Sluiten

BÈTAVERSIE VAN HET PORTAAL NU BESCHIKBAAR!

Bezoek de bètaversie van het Europees e-justitieportaal en vertel ons wat u ervan vindt!

 
 

Kruimelpad

menu starting dummy link

Page navigation

menu ending dummy link

Nationaal recht - Nederland

Op deze pagina vindt u informatie over het rechtsstelsel in Nederland.

De Nederlandse regering omvat naast de ministers en hun staatssecretarissen ook de Koning. Nederland neemt hiermee een bijzondere plaats in tussen de West-Europese monarchieën, aangezien in het merendeel daarvan de koning geen deel uitmaakt van de regering. Sinds de ingrijpende herziening van de Grondwet in 1848 is Nederland een constitutionele monarchie met een parlementair stelsel.


Rechtsbronnen

Soorten rechtsinstrumenten - beschrijving

De Grondwet levert het raamwerk voor de Nederlandse staatkundige organisatie en vormt de basis voor de wetgeving. Verdragen tussen Nederland en andere staten vormen een belangrijke bron van recht. Artikel 93 van de Grondwet bepaalt dat bepalingen van verdragen en van besluiten van volkenrechtelijke organisaties rechtstreekse werking kunnen hebben in de Nederlandse rechtsorde. In dat geval gaan deze bepalingen boven Nederlandse wetten. Binnen het Koninkrijk geldende wettelijke voorschriften vinden geen toepassing als deze niet verenigbaar zijn met die bepalingen. De regelgeving van de Europese Unie in verdragen, verordeningen en richtlijnen is daarmee een belangrijke bron van recht in Nederland.

Het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden regelt de verhoudingen tussen de drie Koninkrijksdelen (Nederland en de beide overzeese delen, de Nederlandse Antillen en Aruba).

De wetten worden gemaakt op landelijk niveau.

Via delegatie bij wet, kan de centrale overheid in algemene maatregelen van bestuur en in ministeriële regelingen (nadere) regels stellen. Zelfstandige algemene maatregelen van bestuur (die niet aan een wet zijn ontleend) zijn mogelijk, maar kunnen niet gehandhaafd worden door een strafbepaling.

Via de Grondwet hebben de lagere publiekrechtelijke organen (provincies, gemeenten en waterschappen) een regelgevende bevoegdheid.

Algemene rechtsbeginselen hebben betekenis voor bestuur en rechtspraak. Soms verwijst de wet er met zoveel woorden naar, zoals het Burgerlijk Wetboek (de redelijkheid en billijkheid). Ook de rechter kan in zijn oordeelsvorming zich laten inspireren door de algemene rechtsbeginselen.

De gewoonte is een aanvullende bron van recht. In beginsel geldt de gewoonte alleen als de wet ernaar verwijst, maar ook hier geldt dat de rechter de gewoonte mee kan wegen in zijn oordeel, in geval er conflicten zijn. Bij de vaststelling van strafbare feiten kan de gewoonte geen rechtsbron zijn (art. 16 Grondwet).

De jurisprudentie is rechtsbron, omdat de betekenis van rechterlijke uitspraken verder reikt dan het concrete geval waarvoor die uitspraak gegeven is. De uitspraken van hogere rechterlijke colleges zijn richtinggevend. Die van de Hoge Raad zijn in het bijzonder gezaghebbend omdat dit rechterlijk college tot taak heeft eenheid in het recht te bevorderen. Dus in nieuwe gevallen zal de lagere rechter een uitspraak van de Hoge Raad bij zijn oordeelsvorming betrekken.

Normenhiërarchie

De Grondwet geeft met art. 94 aan dat sommige internationale rechtsregels het hoogst in hiërarchie staan: wettelijke bepalingen die daarmee niet verenigbaar zijn vinden geen toepassing. Uit het Europees recht zelf volgt de voorrang van dat recht op het nationale recht. Daarop volgen het Statuut, de Grondwet en de formele wetten. Deze gaan boven andere regelingen. De vaststelling van formele wetten geschiedt door de regering en de Staten-Generaal (de volksvertegenwoordiging) gezamenlijk.

Voorts is geregeld dat een wet alleen door een latere wet geheel of gedeeltelijk haar kracht kan verliezen. Ook, is er een algemene interpretatieregel dat bijzondere wetten boven algemene wetten gaan.

In de continentale traditie geldt de wet als een hogere rechtsbron dan de jurisprudentie.

Institutioneel kader

Instellingen belast met de vaststelling van rechtsvoorschriften

Proces van wetgeving

De Grondwet kent niet een ‘wetgevende macht’. Wetten zijn een besluit van regering en Staten-Generaal gezamenlijk. Wetsvoorstellen kunnen worden ingediend door de regering dan wel door de Tweede Kamer der Staten-Generaal. Over wetsvoorstellen (en over algemene maatregelen van bestuur) adviseert de Raad van State. Bij de voorbereiding van een wetsvoorstel worden in het algemeen andere betrokkenen geconsulteerd.

De Tweede Kamer heeft het recht van amendement. Veelal stelt de ministerraad een wetsvoorstel vast en zendt dit voor advies aan de Raad van State. De regering reageert op dit advies met een nader rapport. Vervolgens zendt de regering bij Koninklijke boodschap het -eventueel gewijzigde- wetsvoorstel naar de Tweede Kamer. Gedurende de behandeling in de Tweede Kamer kan het wetsvoorstel gewijzigd worden. Na aanvaarding door de Tweede Kamer behandelt de Eerste Kamer het wetsvoorstel. Wijzigingen zijn niet meer mogelijk, de Eerste Kamer kan alleen aanvaarden of verwerpen. Na aanvaarding door de Eerste Kamer bekrachtigt het staatshoofd het wetsvoorstel en wordt het een wet.

Juridische gegevensbanken

De link wordt in een nieuw venster geopend.Overheid.nl is het centrale toegangspunt voor alle informatie over de Nederlandse overheidsorganisaties. U krijgt hier onder meer toegang tot:

  • Officiële publicaties
  • Staatsblad, Tractatenblad en Staatscourant
  • Parlementaire documenten.

De link wordt in een nieuw venster geopend.De pagina Wet- en regelgeving van de site bevat de geconsolideerde wet- en regelgeving vanaf 1 mei 2002.

Is de toegang tot de gegevensbank kosteloos?

De toegang tot de website en de gegevensbank is kosteloos.

Links

De link wordt in een nieuw venster geopend.Regering.nl, De link wordt in een nieuw venster geopend.Ministerie van Buitenlandse Zaken, De link wordt in een nieuw venster geopend.Tweede Kamer

De link wordt in een nieuw venster geopend.Government.nl, De link wordt in een nieuw venster geopend.Houseofrepresentatives.nl


De verschillende taalversies van deze pagina worden bijgehouden door de betrokken lidstaten. De informatie wordt vertaald door de diensten van de Europese Commissie. Eventuele aanpassingen zijn daarom mogelijk nog niet verwerkt in de vertalingen. De Europese Commissie aanvaardt geen verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid met betrekking tot informatie of gegevens in dit document. Zie de juridische mededeling voor auteursrechtelijke bepalingen van de lidstaat die verantwoordelijk is voor deze pagina.

Laatste update: 27/04/2016