Kruimelpad

menu starting dummy link

Page navigation

menu ending dummy link

Nationaal recht - Portugal

Op deze pagina vindt u informatie over het rechtssysteem in Portugal.


1. Welke instrumenten of rechtsbronnen brengen de rechtsregels tot uitdrukking?

Traditioneel kent Portugal de volgende rechtsbronnen:

a) grondwettelijke wetten, namelijk de grondwet van de Republiek, diverse grondwettelijke wetten en wetten tot wijziging van de grondwet;

b) regels en beginselen van het algemeen of gemeenschappelijk internationaal recht; regels in geratificeerde of goedgekeurde internationale overeenkomsten, regels die zijn uitgevaardigd door de bevoegde organen van internationale organisaties waarvan Portugal lid is, op voorwaarde dat de oprichtingsverdragen hierin voorzien; bepalingen van de verdragen betreffende de Europese Unie en regels die door haar instellingen zijn uitgevaardigd in de uitoefening van hun respectieve bevoegdheden (artikel 8 van de grondwet);

c) gewone wetten, namelijk de wetten van het parlement van de Republiek, de wetsdecreten van de regering en de wetgevende decreten van de parlementen van de autonome regio's Azoren en Madeira;

d) instrumenten met dezelfde rechtskracht als wetten, zoals goedkeuringen van internationale conventies, verdragen en overeenkomsten, algemeen bindende beslissingen van het Grondwettelijk Hof waarbij maatregelen ongrondwettig of onwettig worden verklaard, collectieve arbeidsovereenkomsten en andere collectieve instrumenten die arbeidsbetrekkingen regelen;

e) reglementen of normatieve instrumenten van een lager niveau dan wetten, die wetten aanvullen en verduidelijken zodat deze kunnen worden toegepast en uitgevoerd. Het gaat om uitvoeringsdecreten, reglementen, decreten, regionale uitvoeringsdecreten, besluiten, regels, ministeriële uitvoeringsverordeningen, beschikkingen, politiereglementen van gouverneurs, en gemeentelijke besluiten en reglementen.

2. Wat zijn de andere rechtsbronnen?

Over de toelaatbaarheid en de relevantie van andere bronnen buiten de politieke bevoegdheid van de staat om schriftelijke rechtsregels uit te vaardigen, lopen de standpunten uiteen, al naar gelang die bronnen worden beschouwd als een middel voor de vaststelling van rechtsregels of als een middel voor de openbaarmaking van die regels, of beide. Soms wordt er een onderscheid gemaakt tussen directe en indirecte bronnen, waardoor sommige moeilijkheden die uit de uiteenlopende standpunten voortvloeien, kunnen worden vermeden.

De volgende bronnen worden algemeen beschouwd als mogelijke rechtsbronnen:

a) de gewoonte, namelijk het herhaald en gewoonlijk volgen van een bepaalde gedragslijn omdat deze gedragslijn als een verplichting wordt aangevoeld. De gewoonte kan slechts op bepaalde gebieden als een rechtsbron worden beschouwd. Rechtsregels die uit deze rechtsbron voortvloeien, kunnen bijvoorbeeld worden gevonden in het internationaal publiekrecht (bijvoorbeeld de immuniteit van jurisdictie van buitenlandse staten), in het internationaal privaatrecht en in het administratief recht;

b) de rechtspraak, dat wil zeggen de beginselen die voortvloeien uit de vonnissen en arresten van de gerechten. Volgens sommigen is dit geen echte rechtsbron, doch louter een toelichting van de inhoud van rechtsregels. De gerechten zoeken voor interpretatieproblemen oplossingen en die kunnen ook in andere zaken worden toegepast omdat zij op logische en technische argumenten zijn gebaseerd. Volgens anderen omvat deze categorie niet alleen rechterlijke beslissingen in specifieke zaken doch ook rechterlijke uitspraken die kracht van wet hebben (doorgaans de algemeen bindende beslissingen van het Grondwettelijk Hof), omdat het zou gaan om instrumenten die werkelijk algemeen recht tot stand brengen;

c) de billijkheid, op basis waarvan de gerechten bevoegd zijn om in bepaalde specifieke zaken waarover zij moeten oordelen, op basis van algemene beginselen van rechtvaardigheid en moraal rechtsregels uit te vaardigen die in die specifieke zaak passend zijn. Krachtens artikel 4 van het burgerlijk wetboek mogen de gerechten slechts beslissen op basis van de billijkheid, wanneer a) dit door een bijzondere wettelijke bepaling is toegestaan, b) de partijen hierover een overeenkomst hebben gesloten en deze uit hoofde van de rechtsbetrekking toegestaan is, of c) de partijen vooraf zijn overeengekomen dat er een beroep zal worden gedaan op billijkheid;

d) de gebruiken, namelijk herhaalde maatschappelijke praktijken die niet als een verplichting worden aangevoeld, doch die in het rechtsverkeer belangrijk worden geacht, bijvoorbeeld bij onderhandelingen, voornamelijk in de handel. Krachtens artikel 3 van het burgerlijk wetboek mogen de gerechten de gebruiken in aanmerking nemen, wanneer dit door de wet wordt toegestaan en dit niet indruist tegen de goede trouw. De gebruiken vormen derhalve geen onafhankelijke bron van rechtsregels, zodat velen de gebruiken niet als een werkelijke rechtsbron beschouwen;

e) de rechtsleer, namelijk de standpunten van rechtsgeleerden op basis van hun theoretische of dogmatische studie van het recht. De rechtsleer vormt geen echte rechtsbron, doch speelt een belangrijke rol in de wetenschappelijke en technische ontwikkeling van juridische kennis en heeft een belangrijke invloed op degenen die de rechtsregels moeten interpreteren en toepassen.

3. Hiërarchie van de rechtsbronnen

Met de hiërarchie van de rechtsregels wordt de status van de verschillende rechtsregels bedoeld, met andere woorden hun positie in een geordend geheel.

Volgens sommigen kan de hiërarchie alleen worden vastgesteld op basis van de methode volgens welke de rechtsregel is uitgevaardigd. Volgens dit standpunt is de hiërarchie niet gebaseerd op de relatieve status van de rechtsregels, doch wel op hun bron.

Ongeacht het uitgangspunt kan er steeds een rangorde worden opgesteld.

De hiërarchie tussen de verschillende rechtsbronnen die in punt 1 zijn opgesomd, is als volgt:

1. de grondwet van de Republiek en de grondwettelijke wetten;

2. de regels en beginselen van het algemeen of gemeenschappelijk internationaal recht en internationale overeenkomsten (dat wil zeggen alle instrumenten die in punt 1, onder b), zijn vermeld);

3. de wetten en wetsdecreten;

4. de regionale wetgevende decreten;

5. instrumenten met dezelfde rechtskracht als wetten;

6. de reglementen.

4. Hoe treden internationale regels in Portugal in werking?

Internationale normatieve maatregelen treden in werking volgens de beginselen die zijn vastgelegd in artikel 8 van de grondwet:

a) de regels en beginselen van algemeen of gemeenschappelijk internationaal recht maken integrerend onderdeel uit van het Portugese recht;

b) de regels die zijn opgenomen in geratificeerde of goedgekeurde internationale overeenkomsten treden in werking in het Portugese recht zodra zij officieel zijn bekendgemaakt, en blijven gelden zolang zij internationaal bindend zijn voor de Portugese staat;

c) de regels die zijn uitgevaardigd door de bevoegde organen van internationale organisaties waarvan Portugal lid is, treden rechtstreeks in werking in het Portugese recht, op voorwaarde dat de respectieve oprichtingsverdragen hierin voorzien;

d) de bepalingen van de verdragen betreffende de Europese Unie en de regels die door haar instellingen zijn uitgevaardigd in de uitoefening van hun respectieve bevoegdheden, zijn van toepassing in het Portugese recht overeenkomstig het Unierecht en met inachtneming van de grondbeginselen van een democratische rechtsstaat.

5. Welke overheden zijn bevoegd om rechtsregels uit te vaardigen?

Rechtsregels kunnen worden uitgevaardigd door het parlement van de Republiek, de regering en de regionale regeringen en parlementen van de autonome regio's Azoren en Madeira, door de plaatselijke autoriteiten en door bepaalde administratieve instanties.

6. Hoe worden rechtsregels uitgevaardigd?

De wijze waarop rechtsregels worden uitgevaardigd, hangt af van de procedures die moeten worden gevolgd door het orgaan dat bevoegd is om deze rechtsregels uit te vaardigen. De verschillende soorten rechtsregels komen derhalve volgens verschillende procedures tot stand. De twee voornaamste formele procedures voor het uitvaardigen van rechtsregels zijn hieronder beschreven.

De meeste complexe procedure, namelijk die waarbij het parlement betrokken is, bestaat uit de volgende stappen:

a) wetgevend initiatief: krachtens artikel 167, lid 1, van de grondwet ligt het wetgevend initiatief bij de parlementsleden, de parlementaire fracties en de regering en, onder bepaalde voorwaarden die in de wet zijn vastgelegd, bij groepen geregistreerde kiezers. Voor de autonome regio's ligt het wetgevend initiatief bij de respectieve parlementen;

b) eerste toelating, publicatie, registratie, nummering en beoordeling: in deze fase wordt nagegaan of het voorstel toelaatbaar is, wordt de tekst ervan bekendgemaakt in de Diário da Assembleia (publicatieblad van het parlement), wordt het administratief behandeld en ten slotte inhoudelijk beoordeeld;

c) bespreking en goedkeuring: eerst wordt een algemeen debat gevoerd, daarna een debat over specifieke punten. Dan vindt een stemming plaats over het voorstel in zijn geheel, dan een stemming over specifieke punten en ten slotte een definitieve globale stemming. Voor goedkeuring kan een gewone meerderheid, een absolute meerderheid of een gekwalificeerde meerderheid vereist zijn;

d) controle door de president van de Republiek binnen de wettelijk vastgestelde termijn. De president kan de tekst afkondigen of zijn vetorecht uitoefenen. In dat laatste geval wordt de maatregel opnieuw besproken door het Parlement van de Republiek. Indien de stemming wordt bevestigd of er wijzigingen worden aangebracht, wordt de tekst opnieuw aan de president toegezonden, die de maatregel dan moet afkondigen binnen een vooraf bepaalde termijn. Krachtens artikel 134, onder b), van de grondwet heeft de president van de Republiek tot taak wetten, wetsdecreten en regelgevende decreten af te kondigen, de publicatie ervan te bevelen en besluiten van het parlement houdende goedkeuring van internationale overeenkomsten en andere regeringsbesluiten te ondertekenen;

e) publicatie: na de afkondiging beveelt de president dat de nieuwe wetteksten in de Diário da República (publicatieblad van de Republiek) worden bekendgemaakt.

De procedure volgens welke de regering wetsdecreten uitvaardigt, bestaat uit de volgende stappen:

a) wetgevend initiatief: de voorstellen voor wetgeving worden door de ministeriële departementen ingediend;

b) onderzoek: tijdens deze fase worden adviezen ingezameld door de minister die het voorstel indient. Krachtens de grondwet en sommige wetten moeten bepaalde organen verplicht worden geraadpleegd;

c) voorafgaande en gedetailleerde beoordeling: het voorstel wordt onderzocht en beoordeeld nadat het voorlopig is toegelaten;

d) goedkeuring: doorgaans is de ministerraad verantwoordelijk voor de goedkeuring van het voorstel, ofschoon bepaalde categorieën wetgeving niet door de ministerraad hoeven te worden goedgekeurd;

e) controle: krachtens artikel 136, lid 4, van de grondwet kan de president van de Republiek binnen veertig dagen na ontvangst van de wettekst deze afkondigen of zijn vetorecht uitoefenen. In dat laatste geval stelt hij de regering schriftelijk in kennis van de redenen voor het veto;

f) publicatie: na de afkondiging wordt de wettekst in het publicatieblad bekendgemaakt.

7. Hoe treden Portugese rechtsregels in werking?

Wetten zijn pas bindend na bekendmaking ervan in het publicatieblad. Krachtens artikel 5 van het burgerlijk wetboek treedt een wet na haar publicatie in werking na het verstrijken van de termijn die in de wet zelf is bepaald of, indien geen termijn is bepaald, na het verstrijken van de termijn die in bijzondere wetgeving is vastgesteld.

Artikel 2 van wet nr. 74/98 van 11 november 1998, zoals gewijzigd bij wet nr. 26/2006 van 30 juni 2006, bepaalt het volgende:

1. Wetten en andere maatregelen van algemene aard treden in werking op de datum die in de wet of de maatregel zelf is bepaald. In geen geval treden zij in werking op de datum van publicatie.

2. Indien geen datum is bepaald, treden de in lid 1 bedoelde maatregelen op het gehele Portugese grondgebied en in het buitenland in werking op de vijfde dag volgende op die van de publicatie ervan.

4. De in lid 2 bedoelde termijn gaat in op de dag volgende op die van de publicatie op de website beheerd door Imprensa Nacional Casa da Moeda, SA.

8. Hoe kunnen eventuele conflicten tussen rechtsregels worden opgelost?

In dit verband is de belangrijkste rol weggelegd voor het Grondwettelijk Hof, dat rechtsregels die indruisen tegen de grondwet of de daarin vastgelegde beginselen, ongrondwettig moet verklaren.

Bij de beoordeling van specifieke zaken mogen de gerechten geen bepalingen toepassen die tegen de grondwet of de daaruit voortvloeiende beginselen indruisen.

Bij de beoordeling van de feiten moeten de gerechten conflicten tussen rechtsregels oplossen, rekening houdend met de hierboven uiteengezette hiërarchie tussen de verschillende rechtsbronnen. Hierbij moeten zij het systeem als een geheel beschouwen, zonder rekening te houden met leemten of inconsistenties, inzonderheid van logische of semantische aard; zij moeten rekening houden met de omstandigheden die tot de goedkeuring van de rechtsregel hebben geleid en met de specifieke omstandigheden die bestaan op het ogenblik waarop de procedure wordt gevoerd; de interpretatie moet worden gestaafd met een minimum aan tekstuele overeenstemming, hoe gebrekkig ook; ten slotte geldt het vermoeden dat de wetgever voor de meest geschikte oplossingen heeft gekozen en zijn intenties op passende wijze tot uitdrukking heeft gebracht (artikel 9 van het burgerlijk wetboek).

In verband met conflicten tussen regels van internationaal privaatrecht, zie het thema "Toepasselijk recht – Portugal".

Juridische gegevensbanken

Digesto is de officiële juridische gegevensbank van Portugal en bevat het publicatieblad (Diário da República).

Digesto – geïntegreerd systeem van juridische informatie

Vormen van toegang

Kosteloze toegang

De toegang tot de website is kosteloos.

Bezoekers kunnen zoeken op soort, nummer en datum van publicatie. De volgende informatie is beschikbaar:

  • samenvattingen en de volledige tekst van wetgeving
  • datum van inwerkingtreding

Toegang voor abonnees

  • Informatie die is geannoteerd, gecatalogiseerd en onderverdeeld in verschillende rubrieken

Elektronische Diário da República

Vormen van toegang

Kosteloze toegang

Bezoekers kunnen zoeken op soort, nummer en datum van publicatie. De volgende informatie is beschikbaar:

  • samenvattingen en de volledige tekst van wetgeving

Toegang voor abonnees

  • U kunt zoeken op woorden

Korte beschrijving van de inhoud

Gegevensbanken met wetgeving

Portugal kent de onderstaande gegevensbanken met wetgeving.

PCMLEX – de centrale gegevensbank van het Digesto-systeem

  • Diário da República, Series I
  • Belangrijkste wettelijke en administratieve besluiten gepubliceerd in het Diário da República, reeks II

LEGAÇOR – de gegevensbank met wetgeving van de regio der Azoren

  • Publicatieblad van de Azoren, Series I

Andere juridische gegevensbanken

Portugal kent de onderstaande andere juridische gegevensbanken.

DGO-Dout – specifieke gegevensbank met circulaires en adviezen van het directoraat-generaal Begroting

DGAP-Opinio – specifieke gegevensbank van het directoraat-generaal Openbaar Bestuur.

REGTRAB – specifieke gegevensbank voor arbeidsovereenkomsten

Interoperabiliteit

Digesto is interoperabel met:

  • Diário da República (publicatieblad)
  • Parlement van de Republiek (Portugees parlement)
  • Grondwettelijk Hof
  • Hooggerechtshof
  • Administratief Hooggerechtshof
  • Hoven van beroep
  • Adviezen van de adviesraad van het openbaar ministerie
  • Eur-lex

De elektronische Diário da República is interoperabel met:

  • Diário da República (publicatieblad)
  • Uitspraken van het Administratief Hooggerechtshof
  • Publicatieblad van de Europese Unie.

Links

Diário da República - Portugal


De verschillende taalversies van deze pagina worden bijgehouden door de betrokken lidstaten. De informatie wordt vertaald door de diensten van de Europese Commissie. Eventuele aanpassingen zijn daarom mogelijk nog niet verwerkt in de vertalingen. De Europese Commissie aanvaardt geen verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid met betrekking tot informatie of gegevens in dit document. Zie de juridische mededeling voor auteursrechtelijke bepalingen van de lidstaat die verantwoordelijk is voor deze pagina.

Laatste update: 18/07/2017