Zamknij

PORTAL JEST JUŻ DOSTĘPNY W WERSJI BETA!

Odwiedź europejski portal „e-Sprawiedliwość” w wersji beta i powiedz nam, co o nim myślisz!

 
 

menu starting dummy link

Page navigation

menu ending dummy link

Jurysdykcja - Belgia

Uwaga: niedawno wprowadzono na tej stronie zmiany w oryginalnej wersji językowej francuski. Strona w wybranej przez Ciebie wersji językowej jest obecnie tłumaczona przez nasze służby tłumaczeniowe.
Do tej pory przetłumaczono ją na następujące języki: angielski

SPIS TREŚCI

1 Do jakiego sądu należy się zwrócić: do sądu powszechnego orzekającego w sprawach cywilnych czy do sądu szczególnego (na przykład sądu orzekającego w sprawach z zakresu prawa pracy)?

Nie dotyczy.

2 W przypadku gdy właściwość mają sądy powszechne orzekające w sprawach cywilnych (tj. sądy, które odpowiadają za rozpoznawanie takich spraw), w jaki sposób mogę się dowiedzieć, do którego z nich należy się zwrócić?

2.1 Czy istnieje rozróżnienie w hierarchii sądów powszechnych orzekających w sprawach cywilnych (na przykład sądy rejonowe są sądami niższej instancji, a sądy okręgowe są sądami wyższej instancji), a jeżeli tak, który z nich jest właściwy w mojej sprawie?

Wprowadzenie

Biorąc pod uwagę specyficzny charakter belgijskiego systemu prawnego, kwestie poruszone w pytaniach 1 i 2.1 muszą zostać rozpatrzone wspólnie w celu zachowania przejrzystości.

Po pierwsze, należy rozróżnić tzw. właściwość absolutną (nazywaną niekiedy właściwością rzeczową) i właściwość miejscową.

Każde roszczenie ma swój przedmiot, a w wielu przypadkach również wartość pieniężną. Ustawodawca ustala zakres właściwości absolutnej, określając charakter sporu i wartość przedmiotu sporu, do którego rozpoznania dany sąd jest uprawniony.

Pojęcie właściwości absolutnej zostało wyjaśnione w niniejszym opracowaniu w odpowiedzi na pytania 1 i 2.1.

Sądy nie są właściwe miejscowo dla całego terytorium Belgii. Zgodnie z obowiązującymi przepisami kraj został podzielony na jednostki właściwości miejscowej (okręgi, rejony itp.). Każdy sąd jest właściwy wyłącznie do rozpoznawania spraw podlegających jego właściwości miejscowej. Zasadę tę określa się jako właściwość miejscową. Pojęcie właściwości miejscowej zostało również opisane w odpowiedzi na pytanie 2.2.

Właściwość ogólna: sąd pierwszej instancji (rechtbank van eerste aanleg).

Sąd pierwszej instancji posiada „właściwość ogólną”. Oznacza to, że sąd pierwszej instancji, w odróżnieniu od pozostałych sądów, jest uprawniony do rozpoznawania wszystkich spraw, również spraw podlegających właściwości innych sądów.

Zgodnie z art. 568 kodeksu postępowania sądowego sąd pierwszej instancji rozpoznaje wszystkie sprawy, z wyjątkiem tych spraw, dla których przewidziano właściwość sądów apelacyjnych i Sądu Kasacyjnego. Sąd pierwszej instancji posiada właściwość ogólną, która jednak nie jest bezwarunkowa, ponieważ pozwany może powołać się na brak właściwości z uwagi na właściwość innego sądu. Sąd pierwszej instancji posiada również szereg uprawnień wyłącznych. Sąd ten jest wyłącznie właściwy do rozpoznania niektórych spraw, również tych, w których wartość przedmiotu sporu jest niższa niż 2500 EUR, na przykład powództw o prawa stanu.

Pozostałe sądy.

Poniżej przedstawiony zostanie wykaz pozostałych sądów wraz z krótkim opisem ich właściwości rzeczowej.

a) Sędzia pokoju (Vrederechter/ juge de paix)

Zgodnie z art. 590 kodeksu postępowania sądowego właściwość ogólna sędziów pokoju obejmuje wszystkie roszczenia o wartości poniżej 2 500 EUR, z wyjątkiem roszczeń, co do których w przepisach prawa wyraźnie przewidziano właściwość innego sądu. Poza właściwością ogólną sędzia pokoju posiada również właściwość szczególną (zob. art. 591, 593 i 594 kodeksu postępowania sądowego) i wyłączną (art. 595 i 597 kodeksu postępowania sądowego), w odniesieniu do niektórych spraw, w których orzeka niezależnie od wartości przedmiotu sporu. Przykłady właściwości szczególnej to uprawnienie do orzekania w sporach dotyczących najmu, współwłasności łącznej, służebności oraz świadczeń alimentacyjnych. Sędzia pokoju może również sporządzać akty dotyczące przysposobienia i przyjmować pisemne oświadczenia pod przysięgą. Do właściwości wyłącznej sędziego pokoju zalicza się również uprawnienia w zakresie wywłaszczenia w sprawach pilnych oraz opieczętowywania dokumentów.

b) Sąd policyjny (Politierechtbank/ tribunal de police)

Zgodnie z art. 601a kodeksu postępowania sądowego sąd policyjny rozpoznaje wszystkie powództwa o odszkodowanie z tytułu wypadku drogowego, niezależnie od wartości przedmiotu sporu. Należy to do właściwości wyłącznej tego sądu.

c) Sąd gospodarczy (Rechtbank van koophandel/ tribunal de commerce)

Zgodnie z art. 573 kodeksu postępowania sądowego sąd gospodarczy rozpoznaje w pierwszej instancji spory między przedsiębiorcami dotyczące działań, które w świetle prawa uznaje się za działalność handlową i które nie podlegają właściwości ogólnej sędziego pokoju ani właściwości sądów policyjnych.

Osoba niebędąca przedsiębiorcą, która wszczyna postępowanie przeciwko przedsiębiorcy, również może wnieść sprawę do sądu gospodarczego, ale przedsiębiorca nie może wszcząć w sądzie gospodarczym postępowania przeciwko osobie niebędącej przedsiębiorcą. Sąd gospodarczy rozpoznaje również spory dotyczące weksli i skryptów dłużnych, jeżeli wartość przedmiotu sporu przekracza 2 500 EUR.

Poza właściwością ogólną sąd gospodarczy w niektórych sprawach posiada również właściwość szczególną i wyłączną. Właściwość szczególna jest uregulowana w art. 574 kodeksu postępowania sądowego. Dotyczy ona m.in. sporów z udziałem spółek handlowych czy roszczeń w zakresie żeglugi morskiej i śródlądowej. W art. 574 pkt 2 kodeksu postępowania sądowego określono właściwość wyłączną sądu gospodarczego: obejmuje ona roszczenia i spory wynikające bezpośrednio z upadłości i sądowego postępowania naprawczego zgodnie z przepisami ustawy o upadłości z dnia 8 sierpnia 1997 r. oraz ustawy z dnia 31 stycznia 2009 r. w sprawie ciągłości prowadzenia działalności przez przedsiębiorstwa, które to sprawy są rozstrzygane przez sąd gospodarczy na podstawie przepisów szczególnych mających zastosowanie w przypadku ogłoszenia upadłości i sądowego postępowania naprawczego.

d) Sąd pracy (Arbeidsrechtbank/ tribunal du travail)

Sąd pracy to najważniejszy sąd nadzwyczajny posiadający głównie właściwość szczególną Jego właściwość została określona w art. 578 i nast. kodeksu postępowania sądowego i obejmuje:

  • spory wynikające ze stosunku pracy;
  • spory związane z wypadkami przy pracy i chorobami zawodowymi;
  • spory związane z zabezpieczeniem społecznym.

Sąd pracy posiada właściwość wyłączną w zakresie nakładania sankcji administracyjnych określonych w przepisach ustawowych i wykonawczych, o których mowa w art. 578–582, w ustawie dotyczącej grzywien administracyjnych nakładanych z tytułu naruszenia niektórych przepisów dotyczących zabezpieczenia społecznego oraz w odniesieniu do roszczeń, w sprawie których toczy się postępowanie mediacyjne dotyczące zadłużenia

e) Prezesi sądów – orzekanie w sprawie środków tymczasowych

Zgodnie z art. 584–589 włącznie kodeksu postępowania sądowego prezesi sądów (sądu pierwszej instancji, sądu gospodarczego i sądu pracy) są właściwi do wydawania, we wszystkich sprawach pilnych, środków tymczasowych w kwestiach podlegających właściwości ich sądu. Musi jednak chodzić o sprawę pilną, a środek musi mieć wyłącznie charakter tymczasowy, bez uszczerbku dla samej sprawy. Przykłady obejmują zarządzenie sporządzenia opinii przez biegłego czy zarządzenie przesłuchania świadka.

f) Sąd ds. dokonania zajęcia (Beslagrechter/ juge des saisies) (zob. art. 1395 kodeksu postępowania sądowego)

Wszystkie roszczenia dotyczące zajęć zabezpieczających, środków egzekucyjnych i interwencji podejmowanych przez Urząd ds. Świadczeń Alimentacyjnych zgodnie z ustawą z dnia 21 lutego 2003 r. ustanawiającą Urząd ds. Świadczeń Alimentacyjnych w ramach Federalnej Służby Publicznej ds. Finansowych (FPS Finance) należy wnieść do sądu ds. dokonania zajęcia.

g) Sąd dla nieletnich (Jeugdrechter/ juge de la jeunesse)

Choć odpowiedzialność za kwestie związane z ochroną nieletnich spoczywa na wspólnotach (czyli jednostkach podziału administracyjnego tworzących Federację Belgijską), organizacja sądów dla nieletnich w dalszym ciągu pozostaje kwestią regulowaną na szczeblu federalnym zgodnie z ustawą federalną o ochronie dzieci i młodzieży z dnia 8 kwietnia 1965 r. Sąd dla nieletnich funkcjonuje jako jeden z wydziałów sądu pierwszej instancji, który zajmuje się kwestiami związanymi z ochroną dzieci i młodzieży. Sąd dla nieletnich jest również właściwy do rozpoznawania niektórych spraw cywilnych, takich jak sprawy dotyczące przysposobienia, spory między rodzicami w zakresie sprawowania władzy rodzicielskiej oraz przysługującego rodzicowi prawa do kontaktów z dzieckiem itp.

2.2 Właściwość miejscowa (który sąd jest właściwy do rozpoznania mojej sprawy: sąd w mieście A czy w mieście B?).

2.2.1 Podstawowa zasada ustalania właściwości miejscowej

Belgijski system prawny opiera się na zasadzie, zgodnie z którą powodowi przysługuje prawo swobodnego wyboru sądu, do które wnosi pozew. Ta ogólna zasada została sformułowana w art. 624 pkt 1 kodeksu postępowania sądowego. Powód może zazwyczaj wnieść sprawę do sądu w miejscu zamieszkania pozwanego lub jednego z pozwanych.

Jaką procedurę stosuje się w przypadku, gdy pozwany jest osobą prawną? W przypadku osoby prawnej bierze się pod uwagę główne miejsce prowadzenia działalności, tj. siedzibę, z której zarządza się przedsiębiorstwem.

2.2.2 Wyjątki od podstawowej zasady

Tekst główny (wyrównany do lewej)

Prosimy o udzielenie odpowiedzi w tym miejscu. Prosimy o zachowanie stylu i rozmiaru czcionki.

2.2.2.1 W jakim przypadku mam możliwość wyboru pomiędzy sądem w miejscu zamieszkania pozwanego (sąd wyznaczony przez zastosowanie podstawowej zasady) a innym sądem?

W kilku przypadkach powód może podjąć decyzję o wszczęciu postępowania przed innym sądem. Procedura stosowana w takim przypadku jest opisana m.in. w art. 624 pkt 2–4 kodeksu postępowania sądowego. Poza wniesieniem sprawy do sądu w miejscu zamieszkania pozwanego lub jednego z pozwanych powód może również wnieść sprawę:

  • do sądu właściwego dla miejsca, w którym doszło do powstania zobowiązań będących przedmiotem sporu lub jednego z takich zobowiązań, lub dla miejsca, w którym takie zobowiązania są, były lub powinny być wykonywane;
  • do sądu właściwego dla miejsca, które zostało wskazane jako miejsce wykonania aktu;
  • do sądu właściwego dla miejsca, w którym komornik sądowy odbył osobistą rozmowę z pozwanym, jeżeli pozwany lub, w stosownych przypadkach, jeden z pozwanych nie ma miejsca zamieszkania w Belgii lub za granicą.

W orzecznictwie przyjmuje się również założenie, zgodnie z którym właściwość miejscowa w kwestiach związanych ze środkami tymczasowymi przysługuje prezesowi sądu w miejscu, w którym środek tymczasowy ma zostać wykonany.

Jeżeli chodzi o kwestie związane ze świadczeniami alimentacyjnymi, art. 626 kodeksu postępowania sądowego stanowi, że roszczenia alimentacyjne, o których mowa w art. 591 pkt 7, mogą zostać wniesione do sądu właściwego dla miejsca zamieszkania powoda (tj. rodzica uprawnionego do świadczeń alimentacyjnych).

Przepisy art. 624 i 626 mają jednak charakter uzupełniający, a strony nie są zobowiązane do ich stosowania. Dlatego też strony mogą przed rozpoczęciem postępowania zawrzeć umowę prorogacyjną dotyczącą właściwości sądu w odniesieniu do każdego sporu, co oznacza, że dany spór będzie mógł zostać rozpoznany wyłącznie przez określone sądy pierwszej instancji.

Istnieją jednak pewne wyjątki od podstawowej zasady swobody wyboru.

Na przykład ustawodawca wskazał szereg przypadków, w których powodowi nie przysługuje możliwość wyboru sądu, do którego wniesie powództwo. Przypadki te zostały wymienione w art. 627–629 włącznie kodeksu postępowania sądowego. Są to:

  • spory dotyczące umów o pracę (art. 627 ust. 9): za sąd właściwy uznaje się sąd w miejscu położenia kopalni, fabryki, zakładu, magazynu lub biura lub – ujmując rzecz bardziej ogólnie – sąd właściwy dla miejsca prowadzenia przedsiębiorstwa, wykonywania zawodu, prowadzenia działalności spółki, stowarzyszenia czy organizacji;
  • jeżeli chodzi o pozew o rozwód lub separację sądową składany w oparciu o określone okoliczności faktyczne lub wniosek o przekształcenie separacji sądowej w rozwód (art. 628 ust. 1), za sąd właściwy uznaje się sąd właściwy dla miejsca ostatniego wspólnego miejsca zamieszkania małżonków lub dla miejsca zamieszkania powoda.

Swoboda wyboru nie jest jednak całkowicie ograniczona nawet w tych przypadkach. Zgodnie z art. 630 kodeksu postępowania sądowego strony po wdaniu się w spór mogą odstąpić od uregulowań zawartych w przepisach ustawowych przez zawarcie odpowiedniej umowy w tym zakresie. Wszystkie umowy zawarte przed wystąpieniem sporu uznaje się jednak za nieważne z mocy prawa.

2.2.2.2 W jakim przypadku muszę wybrać sąd inny niż ten właściwy dla miejsca zamieszkania pozwanego (sąd wyznaczony przez zastosowanie podstawowej zasady)?

W niektórych przypadkach, które zostały wskazane w art. 631–633 kodeksu postępowania sądowego, istnieje tylko jeden sąd posiadający wyłączną właściwość miejscową. Powód nie ma zatem żadnego wyboru i nie ma możliwości zawarcia umowy dotyczącej właściwości sądu ani przed wystąpieniem sporu, ani po jego wystąpieniu. Przypadki te obejmują:

  • upadłość (art. 631 ust. 1 kodeksu postępowania sądowego): sąd gospodarczy właściwy miejscowo dla przedsiębiorstwa w dniu ogłoszenia upadłości lub w dniu wniesieniu powództwa lub, w przypadku osoby prawnej, sąd gospodarczy właściwy miejscowo dla siedziby statutowej tej osoby prawnej. Wtórna upadłość: sąd gospodarczy właściwy miejscowo dla miejsca, w którym osoba, której upadłość ogłoszono, prowadzi swoją działalność. W przypadku gdy dana osoba prowadzi działalność w kilku różnych miejscach, za sąd właściwy do rozpoznania sprawy uznaje się sąd, do którego wniesiono pierwsze powództwo w danej sprawie;
  • sądowe postępowanie naprawcze (art. 631 ust. 2 kodeksu postępowania sądowego): za właściwy sąd gospodarczy uznaje się sąd właściwy miejscowo dla głównego miejsca prowadzenia działalności przez dłużnika w dniu wniesieniu powództwa lub, w przypadku osoby prawnej, sąd gospodarczy właściwy miejscowo dla siedziby statutowej tej osoby prawnej;
  • spory w zakresie stosowania przepisów prawa podatkowego (art. 632): za sąd właściwy uznaje się sąd właściwy miejscowo znajdujący się w okręgu siedziby sądu apelacyjnego właściwego miejscowo dla siedziby urzędu, który pobiera lub powinien pobrać podatek, lub – w przypadku gdy spór nie dotyczy poboru podatku – sąd właściwy miejscowo dla siedziby Urzędu Podatkowego i Celnego, który wydał zaskarżoną decyzję. Jednak w przypadku, w którym postępowanie jest prowadzone w języku niemieckim, za sąd posiadający wyłączną właściwość uznaje się sąd pierwszej instancji w Eupen;
  • roszczenia dotyczące zajęć zabezpieczających i środków egzekucyjnych (art. 633): za sąd właściwy uznaje się sąd właściwy miejscowo dla miejsca zajęcia, chyba że odpowiednie przepisy stanowią inaczej. W przypadku zajęcia majątku osoby trzeciej za sąd właściwy uznaje się sąd właściwy miejscowo dla miejsca zamieszkania dłużnika, wobec którego wydano postanowienie o zajęciu. Jeżeli dłużnik ten ma swoje miejsce zamieszkania za granicą lub jego miejsce zamieszkania jest nieznane, za sąd właściwy do rozpoznania sprawy uznaje się sąd właściwy dla miejsca wykonania postanowienia o zajęciu zob. również: art. 22 ust. 5 rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych).
2.2.2.3 Czy strony mogą samodzielnie określić jako właściwy sąd, który w innym wypadku nie byłby właściwy?

Jak wspomniano już powyżej, przepisy art. 624 i 626 mają charakter uzupełniający i strony nie są zobowiązane do ich stosowania. Strony mogą zawrzeć umowę prorogacyjną w odniesieniu do każdego sporu, co oznacza, że dany spór będzie mógł zostać rozpoznany wyłącznie przez określone sądy pierwszej instancji.

W przypadkach wskazanych w art. 627–629 włącznie kodeksu postępowania sądowego umowa prorogacyjna nie może zostać zawarta przed wystąpieniem sporu. Z przepisów art. 630 można jednak wywnioskować, że umowy takie są dopuszczalne po wystąpieniu sporu.

W przypadkach opisanych w art. 631–633 kodeksu postępowania sądowego nie dopuszcza się możliwości zawarcia jakichkolwiek umów prorogacyjnych.

3 W przypadku gdy właściwość mają sądy szczególne, w jaki sposób mogę dowiedzieć się, do którego z nich należy się zwrócić?

Odpowiedź na to pytanie została zawarta w odpowiedzi na pytania 1 i 2.

Powiązane strony

Odpowiednie artykuły kodeksu postępowania sądowego: Link otworzy się w nowym oknieFederalna Służba Publiczna ds. Wymiaru Sprawiedliwości:

  • należy kliknąć zakładkę „Geconsolideerde wetgeving” lub „Législation consolidée” (ustawodawstwo skonsolidowane);
    • z menu „Juridische aard” lub „Nature juridique” (charakter prawny) należy wybrać opcję „Gerechtelijk Wetboek” lub „Code judiciaire” (kodeks postępowania sądowego);
    • w polu „Woord(en)” lub „Mot(s) ” (słowo(-a)) należy wpisać: „624”;
    • następnie należy kliknąć „Opzoeking” lub „Recherche” (wyszukaj);
    • po czym należy kliknąć „Lijst” lub „Liste” (sporządź wykaz);

* należy kliknąć „Justitie van A tot Z” lub „Justice de A à Z” (wymiar sprawiedliwości od A do Z);

* należy wybrać opcję „Hoven: bevoegdheid” lub „Cours: compétence” (sądy: właściwość).

Pomoc w znalezieniu sądu posiadającego właściwość miejscową: Link otworzy się w nowym oknieFederalna Służba Publiczna ds. Wymiaru Sprawiedliwości:

  • należy kliknąć „Territoriale bevoegdheid” lub „Compétence territoriale” (właściwość miejscowa).

Za wersję tej strony w języku danego kraju odpowiada właściwy punkt kontaktowy Europejskiej Sieci Sądowej (EJN). Tłumaczenie zostało wykonane przez służby Komisji Europejskiej. Jeżeli właściwy organ krajowy wprowadził jakieś zmiany w wersji oryginalnej, mogły one jeszcze nie zostać uwzględnione w tłumaczeniu. ESS ani Komisja Europejska nie ponoszą odpowiedzialności za wszelkie informacje, dane lub odniesienia zawarte w tym dokumencie. Informacje na temat przepisów dotyczących praw autorskich, które obowiązują w państwie członkowskim odpowiedzialnym za niniejszą stronę, znajdują się w informacji prawnej.

Ostatnia aktualizacja: 06/11/2015