Zamknij

PORTAL JEST JUŻ DOSTĘPNY W WERSJI BETA!

Odwiedź europejski portal „e-Sprawiedliwość” w wersji beta i powiedz nam, co o nim myślisz!

 
 

menu starting dummy link

Page navigation

menu ending dummy link

Sądy szczególne - Francja

W niniejszej sekcji przedstawiono zarys sądów konstytucyjnych i administracyjnych we Francji.


Rada Konstytucyjna (Conseil constitutionnel)

Rada Konstytucyjna (Conseil constitutionnel) ustanowiona postanowieniami konstytucji V Republiki Francuskiej z dnia 4 października 1958 r. nie jest organem stojącym na szczycie hierarchii sądów – ani powszechnych, ani administracyjnych. W tym sensie nie jest to sąd najwyższy.

W skład Rady Konstytucyjnej wchodzi 9 członków, jedna trzecia jej składu zmienia się co trzy lata. Członkowie są wyznaczani, na okres 9 lat bez możliwości ponownego ubiegania się o stanowisko, odpowiednio przez Prezydenta Republiki Francuskiej i przewodniczącego każdej z izb parlamentu (Senatu i Zgromadzenia Narodowego). Byli prezydenci Republiki Francuskiej uczestniczą, na mocy prawa, w życiu Rady Konstytucyjnej, o ile nie pełnią funkcji, których nie da się pogodzić z mandatem członka rady. W tym ostatnim przypadku nie mogą w niej zasiadać.

Przewodniczący Rady Konstytucyjnej jest wyznaczany przez Prezydenta Republiki Francuskiej spośród jej członków.

Przy wyborze na członka Rady Konstytucyjnej nie stosuje się żadnych kryteriów dotyczących wieku czy też kwalifikacji zawodowych. Funkcji członka rady nie można jednak łączyć z funkcjami członka rządu lub rady gospodarczej i społecznej (Conseil économique et social), a także z żadnym mandatem wyborczym. Członkowie rady są ponadto objęci takimi samymi zasadami niełączenia stanowisk jak parlamentarzyści.

Rada Konstytucyjna jest instytucją stałą, a jej posiedzenia odbywają się w miarę napływu skarg. Obraduje ona i orzeka wyłącznie na posiedzeniu plenarnym. Uchwały rady podlegają zasadzie kworum, na mocy której wymagana jest faktyczna obecność siedmiu sędziów. W razie równej liczby głosów rozstrzyga głos przewodniczącego. Nie ma możliwości zajęcia odrębnego stanowiska (zdanie odrębne). Obrady na posiedzeniach i posiedzeniu plenarnym oraz głosowania nie są jawne, nie są one też publikowane.

Obowiązuje procedura pisemna i kontradyktoryjna. Jednakże w przypadku spraw dotyczących wyborów strony mogą domagać się przeprowadzenia wysłuchania. Ponadto, w trakcie badania priorytetowych pytań o zgodność z konstytucją, wysłuchanie stron lub ich przedstawicieli ma miejsce w trakcie rozprawy.

Kompetencje Rady Konstytucyjnej, będące wyrazem jej właściwości rzeczowej, można podzielić na dwie kategorie:

Kompetencje sądownicze obejmują dwa rodzaje sporów:

Spory dotyczące zgodności z normami prawnymi

Prewencyjna kontrola konstytucyjności ma charakter abstrakcyjny, fakultatywny w przypadku ustaw zwykłych i zobowiązań międzynarodowych, natomiast obowiązkowy w przypadku ustaw organicznych i rozporządzeń przyjmowanych przez izby parlamentarne. Rada sprawuje taką kontrolę na wniosek złożony po uchwaleniu aktu prawnego przez parlament, ale przed jego promulgacją, ratyfikacją lub zatwierdzeniem zobowiązania międzynarodowego i wejściem w życie aktów wykonawczych izb parlamentu. Fakultatywnie wniosek może zostać wniesiony z inicjatywy organu politycznego (Prezydenta Republiki Francuskiej, premiera, przewodniczącego Zgromadzenia Narodowego lub Senatu), 60 deputowanych lub 60 senatorów.

Kontrola konstytucyjności w drodze odstępstwa (contrôle de constitutionnalité par voie d’exception) contrôle de constitutionnalité par voie d’exception) została wprowadzona 1 marca 2010 r., wraz z wejściem w życie instytucji priorytetowego pytania o zgodność z konstytucją (question prioritaire de constitutionnalité). Od tego czasu wszystkie podmioty mogą, w toku postępowania przed sądem, zaskarżyć zgodność przepisu ustawowego z prawami i wolnościami gwarantowanymi przez konstytucję. Rada Stanu lub Sąd Kasacyjny mogą skierować takie pytanie do Rady Konstytucyjnej, która rozpatruje sprawy w terminie trzech miesięcy.

Rada Konstytucyjna rozstrzyga też spory dotyczące podziału na materię regulowaną ustawami albo aktami niższego rzędu. W trakcie procesu stanowienia prawa wniosek w tej sprawie składa przewodniczący organu ustawodawczego zajmującego się daną sprawą (Zgromadzenia Narodowego lub Senatu) lub rząd, natomiast do złożenia wniosku o uchylenie aktu ustawodawczego a posteriori uprawniony jest premier.

Spory dotyczące wyborów i referendum

Rada Konstytucyjna orzeka w sprawie prawidłowego przebiegu wyborów na Prezydenta Republiki Francuskiej i czynności dokonanych w trakcie referendum, których wyniki ogłasza. Orzeka również w sprawie prawidłowego przebiegu wyborów, warunków wybieralności i piastowania wykluczających się stanowisk przez parlamentarzystów.

Liczba wniosków do Rady dotyczących wyborów (które wyborcy mogą łatwo wnosić) znacznie wzrosła w związku z uchwaleniem przepisów dotyczących organizacji i kontroli finansowania wydatków ponoszonych w trakcie wyborów, w których to sprawach Rada rozstrzyga spory dotyczące kandydatów w wyborach parlamentarnych i prezydenckich (na etapie odwołania).

Kompetencje doradcze

Rada Konstytucyjna wydaje opinię w sprawie stosowania art. 16 konstytucji (w sprawie nieograniczonego pełnomocnictwa w okresie kryzysu) na oficjalny wniosek złożony przez głowę państwa. Rada wydaje również opinie w sprawach późniejszych decyzji podjętych w tym trybie.

Ponadto rząd konsultuje się z radą w sprawie aktów odnoszących się do organizacji głosowania w wyborach prezydenckich oraz w referendum.

Wszystkie orzeczenia wydaje się w tym samym formacie obejmującym:

  • przywołanie właściwych aktów i elementów postępowania,
  • uzasadnienie w postaci motywów zawierających analizę podniesionych zarzutów, wskazujących na mające zastosowanie zasady i zawierających odpowiedź na wniosek/skargę,
  • końcową sentencję podzieloną na artykuły zawierającą przyjęte rozstrzygnięcie.

Orzeczenia są wiążące wobec organów państwowych i wszystkich organów administracyjnych i sądowych. Od orzeczeń nie przysługują żadne środki prawne. Prawomocność (przymiot rzeczy osądzonej) odnosi się nie tylko do sentencji, ale również do uzasadnienia, które stanowią jej podstawę. W sprawach wyborczych Rada Konstytucyjna dopuszcza jednak środki zaskarżenia mające na celu usunięcie błędów pisarskich.

Przepisu prawnego, który został uznany za niekonstytucyjny w toku kontroli prewencyjnej, nie można ogłosić ani stosować.

Przepis prawny uznany za niekonstytucyjny w następstwie priorytetowego pytania o zgodność z konstytucją uchyla się począwszy od dnia publikacji orzeczenia Rady Konstytucyjnej lub w późniejszym terminie określonym w orzeczeniu. Rada Konstytucyjna określa warunki i ograniczenia, które dotyczą możliwości zaskarżenia skutków wynikających z takiego przepisu.

Skutki orzeczenia w sprawach wyborczych są różnorodne: od unieważnienia głosów po unieważnienie samych wyborów, jak również stwierdzenie niewybieralności kandydata lub ustąpienie wybranej osoby z urzędu.

W przypadku kontroli prewencyjnej orzeczenia są doręczane stronom i publikowane w dzienniku urzędowym Republiki Francuskiej (Journal officiel de la République Française) wraz z tekstem wniosku zgłoszonego przez parlament i uwagami rządu.

Wszystkie orzeczenia są również od samego początku dostępne na Link otworzy się w nowym okniestronie internetowej Rady Konstytucyjnej.

Sądy administracyjne

Zadania sądów administracyjnych

Kontrolę administracyjną zapewniają sądy administracyjne niezależne od organów administracji (oddzielenie funkcji administracyjnych i sądowych) oraz odrębne od sądów powszechnych (dualizm sądowniczy). Organy administracyjne mogą również przeprowadzić kontrolę, ale decyzje tych instytucji podlegają wówczas kontroli sądowej.

Sąd administracyjny (tribunal administratif) jest ogólnym sądem administracyjnym pierwszej instancji. Istnieje również bardzo wiele różnych wyspecjalizowanych sądów administracyjnych, na przykład:

  • sądy ds. finansowych (regionalne izby obrachunkowe i trybunał obrachunkowy)
  • sądy ds. pomocy socjalnej (komisje departamentalne, centralna komisja pomocy socjalnej),
  • sądy dyscyplinarne [sąd ds. dyscypliny budżetowej i finansowej, najwyższa rada korpusu urzędników sądowych (Conseil supérieur de la magistrature), sądy korporacyjne, sądy uniwersyteckie itp.].

Od ich wyroków można odwołać się, co do zasady, do administracyjnych sądów apelacyjnych, których wyroki podlegają, na drodze kasacji, kontroli sprawowanej przez Radę Stanu (Conseil d'Etat). Rada Stanu, poza funkcją kasacyjną, w ramach której sprawuje ona, podobnie jak Sąd Kasacyjny, kontrolę nad prawidłowym stosowaniem przepisów procesowych i materialnoprawnych w zaskarżonych orzeczeniach sądowych, jest również sądem pierwszej i ostatniej instancji w niektórych sporach, takich jak spory dotyczące aktów wykonawczych ministerstw.

Spory kompetencyjne między sądami powszechnymi i administracyjnymi są rozstrzygane przez trybunał kompetencyjny (Tribunal des conflits) składający się z równej liczby członków Sądu Kasacyjnego i Rady Stanu. Rada Konstytucyjna czuwa nad zgodnością ustaw z konstytucją; nie rozstrzyga natomiast w sprawie aktów lub działań administracji.

Organizacja wewnętrzna sądów administracyjnych

Sądy administracyjne (których jest 42) i administracyjne sądy apelacyjne (których jest 8) są podzielone na izby, których liczba i specjalizacja różni się w zależności od liczby pracowników sądu i wewnętrznych rozwiązań organizacyjnych przyjętych przez prezesa sądu. Jeśli chodzi o Radę Stanu, posiada ona jedną izbę (izbę postępowań sądowych – section du contentieux), która pełni funkcję sądowniczą (pozostałe izby, zwane „administracyjnymi”, pełnią w Radzie Stanu funkcję doradczą).

Izba postępowań sądowych składa się z 10 wydziałów wyspecjalizowanych w różnych dziedzinach mogących być przedmiotem sporu. Ogólny skład sędziowski jest wynikiem połączenia dwóch z tych wydziałów (9 członków). Jeżeli sprawa dotyczy kwestii bardziej delikatnych lub wrażliwych, można ją rozpoznać w rozszerzonym składzie w izbie postępowań sądowych (złożonym z przewodniczących wydziałów, przewodniczącego izby i jego wiceprzewodniczących; w sumie 17 członków) lub na zgromadzeniu do spraw spornych (assemblée du contentieux, posiedzenie przewodniczących izby, któremu przewodniczy wiceprezes Rady Stanu. Zgromadzenie to liczy 13 członków).

Status członków sądów administracyjnych

Członkowie sądów administracyjnych nie są tradycyjnie uznawani za sędziów (magistrats) w rozumieniu francuskiej konstytucji, określenie to jest zarezerwowane dla sędziów sądownictwa powszechnego. Zaliczają się oni do urzędników służby publicznej. Dlatego też przepisy mające zastosowanie do członków sądów administracyjnych przez długi czas nie odbiegały od zasad stosowanych wobec pozostałych grup urzędniczych. Sytuacja ta zmieniła się jednak w latach osiemdziesiątych. W wyniku tego procesu wzmocniono statutową niezawisłość członków sądów administracyjnych, tym bardziej że powszechną tendencją jest utożsamianie ich z urzędnikami sądowymi (magistrats); tak też zresztą określa się ich w niektórych przepisach, a wszystkie zasady regulujące przebieg ich kariery zapewniają im de facto całkowitą niezawisłość.

Podczas gdy sędziowie (magistrats de l’ordre judiciaire) w sądach powszechnych stanowią jedną grupę, sędziowie administracyjni należą do dwóch odrębnych kategorii: korpusu członków Rady Stanu oraz korpusu członków sądów administracyjnych i administracyjnych sądów apelacyjnych.

Przez długi czas dotyczące ich zasady były zawarte w różnych aktach prawnych. Obecnie jednak członkowie Rady Stanu jak i członkowie sądów administracyjnych i apelacyjnych podlegają przepisom kodeksu administracyjnego.

Prawnicze bazy danych w tych dziedzinach

Prawnicze bazy danych we Francji są objęte publiczną usługą publikacji prawa w internecie. Strona internetowa Link otworzy się w nowym oknieLégifrance zawiera w związku z tym:

  • bazę „JADE”, która obejmuje orzeczenia Rady Stanu, trybunału kompetencyjnego, apelacyjnych sądów administracyjnych i wybór orzeczeń sądów administracyjnych.
  • bazę „CONSTIT”, która zawiera orzeczenia Rady Konstytucyjnej.

Czy dostęp do bazy danych jest bezpłatny?

Tak, dostęp do bazy danych jest bezpłatny.

Krótki opis zawartości bazy

W bazie „JADE” przechowywanych jest 230 000 orzeczeń, rocznie napływa do niej 12 000 orzeczeń, natomiast w bazie „CONSTIT” przechowywanych jest 3500 orzeczeń, a rocznie napływa do niej 150 orzeczeń.

Powiązane linki

Link otworzy się w nowym oknieWłaściwość sądów - Francja


Za wersję tej strony w języku danego kraju odpowiada właściwe państwo członkowskie. Tłumaczenie zostało wykonane przez służby Komisji Europejskiej. Jeżeli właściwy organ krajowy wprowadził jakieś zmiany w wersji oryginalnej, mogły one jeszcze nie zostać uwzględnione w tłumaczeniu. Komisja Europejska nie przyjmuje żadnej odpowiedzialności w odniesieniu do danych lub informacji, które niniejszy dokument zawiera, lub do których się odnosi. Informacje na temat przepisów dotyczących praw autorskich, które obowiązują w państwie członkowskim odpowiedzialnym za niniejszą stronę, znajdują się w informacji prawnej.

Ostatnia aktualizacja: 17/01/2017