3 - Mijn rechten tijdens het proces

Save as PDF

Waar wordt het proces gevoerd?

De zaak wordt behandeld door een rechtbank. In eenvoudige zaken wordt rechtgesproken door één rechter, de zogenaamde politierechter. Ingewikkelde zaken worden door drie rechters behandeld. In Nederland bestaat geen juryrechtspraak. De behandeling is openbaar. In bijzondere gevallen kan de rechtbank besluiten dat er geen publiek aanwezig mag zijn.

Kan de tenlastelegging tijdens het proces gewijzigd worden?

De officier van justitie kan de tenlastelegging altijd wijzigen, ook als de inhoudelijke behandeling van de zaak al begonnen is. Als dit gebeurt, hebt u het recht daarover uw mening te geven. In de meeste gevallen wijst de rechtbank een verzoek tot het wijzigen van de tenlastelegging toe.

Wat zijn mijn rechten tijdens het proces?

U hebt het recht de rechtszaak bij te wonen. U kunt zich laten bijstaan door een advocaat. U hoeft echter niet te verschijnen. Als de rechtbank het belangrijk vindt dat u aanwezig bent, kunt u bevel krijgen om te verschijnen.

Als u zelf niet naar de rechtszitting gaat, kunt u zich door een advocaat laten vertegenwoordigen. U moet uw advocaat machtigen om namens u het woord te voeren. In dat geval heeft de advocaat dezelfde rechten als u en verloopt de behandeling op dezelfde manier als wanneer u zelf aanwezig zou zijn. De rechtbank neemt aan dat u alles wat uw advocaat aanvoert, hebt goedgekeurd.

U kunt niet via een videoverbinding vanuit een andere lidstaat aan het proces deelnemen.

Als u geen Nederlands spreekt en dus niet begrijpt wat er in de rechtszaal gebeurt, roept de rechtbank een tolk op. U hebt ook recht op een advocaat. Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar De link wordt in een nieuw venster geopend.Informatieblad 1.

Tijdens de zitting kunnen de rechter(s) en de officier van justitie u vragen stellen. U bent niet verplicht antwoord te geven. De rechter zal u dat bij het begin van de zitting vertellen. Als u tijdens de zitting een of meer strafbare feiten bekent, wordt het verloop van de zitting niet anders. Zo’n bekentenis kan als bewijs tegen u worden gebruikt. Liegen is niet strafbaar, maar als u liegt kan dat als bewijs tegen u worden gebruikt.

Aan het einde van de zitting hebt u het recht op het laatste woord. U hoeft van dat recht geen gebruik te maken.

Welke rechten heb ik met betrekking tot het bewijs dat tegen mij wordt aangevoerd?

U hebt het recht al het bewijs dat tegen u wordt ingebracht aan te vechten. U kunt dat doen door zelf getuigen mee te brengen of de officier van justitie te vragen hen op te roepen. Als de officier van justitie getuigen heeft opgeroepen, dan hebt u het recht om deze getuigen vragen te stellen. U mag zelf ontlastend bewijs inbrengen, bijvoorbeeld door stukken over te leggen die uw onschuld staven. U kunt bewijsmateriaal presenteren dat u zelf verzameld hebt of dat u hebt laten verzamelen, bijvoorbeeld door een privédetective.

Wordt er rekening gehouden met mijn strafblad?

Als u in Nederland een strafblad hebt, kan de rechter daar bij het bepalen van de strafmaat rekening mee houden. Als u in Nederland al eerder een voorwaardelijke straf opgelegd hebt gekregen, kan de rechter die straf ten uitvoer leggen. Met veroordelingen in andere lidstaten wordt geen rekening gehouden.

Wat gebeurt er aan het eind van het proces?

De rechtbank doet uitspraak binnen twee weken nadat de (laatste) zitting gesloten is. Wordt uw zaak behandeld door de politierechter, dan volgt de uitspraak meteen na afloop van de zitting. U kunt veroordeeld worden of vrijgesproken. In bijzondere gevallen kan de rechtbank oordelen dat u een strafbaar feit hebt begaan, maar dat u niet strafbaar bent (en dat u niet verder vervolgd zult worden).

Als de rechter u vrijspreekt, kunt u schadevergoeding vragen voor de ondergane hechtenis, advocatenkosten en andere kosten, maar alleen als u van alle ten laste gelegde feiten bent vrijgesproken. Om schadevergoeding te krijgen moet u of uw advocaat binnen 90 dagen een verzoekschrift indienen bij de rechtbank.

Wat zijn de mogelijke uitkomsten van de rechtszaak?

De rechtbank kan verschillende straffen of maatregelen opleggen, of een combinatie daarvan. Nederland kent geen minimum-, maar wel maximumstraffen. In uitzonderlijke omstandigheden kan de rechtbank bepalen dat u geen straf verdient en een schuldigverklaring zonder strafoplegging uitspreken.

De belangrijkste straffen zijn:

  • gevangenisstraf (u wordt van uw vrijheid beroofd);
  • taakstraf (een taakstraf kan bestaan uit een werkstraf (verrichten van onbetaalde arbeid), een leerstraf (het volgen van een leerproject) of een combinatie daarvan. Als u de taakstraf niet verricht, moet u alsnog naar de gevangenis. Een taakstraf wordt in principe alleen opgelegd als u voor lange tijd in Nederland verblijft);
  • geldboete (betaling van een geldbedrag aan de Nederlandse staat);
  • verbeurdverklaring (als zaken in beslag zijn genomen, kan de rechtbank gelasten dat ze worden verkocht of vernietigd).

De rechtbank kan bepalen dat een straf geheel of gedeeltelijk voorwaardelijk wordt opgelegd. Als u zich niet aan de voorwaarden daarvoor houdt, kan de straf later alsnog ten uitvoer worden gelegd.

De belangrijkste maatregelen zijn:

  • ontneming wederrechtelijk verkregen voordeel (als u door het plegen van een strafbaar feit geld hebt verdiend, kan de rechtbank bepalen dat u dit geld moet terugbetalen aan de Nederlandse staat);
  • onttrekking aan het verkeer van voorwerpen (als gevaarlijke of schadelijke voorwerpen in beslag zijn genomen, kan de rechtbank bepalen dat deze worden vernietigd);
  • tbs/plaatsing in een psychiatrisch ziekenhuis (het kan zijn dat de rechtbank van oordeel is dat tijdens het begaan van het feit bij u sprake was van een gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke stoornis van uw geestvermogens. In zo’n geval kan de rechtbank bepalen dat u moet worden behandeld en kunt u geplaatst worden in een psychiatrisch ziekenhuis of ter beschikking worden gesteld aan de regering (tbs). In dat laatste geval kan de rechtbank u gedwongen verpleging opleggen.

Welke rol speelt het slachtoffer in het proces?

Het slachtoffer heeft het recht het hele dossier, of een deel ervan, in te zien. Het slachtoffer kan een schadeclaim tegen u indienen en mag het gehele proces bijwonen. Het slachtoffer mag tijdens de zitting het woord voeren.

Het slachtoffer kan zich ook te allen tijde laten bijstaan door een advocaat. Als u wordt veroordeeld, kan de rechtbank bepalen dat u het slachtoffer een schadevergoeding moet betalen.

Links

De link wordt in een nieuw venster geopend.Wetboek van Strafvordering

De link wordt in een nieuw venster geopend.Wetboek van Strafrecht

De link wordt in een nieuw venster geopend.Informatie van het Openbaar Ministerie voor slachtoffers

De link wordt in een nieuw venster geopend.Informatie van het Openbaar Ministerie aan verdachten

De link wordt in een nieuw venster geopend.Informatie van de Rechtspraak aan slachtoffers


De verschillende taalversies van deze pagina worden bijgehouden door de betrokken lidstaten. De informatie wordt vertaald door de diensten van de Europese Commissie. Eventuele aanpassingen zijn daarom mogelijk nog niet verwerkt in de vertalingen. De Europese Commissie aanvaardt geen verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid met betrekking tot informatie of gegevens in dit document. Zie de juridische mededeling voor auteursrechtelijke bepalingen van de lidstaat die verantwoordelijk is voor deze pagina.

Laatste update: 25/04/2016