierzytelność, która nie wymaga zgłoszenia, umieszcza się na uzupełnieniu listy wierzytelności. Lista wierzytelności ulega sprostowaniu stosownie do prawomocnych orzeczeń. Zmiana wysokości wierzytelności, która zaistniała po ustaleniu listy wierzytelności, jest uwzględniana przy sporządzeniu planu podziału albo przy głosowaniu na zgromadzeniu wierzycieli.

Po zakończeniu lub umorzeniu postępowania upadłościowego wyciąg z zatwierdzonej przez sędziego-komisarza listy wierzytelności, zawierający oznaczenie wierzytelności oraz sumy otrzymanej na jej poczet przez wierzyciela, jest tytułem egzekucyjnym przeciwko upadłemu (nie dotyczy wierzycieli, wobec których upadły nie był dłużnikiem osobistym). Upadły może żądać ustalenia, że wierzytelność objęta listą wierzytelności nie istnieje albo istnieje w mniejszym zakresie, jeżeli nie uznał wierzytelności zgłoszonej w postępowaniu upadłościowym i nie zapadło co do niej jeszcze prawomocne orzeczenie sądowe. Po nadaniu wyciągowi z listy klauzuli wykonalności, zarzut, że wierzytelność objęta listą wierzytelności nie istnieje albo że istnieje w mniejszym zakresie, upadły może podnieść w drodze powództwa o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności.

W postępowaniach restrukturyzacyjnych kwestię ustalenia spisu wierzytelności uregulowane zostały w art. 84-102 pr.restr.

Nadzorca lub zarządca sporządza spis wierzytelności na podstawie ksiąg rachunkowych, innych dokumentów dłużnika, wpisów w księgach wieczystych oraz rejestrach. W postępowaniu sanacyjnym otwartym na podstawie uproszczonego wniosku spis wierzytelności sporządza się w zakresie, w jakim jest to możliwe, na podstawie spisu wierzytelności sporządzonego we wcześniejszym postępowaniu restrukturyzacyjnym. Jeżeli propozycje układowe przewidują podział wierzycieli na grupy, spis wierzytelności sporządza się z uwzględnieniem zaproponowanego podziału.

W spisie wierzytelności odrębnie umieszcza się wierzytelności objęte układem z mocy prawa oraz wierzytelności objęte układem za zgodą wierzyciela.

W przyspieszonym postępowaniu układowym dłużnik może zgłosić zastrzeżenia co do umieszczenia wierzytelności w spisie wierzytelności. Wierzytelność taka zostaje uznana jako wierzytelność sporna. W takim przypadku sędzia-komisarz dokonuje odpowiednich zmian spisu wierzytelności oraz spisu wierzytelności spornych.

W postępowaniu układowym oraz postępowaniu sanacyjnym, w terminie dwóch tygodni od dnia obwieszczenia o dacie złożenia spisu wierzytelności i spisu wierzytelności spornych, uczestnicy postępowania mogą złożyć do sędziego-komisarza sprzeciw co do umieszczenia wierzytelności w spisie wierzytelności. Dłużnik może złożyć sprzeciw, o ile spis wierzytelności nie jest zgodny z jego oświadczeniem o uznaniu lub odmowie uznania wierzytelności. Jeżeli dłużnik nie złożył oświadczenia, może złożyć sprzeciw tylko w przypadku, gdy wykaże, że nie złożył oświadczenia z przyczyn od niego niezależnych. W tym samym terminie dłużnik lub wierzyciel, który nie został umieszczony w spisie wierzytelności, może złożyć sprzeciw co do pominięcia wierzytelności w spisie wierzytelności.

Sprzeciw złożony po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalny, jak również sprzeciw, którego braków strona nie uzupełniła lub od którego strona nie wniosła należnej opłaty w wyznaczonym terminie podlega odrzuceniu przez sędziego-komisarza.

Sędzia-komisarz pomija twierdzenia i dowody niezgłoszone w sprzeciwie, chyba że strona uprawdopodobni, że nie zgłosiła ich w sprzeciwie bez swojej winy lub że uwzględnienie spóźnionych twierdzeń i dowodów nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy.

Okoliczności uzasadniające sprzeciw mogą być udowodnione wyłącznie dowodem z dokumentu albo opinii biegłego. Jeżeli wierzytelność jest stwierdzona prawomocnym orzeczeniem sądu, sprzeciw co do umieszczenia wierzytelności w spisie wierzytelności może być oparty tylko na zdarzeniach powstałych po zamknięciu rozprawy w sprawie, w której zostało wydane orzeczenie.

Sprzeciw zostaje rozpoznany na posiedzeniu niejawnym w terminie dwóch miesięcy od jego wniesienia przez sędziego-komisarza, zastępcę sędziego-komisarza lub wyznaczonego sędziego. Jeżeli rozpoznający sprzeciw uzna za potrzebne wyznaczenie rozprawy, zawiadamia o niej nadzorcę sądowego albo zarządcę, dłużnika oraz wierzyciela, który złożył sprzeciw, i wierzyciela, którego wierzytelności sprzeciw dotyczy. Niestawiennictwo tych osób, nawet usprawiedliwione, nie wstrzymuje wydania postanowienia. Sędzia-komisarz, zastępca sędziego-komisarza lub wyznaczony sędzia może odstąpić od przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, jeżeli biegły sporządził opinię w innym postępowaniu toczącym się przed sądem, sądem polubownym lub organem administracji. W takim przypadku dowodem są dokumenty obejmujące treść opinii biegłego.

Na postanowienie w przedmiocie sprzeciwu zażalenie przysługuje dłużnikowi, nadzorcy sądowemu albo zarządcy oraz wierzycielom.

W spisie wierzytelności dokonuje się zmian w zakresie określonym w postanowieniu po uprawomocnieniu się postanowienia uwzględniającego sprzeciw. W przyspieszonym postępowaniu układowym spis wierzytelności zatwierdza sędzia-komisarz na zgromadzeniu wierzycieli.

W postępowaniu układowym oraz sanacyjnym sędzia-komisarz zatwierdza spis wierzytelności po upływie terminu do złożenia sprzeciwu, a w przypadku jego złożenia - po uprawomocnieniu się postanowienia w przedmiocie sprzeciwu.

Sędzia-komisarz zatwierdza spis wierzytelności w zakresie nieobjętym nierozpoznanymi prawomocnie sprzeciwami, jeżeli suma wierzytelności uprawniających do głosowania nad układem, których dotyczą sprzeciwy prawomocnie nierozpoznane, nie przekracza 15% sumy wierzytelności uprawniających do głosowania nad układem. Postępowania w przedmiocie tych sprzeciwów podlegają umorzeniu przez sąd albo sędziego-komisarza, jeżeli nie zostaną prawomocnie rozpoznane do czasu głosowania nad układem.

W przypadku stwierdzenia, że w spisie umieszczono wierzytelność, która w całości lub części nie istnieje albo przysługuje innej osobie niż wskazana w spisie jako wierzyciel, sędzia-komisarz może z urzędu wykreślić wierzytelność ze spisu wierzytelności. Postanowienie o wykreśleniu wierzytelności ze spisu wierzytelności doręcza się wierzycielowi, którego dotyczy, dłużnikowi oraz nadzorcy albo zarządcy. Osobom tym przysługuje zażalenie na postanowienie.

Nadzorca albo zarządca sporządza uzupełnienie spisu wierzytelności, jeżeli po złożeniu spisu wierzytelności zostanie ujawniona wierzytelność, która nie została umieszczona w spisie.

Po prawomocnej odmowie zatwierdzenia układu lub prawomocnym umorzeniu postępowania restrukturyzacyjnego wyciąg z zatwierdzonego spisu wierzytelności, zawierający oznaczenie wierzyciela
i przysługującej mu wierzytelności, stanowi tytuł egzekucyjny przeciwko dłużnikowi.

Po prawomocnym zatwierdzeniu układu wyciąg z zatwierdzonego spisu wierzytelności, łącznie z wypisem prawomocnego postanowienia zatwierdzającego układ, stanowi tytuł egzekucyjny przeciwko dłużnikowi oraz temu, kto udzielił zabezpieczenia wykonania układu, jeżeli został w sądzie złożony dokument stwierdzający udzielenie zabezpieczenia, a także przeciwko zobowiązanemu do dopłaty, jeżeli układ przewiduje dopłaty między wierzycielami.

Dłużnik może żądać ustalenia, że wierzytelność objęta zatwierdzonym spisem wierzytelności nie istnieje albo istnieje w mniejszym zakresie, jeżeli złożył sprzeciw w postępowaniu restrukturyzacyjnym i co do wierzytelności nie zapadło prawomocne orzeczenie sądowe.

Po nadaniu wyciągowi z zatwierdzonego spisu wierzytelności klauzuli wykonalności zarzut, że wierzytelność objęta spisem wierzytelności nie istnieje albo że istnieje w mniejszym zakresie, dłużnik może podnieść w drodze powództwa o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności.

13 Jakie zasady obowiązują przy podziale funduszów masy upadłości? W jaki sposób ustala się hierarchę roszczeń i praw wierzycieli?

W postępowaniu upadłościowym zasady podziału funduszy z masy w postępowaniu upadłościowym zostały uregulowane w art. 335-351 pr.upadł.

W pierwszej kolejności koszty postępowania, a jeżeli fundusze masy upadłości na to pozwalają - również inne zobowiązania masy upadłości w miarę wpływu do masy upadłości stosownych sum.

Zobowiązania alimentacyjne ciążące na upadłym, przypadające za czas po ogłoszeniu upadłości, syndyk zaspokaja w terminach ich płatności, do dnia sporządzenia ostatecznego planu podziału, każdorazowo dla każdego uprawnionego w kwocie nie wyższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę. Pozostała część tych należności nie podlega zaspokojeniu z masy upadłości.

Należności podlegające zaspokojeniu z funduszów masy upadłości (zaspokajane po zaspokojeniu w całości kosztów postępowania, zobowiązań masy upadłości i należności alimentacyjnych) dzieli się na następujące kategorie:

1)                 kategoria pierwsza - przypadające za czas przed ogłoszeniem upadłości należności ze stosunku pracy (stosuje się odpowiednio do roszczeń Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych o zwrot z masy upadłości świadczeń wypłaconych przez Fundusz pracownikom upadłego), z wyjątkiem roszczeń z tytułu wynagrodzenia reprezentanta upadłego lub wynagrodzenia osoby wykonującej czynności związane z zarządem lub nadzorem nad przedsiębiorstwem upadłego, należności rolników z tytułu umów o dostarczenie produktów z własnego gospodarstwa rolnego, należności alimentacyjne oraz renty z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci i renty z tytułu zamiany uprawnień objętych treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę, przypadające za trzy ostatnie lata przed ogłoszeniem upadłości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz należności powstałe w postępowaniu restrukturyzacyjnym z czynności zarządcy albo należności powstałe z czynności dłużnika dokonanych po otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego niewymagających zezwolenia rady wierzycieli albo zgody nadzorcy sądowego lub dokonanych za zezwoleniem rady wierzycieli albo zgodą nadzorcy sądowego, jeżeli upadłość ogłoszono w wyniku rozpoznania uproszczonego wniosku o ogłoszenie upadłości jak również należności z tytułu kredytu, pożyczki, obligacji, gwarancji lub akredytyw lub innego finansowania przewidzianego układem przyjętym w postępowaniu restrukturyzacyjnym i udzielonego w związku z wykonaniem takiego układu, jeżeli upadłość ogłoszono w wyniku rozpoznania wniosku o ogłoszenie upadłości złożonego nie później niż trzy miesiące po prawomocnym uchyleniu układu;

2)                 kategoria druga - inne należności, jeżeli nie podlegają zaspokojeniu w innych kategoriach, w szczególności podatki i inne daniny publiczne oraz pozostałe należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne;

3)                 kategoria trzecia - odsetki od należności ujętych w wyższych kategoriach w kolejności, w jakiej podlega zaspokojeniu kapitał, a także sądowe i administracyjne kary grzywny oraz należności z tytułu darowizn i zapisów;

4)                 kategoria czwarta - należności wspólników albo akcjonariuszy z tytułu pożyczki lub innej czynności prawnej o podobnych skutkach, w szczególności dostawy towaru z odroczonym terminem płatności, dokonanej na rzecz upadłego będącego spółką kapitałową w okresie pięciu lat przed ogłoszeniem upadłości, wraz z odsetkami.

Jeżeli suma przeznaczona do podziału nie wystarcza na zaspokojenie w całości wszystkich należności, należności dalszej kategorii zaspokaja się dopiero po zaspokojeniu w całości należności poprzedzającej kategorii, a jeżeli suma przeznaczona do podziału nie wystarcza na zaspokojenie w całości wszystkich należności tej samej kategorii, należności te zaspokaja się stosunkowo do wysokości każdej z nich.

Wierzytelności zabezpieczone hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym i hipoteką morską, a także wygasające według przepisów ustawy prawa oraz skutki ujawnienia praw i roszczeń osobistych ciążące na nieruchomości, użytkowaniu wieczystym, spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu lub statku morskim wpisanym do rejestru okrętowego, podlegają zaspokojeniu z sumy uzyskanej z likwidacji obciążonego przedmiotu, pomniejszonej o koszty likwidacji tego przedmiotu oraz inne koszty postępowania upadłościowego w wysokości nieprzekraczającej dziesiątej części sumy uzyskanej z likwidacji, nie więcej jednak niż o taką część kosztów postępowania upadłościowego, która wynika ze stosunku wartości obciążonego przedmiotu do wartości całej masy upadłości. Wspomniane wierzytelności i prawa są zaspokajane w kolejności przysługującego im pierwszeństwa. Jeżeli z sumy uzyskanej z likwidacji obciążonego przedmiotu zaspokojeniu podlegają zarówno wierzytelności zabezpieczone hipoteką, jak i wygasające prawa oraz prawa i roszczenia osobiste, o pierwszeństwie rozstrzyga chwila, od której liczy się skutki wpisu hipoteki, prawa lub roszczenia do księgi wieczystej.

W równym stopniu z wierzytelnością zaspokaja się roszczenia o świadczenia uboczne objęte zabezpieczeniem na mocy odrębnych Link otworzy się w nowym oknieprzepisów. Przypadającą wierzycielowi sumę zalicza się przede wszystkim na należność główną, następnie na odsetki i pozostałe roszczenia o świadczenia uboczne, z tym że koszty postępowania uwzględnia się w ostatniej kolejności.

W razie sprzedaży nieruchomości, prawa użytkowania wieczystego, spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu lub statku morskiego wpisanego do rejestru okrętowego, przed zaspokojeniem wierzytelności zabezpieczonych hipoteką albo hipoteką morską oraz innych praw, w tym praw i roszczeń osobistych, które ciążyły na przedmiocie sprzedaży i które w wyniku sprzedaży wygasły, zaspokaja się należności alimentacyjne oraz przypadające za czas po ogłoszeniu upadłości renty za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci i renty z tytułu zamiany uprawnień objętych treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę, jak też wynagrodzenia za pracę pracowników wykonujących pracę na nieruchomości, statku lub w lokalu za okres ostatnich trzech miesięcy przed sprzedażą, jednakże tylko do wysokości trzykrotnego minimalnego wynagrodzenia za pracę.

W postępowaniach restrukturyzacyjnych zaspokajanie wierzytelności następuje zgodnie z układem zatwierdzonym przez sąd. Zasady zaspokajania wierzytelności zostały uregulowane w art. 155-163 pr.restr.

Układ może przewidywać podział wierzycieli na grupy obejmujące poszczególne kategorie interesów, w szczególności:

- wierzycieli, którym przysługują wierzytelności ze stosunku pracy i którzy wyrazili zgodę na objęcie ich układem;

- rolników, którym przysługują wierzytelności z tytułu umów o dostarczenie produktów z własnego gospodarstwa rolnego;

- wierzycieli, których wierzytelności są zabezpieczone na składnikach majątku dłużnika hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym lub hipoteką morską, a także przez przeniesienie na wierzyciela własności rzeczy, wierzytelności lub innego prawa, i którzy wyrazili zgodę na objęcie ich układem;

- wierzycieli będących wspólnikami lub akcjonariuszami dłużnika będącego spółką kapitałową, posiadających udziały lub akcje spółki zapewniające co najmniej 5% głosów na zgromadzeniu wspólników albo walnym zgromadzeniu akcjonariuszy,

Warunki restrukturyzacji zobowiązań dłużnika są jednakowe dla wszystkich wierzycieli, a jeżeli głosowanie nad układem przeprowadza się w grupach wierzycieli, jednakowe dla wierzycieli zaliczonych do tej samej grupy, chyba że wierzyciel wyraźnie zgodzi się na warunki mniej korzystne.

Przyznanie korzystniejszych warunków restrukturyzacji zobowiązań dłużnika jest dopuszczalne wobec wierzyciela, który po otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego udzielił lub ma udzielić finansowania w postaci kredytu, obligacji, gwarancji bankowych, akredytyw lub na podstawie innego instrumentu finansowego, niezbędnego do wykonania układu.

Warunki restrukturyzacji zobowiązań ze stosunku pracy nie mogą pozbawiać pracowników minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Restrukturyzacja dotyczy w równym stopniu zobowiązań pieniężnych i niepieniężnych. Jeżeli wierzyciel w terminie tygodnia od dnia otrzymania zawiadomienia o terminie zgromadzenia wierzycieli z odpisem propozycji układowych sprzeciwił się restrukturyzacji swojej wierzytelności jako wierzytelności niepieniężnej, składając oświadczenie nadzorcy albo zarządcy albo ze względu na charakter wierzytelności niepieniężnej restrukturyzacja nie jest możliwa, wierzytelność ta zmienia się w wierzytelność pieniężną. Skutek ten powstaje z dniem otwarcia postępowania.

Warunki restrukturyzacji wierzytelności, o których mowa w art. 161 ust. 1 pkt 3, mogą być zróżnicowane stosownie do przysługującego im pierwszeństwa.

14 Jakie są przesłanki oraz skutki zakończenia postępowania upadłościowego (w szczególności w drodze układu)?

Zakończenie postępowania upadłościowego stwierdza sąd po wykonaniu ostatecznego planu podziału, a także gdy w toku postępowania wszyscy wierzyciele zostali zaspokojeni.

Z dniem uprawomocnienia się postanowienia o zakończeniu postępowania upadłościowego upadły odzyskuje prawo zarządzania swoim majątkiem i rozporządzania jego składnikami.

Po zakończeniu postępowania upadłościowego wszczęte przez syndyka niezakończone procesy o uznanie za bezskuteczną czynności dokonanej przez upadłego ze szkodą dla wierzycieli umarza się, a wzajemne roszczenia o zwrot kosztów procesu wygasają. W innych postępowaniach cywilnych upadły wchodzi do postępowania w miejsce syndyka.

Upadły będący osobą fizyczną może złożyć wniosek o ustalenie planu spłaty wierzycieli i umorzenie pozostałej części zobowiązań, które nie zostały zaspokojone w postępowaniu upadłościowym w terminie trzydziestu dni od dnia obwieszczenia postanowienia o zakończeniu postępowania upadłościowego. Sąd oddala wniosek, jeżeli upadły doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa, oraz jeżeli:

1)   materiał zebrany w sprawie daje podstawę do stwierdzenia, że zachodzą okoliczności stanowiące podstawę do pozbawienia upadłego prawa prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek lub w ramach spółki cywilnej oraz pełnienia funkcji członka rady nadzorczej, członka komisji rewizyjnej, reprezentanta lub pełnomocnika osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą w zakresie tej działalności, spółki handlowej, przedsiębiorstwa państwowego, spółdzielni, fundacji lub stowarzyszenia lub

2)   upadły nie wykonywał rzetelnie obowiązków nałożonych na niego w postępowaniu upadłościowym, lub

3)   w okresie dziesięciu lat przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w stosunku do upadłego prowadzono postępowanie upadłościowe, w którym umorzono całość lub część jego zobowiązań, chyba że do niewypłacalności upadłego lub zwiększenia jej stopnia doszło pomimo dochowania przez upadłego należytej staranności, lub

4)   w okresie dziesięciu lat przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości ustalony dla upadłego plan spłaty wierzycieli został uchylony na podstawie art. 370e ust. 1 lub 2 albo art. 49120, lub

5)   w okresie dziesięciu lat przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości czynność prawna upadłego została prawomocnie uznana za dokonaną z pokrzywdzeniem wierzycieli

- chyba że umorzenie pozostałej części zobowiązań upadłego jest uzasadnione względami słuszności lub względami humanitarnymi.

W postanowieniu o ustaleniu planu spłaty wierzycieli sąd określa, w jakim zakresie i w jakim czasie (nie dłuższym niż trzydzieści sześć miesięcy) upadły jest obowiązany spłacać zobowiązania uznane na liście wierzytelności a niewykonane w toku postępowania upadłościowego na podstawie planów podziału oraz jaka część zobowiązań upadłego powstałych przed dniem ogłoszenia upadłości zostanie umorzona po wykonaniu planu spłaty wierzycieli. W okresie wykonywania planu spłaty wierzycieli niedopuszczalne jest wszczęcie postępowania egzekucyjnego dotyczącego wierzytelności powstałych przed ogłoszeniem upadłości (z wyjątkiem wierzytelności wynikających z zobowiązań, o których mowa w art. 370f ust. 2 oraz wierzytelności, których upadły nie ujawnił, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu) oraz dokonanie przez upadłego czynności prawnych, które mogłyby pogorszyć jego zdolność do wykonania planu spłaty wierzycieli (w szczególnie uzasadnionych przypadkach sąd na wniosek upadłego może wyrazić zgodę na dokonanie albo zatwierdzić dokonanie takiej czynności prawnej).

Upadły jest obowiązany składać sądowi corocznie do końca kwietnia sprawozdanie z wykonania planu spłaty wierzycieli za poprzedni rok kalendarzowy, w którym wykazuje osiągnięte przychody, spłacone kwoty oraz nabyte składniki majątkowe o wartości przekraczającej przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w trzecim kwartale roku poprzedniego.

Sąd może zmienić plan spłaty wierzycieli, jeżeli upadły nie może wywiązać się z obowiązków w nim określonych, na jego wniosek po wysłuchaniu wierzycieli. Może również przedłużyć termin spłaty zobowiązań na dalszy okres nieprzekraczający osiemnastu miesięcy.

W przypadku istotnej poprawy sytuacji majątkowej upadłego w okresie wykonywania planu spłaty wierzycieli wynikającej z innych przyczyn niż zwiększenie się wynagrodzenia za pracę lub dochodów uzyskiwanych z osobiście wykonywanej przez upadłego działalności zarobkowej wierzyciel oraz upadły mogą wystąpić z wnioskiem o zmianę planu spłaty wierzycieli. O zmianie planu spłaty wierzycieli sąd orzeka po wysłuchaniu upadłego i wierzycieli objętych planem spłaty.

Sąd z urzędu albo na wniosek wierzyciela uchyla plan spłaty wierzycieli w przypadku niewykonywania przez upadłego obowiązków ustalonych w planie spłaty wierzycieli po wysłuchaniu upadłego i wierzycieli objętych planem spłaty, chyba że uchybienie obowiązkom jest nieznaczne lub umorzenie pozostałej części zobowiązań upadłego jest uzasadnione względami słuszności lub względami humanitarnymi; stosuje się odpowiednio, jeżeli upadły:

1)   nie złożył w terminie sprawozdania z wykonania planu spłaty wierzycieli;

2)   w sprawozdaniu z wykonania planu spłaty wierzycieli zataił osiągnięte przychody lub nabyte składniki majątkowe;

3)   dokonał czynności prawnej, która mogłaby pogorszyć jego zdolność do wykonania planu spłaty wierzycieli, bez zgody sądu albo czynność ta nie została przez sąd zatwierdzona;

4)   ukrywał majątek lub czynność prawna upadłego została prawomocnie uznana za dokonaną z pokrzywdzeniem wierzycieli.

W przypadku uchylenia planu spłaty zobowiązania upadłego nie podlegają umorzeniu.

Sąd wydaje postanowienie o stwierdzeniu wykonania planu spłaty i umorzeniu zobowiązań upadłego powstałych przed dniem ogłoszenia upadłości i niezaspokojonych w wyniku wykonania planu spłaty wierzycieli po wykonaniu przez upadłego obowiązków określonych w planie spłaty wierzycieli. Zobowiązania o charakterze alimentacyjnym, zobowiązania wynikające z rent z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci, zobowiązania do zapłaty kar grzywny orzeczonych przez sąd, a także do wykonania obowiązku naprawienia szkody oraz zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, zobowiązania do zapłaty nawiązki lub świadczenia pieniężnego orzeczonych przez sąd jako środek karny lub środek związany z poddaniem sprawcy próbie, jak również zobowiązania do naprawienia szkody wynikającej z przestępstwa lub wykroczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem oraz zobowiązania, których upadły umyślnie nie ujawnił, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu, nie podlegają umorzeniu.

Dokonane na podstawie przepisów ustawy zmiany stosunków prawnych obowiązują upadłego i drugą stronę również po zakończeniu postępowania upadłościowego, chyba że przepisy odrębnej ustawy stanowią inaczej.

Postępowanie restrukturyzacyjne zostaje zakończone z dniem uprawomocnienia się postanowienia sądu o zatwierdzeniu układu albo o odmowie zatwierdzenia układu. Wtedy też dłużnik odzyskuje prawo zarządu majątkiem, jeżeli był go pozbawiony lub było ono ograniczone, chyba że układ stanowi inaczej (art. 171 pr.restr.).

Po wykonaniu układu lub wyegzekwowaniu wierzytelności objętych układem sąd na wniosek dłużnika, nadzorcy wykonania układu albo innej osoby, która z mocy układu jest uprawniona do wykonania lub nadzorowania wykonania układu, wydaje postanowienie o wykonaniu układu (art. 172 pr.restr.).

15 Jakie prawa przysługują wierzycielom po zakończeniu postępowania upadłościowego?

W postępowaniu upadłościowym wobec osób fizycznych prowadzących działalność gospodarcza lub zawodową, po ukończeniu którego ustalony został plan spłaty, wierzyciel jest uprawniony do złożenia wniosku o uchylenie przez sąd planu spłaty wierzycieli w przypadku niewykonania przez upadłego obowiązków ustalonych w planie albo gdy nie złożył w terminie sprawozdania z wykonania planu, w sprawozdaniu z wykonania planu spłaty wierzycieli zataił osiągnięte przychody lub nabyte składniki majątkowe, dokonał czynności prawnej, która mogłaby pogorszyć jego zdolność do wykonania planu spłaty wierzycieli, bez zgody sądu albo czynność ta nie została przez sąd zatwierdzona, ukrywał majątek lub czynność prawna upadłego została prawomocnie uznana za dokonaną z pokrzywdzeniem wierzycieli (art. 370e pr.upadł.).

W postępowaniach restrukturyzacyjnych wierzyciel jest uprawniony do złożenia wniosku o uchylenie przez sąd układu, jeżeli dłużnik nie wykonuje jego postanowień albo jest oczywiste, że układ nie będzie wykonany (domniemywa się, że jest oczywiste, że układ nie będzie wykonany, jeżeli dłużnik nie wykonuje zobowiązań powstałych po zatwierdzeniu układu). Wnioskodawcy przysługuje zażalenie na postanowienie oddalające wniosek (Art. 176 pr.restr.).

Jeżeli układ zostanie uchylony lub wygaśnie, dotychczasowi wierzyciele mogą dochodzić swych roszczeń w pierwotnej wysokości, a wypłacone na podstawie układu sumy zalicza się na ich poczet. Hipoteka, zastaw, zastaw rejestrowy, zastaw skarbowy lub hipoteka morska zabezpieczają wierzytelność w takiej wysokości, w jakiej nie została jeszcze zaspokojona (art. 177 pr.restr.).

16 Kto ponosi koszty postępowania upadłościowego łącznie z poniesionymi wydatkami?

Postępowanie upadłościowe zasadniczo dzieli się na dwa etapy, tj. postępowanie w przedmiocie ogłoszenia upadłości oraz postępowanie po ogłoszeniu upadłości.

Koszty postępowania w przedmiocie ogłoszenia upadłości pokrywane są w pierwszej kolejności z zaliczki uiszczonej przez wnioskodawcę w wysokości jednokrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w trzecim kwartale roku poprzedniego, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. W przypadku wniosku wierzyciela koszty postępowania, w przypadku ogłoszenia upadłości lub oddalenia wniosku z powodu ubóstwa masy, ponosi upadły.

Koszty postępowania po ogłoszeniu upadłości pokrywane są z masy upadłości. W przypadku gdy majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania lub wystarcza jedynie na zaspokojenie tych kosztów, sąd oddala wniosek o ogłoszenie upadłości.

Koszty postępowania restrukturyzacyjnego ponosi dłużnik. Koszty należne od dłużnika pozbawionego prawa zarządu uiszcza zarządca na wezwanie sądu albo sędziego-komisarza.

Uczestnik postępowania ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie.

Koszty postępowania wywołanego złożeniem sprzeciwu co do umieszczenia wierzytelności innego wierzyciela zasądza się od dłużnika na rzecz wierzyciela, który złożył sprzeciw, jeżeli w wyniku sprzeciwu odmówiono umieszczenia zaskarżonej wierzytelności, chyba że dłużnik kwestionował umieszczenie wierzytelności w spisie wierzytelności w oświadczeniu złożonym na podstawie art. 86 ust. 2 pkt 9 lub złożył sprzeciw.

17 Jakie są zasady dotyczące nieważności, zaskarżania lub względnej bezskuteczności czynności prawnych dokonanych ze szkodą dla ogółu wierzycieli?

W postępowaniu upadłościowym czynności prawne upadłego dotyczące masy upadłości są nieważne. Nieważne jest również zbycie przez upadłego całości lub części spadku albo całości lub części udziału spadkowego oraz dokonana przez niego czynność rozporządzająca udziałem w przedmiocie należącym do spadku, jak i jego zgoda na rozporządzenie udziałem w przedmiocie należącym do spadku przez innego spadkobiercę.

Pod rygorem nieważności zgody rady wierzycieli wymagają następujące czynności (art. 206 pr.upadł.):

1)   dalsze prowadzenie przedsiębiorstwa przez syndyka, jeżeli ma trwać dłużej niż trzy miesiące od dnia ogłoszenia upadłości;

2)   odstąpienie od sprzedaży przedsiębiorstwa jako całości;

3)    sprzedaż z wolnej ręki mienia wchodzącego w skład masy upadłości;

4)   zaciąganie pożyczek lub kredytów oraz obciążenie majątku upadłego ograniczonymi prawami rzeczowymi;

5)   uznanie, zrzeczenie się i zawarcie ugody co do roszczeń spornych oraz poddanie sporu rozstrzygnięciu sądu polubownego.

Wyjątkiem jest sytuacja, w której jedna z ww. czynności musi być dokonana niezwłocznie i dotyczy wartości nieprzewyższającej dziesięciu tysięcy złotych, syndyk, nadzorca sądowy albo zarządca może ją wykonać bez zezwolenia rady.

Ponadto nie jest wymagane zezwolenie rady wierzycieli na sprzedaż ruchomości, jeśli wskazana w spisie inwentarza wartość oszacowania wszystkich ruchomości wchodzących w skład masy upadłości nie przekracza równowartości 50 000 zł oraz na sprzedaż wierzytelności oraz innych praw, jeżeli wskazana w spisie należności wartość nominalna wszystkich wierzytelności oraz innych praw wchodzących w skład masy upadłości nie przekracza równowartości 50 000 zł. Podobnie jest w przypadku zezwolenia na sprzedaż wierzytelności oraz innych praw, jeżeli wskazana w spisie należności wartość nominalna wszystkich wierzytelności oraz innych praw wchodzących w skład masy upadłości nie przekracza równowartości 50 000 zł.

Wpis obciążenia majątku upadłego ograniczonym prawem rzeczowym w księdze wieczystej lub rejestrze dokonany bez zezwolenia wymaganego zgodnie z ust. 1 podlega wykreśleniu z urzędu. Podstawą wykreślenia jest prawomocne postanowienie sędziego-komisarza stwierdzające niedopuszczalność wpisu (art. 206 ust. 5 pr. upadł.).

Sędzia-komisarz oznacza czynności, których wykonywanie przez syndyka jest niedopuszczalne bez jego zezwolenia lub bez zezwolenia rady wierzycieli. Oznacza to, że sędzia-komisarz może rozszerzyć katalog czynności z art. 206, do których dokonania wymagana jest zgoda rady wierzycieli pod rygorem nieważności.

Czynności prawne dokonane przez upadłego w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, którymi rozporządził on swoim majątkiem, jeżeli dokonane zostały nieodpłatnie albo odpłatnie, ale wartość świadczenia upadłego przewyższa w rażącym stopniu wartość świadczenia otrzymanego przez upadłego lub zastrzeżonego dla upadłego lub dla osoby trzeciej. Reguła ta ma również zastosowanie odpowiednio do ugody sądowej, uznania powództwa i zrzeczenia się roszczenia.

Bezskuteczne są również zabezpieczenie i zapłata długu niewymagalnego dokonane przez upadłego w ciągu sześciu miesięcy przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Jednak ten, kto otrzymał zapłatę lub zabezpieczenie, może w drodze powództwa lub zarzutu żądać uznania tych czynności za skuteczne, jeżeli w czasie ich dokonania nie wiedział o istnieniu podstawy do ogłoszenia upadłości.

Powyższych reguł nie stosuje się do zabezpieczeń ustanowionych przed dniem ogłoszenia upadłości w związku z terminowymi operacjami finansowymi, pożyczkami instrumentów finansowych lub sprzedażą instrumentów finansowych ze zobowiązaniem do ich odkupu, o których mowa w art. 85 ust. 1.

Na wniosek osoby trzeciej sędzia-komisarz może nakazać zwrot na jej rzecz z masy upadłości jej świadczenia wzajemnego, które osoba ta świadczyła w związku z dokonaniem przez nią z upadłym czynności prawnej dotyczącej mienia wchodzącego do masy upadłości. Do zwrotu tego świadczenia stosuje się odpowiednio Link otworzy się w nowym oknieprzepisy o nienależnym świadczeniu. Zwrot tego świadczenia , można nakazać, jeżeli czynność prawna została podjęta po ogłoszeniu upadłości i przed obwieszczeniem w Rejestrze postanowienia o ogłoszeniu upadłości, a osoba trzecia przy zachowaniu należytej staranności, nie mogła wiedzieć o ogłoszeniu upadłości (art. 77 pr. upadł.).

Przelew wierzytelności przyszłej jest bezskuteczny w stosunku do masy upadłości, jeżeli wierzytelność ta powstanie po ogłoszeniu upadłości, chyba że umowa przelewu wierzytelności została zawarta nie później niż sześć miesięcy przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w formie pisemnej z datą pewną.

Odpłatną czynność prawną sędzia-komisarz uzna za bezskuteczną w stosunku do masy upadłości z urzędu albo na wniosek syndyka, jeśli została dokonana przez upadłego w terminie sześciu miesięcy przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości z małżonkiem, krewnym lub powinowatym w linii prostej, krewnym lub powinowatym w linii bocznej do drugiego stopnia włącznie, z osobą pozostającą z upadłym w faktycznym związku, prowadzącą z nim wspólnie gospodarstwo domowe albo z przysposobionym lub przysposabiającym, chyba że druga strona czynności wykaże, że nie doszło do pokrzywdzenia wierzycieli. Na postanowienie sędziego-komisarza przysługuje zażalenie.

Zasada powyższa stosowana jest również do czynności upadłego dokonanych ze spółką, w której upadły jest członkiem zarządu, jedynym wspólnikiem lub akcjonariuszem, oraz ze spółkami, w których osoby wymienione w poprzednim akapicie są członkami zarządu lub jedynymi wspólnikami lub akcjonariuszami, a także odpowiednio do czynności upadłego, będącego spółką lub osobą prawną, dokonanej z jej wspólnikami, ich reprezentantami lub ich małżonkami, jak również ze spółkami powiązanymi, ich wspólnikami, reprezentantami lub małżonkami tych osób. Ma również zastosowanie do czynności upadłego będącego spółką, których dokonał z inną spółką, jeżeli jedna z nich była spółką dominującą, a także jeżeli ta sama spółka jest spółką dominującą w stosunku do upadłego i drugiej strony czynności.

Sędzia-komisarz z urzędu albo na wniosek syndyka uznaje za bezskuteczną w stosunku do masy upadłości określoną część wynagrodzenia przypadającą za okres przed dniem ogłoszenia upadłości, nie dłuższy jednak niż sześć miesięcy przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, jeżeli wynagrodzenie za pracę osoby reprezentującej upadłego lub pracownika wykonującego zadania w zakresie zarządu przedsiębiorstwem lub wynagrodzenie osoby świadczącej usługi związane z zarządem lub nadzorem nad przedsiębiorstwem upadłego określone w umowie o pracę, umowie o świadczenie usług lub uchwale organu upadłego zawartej lub podjętej przed dniem ogłoszenia upadłości jest rażąco wyższe od przeciętnego wynagrodzenia za tego rodzaju pracę lub usługi i nie jest uzasadnione nakładem pracy, chociażby wynagrodzenie zostało już wypłacone.

Sędzia-komisarz może uznać za bezskuteczne w całości lub części w stosunku do masy upadłości wynagrodzenie ww. osób przypadające za czas po dniu ogłoszenia upadłości, jeżeli ze względu na objęcie zarządu przez syndyka nie jest ono uzasadnione nakładem pracy.

Sędzia-komisarz na wniosek syndyka uznaje za bezskuteczne w stosunku do masy upadłości również następujące czynności:

- obciążenie majątku upadłego hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym lub hipoteką morską, jeżeli upadły nie był dłużnikiem osobistym zabezpieczonego wierzyciela, a obciążenie to zostało ustanowione w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości i w związku z jego ustanowieniem upadły nie otrzymał żadnego świadczenia;

- obciążenie majątku upadłego hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym lub hipoteką morską, jeżeli obciążenie rzeczowe ustanowione zostało w zamian za świadczenie, które jest niewspółmiernie niskie do wartości udzielanego zabezpieczenia;

- obciążenia powyższe bez względu na wysokość świadczenia, jeśli zabezpieczają długi osób, o których mowa w art. 128 pr.upadł. (osoby bliskie lub powiązane z upadłym), chyba że druga strona wykaże, że nie doszło do pokrzywdzenia wierzycieli;

- kary umowne zastrzeżone na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, jeżeli zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane przez upadłego lub jeżeli kara umowna jest rażąco wygórowana.

Do czynności prawnych upadłego dokonanych z pokrzywdzeniem wierzycieli w sprawach nieuregulowanych prawem upadłościowym stosuje się odpowiednio przepisy Link otworzy się w nowym oknieKodeksu cywilnego o ochronie wierzyciela w przypadku niewypłacalności dłużnika stosuje się.

W postępowaniu restrukturyzacyjnym zgodnie z art. 129 pr. restr. zgody rady wierzycieli pod rygorem nieważności wymagają następujące czynności dłużnika lub zarządcy:

- obciążenie składników masy układowej lub sanacyjnej hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym lub hipoteką morską w celu zabezpieczenia wierzytelności nieobjętej układem;

-  przeniesienie własności rzeczy lub prawa na zabezpieczenie wierzytelności nieobjętej układem;

-  obciążenie składników masy układowej lub sanacyjnej innymi prawami;

-  zaciąganie kredytów lub pożyczek;

-  zawarcie umowy dzierżawy przedsiębiorstwa dłużnika lub jego zorganizowanej części lub innej podobnej umowy.

(czynności powyższe dokonane za zezwoleniem rady wierzycieli nie mogą być uznane za bezskuteczne w stosunku do masy upadłości)

- sprzedaż przez dłużnika nieruchomości lub innych składników majątku o wartości powyżej 500 000 zł.

Postanowienie umowy, której stroną jest dłużnik, uniemożliwiające albo utrudniające osiągnięcie celu przyspieszonego postępowania układowego, jest bezskuteczne w stosunku do masy układowej (art. 248, art. 273, art. 297 pr.restr.).

W postępowaniu sanacyjnym czynności prawne, którymi dłużnik rozporządził swoim majątkiem, jeżeli wartość świadczenia dłużnika przewyższa w istotnym stopniu wartość świadczenia otrzymanego przez dłużnika lub zastrzeżonego dla dłużnika lub dla osoby trzeciej, dokonane w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o otwarcie postępowania sanacyjnego, są bezskuteczne w stosunku do masy sanacyjnej. Stosuje się odpowiednio do ugody sądowej, uznania powództwa i zrzeczenia się roszczenia.

Bezskuteczne w stosunku do masy sanacyjnej są także zabezpieczenia, które nie zostały ustanowione bezpośrednio w związku z otrzymaniem przez dłużnika świadczenia, ustanowione przez dłużnika w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o otwarcie postępowania sanacyjnego oraz zabezpieczenia w części, która w dniu ustanowienia zabezpieczenia przewyższa więcej niż o połowę wartość zabezpieczonego świadczenia otrzymanego przez dłużnika wraz z roszczeniami o świadczenia uboczne określonymi w dokumencie stanowiącym podstawę ustanowienia zabezpieczenia, ustanowione w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o otwarcie postępowania sanacyjnego (art. 304 pr.restr.).

W postępowaniu sanacyjnym Sędzia-komisarz z urzędu albo na wniosek zarządcy uznaje za bezskuteczną w stosunku do masy sanacyjnej określoną część wynagrodzenia przypadającą za okres przed dniem otwarcia postępowania sanacyjnego, nie dłuższy jednak niż trzy miesiące przed dniem złożenia wniosku o otwarcie postępowania sanacyjnego, jeżeli wynagrodzenie za pracę reprezentanta dłużnika lub pracownika dłużnika wykonującego zadania w zakresie zarządu przedsiębiorstwem lub wynagrodzenie osoby świadczącej usługi związane z zarządem lub nadzorem nad przedsiębiorstwem dłużnika, określone w umowie o pracę, umowie o świadczenie usług lub uchwale organu dłużnika zawartej lub podjętej przed dniem otwarcia postępowania sanacyjnego jest rażąco wyższe od przeciętnego wynagrodzenia za tego rodzaju pracę lub usługi i nie jest uzasadnione nakładem pracy, chociażby wynagrodzenie zostało już wypłacone.

Sędzia-komisarz może uznać za bezskuteczne w całości lub części w stosunku do masy sanacyjnej wynagrodzenie ww. osób przypadające za czas po otwarciu postępowania sanacyjnego, jeżeli ze względu na objęcie zarządu przez zarządcę nie jest ono uzasadnione nakładem pracy (art. 305 pr.restr.).

Zarządca może wytoczyć powództwo w sprawach o ustalenie bezskuteczności czynności oraz w innych sprawach, w których podstawą roszczenia jest bezskuteczność czynności.

Ustalenie bezskuteczności czynności po upływie roku od dnia otwarcia postępowania sanacyjnego jest niedopuszczalne, chyba że na podstawie Link otworzy się w nowym oknieKodeksu cywilnego uprawnienie to wygasło wcześniej. Termin ten nie ma zastosowania, jeżeli żądanie ustalenia bezskuteczności czynności zostało zgłoszone w drodze zarzutu.

Do zaskarżenia czynności prawnych upadłego dokonanych z pokrzywdzeniem wierzycieli w sprawach nieuregulowanych powyżej omówionymi przepisami, odpowiednio stosuje się przepisy Link otworzy się w nowym okniekodeksu cywilnego o ochronie wierzyciela w przypadku niewypłacalności dłużnika (art. 306-308 pr.restr.).


Za wersję tej strony w języku danego kraju odpowiada właściwy punkt kontaktowy Europejskiej Sieci Sądowej (EJN). Tłumaczenie zostało wykonane przez służby Komisji Europejskiej. Jeżeli właściwy organ krajowy wprowadził jakieś zmiany w wersji oryginalnej, mogły one jeszcze nie zostać uwzględnione w tłumaczeniu. ESS ani Komisja Europejska nie ponoszą odpowiedzialności za wszelkie informacje, dane lub odniesienia zawarte w tym dokumencie. Informacje na temat przepisów dotyczących praw autorskich, które obowiązują w państwie członkowskim odpowiedzialnym za niniejszą stronę, znajdują się w informacji prawnej.

Ostatnia aktualizacja: 16/05/2017

Upadłość - Słowenia

SPIS TREŚCI


1 Wobec jakiego podmiotu można wszcząć postępowanie upadłościowe?

Postępowanie w związku z niewypłacalnością oraz zapobiegawcze postępowanie restrukturyzacyjne reguluje Link otworzy się w nowym oknieustawa o operacjach finansowych, postępowaniu upadłościowym i przymusowej likwidacji (Zakon o finančnem poslovanju, postopkih zaradi insolventnosti in prisilnem prenehanju), zwana dalej „ZFPPIPP”.

I. POSTĘPOWANIE W ZWIĄZKU Z NIEWYPŁACALNOŚCIĄ

1. Postępowanie służące restrukturyzacji finansowej – restrukturyzacja

Przymusowe postępowanie układowe można wszcząć wobec:

- osób prawnych zorganizowanych jako przedsiębiorstwo lub spółdzielnia, chyba że obowiązujące przepisy przewidują inaczej w odniesieniu do danego rodzaju przedsiębiorstwa lub spółdzielni, biorąc pod uwagę prowadzoną przez nie działalność;

- przedsiębiorcy; lub

- dowolnej innej osoby prawnej, jeżeli przepisy tak stanowią.

Przymusowe postępowanie układowe obejmuje również zasady szczególne w zakresie przymusowego układu wobec dużego, średniego lub małego przedsiębiorstwa. Postępowanie to zapewnia szerszy wybór środków mających na celu restrukturyzację finansową zobowiązań dłużnika (na przykład wierzytelności zabezpieczonych wierzycieli).

Uproszczone przymusowe postępowanie układowe jest dopuszczalne wyłącznie wobec przedsiębiorstwa uznanego za mikroprzedsiębiorstwo zgodnie z przepisami ustawy o spółkach (Zakon o gospodarskih družbah) lub wobec przedsiębiorcy spełniającego kryteria mikro- lub małego przedsiębiorstwa.

2. Postępowanie upadłościowe

Postępowanie upadłościowe można wszcząć wobec każdej osoby prawnej, chyba że przepisy regulujące konkretną formę prawną osoby prawnej, jej rodzaj lub konkretną osobę prawną stanowią inaczej. Wszczęcie postępowania upadłościowego wobec zakładu pracy chronionej jest dopuszczalne wyłącznie za zgodą rządu słoweńskiego.

Postępowanie w przedmiocie upadłości osobistej można wszcząć w odniesieniu do majątku:

- przedsiębiorcy;

- osoby fizycznej (lekarza, notariusza, prawnika, rolnika lub innej osoby fizycznej, która nie jest przedsiębiorcą i która wykonuje określoną działalność zawodową); lub

- konsumenta.

Postępowanie w przedmiocie upadłości masy spadkowej można wszcząć w odniesieniu do majątku każdego nadmiernie zadłużonego spadkodawcy, tj. zmarłej osoby fizycznej.

II. WSTĘPNE POSTĘPOWANIE W ZWIĄZKU Z NIEWYPŁACALNOŚCIĄ

Zapobiegawcze postępowanie restrukturyzacyjne

Wszczęcie zapobiegawczego postępowania restrukturyzacyjnego jest dopuszczalne wyłącznie wobec spółki kapitałowej uznanej za duże, średnie lub małe przedsiębiorstwo zgodnie z przepisami ustawy o spółkach.

2 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było wszcząć postępowanie upadłościowe?

Niewypłacalność

Kluczową przesłanką wszczęcia postępowania w związku z niewypłacalnością jest wystąpienie stanu niewypłacalności. Niewypłacalność definiuje się jako sytuację, w której:

- dłużnik jest niewypłacalny od długiego czasu, ponieważ nie jest w stanie wykonywać wszystkich swoich zobowiązań wymagalnych w danym okresie; lub

- dłużnik stał się długotrwale niewypłacalny, ponieważ wartość jego majątku jest niższa niż suma jego zobowiązań (nadmierne zadłużenie) lub ponieważ straty poniesione przez dłużnika będącego spółką kapitałową wraz ze stratami odnotowanymi w danym roku przekraczają połowę kapitału zakładowego, przy czym strat tych nie można pokryć z zysku z lat ubiegłych ani z rezerw.

Wstępne i główne postępowanie w związku z niewypłacalnością

Postępowanie w związku z niewypłacalnością dzieli się na postępowanie „wstępne” i „główne”. Wstępne postępowanie w związku z niewypłacalnością wszczyna się na wniosek (wniosek o wszczęcie postępowania w związku z niewypłacalnością). W toku wstępnego postępowania w związku z niewypłacalnością sąd ustala przesłanki wszczęcia postępowania. Postępowanie główne wszczyna się w drodze postanowienia, w którym sąd decyduje o wszczęciu postępowania w związku z niewypłacalnością (wszczęcie postępowania w związku z niewypłacalnością).

Strony wstępnego i głównego postępowania w związku z niewypłacalnością

W toku postępowania wstępnego czynności procesowych może dokonywać wnioskodawca, dłużnik, przeciwko któremu skierowano wniosek o wszczęcie postępowania, jeżeli dłużnik nie jest wnioskodawcą, oraz wierzyciel, który jest w stanie uprawdopodobnić, że może mieć roszczenie wobec dłużnika, przeciwko któremu skierowano wniosek o wszczęcie postępowania, pod warunkiem że taki wierzyciel poinformuje o swoim zamiarze uczestnictwa w postępowaniu wstępnym.

W toku głównego postępowania w związku z niewypłacalnością czynności procesowych może dokonywać każdy wierzyciel, który zgłasza roszczenie w tym postępowaniu wobec niewypłacalnego dłużnika, oraz niewypłacalny dłużnik (w toku przymusowego postępowania układowego, uproszczonego przymusowego postępowania układowego oraz postępowania w przedmiocie upadłości osobistej).

Wszczęcie postępowania i ogłoszenie o jego wszczęciu

W dniu wydania przez sąd postanowienia o wszczęciu postępowania następuje ogłoszenie tego postanowienia na stronach internetowych przeznaczonych do publikacji pism sądowych, dokumentów uczestników oraz innych informacji w toku postępowania w związku z niewypłacalnością. Sąd informuje wierzycieli o wszczęciu postępowania w drodze zawiadomienia, które musi zostać ogłoszone tego samego dnia i o tej samej godzinie co postanowienie o wszczęciu postępowania. W postanowieniu tym sąd zamieszcza istotne informacje o postępowaniu. Wszczęcie postępowania wywołuje skutki prawne od dnia ogłoszenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania upadłościowego.

Wnioskodawca

Wniosek o wszczęcie przymusowego postępowania układowego może złożyć wyłącznie niewypłacalny dłużnik lub osobiście odpowiedzialny wspólnik w spółce dłużnika. Wniosek o wszczęcie przymusowego postępowania układowego wobec dużego, średniego lub małego przedsiębiorstwa mogą również złożyć wierzyciele, którym wspólnie przysługuje co najmniej 20% wszystkich wierzytelności pieniężnych. Przykładowo mogą być to banki, które uznaje się za właściwie poinformowane podmioty dysponujące informacjami, infrastrukturą i personelem wymaganymi do tego, aby przedstawić plan restrukturyzacji finansowej niewypłacalnego dłużnika.

Celem przymusowego postępowania układowego jest umożliwienie niewypłacalnemu dłużnikowi osiągnięcia wypłacalności finansowej w perspektywie krótko- i długoterminowej poprzez wdrożenie odpowiednich środków restrukturyzacji finansowej. Aby umożliwić dłużnikowi normalne prowadzenie działalności gospodarczej (oraz zapewnić płynność wymaganą do bieżącej działalności gospodarczej) w okresie niepewności w czasie trwania przymusowego postępowania układowego, przymusowe rozporządzanie majątkiem dłużnika jest niedozwolone. Aby zrównoważyć tę „korzyść” oraz mając na względzie zapobieżenie ewentualnym nadużyciom przez dłużnika, w toku postępowania ogranicza się jego działania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa wyłącznie do czynności zwykłego zarządu.

Wniosek o wszczęcie uproszczonego przymusowego postępowania układowego może złożyć wyłącznie niewypłacalny dłużnik. W tym postępowaniu restrukturyzacji podlegają wyłącznie niezabezpieczone wierzytelności zwykłe. Uproszczone przymusowe postępowanie układowe nie wywołuje skutków w odniesieniu do wierzytelności uprzywilejowanych lub zabezpieczonych ani w odniesieniu do wierzytelności z tytułu podatków i składek.

Wniosek o wszczęcie postępowania upadłościowego może złożyć dłużnik, ponoszący odpowiedzialność wspólnik dłużnika, wierzyciel lub Fundusz Publiczny ds. Zabezpieczeń, Świadczeń Alimentacyjnych i Niepełnosprawności Republiki Słowenii (Javni jamstveni, preživninski in invalidski sklad Republike Slovenije). Wierzyciel musi uprawdopodobnić powodzenie swojego roszczenia wobec dłużnika oraz wykazać, że zwłoka dłużnika w zaspokojeniu wierzytelności wynosi co najmniej dwa miesiące. Fundusz Publiczny ds. Zabezpieczeń, Świadczeń Alimentacyjnych i Niepełnosprawności Republiki Słowenii musi uprawdopodobnić istnienie roszczeń pracowników wobec dłużnika, którego dotyczy wniosek o wszczęcie postępowania upadłościowego, oraz wykazać, że zwłoka dłużnika w zaspokojeniu tych wierzytelności wynosi co najmniej dwa miesiące.

Celem zapobiegawczego postępowania restrukturyzacyjnego jest umożliwienie dłużnikowi, w przypadku którego istnieje prawdopodobieństwo, że stanie się on niewypłacalny w ciągu roku, wdrożenia pewnych środków w celu zrestrukturyzowania jego zobowiązań pieniężnych i innych środków restrukturyzacji finansowej niezbędnych do usunięcia przyczyn możliwej niewypłacalności na podstawie umowy o restrukturyzacji finansowej. Wniosek o wszczęcie zapobiegawczego postępowania restrukturyzacyjnego może złożyć wyłącznie dłużnik. Na złożenie wniosku o wszczęcie zapobiegawczego postępowania restrukturyzacyjnego zgodę muszą wyrazić wierzyciele, którym przysługuje co najmniej 30% wszystkich wierzytelności pieniężnych wobec dłużnika. Dłużnik musi dołączyć do wniosku egzemplarz złożonego przez wierzycieli oświadczenia w formie aktu notarialnego o zgodzie na wszczęcie postępowania.

Strony internetowe przeznaczone do publikacji informacji dotyczących postępowania w związku z niewypłacalnością

W przypadku wszystkich postępowań w związku z niewypłacalnością następujące informacje muszą zostać opublikowane na stronach internetowych przeznaczonych do publikacji informacji w toku postępowań w związku z niewypłacalnością:

  • informacje o indywidualnym przymusowym postępowaniu układowym, postępowaniu upadłościowym, przymusowej likwidacji, uproszczonym przymusowym postępowaniu układowym, restrukturyzacji zapobiegawczej oraz postępowaniu w przedmiocie upadłości masy spadkowej;
  • postanowienia sądu wydane w postępowaniu (z pewnymi wyjątkami określonymi w przepisach);
  • zawiadomienia o wszczęciu postępowania, zawiadomienia o terminach przesłuchań oraz inne zawiadomienia i wezwania do głosowania doręczone przez sąd zgodnie z prawem;
  • protokoły posiedzeń i obrad zgromadzenia wierzycieli;
  • sprawozdania zarządców i niewypłacalnych dłużników w przymusowym postępowaniu układowym;
  • lista sprawdzonych wierzytelności;
  • oświadczenia stron postępowania i inne pisma sądowe, które należy opublikować zgodnie z ZFPPIPP; oraz
  • wszystkie obwieszczenia o aukcji publicznej w postępowaniu upadłościowym oraz zaproszenia do składania ofert dotyczących likwidacji masy upadłości.

Stronami internetowymi przeznaczonymi do publikacji informacji dotyczących postępowania w związku z niewypłacalnością zarządza Agencja ds. Publicznych Rejestrów Prawnych i Powiązanych Usług Republiki Słowenii (Agencija Republike Slovenije za javnopravne evidence in storitve, zwana dalej „AJPES”). Istnieje niewzruszalne domniemanie prawne, że strony postępowania w związku z niewypłacalnością i wszystkie inne osoby dowiadują się o orzeczeniach sądu, wnioskach złożonych przez inne strony postępowania oraz innych czynnościach prawnych w terminie ośmiu dni od dnia ich ogłoszenia. Z tego powodu strony internetowe są Link otworzy się w nowym okniepubliczne i nieodpłatne.

3 Jakie aktywa należą do masy upadłości? W jaki sposób rozporządza się aktywami, które zostały nabyte przez dłużnika lub zostały na niego przeniesione w toku postępowania upadłościowego?

Przymusowe postępowanie układowe

Po wszczęciu przymusowego postępowania układowego dłużnik zachowuje swój majątek. Może on sprzedać wyłącznie te składniki majątku, które nie są konieczne do prowadzenia działalności gospodarczej, jeżeli sprzedaż tego rodzaju składników majątku określono jako środek restrukturyzacji finansowej w planie restrukturyzacji finansowej. Po wszczęciu przymusowego postępowania układowego dłużnik może zaciągać pożyczki wyłącznie za zgodą sądu, przy czym ich wartość nie może przekraczać całkowitej wartości aktywów płynnych wymaganych do dokonywania czynności zwykłego zarządu i pokrycia kosztów przymusowego postępowania układowego.

Wierzytelności powstające w związku z finansowaniem czynności zwykłego zarządu dłużnika w toku przymusowego postępowania układowego i zapobiegawczego postępowania restrukturyzacyjnego są spłacane w możliwym kolejnym postępowaniu upadłościowym ze środków uzyskanych w wyniku ogólnego podziału masy upadłości przed spłatą wierzytelności uprzywilejowanych (tj. kosztów postępowania).

Postępowanie upadłościowe

Masa upadłości dłużnika będącego osobą prawną obejmuje majątek upadłego dłużnika w chwili wszczęcia postępowania, cały majątek uzyskany w wyniku likwidacji masy upadłości i zarządzania nią oraz w drodze zaskarżenia czynności prawnych podjętych przez upadłego dłużnika, a także majątek uzyskany w wyniku kontynuowania działalności gospodarczej, jeżeli upadły dłużnik kontynuuje prowadzenie działalności gospodarczej po wszczęciu postępowania upadłościowego zgodnie z ZFPPIPP. Masa upadłości obejmuje również majątek uzyskany w wyniku wytaczania powództw przeciwko osobiście odpowiedzialnym wspólnikom upadłego dłużnika, z wyjątkiem składników ich majątku pilnie potrzebnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb.

Masa upadłości dłużnika w stanie upadłości osobistej obejmuje cały majątek uzyskany przez upadłego dłużnika w okresie sprawdzania wierzytelności do chwili zwolnienia z zobowiązań lub zakończenia postępowania upadłościowego. W przypadku upadłości osobistej następujące elementy są wyłączone z masy upadłości:

- rzeczy (przedmioty osobistego użytku (ubrania, buty itd.), urządzenia gospodarstwa domowego (meble, lodówka, kuchenka, pralka itd.), które są pilnie potrzebne dłużnikowi i członkom gospodarstwa domowego dłużnika, rzeczy pilnie potrzebne do pracy zarobkowej dłużnika, nagrody i wyróżnienia, obrączki ślubne, osobiste listy, własnoręcznie spisane teksty i inne dokumenty osobiste (obrazy i zdjęcia członków rodziny itd.)); oraz

- należności (należności z tytułu ustawowych świadczeń alimentacyjnych, należności z tytułu odszkodowania za uszczerbek na zdrowiu w ramach ubezpieczenia rentowego, należności z tytułu finansowej pomocy społecznej itd.).

Ponadto masa upadłości w przypadku upadłości osobistej nie obejmuje zarobków dłużnika niezbędnych do zapewnienia minimum socjalnego (dłużnik zachowuje co najmniej 76% płacy minimalnej, a jeżeli wspiera członka rodziny lub inną osobę, której musi zapewnić wsparcie zgodnie z prawem, zachowuje również kwotę przeznaczoną na wsparcie tej osoby).

W przypadku upadłości osobistej dłużnikowi gwarantuje się takie samo minimum socjalne, jakie otrzymałby w przypadku egzekucji indywidualnej.

4 Jakie uprawnienia przysługują odpowiednio dłużnikowi i zarządcy?

Kompetencje i zadania sądu

Sąd okręgowy (okrožno sodišče) jest właściwy w zakresie prowadzenia postępowań w związku z niewypłacalnością. W postępowaniu w związku z niewypłacalnością sąd orzeka w składzie jednoosobowym. Sąd Apelacyjny w Lublanie (Višje sodišče v Ljubljani) jest właściwy miejscowo w zakresie rozpatrywania środków zaskarżenia wnoszonych w toku wszystkich postępowań w związku z niewypłacalnością.

Powoływanie zarządcy i jego uprawnienia

Zarządca wykonuje swoje uprawnienia i zadania w postępowaniu w związku z niewypłacalnością określone w przepisach prawa, aby ochronić interesy wierzycieli. Zarządcę powołuje się w przymusowym postępowaniu układowym i postępowaniu upadłościowym. Zarządcę powołuje sąd w postanowieniu o wszczęciu postępowania w związku z niewypłacalnością. W toku przymusowego postępowania układowego prowadzonego wobec dużych, średnich lub małych przedsiębiorstw sąd powołuje zarządcę, wydając specjalne postanowienie dzień po otrzymaniu wniosku o wszczęcie postępowania.

W przymusowym postępowaniu układowym zarządca nadzoruje działalność gospodarczą dłużnika. W tym celu niewypłacalny dłużnik musi dostarczyć wszystkie informacje wymagane w celu nadzoru i umożliwić kontrolę swoich rejestrów handlowych i swojej dokumentacji. W toku tego rodzaju postępowania zdolność do czynności prawnych dłużnika jest ograniczona. Po wszczęciu postępowania dłużnik może dokonywać wyłącznie czynności zwykłego (bieżącego) zarządu związanych z jego działalnością oraz wykonywaniem związanych z nią zobowiązań. Po wszczęciu postępowania dłużnik może rozporządzać swoim majątkiem wyłącznie w zakresie, w jakim jest to konieczne do dokonywania czynności zwykłego zarządu, przy czym nie może zaciągać pożyczek ani kredytów, udzielać gwarancji ani zabezpieczeń, zawierać umów, dokonywać jakichkolwiek innych czynności, które prowadziłyby do nierównego traktowania wierzycieli, ani uniemożliwiać wdrożenia restrukturyzacji finansowej. Po wszczęciu przymusowego postępowania układowego dłużnik może, poza umowami wchodzącymi w zakres czynności zwykłego zarządu i za zgodą sądu, sprzedać majątek, którego nie potrzebuje do prowadzenia działalności gospodarczej, jeżeli sprzedaż majątku określono jako środek restrukturyzacji finansowej w planie restrukturyzacji finansowej. Dłużnik może zaciągać pożyczki lub kredyty, których wartość nie przekracza całkowitej wartości aktywów płynnych wymaganych do dokonywania czynności zwykłego zarządu i pokrycia kosztów przymusowego postępowania układowego. Sąd decyduje o udzieleniu zgody po zasięgnięciu opinii zarządcy lub zgromadzenia wierzycieli.

W chwili wszczęcia postępowania upadłościowego wobec osoby prawnej wygasają uprawnienia pełnomocników dłużnika, prokurenta i innych osób upoważnionych do reprezentowania dłużnika, jak również uprawnienia kierownictwa do zarządzania przedsiębiorstwem dłużnika. Zarządca nabywa uprawnienia do zarządzania przedsiębiorstwem niewypłacalnego dłużnika w postępowaniu upadłościowym w zależności od potrzeb postępowania oraz do reprezentowania dłużnika podczas:

  • dokonywania czynności procesowych i innych czynności prawnych związanych ze sprawdzaniem wierzytelności oraz z prawami do uprzywilejowanej spłaty wierzytelności i wyłączenia;
  • dokonywania czynności procesowych i innych czynności prawnych mających na celu stwierdzenie bezskuteczności czynności prawnych niewypłacalnego dłużnika;
  • zawierania umów i dokonywania innych czynności wymaganych w celu likwidacji masy upadłości;
  • wykonywania prawa do zrzeczenia się i innych praw nabytych przez niewypłacalnego dłużnika jako skutek prawny wszczęcia postępowania upadłościowego;
  • dokonywania innych czynności prawnych, których niewypłacalny dłużnik może dokonywać zgodnie z prawem.

W chwili wszczęcia postępowania w przedmiocie upadłości osobistej zdolność do czynności prawnych upadłego dłużnika podlega następującym ograniczeniom:

1. nie może on zawierać umów ani dokonywać innych czynności prawnych, które polegają na rozporządzeniu majątkiem należącym do masy upadłości; oraz

2. nie może bez zgody sądu:

  • zaciągać pożyczek ani kredytów ani udzielać gwarancji;
  • otworzyć rachunku bankowego ani innego rachunku pieniężnego; ani
  • odrzucić spadku lub zrzec się innych praw majątkowych.

Każda czynność prawna upadłego dłużnika pozostająca w sprzeczności z tymi zasadami nie wywołuje skutków prawnych, z wyjątkiem sytuacji, w której umawiająca się strona nie wiedziała i nie mogła wiedzieć, że wobec dłużnika wszczęto postępowanie w przedmiocie upadłości osobistej podczas zawierania transakcji lub dokonywania innej czynności prawnej polegającej na rozporządzeniu majątkiem dłużnika należącym do masy upadłości. Istnieje niewzruszalne domniemanie prawne, że druga umawiająca się strona wiedziała o wszczęciu postępowania w przedmiocie upadłości osobistej wobec dłużnika, jeżeli umowę zawarto lub innej czynności prawnej dokonano po upływie ponad ośmiu dni od dnia ogłoszenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania w związku z niewypłacalnością na publicznych stronach internetowych przeznaczonych do publikacji informacji dotyczących postępowań w związku z niewypłacalnością.

Zarządca nie uczestniczy w zapobiegawczym postępowaniu restrukturyzacyjnym. Zdolność do czynności prawnych dłużnika nie jest ograniczona w tym postępowaniu. Zarządca nie uczestniczy również w uproszczonym przymusowym postępowaniu układowego.

Licencja zarządcy

Funkcję zarządcy może pełnić wyłącznie osoba posiadająca ważną licencję zarządcy w postępowaniu upadłościowym i w postępowaniu w przedmiocie przymusowej likwidacji wydaną przez ministra właściwego do spraw prawnych.

Minister właściwy do spraw prawnych wyda licencję zarządcy osobie, która spełnia następujące warunki:

  • jest obywatelem Republiki Słowenii lub państwa członkowskiego UE, państwa członkowskiego EOG lub państwa członkowskiego OECD i posiada praktyczną znajomość języka słoweńskiego;
  • ma zdolność do czynności prawnych oraz jest w ogólnie dobrej kondycji zdrowotnej;
  • ukończyła co najmniej studia pierwszego stopnia lub uzyskała porównywalne wykształcenie za granicą, które nostryfikowano, uznano lub oceniono zgodnie z przepisami dotyczącymi oceny i uznawania wykształcenia, lub posiada licencję audytora lub biegłego rewidenta;
  • posiada co najmniej trzyletnie doświadczenie zawodowe związane z jej wykształceniem zawodowym;
  • posiada polisę ubezpieczeniową obejmującą odpowiedzialność za szkody opiewającą na kwotę co najmniej 500 000 EUR rocznie;
  • zdała egzamin zawodowy uprawniający do pełnienia funkcji zarządcy;
  • jest osobą godną zaufania publicznego, aby pełnić funkcje zarządcy;
  • złożyła ministrowi właściwemu do spraw prawnych oświadczenie, że będzie świadomie i odpowiedzialnie pełniła funkcje zarządcy oraz że będzie pracowała na rzecz szybkiego zakończenia postępowania, zapewniając wierzycielom możliwie najkorzystniejsze warunki spłaty w każdym postępowaniu upadłościowym, w toku którego zostanie powołana.

5 Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby można było dokonać potrącenia wierzytelności?

Potrącenie wierzytelności w chwili wszczęcia przymusowego postępowania układowego

Jeżeli w chwili wszczęcia przymusowego postępowania układowego wierzycielowi przysługuje wierzytelność wobec niewypłacalnego dłużnika, a niewypłacalnemu dłużnikowi przysługuje wierzytelność wzajemna wobec tego wierzyciela, wierzytelności te uznaje się za potrącone w chwili wszczęcia przymusowego postępowania układowego. Zasada ta ma również zastosowanie do wierzytelności niepieniężnych i wierzytelności niewymagalnych w chwili otwarcia przymusowego postępowania układowego. Wszczęcie przymusowego postępowania układowego pozostaje bez uszczerbku dla wierzytelności uprzywilejowanych i zabezpieczonych oraz prawa do wyłączenia. W toku postępowania w związku z niewypłacalnością prowadzonego wobec dużych, średnich lub małych przedsiębiorstw wierzytelności zabezpieczone mogą być przedmiotem restrukturyzacji finansowej.

Potrącenie wierzytelności w chwili wszczęcia postępowania upadłościowego

Jeżeli w chwili wszczęcia postępowania upadłościowego wierzycielowi przysługuje wierzytelność wobec upadłego dłużnika, a upadłemu dłużnikowi przysługuje wierzytelność wzajemna wobec tego wierzyciela, wierzytelności te uznaje się za potrącone w chwili wszczęcia postępowania upadłościowego. Zasada ta ma również zastosowanie do wierzytelności niepieniężnych i wierzytelności niewymagalnych w chwili wszczęcia postępowania upadłościowego. Wierzyciel nie zgłasza swojej wierzytelności wobec upadłego dłużnika w toku postępowania upadłościowego, ale musi zgłosić zarządcy potrącenie w terminie trzech miesięcy od dnia ogłoszenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania upadłościowego. Jeżeli wierzyciel nie zgłosi zarządcy potrącenia, odpowiada wobec upadłego dłużnika za koszty i inne straty poniesione przez upadłego dłużnika z powodu zaniechania po stronie wierzyciela. Jeżeli wierzytelność wierzyciela wobec upadłego dłużnika jest warunkowa, dokonuje się potrącenia, jeżeli wniesie o nie wierzyciel i sąd udzieli na nie zgody.

Wierzytelności w postępowaniu upadłościowym, która powstała przed wszczęciem tego postępowania lub którą nowy wierzyciel nabył przed jego wszczęciem w drodze cesji od poprzedniego wierzyciela, nie można potrącić z wierzytelnościami wzajemnymi upadłego dłużnika wobec nowego wierzyciela, jeżeli wierzytelność ta powstała przed wszczęciem postępowania upadłościowego.

Wierzytelności w postępowaniu upadłościowym, która powstała przed wszczęciem tego postępowania, nie można potrącić z wierzytelnością wzajemną upadłego dłużnika wobec tego wierzyciela, jeżeli wierzytelność ta powstała po wszczęciu postępowania upadłościowego.

6 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na obowiązujące umowy, których stroną jest dłużnik?

Wezwania do dokonania czynności prawnej na rzecz dłużnika tracą moc, jeżeli dłużnik wystosował je przed wszczęciem postępowania upadłościowego. Po wszczęciu postępowania upadłościowego dostawca usług płatniczych nie może dokonywać żadnych płatności z aktywów pieniężnych niewypłacalnego dłużnika zgodnie z postanowieniem o wszczęciu egzekucji lub egzekucji przymusowej. Oferty złożone przez upadłego dłużnika przed wszczęciem postępowania upadłościowego wygasają, z wyjątkiem sytuacji, w której oblat przyjął ofertę przed wszczęciem postępowania upadłościowego.

Zarządca może wypowiedzieć umowy najmu i umowy leasingu w chwili wszczęcia postępowania upadłościowego, jeżeli umowy te zawarł upadły dłużnik przed wszczęciem postępowania upadłościowego, zachowując miesięczny termin wypowiedzenia, niezależnie od ogólnych przepisów ustawowych i postanowień umowy. Jeżeli upadły dłużnik wykonuje swoje prawo do wypowiedzenia, bieg terminu wypowiedzenia rozpoczyna się ostatniego dnia miesiąca, w którym druga umawiająca się strona otrzymała od upadłego dłużnika oświadczenie o wypowiedzeniu, i kończy się ostatniego dnia kolejnego miesiąca. Drugiej umawiającej się stronie przysługuje prawo do ubiegania się od upadłego dłużnika odszkodowania z tytułu strat poniesionych w wyniku wykonania prawa do wypowiedzenia z naruszeniem przepisów ogólnych. Roszczenie o odszkodowanie należy zgłosić w toku postępowania upadłościowego. Jest ono zaspokajane z podlegającej podziałowi masy zgodnie z przepisami dotyczącymi zaspokajania wierzytelności wierzyciela.

Wszczęcie postępowania upadłościowego pozostaje bez uszczerbku dla umowy o kompensowaniu lub kwalifikowanej umowy finansowej, w odniesieniu do której zastosowanie mają postanowienia umowy o kompensowaniu. Jeżeli po uregulowaniu wzajemnych praw i obowiązków zgodnie z postanowieniami umowy o kompensowaniu powstanie wierzytelność pieniężna netto innej umawiającej się strony wobec upadłego dłużnika, taka umawiająca się strona musi zgłosić wierzytelność w toku postępowania upadłościowego, przy czym wierzytelność tę zaspokaja się z podlegającej podziałowi masy zgodnie z przepisami prawa dotyczącymi zaspokajania wierzytelności.

7 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na postępowania wszczęte przez poszczególnych wierzycieli (z wyłączeniem zawisłych spraw sądowych)?

Niedopuszczalność egzekucji i zabezpieczenia

Po wszczęciu postępowania w związku z niewypłacalnością wobec niewypłacalnego dłużnika przepisy co do zasady nie zezwalają na wydanie postanowienia o wszczęciu egzekucji lub o ustanowieniu zabezpieczenia, chyba że obowiązujące przepisy stanowią inaczej.

Po wszczęciu zapobiegawczego postępowania restrukturyzacyjnego wobec dłużnika co do zasady niedopuszczalne jest wydanie postanowienia o wszczęciu egzekucji lub o ustanowieniu zastawu w odniesieniu do wierzytelności pieniężnej podlegającej restrukturyzacji zapobiegawczej.

Zawieszenie wszczętego postępowania egzekucyjnego lub zabezpieczającego

Postępowanie egzekucyjne lub zabezpieczające wszczęte wobec niewypłacalnego dłużnika przed wszczęciem przymusowego postępowania układowego zostaje zawieszone w chwili wszczęcia przymusowego postępowania układowego i może zostać podjęte wyłącznie na podstawie postanowienia sądu prowadzącego przymusowe postępowanie układowe, które to postanowienie stanowi zgodnie z prawem przesłankę podjęcia postępowania egzekucyjnego lub zabezpieczającego.

Wszczęcie postępowania upadłościowego wywiera następujące skutki prawne w odniesieniu do postępowania egzekucyjnego lub zabezpieczającego, które wszczęto wobec niewypłacalnego dłużnika przed wszczęciem postępowania upadłościowego:

  • jeżeli w przypadku postępowania egzekucyjnego lub zabezpieczającego prowadzonego w odniesieniu do ruchomości lub nieruchomości wierzyciel nie nabył jeszcze prawa do uprzywilejowanej spłaty wierzytelności przed wszczęciem postępowania upadłościowego, postępowanie egzekucyjne lub zabezpieczające zostaje zawieszone z chwilą wszczęcia postępowania upadłościowego;
  • jeżeli w przypadku postępowania egzekucyjnego lub zabezpieczającego prowadzonego w odniesieniu do ruchomości lub nieruchomości wierzyciel nabył prawo do uprzywilejowanej spłaty wierzytelności przed wszczęciem postępowania upadłościowego oraz jeżeli nie dokonano jeszcze sprzedaży majątku będącego przedmiotem tego prawa przed wszczęciem postępowania upadłościowego, postępowanie egzekucyjne lub zabezpieczające zostaje zawieszone z chwilą wszczęcia postępowania upadłościowego;
  • jeżeli w przypadku postępowania egzekucyjnego wierzyciel nabywa prawo do uprzywilejowanej spłaty wierzytelności przed wszczęciem postępowania upadłościowego oraz jeżeli przed wszczęciem postępowania upadłościowego dokonano sprzedaży majątku będącego przedmiotem tego prawa w toku postępowania egzekucyjnego, wszczęcie postępowania upadłościowego nie wpływa na postępowanie egzekucyjne; oraz
  • postępowanie w przedmiocie udzielenia zabezpieczenia poprzez zastosowanie środka tymczasowego lub środka służącego zabezpieczeniu interesu prawnego zostaje zawieszone z chwilą wszczęcia postępowania upadłościowego, a wszystkie czynności dokonane w toku tego postępowania zostają unieważnione.

Postępowanie egzekucyjne lub zabezpieczające, które wszczęto wobec dłużnika przed wszczęciem zapobiegawczego postępowania restrukturyzacyjnego w celu egzekucji lub zabezpieczenia wierzytelności pieniężnej będącej przedmiotem restrukturyzacji zapobiegawczej, zostaje umorzone z chwilą wszczęcia zapobiegawczego postępowania restrukturyzacyjnego. Sąd przeprowadzający postępowanie egzekucyjne postanawia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego lub zabezpieczającego na wniosek dłużnika.

Zasada koncentracji postępowania upadłościowego

Wierzyciel może zgłosić roszczenie o wykonanie zobowiązania, które powstało pomiędzy wierzycielem a upadłym dłużnikiem przed wszczęciem postępowania upadłościowego, wyłącznie w postępowaniu upadłościowym prowadzonym wobec tego dłużnika oraz zgodnie z zasadami procesowymi (zasada zgłaszania i sprawdzania wierzytelności, zasada wytaczania powództw dotyczących wierzytelności będących przedmiotem sporu itd.).

8 Jaki skutek wywiera postępowanie upadłościowe na dalsze rozpoznanie sprawy sądowej zawisłej w momencie wszczęcia postępowania upadłościowego?

Jeżeli wierzyciel wytoczył powództwo o ustalenie roszczenia przed wszczęciem postępowania upadłościowego, postępowanie to zostaje zawieszone na podstawie przepisów kodeksu postępowania cywilnego (Zakon o pravdnem postopku). Wierzyciel, który wytoczył powództwo przed wszczęciem postępowania upadłościowego, musi zgłosić swoją wierzytelność w toku postępowania upadłościowego.

W dniu ogłoszenia postanowienia w przedmiocie sprawdzenia wierzytelności przesłanki zawieszenia postępowania wskutek wszczęcia postępowania upadłościowego ustają. W przypadku uznania wierzytelności wierzyciela przestaje on mieć interes prawny w kontynuowaniu postępowania w przedmiocie tej wierzytelności i postępowanie zostaje umorzone. Wierzyciel otrzymuje spłatę proporcjonalnej części równej części przysługującej pozostałym wierzycielom, których niezabezpieczone wierzytelności zwykłe zostały uznane w toku postępowania upadłościowego.

Jeżeli zarządca zgłosi sprzeciw wobec wierzytelności przysługującej wierzycielowi w toku postępowania upadłościowego, wierzyciel musi złożyć wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania w terminie jednego miesiąca od dnia ogłoszenia postanowienia w przedmiocie sprawdzenia wierzytelności. W tym przypadku wierzyciel w postępowaniu musi ubiegać się wyłącznie o ustalenie istnienia wierzytelności. Jeżeli inny wierzyciel wniósł sprzeciw wobec wierzytelności przysługującej danemu wierzycielowi, wierzyciel ten musi rozszerzyć zakres swojego powództwa, aby uwzględnić wierzyciela wnoszącego sprzeciw wobec wierzytelności jako nowego pozwanego, w terminie jednego miesiąca od dnia ogłoszenia postanowienia w przedmiocie sprawdzenia wierzytelności. Jeżeli w toku postępowania ustalono istnienie wierzytelności wierzyciela, wierzyciel ten otrzymuje spłatę proporcjonalnej części równej części przysługującej pozostałym wierzycielom, których niezabezpieczone wierzytelności zwykłe zostały uznane w toku postępowania upadłościowego.

9 Czym charakteryzuje się co do zasady udział wierzycieli w postępowaniu upadłościowym?

W toku głównego postępowania w związku z niewypłacalnością czynności procesowych może dokonywać każdy wierzyciel będący stroną postępowania, który dąży do ustalenia swojej wierzytelności wobec niewypłacalnego dłużnika. Co do zasady każdemu wierzycielowi w postępowaniu w związku z niewypłacalnością przysługuje (jako stronie) prawo do wniesienia zażalenia na każde postanowienie sądu, z wyjątkiem sytuacji, w której zażalenie na konkretne postanowienie mogą wnieść wyłącznie niektóre strony. Zażalenie należy wnieść w terminie 15 dni. Bieg 15-dniowego terminu w przypadku osób, którym należy doręczyć postanowienie zgodnie z ZFPPIPP, rozpoczyna się w dniu doręczenia postanowienia; w przypadku innych osób bieg 15-dniowego terminu rozpoczyna się w dniu ogłoszenia postanowienia.

W toku postępowania w związku z niewypłacalnością wierzyciel może również dokonywać czynności procesowych za pośrednictwem zgromadzenia wierzycieli, które – jako organ wierzycieli działający na rzecz wszystkich wierzycieli będących stronami postępowania – jest uprawnione do dokonywania czynności procesowych określonych w przepisach. Zgromadzenie wierzycieli zwołuje się w przymusowym postępowaniu układowym; w postępowaniu upadłościowym zwołuje się je wyłącznie na wniosek wierzycieli.

Przymusowe postępowanie układowe

Zgromadzenie wierzycieli

W toku przymusowego postępowania układowego sąd zwołuje zgromadzenie wierzycieli, które w celu wykonywania przysługujących mu praw i uprawnień ma prawo do kontroli ksiąg rachunkowych dłużnika (tj. kontroli operacji i sytuacji finansowej dłużnika), aby chronić interesy wierzycieli oraz przedstawiać wnioski i opinie wymagane w celu ochrony wierzycieli w toku postępowania. W toku przymusowego postępowania układowego zgromadzenie wierzycieli może – do celów restrukturyzacji finansowej niewypłacalnego dłużnika i z zastrzeżeniem określonych wymogów legislacyjnych – podjąć uchwałę o podwyższeniu kapitału zakładowego poprzez dokonanie wkładów gotówkowych lub niepieniężnych będących przedmiotem wierzytelności wobec niewypłacalnego dłużnika.

Nowelizacja przepisów dokonana pod koniec 2013 r. w celu ułatwienia skutecznej restrukturyzacji finansowej dużych i średnich przedsiębiorstw objęły wprowadzenie przepisów szczególnych dotyczących wszczynania przymusowego postępowania układowego wobec tego rodzaju przedsiębiorstw, co znacznie wzmocniło pozycję wierzycieli. Przepisy regulujące tego rodzaju postępowanie mają również zastosowanie do małych przedsiębiorstw zgodnie z nowelizacją z 2016 r. W celu prawidłowego wykonywania obowiązków zarządcy w toku przymusowego postępowania układowego wymagane jest bogate doświadczenie i pełniejsze przeszkolenie, w związku z czym podczas powoływania zarządcy nie ma zastosowania zasada automatycznego porządku powoływania, lecz sąd wybiera zarządcę, polegając na własnej ocenie. Jeżeli sami wierzyciele wnoszą o wszczęcie przymusowego postępowania układowego wobec niewypłacalnego dłużnika zgodnie z nowymi przepisami, sąd powołuje zarządcę, którego zasugerowali wnioskodawcy. Zgodnie z nowym systemem zgromadzenie wierzycieli może również powołać reprezentanta wierzycieli. Pozwala to zgromadzeniu wierzycieli na skuteczniejsze monitorowanie działalności przedsiębiorstwa będącego dłużnikiem oraz procesów zarządzania w ramach wdrażania środków restrukturyzacji finansowej, które wchodzą w zakres jego uprawnień (na przykład środków mających na celu restrukturyzację przedsiębiorstwa w celu optymalizacji kosztów prowadzenia przedsiębiorstwa lub zwiększenia jego rentowności). Uprawnienia zgromadzenia wierzycieli zostały dodatkowo rozszerzone, aby uwzględnić możliwość zmiany planu restrukturyzacji finansowej przez zgromadzenie wierzycieli.

Środki odwoławcze przysługujące indywidualnemu wierzycielowi w przymusowym postępowaniu układowym

Każdy wierzyciel lub zarządca może wnieść zażalenie na postanowienie o wszczęciu przymusowego postępowania układowego:

  • jeżeli dłużnik nie jest niewypłacalny i może w pełni oraz terminowo spłacić swoje zobowiązania;
  • jeżeli niewypłacalny dłużnik może wykonać swoje zobowiązania w szerszym zakresie lub w krótszym terminie niż przewidziano w propozycji przymusowego układu;
  • jeżeli jest mało prawdopodobne, że realizacja planu restrukturyzacji finansowej pozwoli dłużnikowi odzyskać wypłacalność w perspektywie krótko- lub długoterminowej;
  • jeżeli jest mało prawdopodobne, że wierzyciele, zatwierdzając przymusowy układ zaproponowany przez dłużnika, uzyskają korzystniejsze warunki zaspokojenia swoich wierzytelności niż w przypadku wszczęcia postępowania upadłościowego; lub
  • jeżeli niewypłacalny dłużnik podejmuje działania niezgodne z zasadami ograniczającymi jego działalność w toku przymusowego postępowania układowego lub pozostaje w ponad 15-dniowej zwłoce w wypłacie wynagrodzeń pracownikom w minimalnej kwocie lub w zapłacie podatków lub składek, które dłużnik musi obliczyć oraz zapłacić jednocześnie z wynagrodzeniem pracowników.

Każdy wierzyciel, którego dotyczy zatwierdzony przymusowy układ, może zwrócić się do sądu o unieważnienie zatwierdzonego przymusowego układu, jeżeli niewypłacalny dłużnik może w pełni zaspokoić wierzytelność. Pozew o uznanie czynności za bezskuteczną należy złożyć w terminie sześciu miesięcy od dnia upływu terminu na zaspokojenie wierzytelności określonego w postanowieniu o zatwierdzeniu przymusowego układu. Każdy wierzyciel, którego dotyczy zatwierdzony przymusowy układ, może zwrócić się do sądu o unieważnienie zatwierdzonego przymusowego układu, jeżeli postanowienie o zatwierdzeniu uzyskano w sposób nieuczciwy. Pozew o uznanie czynności za bezskuteczną należy złożyć w terminie dwóch lat od dnia uprawomocnienia się postanowienia o zatwierdzeniu przymusowego układu.

Postępowanie upadłościowe

Zgromadzenie wierzycieli

W toku postępowania upadłościowego zgromadzenie wierzycieli ma prawo do kontroli całej dokumentacji prowadzonej przez zarządcę w postępowaniu upadłościowym oraz do kontroli dokumentacji, którą zarządca musi przechowywać, odnoszącej się do postępowania. W toku postępowania upadłościowego zgromadzenie wierzycieli może:

  • przedstawić opinię dotyczącą zakończenia pilnych spraw przedsiębiorstwa upadłego dłużnika;
  • udzielić zgody na kontynuowanie działalności gospodarczej przez upadłego dłużnika;
  • przedstawić opinię dotyczącą propozycji planu przedstawionej przez zarządcę w toku postępowania upadłościowego;
  • przedstawić opinię dotyczącą postanowienia o sprzedaży majątku;
  • udzielić zgody, jeżeli cena wywoławcza jest niższa od połowy wartości majątku ocenionej na podstawie wartości likwidacyjnej;
  • przedstawić opinię dotyczącą dokonanej przez zarządcę oceny kosztów postępowania upadłościowego oraz jej zmiany; oraz
  • przedstawić opinię dotyczącą zakończenia postępowania upadłościowego.

W toku uproszczonego przymusowego postępowania układowego oraz zapobiegawczego postępowania restrukturyzacyjnego nie zwołuje się zgromadzenia wierzycieli.

10 W jaki sposób zarządca może wykorzystać aktywa masy upadłości dłużnika lub nimi rozporządzać?

W toku postępowania upadłościowego zarządca jest pełnomocnikiem procesowym upadłego dłużnika, a zatem ma prawo do zarządzania masą upadłości oraz do jej likwidacji.

Zarządca w postępowaniu upadłościowym zarządza masą upadłości, w szczególności poprzez wynajem majątku upadłego dłużnika oraz zwiększanie aktywów pieniężnych upadłego dłużnika. Zarządca może również zawierać ugody sądowe lub pozasądowe po zasięgnięciu opinii zgromadzenia wierzycieli oraz za zgodą sądu. Po wszczęciu postępowania upadłościowego składniki majątku upadłego dłużnika można wynająć lub oddać w leasing wyłącznie wówczas, gdy tego rodzaju operacje nie opóźnią sprzedaży tych składników majątku. Umowę najmu lub leasingu można zawrzeć wyłącznie na czas określony, nie dłuższy niż jeden rok. Za zgodą sądu zarządca może ustanowić na rzecz leasingobiorcy prawo pierwokupu składnika majątku oddanego w leasing.

Zarządca jest związany przepisami w odniesieniu do inwestowania aktywów pieniężnych upadłego dłużnika. Aktywa pieniężne można inwestować wyłącznie w dłużne papiery wartościowe wyemitowane przez Republikę Słowenii lub inne państwo członkowskie UE, Europejski Bank Centralny, Bank Słowenii lub bank centralny innego państwa członkowskiego UE lub w dłużne papiery wartościowe (z wyjątkiem papierów wartościowych podporządkowanych) wyemitowane przez bank, którego siedziba znajduje się w Republice Słowenii, lub przez instytucję kredytową, której siedziba znajduje się w innym państwie członkowskim UE. Bankowe depozyty pieniężne można składać wyłącznie w banku posiadającym siedzibę w Republice Słowenii lub w instytucji kredytowej posiadającej siedzibę w innym państwie członkowskim UE.

W toku likwidacji zarządca w postępowaniu upadłościowym może sprzedać majątek upadłego dłużnika, dochodzić jego roszczeń oraz dokonywać wszelkich innych czynności prawnych mających na celu wykonanie jego praw majątkowych. Umowę sprzedaży składnika majątku upadłego dłużnika można zawrzeć w drodze aukcji publicznej lub zaproszenia do składania wiążących ofert. Wyłącznie w wyjątkowych sytuacjach umowę można zawrzeć w drodze bezpośrednich negocjacji z kupującym. Sprzedaż rozpoczyna się (pierwszym) postanowieniem sądu o sprzedaży. Sąd wydaje postanowienie o sprzedaży na wniosek zarządcy po zasięgnięciu opinii zgromadzenia wierzycieli. W przypadku sprzedaży składnika majątku, w odniesieniu do którego wierzycielowi uprzywilejowanemu przysługuje prawo pierwszeństwa spłaty (ustanowiono zastaw), wymagane jest również zasięgnięcie opinii tego wierzyciela uprzywilejowanego. W postanowieniu, w którym sąd po raz pierwszy nakazuje sprzedaż konkretnego składnika majątku, sąd rozstrzyga również o:

1. metodzie sprzedaży;

2. cenie wywoławczej w przypadku aukcji publicznej lub zaproszenia do składania wiążących ofert; oraz

3. wysokości wadium.

W przypadku niepowodzenia aukcji publicznej lub zaproszenia do składania ofert w odniesieniu do sprzedaży konkretnego składnika majątku na podstawie pierwszego postanowienia o sprzedaży sąd może wydać kolejne postanowienie o sprzedaży, w którym może:

1.

- ponownie nakazać sprzedaż w drodze aukcji publicznej lub zaproszenia do składania wiążących ofert; oraz

- ustalić niższą cenę wywoławczą niż w pierwszym postanowieniu; albo

2. postanowić o publikacji o zaproszenia do składania niewiążących ofert sprzedaży na podstawie bezpośrednich negocjacji.

Sąd ustala cenę wywoławczą w toku procedury przyjmowania wiążących ofert na podstawie ocenionej wartości składnika majątku. W pierwszym postanowieniu o sprzedaży cena wywoławcza nie może być niższa od połowy wartości majątku ocenionej na podstawie jego wartości likwidacyjnej. W kolejnym postanowieniu o sprzedaży sąd może postanowić, że cena wywoławcza będzie niższa od połowy wartości majątku ocenionej na podstawie jego wartości likwidacyjnej za zgodą zgromadzenia wierzycieli lub wierzyciela uprzywilejowanego.

11 Jakie wierzytelności mogą być zgłoszone do masy upadłości dłużnika oraz w jaki sposób traktuje się roszczenia powstałe po wszczęciu postępowania upadłościowego?

W toku postępowania upadłościowego wierzyciele muszą zgłosić te wierzytelności wobec upadłego dłużnika, które powstały przed wszczęciem postępowania upadłościowego, z wyjątkiem tych, które zgodnie z prawem nie podlegają obowiązkowi zgłoszenia. Wierzyciel ponoszący odpowiedzialność za zobowiązania upadłego dłużnika jako współdłużnik solidarny, poręczyciel lub zastawca musi zgłosić w postępowaniu upadłościowym swoje potencjalne roszczenie regresowe, które jeszcze nie powstało przed wszczęciem postępowania upadłościowego, pod warunkiem zawieszającym, że wierzyciel nabędzie roszczenie regresowe wobec upadłego dłużnika z tytułu spłaty wierzytelności po wszczęciu postępowania upadłościowego. Jeżeli oprócz upadłego dłużnika również solidarnie odpowiedzialni współdłużnicy lub poręczyciele są odpowiedzialni za zaspokojenie wierzytelności wierzyciela, wierzyciel może zgłosić pełną kwotę wierzytelności i zażądać jej zaspokojenia w postępowaniu upadłościowym do chwili jej pełnego zaspokojenia pod warunkiem rozwiązującym, który ziści się w przypadku zaspokojenia wierzytelności wierzyciela przez innego solidarnie zobowiązanego współdłużnika lub poręczyciela. Jeżeli wierzyciel uchybi terminowi zgłoszenia, jego wierzytelność wobec upadłego dłużnika wygasa, a sąd odrzuca zgłoszenie wierzytelności dokonane po terminie.

W toku postępowania upadłościowego nie jest konieczne zgłaszanie wierzytelności uprzywilejowanych z tytułu wypłaty wynagrodzeń i odszkodowań pracownikom, których praca stała się zbędna z powodu wszczęcia postępowania upadłościowego, za okres od chwili wszczęcia postępowania upadłościowego do chwili zakończenia okresu wyznaczonego na zgłaszanie oraz wypłaty odprawy pracownikom, których umowy o pracę zostały wypowiedziane przez zarządcę, ponieważ ich praca stała się zbędna z powodu wszczęcia postępowania upadłościowego lub w toku tego postępowania. Niektóre wierzytelności – odnoszące się do obliczania i zapłaty podatków – również nie podlegają zgłoszeniu.

Jeżeli wierzytelność jest zabezpieczona prawem do uprzywilejowanej spłaty, wierzyciel musi zgłosić tę zabezpieczoną wierzytelność w postępowaniu upadłościowym, zgłaszając również prawo do uprzywilejowanej spłaty. Jeżeli zgodnie z okolicznościami faktycznymi w chwili wszczęcia postępowania upadłościowego upadłemu dłużnikowi przysługuje wpisane do rejestru prawo własności nieruchomości ograniczone wpisaną do rejestru hipoteką lub hipoteką maksymalną, której wpis stał się skuteczny przed wszczęciem postępowania upadłościowego, uznaje się, że dokonano terminowego wpisu do rejestru hipoteki lub hipoteki maksymalnej oraz związanej z nimi wierzytelności w postępowaniu upadłościowym.

Wierzyciele muszą zgłosić swoje prawo do wyłączenia, które powstało przed wszczęciem postępowania upadłościowego, w terminie trzech miesięcy od dnia ogłoszenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania upadłościowego. Jeżeli wierzyciel uchybił terminowi zgłoszenia prawa do wyłączenia, prawo do wyłączenia nie wygasa. Jeżeli zarządca sprzeda składnik majątku będący przedmiotem niezgłoszonego prawa do wyłączenia, wierzyciel, któremu przysługuje prawo do wyłączenia, traci je, ale może zażądać zapłaty środków pieniężnych uzyskanych ze sprzedaży tego składnika majątku pomniejszonych o koszty poniesione w związku ze sprzedażą. Wierzycielowi, który ma prawo do wyłączenia, nie przysługuje roszczenie odszkodowawcze. Wierzyciel traci prawo do wyłączenia oraz prawo do zapłaty środków pieniężnych, jeżeli nie zgłosi przysługującego mu prawa do chwili ogłoszenia planu pierwszego ogólnego podziału.

Zobowiązania upadłego dłużnika, które powstały po wszczęciu postępowania upadłościowego (z pewnymi wyjątkami), uznawane są za koszty postępowania. Dzieli się je na:

- koszty bieżące (na przykład wynagrodzenia i innego rodzaju honoraria wypłacane stronom świadczącym usługi niezbędne w toku postępowania upadłościowego, w tym podatki i składki, które dłużnik musi jednocześnie obliczyć i uiścić, koszty ponoszone przez zarządcę; koszty energii elektrycznej, wody, ogrzewania, telefonu i inne koszty związane z wykorzystywaniem lokalu przedsiębiorstwa w toku postępowania upadłościowego, składki ubezpieczeniowe w celu ubezpieczenia majątku należącego do masy upadłości, koszty ogłoszeń, koszty postępowania poniesione przez upadłego dłużnika w toku wnoszenia skargi dotyczącej wierzytelności, koszty księgowości, koszty administracyjne i koszty innych usług potrzebnych w toku postępowania upadłościowego itd.); oraz

- koszty okazjonalne (zaspokojenie wierzytelności wierzycieli, które powstały w toku przymusowego postępowania układowego, wykonanie zobowiązań z tytułu niewykonanych przez obie strony umów dwustronnych, wykonanie zobowiązań w celu dokonania niecierpiących zwłoki czynności prawnych oraz kontynuowania działalności gospodarczej, koszty wyceny majątku oraz innych czynności dotyczących sprzedaży itd.).

12 Jakie zasady obowiązują przy zgłaszaniu, weryfikacji i uznaniu wierzytelności?

Zgłaszając wierzytelność, wierzyciel nabywa prawo do dokonywania czynności procesowych w toku głównego postępowania w związku z niewypłacalnością. Wierzytelności muszą zostać zgłoszone w wyznaczonym terminie. Zgłoszeniu podlegają wyłącznie wierzytelności, które powstały przed wszczęciem postępowania w związku z niewypłacalnością.

W toku przymusowego postępowania układowego dokonuje się zgłoszenia i sprawdzenia wierzytelności, w szczególności w celu oceny legitymacji wierzyciela do udziału w głosowaniu dotyczącym przymusowego układu. Wierzytelności należy zgłosić w terminie 30 dni od dnia ogłoszenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania na stronach internetowych Agencji ds. Publicznych Rejestrów Prawnych i Powiązanych Usług Republiki Słowenii (AJPES). Niedokonanie zgłoszenia lub uchybienie terminowi zgłoszenia nie prowadzi do utraty samej wierzytelności przez wierzyciela, lecz do utraty prawa do głosowania.

W postępowaniu upadłościowym zgłaszanie i sprawdzanie wierzytelności stanowi podstawę ustalenia sposobu podziału masy upadłości. W toku tego rodzaju postępowania wierzyciele muszą zgłosić przysługujące im wierzytelności w terminie trzech miesięcy od dnia ogłoszenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania upadłościowego na stronach internetowych AJPES.

W postępowaniu w przedmiocie upadłości osobistej wierzyciel nie traci przysługujących mu wierzytelności, ale zarządca umieszcza je na liście wierzytelności dodatkowych.

Wierzyciel, przeciwko któremu wytoczono powództwo o uznanie czynności prawnych upadłego dłużnika za bezskuteczne, musi w terminie jednego miesiąca od dnia doręczenia pozwu zgłosić w toku postępowania upadłościowego swoją wierzytelność jako wierzytelność warunkową, która powstanie w przypadku uwzględnienia powództwa prawomocnym orzeczeniem. Wierzyciel musi zgłosić swoje roszczenie odszkodowawcze z tytułu strat poniesionych w wyniku wypowiedzenia przez zarządcę umowy leasingu lub niewykonanej przez obie strony umowy w terminie jednego miesiąca od dnia otrzymania oświadczenia upadłego dłużnika o wykonaniu przysługującego mu prawa do wypowiedzenia umowy lub odstąpienia od niej.

Treść wierzytelności

Zgłoszenie wierzytelności w postępowaniu w związku z niewypłacalnością musi zawierać:

1. kwotę, jaką należy uznać za kwotę wierzytelności w postępowaniu; oraz

2. opis faktów, z których wynika zasadność roszczenia, oraz dowody na potwierdzenie tych faktów, w tym złożoną dokumentację.

Zgłoszenie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym musi również zawierać informację dotyczącą rachunku bankowego, na który należy dokonać spłaty wierzytelności. Jeżeli wierzyciel wniósł pozew lub złożył innego rodzaju wniosek o wszczęcie postępowania przed wszczęciem postępowania upadłościowego, zgłoszenie musi również zawierać oznaczenie sądu lub innego właściwego organu, przed którym toczy się postępowanie, jak również sygnaturę sprawy.

Wniosek o sprawdzenie wierzytelności musi zawierać:

1. wysokość kwoty głównej wierzytelności;

2. jeżeli wierzyciel w postępowaniu upadłościowym ubiega się o wypłatę odsetek oprócz kwoty głównej – skapitalizowaną kwotę wszelkich odsetek obliczoną za okres od dnia wymagalności do dnia wszczęcia postępowania w związku z niewypłacalnością; w przypadku wierzytelności uprzywilejowanych zarządcy – obliczoną skapitalizowaną kwotę odsetek;

3. jeżeli wierzyciel w postępowaniu upadłościowym oprócz kwoty głównej ubiega się o zwrot wydatków poniesionych podczas dochodzenia wierzytelności w sądzie lub w toku innego postępowania wszczętego przed wszczęciem postępowania w związku z niewypłacalnością – wysokość tych kosztów;

4. jeżeli wierzyciel dąży do ustalenia, że wierzytelność jest wierzytelnością uprzywilejowaną – jednoznaczny wniosek o to, by wierzytelność została uznana za wierzytelność uprzywilejowaną podczas podziału; oraz

5. jeżeli wierzyciel dąży do ustalenia, że wierzytelność jest wierzytelnością warunkową – jednoznaczny opis okoliczności, których wystąpienie oznacza ziszczenie się warunku zawieszającego lub rozwiązującego, do którego odnosi się wierzytelność.

W toku postępowania w związku z niewypłacalnością wierzyciel może zgłosić wiele wierzytelności w ramach jednego zgłoszenia.

Procedura sprawdzania wierzytelności

Procedura sprawdzania wierzytelności obejmuje trzy etapy:

1. Oświadczenie zarządcy dotyczące zgłoszonych wierzytelności

Zarządca składa oświadczenie o uznaniu lub zakwestionowaniu wierzytelności, sporządzając podstawową listę sprawdzonych wierzytelności (osnovni seznam preizkušenih terjatev). Na liście w odniesieniu do każdej wierzytelności zarządca wskazuje, czy uznaje czy kwestionuje daną wierzytelność. Sąd publikuje tę listę na stronach internetowych przeznaczonych do publikowania informacji w toku postępowania w związku z niewypłacalnością. Wierzyciele mogą zakwestionować wszelkie błędy dotyczące zgłoszonych wierzytelności figurujących na liście podstawowej w terminie 15 dni od dnia jej ogłoszenia, wnosząc sprzeciw wobec listy podstawowej (ugovor proti osnovnem seznamu). Jeżeli sprzeciw wierzycieli jest zasadny, zarządca musi dokonać korekty listy podstawowej.

2. Oświadczenie wierzyciela dotyczące zgłoszonych wierzytelności innych wierzycieli

Każdy wierzyciel, który w terminie zgłosił swoją wierzytelność w toku postępowania, może zakwestionować wierzytelności innych wierzycieli, wnosząc sprzeciw wobec wierzytelności (ugovor o prerekanju terjatve). Wierzyciel musi wnieść sprzeciw wobec wierzytelności w toku przymusowego postępowania układowego w terminie 15 dni, a w toku postępowania upadłościowego – w terminie jednego miesiąca od dnia ogłoszenia podstawowej listy sprawdzonych wierzytelności. W toku postępowania w przedmiocie upadłości osobistej i przymusowego postępowania układowego tego rodzaju sprzeciw może złożyć również niewypłacalny dłużnik jako strona postępowania. Zarządca umieszcza oświadczenia wierzycieli i dłużnika dotyczące zakwestionowanych wierzytelności na uzupełnionej liście sprawdzonych wierzytelności (dopolnjeni seznam preizkušenih terjatev). Na ewentualne błędy polegające na nieuwzględnieniu wniesionego sprzeciwu należy się powołać w sprzeciwie wobec uzupełnionej listy.

3. Postanowienie sądu w przedmiocie sprawdzenia wierzytelności

Sąd rozstrzyga w przedmiocie sprawdzenia wierzytelności, wydając postanowienie w przedmiocie sprawdzenia wierzytelności (sklep o preizkusu terjatev). Na podstawie tego postanowienia zarządca sporządza końcową listę sprawdzonych wierzytelności (končni seznam preizkušenih terjatev), którą sąd ogłasza wraz z postanowieniem w przedmiocie sprawdzenia wierzytelności.

W postanowieniu w przedmiocie sprawdzenia wierzytelności sąd rozstrzyga wniesione sprzeciwy, rozstrzyga w przedmiocie sprawdzonych i zakwestionowanych wierzytelności oraz wierzytelności, które mogą zostać uprawdopodobnione, oraz rozstrzyga, kto musi wytoczyć inne powództwo (tj. wszcząć postępowanie sądowe), aby ustalić swoją wierzytelność. Termin na wniesienie sprzeciwu wynosi jeden miesiąc.

13 Jakie zasady obowiązują przy podziale funduszów masy upadłości? W jaki sposób ustala się hierarchę roszczeń i praw wierzycieli?

W skład masy upadłości wchodzi majątek upadłego dłużnika, który podlega spieniężeniu w celu pokrycia wydatków poniesionych w toku postępowania oraz zaspokojenia wierzytelności wierzycieli. W prawie rozróżnia się „masę upadłości” i „szczególną masę upadłości”. W skład szczególnej masy upadłości wchodzi majątek będący przedmiotem prawa do uprzywilejowanej spłaty wierzytelności lub aktywa pieniężne uzyskane w drodze jego spieniężenia. Jeżeli cały majątek jest przedmiotem prawa do uprzywilejowanej spłaty wierzytelności, konieczne jest ustanowienie osobnej masy upadłości oraz zarządzanie tym majątkiem odrębnie od majątku należącego do ogólnej masy upadłości oraz majątku należącego do innych szczególnych mas upadłości.

Poddana likwidacji część masy upadłości stanowi podlegającą podziałowi masę przeznaczoną na zaspokojenie wierzytelności wierzycieli. Ogólną podlegającą podziałowi masę stanowią aktywa pieniężne uzyskane z likwidacji ogólnej masy upadłości, pomniejszone o koszty postępowania upadłościowego. Szczególną podlegającą podziałowi masę stanowią aktywa pieniężne uzyskane z likwidacji szczególnej masy upadłości, pomniejszone o koszty jej likwidacji.

Jeżeli chodzi o pierwszeństwo zaspokajania w toku postępowania upadłościowego, wierzytelności, które powstały przed wszczęciem postępowania, są klasyfikowane w następujący sposób:

  • wierzytelności zabezpieczone, których zaspokojenie zabezpieczone jest prawem do uprzywilejowanej spłaty obejmującym prawo do pierwszeństwa zaspokojenia wierzytelności z konkretnego składnika majątku; oraz
  • wierzytelności niezabezpieczone, spośród których w pierwszej kolejności zaspokaja się wierzytelności uprzywilejowane, następnie wierzytelności zwykłe, wierzytelności podporządkowane oraz prawa korporacyjne.

Wierzytelności zabezpieczone są to wierzytelności, których zaspokojenie zabezpieczone jest prawem do uprzywilejowanej spłaty. Prawo do uprzywilejowanej spłaty jest to dowolne prawo do pierwszeństwa zaspokojenia wierzytelności z konkretnego składnika majątku. Najpowszechniejszym prawem do uprzywilejowanej spłaty jest zastaw. W toku postępowania upadłościowego wierzytelności zabezpieczone są zaspokajane w pierwszej kolejności ze środków pieniężnych uzyskanych w drodze sprzedaży majątku zabezpieczonego prawem do uprzywilejowanej spłaty.

Wierzytelności niezabezpieczone są to wierzytelności, których zaspokojenie nie jest zabezpieczone prawem do uprzywilejowanej spłaty. Jeżeli chodzi o ich zaspokojenie z majątku będącego przedmiotem prawa do uprzywilejowanej spłaty, są one podporządkowane spłacie wierzytelności zabezpieczonych. Płatności z pozostałego majątku dokonuje się w następującej kolejności: 1) wierzytelności uprzywilejowane, 2) wierzytelności zwykłe oraz 3) wszelkie wierzytelności podporządkowane.

  • Wierzytelności uprzywilejowane są to (niezabezpieczone) wierzytelności, które zgodnie z prawem należy zaspokoić w pierwszej kolejności, przed zaspokojeniem wierzytelności zwykłych (niezabezpieczonych). Chodzi na przykład o wynagrodzenia i odszkodowania za ostatnich sześć miesięcy przed wszczęciem postępowania w związku z niewypłacalnością, odprawy dla pracowników, niezapłacone składki itd. W przypadku wszczęcia postępowania upadłościowego z powodu niepowodzenia przymusowego postępowania układowego wierzytelnościom powstałym w toku tego postępowania przysługuje prawo bezwzględnego pierwszeństwa i zostają one zaspokojone przed zaspokojeniem wierzytelności uprzywilejowanych;
  • wierzytelności zwykłe są to wierzytelności niezabezpieczone, które nie są wierzytelnościami uprzywilejowanymi ani podporządkowanymi;
  • wierzytelności podporządkowane są to wierzytelności niezabezpieczone, które zaspokaja się dopiero po zaspokojeniu wszystkich wierzytelności niezabezpieczonych. Chodzi o wierzytelności z tytułu stosunku prawnego pomiędzy wierzycielem a dłużnikiem w przypadku niewypłacalności dłużnika. W przypadku przymusowego postępowania układowego wierzytelności podporządkowane można przekształcić w udziały w spółce. Jeżeli nie zostanie dokonana ich cesja jako wkładu niepieniężnego, skutkiem zatwierdzenia przymusowego układu jest ich wygaśnięcie.

Prawa korporacyjne (akcje lub udziały w spółce) nie wykazują cech (charakteru prawnego) zobowiązania oraz przyznają one akcjonariuszom lub udziałowcom prawo do uzyskania proporcjonalnej części pozostałej części masy upadłości.

Przed spłatą wierzycieli kwotę potrzebną do pokrycia kosztów postępowania upadłościowego wyłącza się z masy upadłości (masy podlegającej podziałowi). Wierzycieli spłaca się w następującej kolejności: wierzycieli uprzywilejowanych, których wierzytelność jest zabezpieczona prawem do uprzywilejowanej spłaty (na przykład hipoteką), należy spłacić w pierwszej kolejności z majątku będącego przedmiotem zabezpieczenia (szczególnej masy podlegającej podziałowi). Wierzycieli, którym przysługują wierzytelności z tytułu umów zawartych lub innych czynności prawnych dokonanych przez upadłego dłużnika w okresie od wszczęcia przymusowego postępowania układowego do wszczęcia postępowania upadłościowego, zgodnie z zasadami dotyczącymi ograniczenia działalności gospodarczej w toku przymusowego postępowania układowego określonymi w przepisach spłaca się w pierwszej kolejności z ogólnej masy podlegającej podziałowi. Następnie spłaca się wierzycieli, którym przysługują wierzytelności uprzywilejowane (pracowników), a na końcu pozostałych wierzycieli – wierzycieli posiadających niezabezpieczone wierzytelności zwykłe oraz wierzycieli posiadających wierzytelności podporządkowane. Część pozostałą ze zlikwidowanego majątku dzieli się pomiędzy wspólników.

14 Jakie są przesłanki oraz skutki zakończenia postępowania upadłościowego (w szczególności w drodze układu)?

Przymusowe postępowanie układowe

Każdy przymusowy układ zatwierdzony w głosowaniu wierzycieli musi również zatwierdzić sąd. W postanowieniu o zatwierdzeniu przymusowego układu sąd:

1. decyduje o zatwierdzeniu przymusowego układu lub o odmowie jego zatwierdzenia;

2. ustala zakres przymusowego układu, określając:

- odsetek spłaty wierzytelności wierzycieli;

- terminy ich spłaty; oraz

- wysokość odsetek od wierzytelności w okresie od wszczęcia przymusowego postępowania układowego do upływu terminu ich spłaty;

3. rozstrzyga, które wierzytelności należy sprawdzić w toku przymusowego postępowania układowego; oraz

4. nakazuje dłużnikowi spłatę wierzytelności sprawdzonych w toku przymusowego postępowania układowego w częściach oraz terminach określonych w postanowieniu o zatwierdzeniu przymusowego układu, wraz z odsetkami w wysokości określonej w tym postanowieniu.

W toku postępowania zastosowanie ma prawo bezwzględnego pierwszeństwa. Przeprowadzenie restrukturyzacji finansowej przedsiębiorstwa dłużnika w przymusowym postępowaniu układowym oznacza, że:

  • wspólnicy dłużnika mogą zachować wyłącznie tę część kapitału zakładowego dłużnika, która odpowiada pozostałej części majątku dłużnika, jaką otrzymaliby, gdyby wszczęto postępowanie upadłościowe wobec dłużnika;
  • wierzycielom należy zapewnić korzystniejsze warunki spłaty ich wierzytelności, niż gdyby wszczęto postępowanie upadłościowe wobec dłużnika, uwzględniając kolejność zaspokajania oraz inne zasady spłaty wierzytelności uprzywilejowanych, zwykłych i podporządkowanych oraz wierzytelności zabezpieczonych w toku postępowania upadłościowego; oraz
  • działalność przedsiębiorstwa dłużnika lub jego rentownej części jest kontynuowana.

Restrukturyzację finansową przeprowadza dłużnik, zwracając się do wierzycieli o udzielenie zgody na zmniejszenie wysokości ich wierzytelności zwykłych lub odroczenie terminu ich spłaty. Dłużnik musi zapewnić wszystkim wierzycielom równy odsetek spłaty ich wierzytelności zwykłych, jednakowe terminy ich spłaty oraz jednakową wysokość odsetek liczonych od momentu wszczęcia przymusowego postępowania układowego do upływu terminu ich spłaty. Jeżeli dłużnik jest spółką kapitałową, może się on zwrócić do wierzyciela:

  • o wyrażenie zgody na zmniejszenie wysokości wierzytelności zwykłych i odroczenie terminu ich spłaty; albo
  • o cesję wierzytelności na rzecz dłużnika w postaci wkładu niepieniężnego z tytułu podwyższenia kapitału zakładowego dłużnika (zamiana długu na kapitał własny, debt to equity swap).

Przymusowy układ nie wpływa na wierzytelności uprzywilejowane lub prawa do wyłączenia. Wierzytelności podporządkowane wygasają. Wierzytelności zabezpieczone można zrestrukturyzować wyłącznie dobrowolnie w ramach przymusowego układu. W toku przymusowego postępowania układowego prowadzonego wobec dużego, średniego lub małego przedsiębiorstwa wierzytelności zabezpieczone można zrestrukturyzować poprzez odroczenie terminu ich wymagalności lub zmniejszenie wysokości odsetek w tym znaczeniu, że uchwała przyjęta większością 75% głosów ma zastosowanie również do tych wierzycieli posiadających prawo do uprzywilejowanej spłaty wierzytelności, którzy nie głosowali za przymusowym układem. W toku tego postępowania wyłączenie rentownej części przedsiębiorstwa dłużnika na rzecz innego przedsiębiorstwa (wydzielenie, spin-off) jest możliwe jako środek restrukturyzacji finansowej. Dozwolona jest również restrukturyzacja praw do uprzywilejowanej spłaty wierzytelności poprzez utworzenie wspólnego prawa do uprzywilejowanej spłaty wierzytelności (wymagana jest większość 85% głosów).

Postępowanie upadłościowe wobec osoby prawnej

Celem postępowania upadłościowego jest likwidacja masy upadłości i spłata wierzycieli. Co do zasady umowę sprzedaży składnika majątku upadłego dłużnika można zawrzeć w drodze aukcji publicznej lub zaproszenia do składania wiążących ofert. Aukcję publiczną można przeprowadzić, podwyższając lub obniżając cenę wywoławczą. W toku postępowania upadłościowego firmę lub działalność przedsiębiorstwa można zachować poprzez sprzedaż całości przedsiębiorstwa w drodze aukcji publicznej lub sprzedaż jego rentownych części (sprzedaż funkcjonującego przedsiębiorstwa, sale of a business as a going concern).

Przed spłatą wierzycieli kwotę potrzebną do pokrycia kosztów postępowania upadłościowego wyłącza się z masy upadłości. Wierzycieli spłaca się w następującej kolejności: wierzycieli uprzywilejowanych, których wierzytelność została zabezpieczona prawem do uprzywilejowanej spłaty wierzytelności (na przykład hipoteką), należy spłacić w pierwszej kolejności z majątku będącego przedmiotem zabezpieczenia; następnie spłaca się wierzycieli, którym przysługują wierzytelności z tytułu umów zawartych lub innych czynności prawnych dokonanych przez upadłego dłużnika w okresie od wszczęcia przymusowego postępowania układowego do wszczęcia postępowania upadłościowego, zgodnie z zasadami dotyczącymi ograniczenia działalności gospodarczej w toku przymusowego postępowania układowego określonymi w przepisach; następnie spłaca się wierzycieli posiadających wierzytelności uprzywilejowane (pracowników), a na końcu pozostałych wierzycieli – posiadających niezabezpieczone wierzytelności zwykłe oraz wierzytelności podporządkowane. Część pozostałą ze zlikwidowanego majątku dzieli się pomiędzy wspólników.

Upadłość osobista

Podobnie jak w przypadku postępowania upadłościowego prowadzonego wobec osób prawnych celem postępowania w przedmiocie upadłości osobistej jest proporcjonalne i równoczesne zaspokojenie wszystkich wierzytelności wierzycieli. Wierzycieli spłaca się zatem z majątku dłużnika proporcjonalnie i jednocześnie. Masa upadłości obejmuje cały majątek nadmiernie zadłużonej osoby w chwili wszczęcia postępowania upadłościowego, o ile nie jest on wyłączony spod egzekucji zgodnie z przepisami ustawy o egzekwowaniu i zabezpieczeniu roszczeń cywilnych (Zakon o izvršbi in zavarovanju). Ponieważ w przeciwieństwie do osoby prawnej osoba fizyczna nie przestaje istnieć w chwili zakończenia postępowania upadłościowego, wierzytelności wierzycieli, których nie zaspokojono w toku postępowania upadłościowego, nie wygasają. W przeciwieństwie do wierzytelności wierzycieli w toku postępowania upadłościowego prowadzonego wobec osoby prawnej egzekucja wierzytelności w toku postępowania w przedmiocie upadłości osobistej nie kończy się w chwili zakończenia postępowania upadłościowego. Postanowienie o zakończeniu postępowania w przedmiocie upadłości osobistej, które zawiera listę niezaspokojonych, uznanych wierzytelności, stanowi tytuł wykonawczy, na podstawie którego niespłaceni wierzyciele mogą się ubiegać o egzekucję tych wierzytelności.

Aby uzyskać zwolnienie ze swoich zobowiązań, przed wydaniem postanowienia o zakończeniu postępowania w przedmiocie upadłości osobistej upadły dłużnik ma możliwość złożenia wniosku o zwolnienie z części zobowiązań, które powstały przed wszczęciem postępowania w przedmiocie upadłości osobistej i które nie zostaną spłacone w tym postępowaniu. W przypadku złożenia przez upadłego dłużnika wniosku o zwolnienie z zobowiązań i jego uwzględnieniu, po zakończeniu okresu sprawdzania część zobowiązań, którą w przeciwnym razie można by było wyegzekwować na podstawie postanowienia o zakończeniu postępowania upadłościowego, zostanie umorzona, a zatem prawa wierzycieli do dochodzenia wykonania tych zobowiązań na drodze sądowej wygasną.

Nawet w przypadku uwzględnienia wniosku dłużnika o zwolnienie z zobowiązań nie ma to wpływu na następujące rodzaje zobowiązań dłużnika:

1. uprzywilejowane prawa pracowników;

2. roszczenia wobec upadłego dłużnika z tytułu ustawowych świadczeń alimentacyjnych, roszczenia odszkodowawcze z tytułu strat poniesionych w wyniku zmniejszenia zakresu działalności podstawowej lub zmniejszenia lub utraty zdolności do pracy oraz rekompensaty z tytułu utraty świadczeń alimentacyjnych z powodu śmierci dłużnika alimentacyjnego;

3. roszczenia z tytułu kar pieniężnych lub odzyskania korzyści majątkowej osiągniętej z popełnienia przestępstwa stwierdzonego orzeczeniem w postępowaniu karnym;

4. roszczenia z tytułu kary objętej warunkowym zawieszeniem, w przypadku której jednym z warunków zawieszenia jest zwrot korzyści majątkowej osiągniętej z popełnienia przestępstwa lub naprawienie szkód wyrządzonych przestępstwem;

5. roszczenia z tytułu grzywien lub odzyskania korzyści majątkowej osiągniętej z popełnienia wykroczenia stwierdzonego orzeczeniem w postępowaniu w sprawie o wykroczenie;

6. roszczenia z tytułu odzyskania majątku uzyskanego niezgodnie z prawem; oraz

7. roszczenia z tytułu naprawienia szkód wyrządzonych umyślnie lub w wyniku rażącego niedbalstwa.

15 Jakie prawa przysługują wierzycielom po zakończeniu postępowania upadłościowego?

Przymusowe postępowanie układowe zostaje zakończone prawomocnym postanowieniem sądu o zatwierdzeniu przymusowego układu.

Każdy wierzyciel, którego wierzytelności dotyczy zatwierdzony przymusowy układ, może zwrócić się do sądu o jego unieważnienie, jeżeli niewypłacalny dłużnik może w pełni lub w znacznej części zaspokoić wierzytelności zwykłe wierzyciela. Pozew o uznanie czynności za bezskuteczną należy złożyć w terminie sześciu miesięcy od dnia upływu terminu na zaspokojenie wierzytelności określonego w postanowieniu o zatwierdzeniu przymusowego układu.

Każdy wierzyciel, którego dotyczy zatwierdzony przymusowy układ, może zwrócić się do sądu o jego unieważnienie, jeżeli postanowienie o zatwierdzeniu uzyskano w sposób nieuczciwy.

Pozew o uznanie czynności za bezskuteczną należy złożyć w terminie dwóch lat od dnia uprawomocnienia się postanowienia o zatwierdzeniu przymusowego układu.

Sąd, który wydał postanowienie o zatwierdzeniu przymusowego układu, jest właściwy w zakresie rozstrzygania w przedmiocie pozwu o uznanie czynności za bezskuteczną.

W postanowieniu o unieważnieniu zatwierdzonego przymusowego układu sąd może nakazać dłużnikowi zaspokojenie niezaspokojonej części wierzytelności, której dotyczył zatwierdzony przymusowy układ, w terminie wyznaczonym przez sąd, nie dłuższym niż jeden rok od dnia uprawomocnienia się orzeczenia.

Zakończenie postępowania upadłościowego wobec osoby prawnej

Postępowanie upadłościowe prowadzone wobec osoby prawnej zostaje zakończone w drodze postanowienia o zakończeniu postępowania upadłościowego. Sąd wydaje tego rodzaju postanowienie na podstawie sprawozdania końcowego zarządcy, które sporządza on po dokonaniu wszystkich czynności określonych w przepisach, oraz po zasięgnięciu opinii zgromadzenia wierzycieli. Zarządca musi złożyć sądowi sprawozdanie końcowe w terminie jednego miesiąca od dnia zakończenia ostatecznego podziału.

W przypadku odnalezienia majątku należącego do upadłego dłużnika po wydaniu przez sąd postanowienia o zakończeniu postępowania upadłościowego można wszcząć postępowanie upadłościowe wobec dłużnika w przedmiocie odnalezionego później majątku na wniosek wierzyciela, który był uprawiony do dokonywania czynności procesowych w toku postępowania upadłościowego wobec dłużnika i którego uprawnienie do uczestnictwa nie wygasło przed zakończeniem postępowania upadłościowego, lub na wniosek wspólnika upadłego dłużnika.

Zakończenie postępowania w przedmiocie upadłości osobistej

Postępowanie w przedmiocie upadłości osobistej zostaje zakończone w drodze postanowienia o zakończeniu postępowania upadłościowego.

W przypadku zwolnienia z zobowiązań dłużnika w stanie upadłości osobistej każdy wierzyciel, którego wierzytelności dotyczyło prawomocne postanowienie o zwolnieniu z zobowiązań, może zwrócić się do sądu o unieważnienie zwolnienia z zobowiązań będącego przedmiotem tego postanowienia, jeżeli dłużnik uzyskał postanowienie o zwolnieniu z zobowiązań poprzez ukrycie informacji dotyczących swojego majątku, przedstawienie fałszywych informacji dotyczących swojego majątku lub w drodze innego oszustwa. Wniosek w tym przedmiocie należy złożyć w terminie trzech lat od dnia uprawomocnienia się postanowienia o zwolnieniu z zobowiązań (art. 411 ZFPPIPP). Wierzyciele, którzy po uprawomocnieniu się postanowienia o zwolnieniu z zobowiązań odnajdą majątek dłużnika, który posiadał on przed zwolnieniem z zobowiązań (i który ukrył), mogą również ubiegać się o unieważnienie zwolnienia z zobowiązań, wnosząc o wszczęcie postępowania upadłościowego w przedmiocie tego majątku. W tym przypadku nie obowiązuje trzyletni termin na złożenie wniosku o unieważnienie zwolnienia z zobowiązań.

16 Kto ponosi koszty postępowania upadłościowego łącznie z poniesionymi wydatkami?

Każdy wierzyciel musi pokryć własne koszty uczestnictwa w postępowaniu w związku z niewypłacalnością.

W toku przymusowego postępowania układowego wszczętego na wniosek dłużnika koszty postępowania i wszelkie inne wydatki pokrywa dłużnik.

W toku przymusowego postępowania układowego wobec dużych, średnich lub małych przedsiębiorstw wszczętego na wniosek wierzycieli początkowe koszty postępowania pokrywa wnioskodawca. W toku tego postępowania wnioskodawca pokrywa również koszty wynagrodzenia zarządcy. Dłużnik, przeciwko któremu wszczęto postępowanie, pokrywa koszty poniesione z tytułu następujących płatności:

- z tytułu umów zawartych z wykwalifikowanymi doradcami prawnymi i finansowymi dotyczących usług prawnych i finansowych niezbędnych do sporządzenia sprawozdania z sytuacji finansowej i działalności dłużnika, planu restrukturyzacji finansowej i innych dokumentów, które należy złożyć jako część wniosku o przymusowy układ;

- z tytułu umowy z audytorem dotyczącej przeprowadzenia audytu sprawozdania z sytuacji finansowej i działalności dłużnika; oraz

- z tytułu umowy z biegłym rewidentem dotyczącej przeprowadzenia badania planu restrukturyzacji finansowej.

W toku postępowania upadłościowego koszty postępowania i wydatki poniesione w trakcie postępowania pokrywa się z masy upadłości przed zaspokojeniem wierzytelności i podziałem masy upadłości. W przypadku złożenia przez wierzyciela wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego wierzyciel musi wpłacić zaliczkę na pokrycie kosztów początkowych postępowania upadłościowego, zachowując jednocześnie prawo do odzyskania wpłaconej zaliczki zgodnie z przepisami dotyczącymi pokrywania kosztów postępowania upadłościowego.

W toku zapobiegawczego postępowania restrukturyzacyjnego dłużnik musi uiścić proporcjonalną część kosztów poniesionych przez wierzycieli uczestniczących w postępowaniu, którą zgodnie z ogólnie ustaloną praktyką handlową zazwyczaj ponosi dłużnik. Dłużnik i wierzyciele uzgadniają zwrot tych kosztów w umowie dotyczącej restrukturyzacji finansowej.

17 Jakie są zasady dotyczące nieważności, zaskarżania lub względnej bezskuteczności czynności prawnych dokonanych ze szkodą dla ogółu wierzycieli?

Przesłanki zaskarżalności

Wierzyciele i zarządca w postępowaniu upadłościowym mają prawo do zaskarżenia czynności prawnej dłużnika. Powództwo lub zarzut wnosi się przeciwko osobie, na rzecz której dokonano zaskarżalną czynność.

Można zaskarżyć wszelkie czynności prawne (w tym zaniechania), których skutkiem jest zaspokojenie wierzycieli w postępowaniu upadłościowym w nierównym stopniu lub w zmniejszonym zakresie lub zapewnienie konkretnemu wierzycielowi korzystniejszego położenia (zapewnienie korzyści wierzycielom zwane elementem obiektywnym zaskarżalności). Powód musi udowodnić, że strona, na rzecz której dokonano zaskarżalnej czynności, wiedziała lub powinna była wiedzieć o niekorzystnej sytuacji finansowej dłużnika (element subiektywny zaskarżalności). W przepisach przewiduje się domniemania prawne, zgodnie z którymi uznaje się, że spełniono ten warunek, jak również przypadki, w których czynności prawnych nie można zaskarżyć. W przepisach określa się również konieczną treść pozwu o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną, jak również szczegółowe informacje dotyczące warunków dopuszczalności powództwa.

Okres, w którym można dokonać zaskarżalnych czynności

W toku postępowania upadłościowego można zaskarżyć te czynności prawne, których dokonano w okresie roku poprzedzającego złożenie wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego do chwili wszczęcia postępowania upadłościowego. Czynności prawne pod tytułem darmym (lub czynności prawne pod tytułem obciążliwym, w przypadku których wartość przysporzenia jest nieproporcjonalnie niska) można zaskarżyć w okresie rozpoczynającym się 36 miesięcy przed złożeniem wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego i kończącym się w chwili wszczęcia postępowania upadłościowego. Pozew o uznanie czynności za bezskuteczną należy złożyć w terminie 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia o wszczęciu postępowania upadłościowego.

Czynności, których nie można zaskarżyć

Nie można zaskarżyć czynności prawnych dokonanych przez upadłego dłużnika w toku przymusowego postępowania układowego zgodnie z przepisami mającymi zastosowanie do prowadzenia działalności gospodarczej przez dłużnika w toku postępowania; czynności prawnych dokonanych przez upadłego dłużnika w celu zaspokojenia wierzytelności wierzycieli w częściach oraz terminach określonych w postanowieniu o zatwierdzeniu przymusowego układu i wraz z odsetkami w wysokości określonej w tym postanowieniu; oraz płatności z tytułu weksli trasowanych lub czeków, jeżeli druga strona miała otrzymać zapłatę, aby upadły dłużnik nie stracił swojego roszczenia regresowego wobec innej osoby zobowiązanej z tytułu weksla trasowanego lub czeku.

Nie można również zaskarżyć czynności prawnych dokonanych przez dłużnika w celu zaspokojenia wierzytelności wierzyciela lub wykonania innych zobowiązań zgodnie z zatwierdzoną umową dotyczącą restrukturyzacji finansowej.

Cechy szczególne postępowania w przedmiocie upadłości osobistej

Termin zaskarżenia czynności prawnych pod tytułem darmym oraz czynności prawnych dokonanych przez upadłego dłużnika na rzecz bliskiej osoby wynosi pięć lat w toku postępowania w przedmiocie upadłości osobistej. Zasada ta obejmuje umowy zawarte z blisko związanymi osobami fizycznymi, jak również z osobami prawnymi związanymi z upadłym dłużnikiem lub z blisko związanymi osobami fizycznymi. Są to osoby prawne, w których upadły dłużnik lub osoby, z którymi dłużnik jest blisko związany, posiadają indywidualnie lub wspólnie co najmniej 25% udziału w kapitale subskrybowanym, posiadają 25% prawa głosu lub w odniesieniu do których posiadają prawo do powoływania i odwoływania osób upoważnionych do reprezentowania osoby prawnej lub są to osoby upoważnione do reprezentowania osoby prawnej lub do działania na rzecz związanych z nimi przedsiębiorstw.


Za wersję tej strony w języku danego kraju odpowiada właściwy punkt kontaktowy Europejskiej Sieci Sądowej (EJN). Tłumaczenie zostało wykonane przez służby Komisji Europejskiej. Jeżeli właściwy organ krajowy wprowadził jakieś zmiany w wersji oryginalnej, mogły one jeszcze nie zostać uwzględnione w tłumaczeniu. ESS ani Komisja Europejska nie ponoszą odpowiedzialności za wszelkie informacje, dane lub odniesienia zawarte w tym dokumencie. Informacje na temat przepisów dotyczących praw autorskich, które obowiązują w państwie członkowskim odpowiedzialnym za niniejszą stronę, znajdują się w informacji prawnej.

Ostatnia aktualizacja: 16/02/2018