3 – Mijn rechten tijdens het proces

Save as PDF

Voorafgaande procedure

Hoe en door wie word ik gewaarschuwd dat ik voor de rechter moet verschijnen?

De openbare aanklager stelt de tenlastelegging op, bepaalt de datum van het proces en dagvaardt de verdachte, de klager en de getuigen ten minste vijftien dagen vóór het proces, of dertig dagen als zij in een ander Europees land wonen.

De procedure tijdens het proces

Welke rechter behandelt de zaak?

De belangrijkste strafrechtbanken zijn de rechtbanken die overtredingen behandelen (vgl. kantonrechter), de rechtbanken die minder ernstige misdrijven behandelen, de hoven van beroep met meervoudige kamer (drie rechters) en de gemengde juryrechtbanken voor ernstige misdrijven. De bevoegde rechter is in beginsel de rechter van het gebied waar het misdrijf is begaan.

Is het proces openbaar?

Ja, tenzij openbaarheid van het proces een negatief effect op de openbare zeden kan hebben of er redenen zijn om de privacy van partijen te beschermen.

Wie beslist over schuld of onschuld?

Bij de lagere rechtbanken beslissen rechters en bij de gemengde juryrechtbanken rechters samen met een jury.

Kan de tenlastelegging tijdens het proces worden veranderd?

Een tenlastelegging kan worden gewijzigd in een soortgelijke tenlastelegging . Alleen de rechter bepaalt wat de juiste wettige omschrijving van de ten laste gelegde feiten is of hoe die feiten het meest nauwkeurig kunnen worden gespecificeerd.

Wat gebeurt er als ik tijdens het proces schuld beken aan (een deel van) de feiten in de tenlastelegging?

Als u schuld bekent aan bepaalde ten laste gelegde feiten, wordt u mogelijk minder zwaar voor die feiten gestraft dan wanneer u niet had bekend.

Wat zijn mijn rechten tijdens het proces?

Moet ik bij de terechtzitting aanwezig zijn?

U hoeft niet zelf aanwezig te zijn maar kunt zich laten vertegenwoordigen door uw advocaat, tenzij de rechter uw aanwezigheid noodzakelijk acht.

Als ik in een ander land woon, kan ik dan deelnemen via een videoverbinding?

Nee, dat is niet geregeld in de wet.

Moet ik bij het hele proces aanwezig zijn?

Nee. U kunt bij het begin van de zitting verschijnen en vervolgens vertrekken en u laten vertegenwoordigen door uw advocaat.

Krijg ik een tolk als ik niet begrijp wat er gebeurt?

Als u de procestaal niet spreekt, moet de rechter u een tolk toewijzen.

Ben ik verplicht om mij door een advocaat te laten vertegenwoordigen? Krijg ik een advocaat toegewezen? Mag ik van advocaat wisselen?

Vertegenwoordiging door een advocaat is alleen verplicht als u van een ernstig misdrijf wordt beschuldigd of voor het hof van cassatie moet verschijnen. Als u geen advocaat hebt, moet de rechtbank er een toewijzen. U mag van advocaat wisselen, tenzij de advocaat door een hogere rechter ambtshalve is toegewezen.

Mag ik de rechtbank toespreken? Ben ik verplicht om tijdens het proces te spreken?

Ja, maar het is niet verplicht. U hebt het recht te zwijgen.

Wat gebeurt er als ik niet de waarheid spreek tijdens het proces?

U bent niet verplicht de waarheid te spreken. Wanneer een verdachte een onjuist beeld van zichzelf schetst, is dat niet strafbaar.

Welke rechten heb ik met betrekking tot het bewijs dat tegen mij wordt aangevoerd?

Mag ik het bewijs dat tegen mij wordt aangevoerd aanvechten?

Jazeker. Dat kunt u doen door zelf te getuigen, door tegenbewijs aan te voeren of door eigen getuigen op te roepen.

Wat voor soort tegenbewijs mag ik aanvoeren?

U kunt schriftelijke bewijsstukken overleggen en (deskundigen)getuigen laten horen.

Onder welke omstandigheden kan ik dergelijk bewijs leveren?

Er zijn geen voorwaarden voor het leveren van bewijs. U kunt bewijs aanvoeren zonder iemand daar van te voren van op te hoogte te hebben gesteld.

Mag ik gebruikmaken van een privédetective die voor mij bewijs verzamelt? Is dergelijk bewijs toelaatbaar?

U kunt gebruik maken van een privédetective. Het aldus verzamelde bewijs is toelaatbaar, mits rechtmatig verkregen.

Mag ik getuigen à decharge oproepen?

U kunt bij de rechter een verzoek indienen tot het horen van zo veel getuigen als u wil. U mag net zo veel getuigen horen als dat er getuigen à charge zullen worden gehoord, maar niet meer.

Mag ik of mijn advocaat vragen stellen aan andere getuigen in de zaak? Mag ik of mijn advocaat hun verklaring aanvechten?

Zowel u als uw advocaat mag vragen stellen en hun getuigenis in twijfel trekken.

Wordt er rekening gehouden met mijn strafblad?

Ingeval van schuldigverklaring houdt de rechter bij het bepalen van de strafmaat rekening met eerdere veroordelingen tot gevangenisstraf als de gevangenisstraffen die bij die eerdere veroordelingen zijn opgelegd, in totaal meer dan zes maanden zijn.

Wordt er rekening gehouden met eerdere veroordelingen in een andere lidstaat?

Alleen als die veroordelingen op uw strafblad staan.

Wat gebeurt er aan het einde van het proces?

Wat zijn de mogelijke uitkomsten van het proces?

Vrijspraak, wanneer de rechtbank niet overtuigd is van uw schuld of om andere juridische redenen. Ook is het mogelijk dat de rechtbank u wel schuldig acht maar afziet van strafoplegging omdat u bijvoorbeeld oprecht berouw toont.

Veroordeling en strafoplegging, wanneer de rechtbank overtuigd is van uw schuld.

Stopzetting van het proces omdat u tijdens het proces overlijdt, de beschuldiging wordt ingetrokken, het misdrijf is verjaard of het ten laste gelegde feit niet langer strafbaar is.

Niet-ontvankelijkheid van de openbare aanklager, omdat geen aanklacht is ingediend (die echter niet altijd nodig is), geen vordering tot strafvervolging is ingediend of geen toestemming voor strafvervolging is gegeven of omdat al een uitspraak over de zaak is gedaan.

Overzicht van mogelijke vonnissen

Hoofdstraffen: Gevangenisstraf (levenslang of voor een periode van 5 tot 20 jaar), hechtenis (van 10 dagen tot max. 5 jaar), detentie (van 1 dag tot max. 1 maand), geldstraf (150 - 15 000 euro), boete (29 - 590 euro), detentie in jeugdgevangenis of gedwongen opname in psychiatrische inrichting.

Bijkomende straffen: ontzetting van burgerrechten; verbod op het uitoefenen van een bepaald beroep; publicatie van het vonnis.

Veiligheidsmaatregelen: De detentie van personen die een misdrijf hebben gepleegd maar strafrechtelijk niet aansprakelijk zijn; de gedwongen opname van alcoholisten of drugsverslaafden in ontwenningsklinieken; de tewerkstelling in werkkampen; het verbod om in een bepaald gebied te wonen; de uitzetting van vreemdelingen en de inbeslagname van goederen.

Welke rol speelt het slachtoffer in het proces?

Het slachtoffer voegt zich ofwel als benadeelde partij in het proces, om schadevergoeding voor emotionele schade of geestelijk lijden te vorderen, of neemt als getuige à charge deel.

Wanneer het slachtoffer zich als benadeelde partij in het proces wil voegen, moet de rechter daarvan in kennis worden gesteld voordat met de bewijsvoering wordt begonnen.


De verschillende taalversies van deze pagina worden bijgehouden door de betrokken lidstaten. De informatie wordt vertaald door de diensten van de Europese Commissie. Eventuele aanpassingen zijn daarom mogelijk nog niet verwerkt in de vertalingen. De Europese Commissie aanvaardt geen verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid met betrekking tot informatie of gegevens in dit document. Zie de juridische mededeling voor auteursrechtelijke bepalingen van de lidstaat die verantwoordelijk is voor deze pagina.
Sommige pagina's van deze website worden aangeleverd door de EU-landen. Momenteel doen zij het nodige om die pagina's aan te passen aan de terugtrekking van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Mocht bepaalde informatie nog niet het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie weerspiegelen, dan is dit onbedoeld en zal dit worden gecorrigeerd.

Laatste update: 25/06/2018