1 Ciężar dowodu
Aby prawo zostało uznane przed sądem, konieczne jest udowodnienie podnoszonych twierdzeń. Oznacza to konieczność dokonania czynności procesowej, której etapy i harmonogram są uregulowane.
Strony postępowania muszą udowodnić fakty, na które się powołują i na których opierają swoje twierdzenia. W związku z tym powód musi udowodnić fakty przedstawione w pozwie, natomiast pozwany musi być w stanie udowodnić fakty, które zapobiegają skutkom prawnym faktów przedstawionych w pozwie bądź je unieważniają lub osłabiają.
Strona, na której spoczywa ciężar dowodu, ponosi negatywne skutki braku dowodu. W związku z tym jeżeli przed wydaniem wyroku lub postanowienia strona nie udowodni faktów, na które się powołuje, sąd oddali jej twierdzenia. Aby ustalić, która strona poniesie skutki nieudowodnienia określonego faktu, sąd uwzględni łatwość, z jaką każda ze stron może udowodnić ten fakt.
Każdy, kto chce dochodzić swoich praw w sądzie, powinien najpierw przeanalizować szanse na udowodnienie swoich twierdzeń, aby uniknąć marnotrawstwa czasu i pieniędzy (koszty sądowe) w sytuacji, gdyby nie było to możliwe. W tym celu należy posiadać choćby ogólną i podstawową wiedzę o zasadach regulujących etap dowodowy postępowania.
1.1 Jakie zasady obowiązują w odniesieniu do ciężaru dowodu?
W prawie hiszpańskim etap dowodowy postępowania uregulowano w tomie II tytuł I rozdziały V i VI (art. 281–386) kodeksu postępowania cywilnego (Ley de Enjuiciamiento Civil, czyli ustawa nr 1/2000 z dnia 7 stycznia 2000 r.). W sekcji XI wprowadzenia (technicznie nazywanej „preambułą” – exposición de motivos) do kodeksu postępowania cywilnego zawarto ogólne informacje o dowodach, przydatne dla osób chcących zrozumieć, w jaki sposób ustawodawca hiszpański postrzega etap dowodowy postępowania. W niektórych postępowaniach istnieją szczególne zasady przeprowadzania dowodów, stanowiące odstępstwo od przepisów ogólnych (np. w postępowaniach z udziałem małoletnich lub rodzin). Niektóre ustawy chroniące prawa konsumentów lub grup podatnych na dyskryminację, takich jak np. pracownicy, przenoszą ciężar dowiedzenia pewnych faktów na stronę przeciwną – taką jak pracodawca itp. (Królewski dekret ustawodawczy nr 1/2007 z dnia 16 listopada 2007 r. zatwierdzający przekształconą treść ustawy ogólnej o ochronie konsumentów i użytkowników oraz ustawa nr 15/2022 z dnia 12 lipca 2022 r. w sprawie równego traktowania i niedyskryminacji).
W sądzie drugiej instancji można przeprowadzić dowody, których niesłusznie odmówiono lub których nie można było przeprowadzić w pierwszej instancji z przyczyn niezależnych od wnioskodawcy. Niezależnie od okoliczności sąd apelacyjny zawsze może przesłuchiwać małoletnich w sprawach z zakresu prawa rodzinnego.
1.2 Czy obowiązują zasady, które wyłączają konieczność dowodzenia niektórych faktów? W jakich przypadkach? Czy możliwe jest przedstawienie dowodu w celu obalenia szczególnego domniemania prawnego?
Tradycyjnie na poziomie teoretycznym rozróżnia się dowód dotyczący faktów i dowód dotyczący prawa, chociaż w praktyce prawa nie trzeba udowadniać, ponieważ sąd je zna. Wyjątkiem jest prawo obce, które może wymagać udowodnienia. Przeprowadzanie dowodów dotyczących prawa obcego uregulowano w ustawie o międzynarodowej współpracy prawnej w sprawach cywilnych (Ley de cooperación jurídica internacional en materia civil), zgodnie z którą sąd może zażądać przedstawienia sprawozdań na temat kwestii z zakresu prawa obcego, zazwyczaj za pośrednictwem hiszpańskiego organu centralnego. Jeżeli prawo obce nie zostanie udowodnione, można zastosować prawo hiszpańskie, jednak sąd korzysta z tej możliwości wyłącznie w drodze wyjątku.
Nie wymagają dowodu fakty całkowicie i powszechnie znane lub przyznane przez strony, chyba że przedmiot postępowania pozostaje poza kontrolą stron, jak w przypadku postępowania dotyczącego zdolności osób do czynności prawnych, pochodzenia dziecka, małżeństwa i małoletnich.
Domniemania ustanowione w prawie nie wymagają udowodnienia. Dowody przeciwne domniemaniu są dopuszczalne, chyba że prawo wyraźnie tego zabrania. Domniemania prawne obejmują domniemanie współwłasności majątku nabytego osobno lub wspólnie przez małżonków po zawarciu małżeństwa, chyba że można udowodnić, że dane składniki majątku należą wyłącznie do jednego z małżonków, domniemanie, że małżonkowie mieszkają razem, oraz domniemanie, że zaginiony żył do czasu uznania go za zmarłego.
Co do zasady, brak odpowiedzi pozwanego na pozew i jego niestawiennictwo nie zwalniają pozwanego z ciężaru udowodnienia faktów na poparcie jego twierdzeń. Istnieją jednak wyjątki, w których – w wyniku braku sprzeciwu ze strony pozwanego – sąd wydaje orzeczenie na korzyść powoda lub – w wyniku braku odpowiedzi na skargę – może zarządzić wykonanie tytułu egzekucyjnego. Dotyczy to np. postępowania w sprawie eksmisji z powodu braku płatności i postępowania w sprawie drobnych roszczeń.
1.3 Do jakiego stopnia sąd musi być przekonany o fakcie, aby oprzeć orzeczenie na istnieniu tego faktu?
Strony muszą udowodnić fakty, na jakie powołują się w pozwach i odpowiedziach na pozew, zaś sąd musi ocenić te fakty w świetle okoliczności danej sprawy, z uwzględnieniem przeprowadzonych dowodów i ich charakteru (np. dokument urzędowy nie ma takiej samej wartości dowodowej jak zeznanie jednej ze stron). W orzeczeniu sąd musi przedstawić ocenę dowodów i przyczyny, na których opiera swoje wnioski. Poza dowodami bezpośrednimi istnieją również dowody pośrednie. Oznacza to, że po przyznaniu lub pełnym udowodnieniu jednego faktu sąd może uznać także inny fakt za prawdziwy, jeżeli między tymi faktami istnieje ścisły i bezpośredni związek. W orzeczeniu sąd musi wskazać logikę, którą się kierował przy ustalaniu związku między faktem udowodnionym a faktem domniemanym.
2 Postępowanie dowodowe
2.1 Czy dowód przeprowadza się zawsze na podstawie wniosku strony czy sędzia w niektórych przypadkach może również przeprowadzić dowód z urzędu?
Zgodnie z zasadą dyspozycyjności (principio dispositivo), mającą zastosowanie do postępowań cywilnych, strony muszą przedstawić przed sądem dowody, na które chcą się powołać w postępowaniu. Sąd może jednak z urzędu postanowić, że niektóre dowody można przeprowadzić wyłącznie w przypadkach określonych w prawie. W związku z tym – jeżeli na posiedzeniu wstępnym w postępowaniu zwykłym sąd uzna, że dowody przedstawione przez strony są niewystarczające, aby wyjaśnić sporne fakty – może pouczyć o tym strony, a także może wskazać dowody, które strony mogą przedstawić na poparcie danego faktu.
W postępowaniach w sprawach zdolności osób do czynności prawnych, pochodzenia dziecka, małżeństwa i małoletnich sąd może – bez względu na dowody wnioskowane przez strony lub prokuraturę – przeprowadzić każdy dowód, który uważa za niezbędny do wydania orzeczenia w sprawie, w zależności od rodzaju danego postępowania.
2.2 Co się dzieje po przyjęciu wniosku dotyczącego przeprowadzenia dowodu?
W postępowaniu uproszczonym (juicio verbal – dotyczącym roszczeń o wartości nieprzekraczającej 6000 euro lub spraw takich jak eksmisja) sąd, po otrzymaniu wniosku dowodowego i dopuszczeniu dowodów, przystępuje do przeprowadzania dowodu na rozprawie.
W postępowaniu zwykłym (dotyczącym roszczeń o wartości powyżej 6000 euro lub spraw takich jak prawa podstawowe), po dopuszczeniu dowodów na posiedzeniu wstępnym (na którym rozstrzyga się również kwestie procesowe) sąd wyznacza datę posiedzenia i odracza do tego czasu przeprowadzenie dowodów. Sąd wzywa do stawiennictwa strony (w celu złożenia zeznań), świadków (których obecności strony nie mogą zapewnić) i biegłych (jeżeli strony chcą uzyskać wyjaśnienie dotyczące sporządzonych opinii). Ponadto sąd kieruje wezwania do instytucji przechowujących dokumenty, których strony nie mogły załączyć do pozwu lub odpowiedzi na pozew, jeżeli strony wskazały archiwa, w których znajdują się dokumenty. Wszelkie dowody, których nie trzeba przeprowadzać na rozprawie (np. oględziny), przeprowadza się przed rozprawą. Jeżeli jedynymi dowodami dopuszczonymi na posiedzeniu wstępnym są dokumenty i jeżeli nie złożono wobec nich sprzeciwu lub jeżeli przedstawia się opinię biegłego, a żadna strona nie wnioskowała o obecność biegłego na posiedzeniu wstępnym, sąd wydaje orzeczenie po posiedzeniu wstępnym, bez konieczności wyznaczania terminu posiedzenia.
Co do zasady, dowody przeprowadza ten sam sędzia lub sąd, który rozpatruje sprawę, nawet jeżeli świadek nie ma miejsca pobytu w jego okręgu i musi odbyć podróż do siedziby sądu w celu stawiennictwa (świadek ma jednak prawo ubiegać się o odszkodowanie od strony, która wniosła o jego przesłuchanie, zgodnie z ustaleniami sekretarza sądowego i bez uszczerbku dla późniejszego prawa tej strony do dochodzenia odszkodowania od strony przeciwnej, jeżeli sąd zarządzi pokrycie kosztów sądowych przez tę stronę przeciwną). Sąd prowadzący sprawę może również przeprowadzić dowód w drodze wideokonferencji, w organizacji której pomaga sąd właściwy ze względu na miejsce zamieszkania świadka, strony lub biegłego. Praktyka przesłuchiwania w drodze wideokonferencji świadków lub biegłych przebywających w innym państwie UE jest zgodna z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/1783 z dnia 25 listopada 2020 r., a praktyka przesłuchiwania w drodze wideokonferencji świadków przebywających w państwach trzecich – z ustawą o międzynarodowej współpracy prawnej oraz obowiązującymi konwencjami lub traktatami międzynarodowymi.
Wyłącznie w wyjątkowych przypadkach (np. jeżeli odległość do przebycia jest znaczna) można wnieść o pomoc prawną w celu złożenia zeznań w sądzie właściwym ze względu na miejsce zamieszkania świadka. W takim przypadku do tego sądu kieruje się wniosek o pomoc prawną (na szczeblu krajowym) lub korzysta się z mechanizmu ustanowionego w przepisach o międzynarodowej współpracy sądowej, w zależności od tego, gdzie mają być złożone zeznania. W przypadku zastosowania tego mechanizmu, strony muszą przekazać na piśmie pytania, które mają zostać zadane.
2.3 W jakich przypadkach sąd odrzuci wniosek dowodowy strony?
Nie zostaną dopuszczone dowody dotyczące faktów bezspornych, dowody, które nie mają znaczenia dla sprawy, lub dowody, które zgodnie z określonymi racjonalnymi zasadami i kryteriami nie przyczynią się do wyjaśnienia spornych faktów. W żadnym wypadku sąd nie dopuści dowodów uzyskanych w sposób niezgodny z prawem, sprzecznych z prawami podstawowymi lub w przypadku których uzyskania potrzebna jest pomoc sądu, a są to dokumenty dostępne dla stron.
Co do zasady dowody inne niż dokumenty należy przedstawić na rozprawie w postępowaniu uproszczonym lub na posiedzeniu wstępnym. Dowody przedstawione po terminie nie zostaną dopuszczone.
W postępowaniu dotyczącym zdolności do czynności prawnych, spraw rodzinnych i małoletnich po złożeniu pozwu i odpowiedzi na pozew można przedstawić nowe fakty; można to uczynić również w sądzie drugiej instancji w przypadku wniesienia apelacji od wyroku lub odpowiedzi na apelację. W takich przypadkach można przedstawić nowe dowody, pod warunkiem że nie rozpoczął się jeszcze bieg terminu na wydanie wyroku. W innych postępowaniach, jeżeli upłynął okres na przedstawianie twierdzeń i pojawił się nowy istotny fakt, strony mogą zgłosić ten fakt sądowi na piśmie, a także wnieść o przeprowadzenie dowodu, jeżeli strona przeciwna nie uzna tego faktu.
2.4 Jakie wyróżnia się środki dowodowe?
W postępowaniu sądowym można stosować następujące środki dowodowe: przesłuchanie stron; dokumenty urzędowe; dokumenty prywatne; opinie biegłych; oględziny przeprowadzane przez sąd; zeznania świadków; środki służące do odtwarzania mowy, dźwięków i obrazu, urządzenia umożliwiające przechowywanie, odzyskiwanie i odtwarzanie mowy lub pisma, danych, liczb i działań matematycznych przeprowadzanych w celach rachunkowości lub innych celach, które mają znaczenie dla postępowania.
2.5 Jakie metody stosuje się w celu uzyskania dowodów ze świadków i czym się one różnią od środków uzyskiwania dowodów z biegłych? Jakie obowiązują zasady w odniesieniu do składania dowodów pisemnych i ekspertyz/opinii biegłych?
ZEZNANIA ŚWIADKÓW: w pozwie lub odpowiedzi na pozew nie trzeba wymieniać świadków, ponieważ w postępowaniu uproszczonym każda strona musi stawić się w wyznaczonym dniu wraz z osobami, które mają zeznawać na rozprawie. Strony muszą wystąpić do sądu o wezwanie świadków, których obecności nie były w stanie zapewnić, i nakazanie im stawienia się przed sądem w terminie trzech dni od otrzymania wezwania. W postępowaniu zwykłym świadków identyfikuje się na posiedzeniu wstępnym, na którym poza kwestiami procesowymi ustalane są sporne fakty oraz przedstawiane są i dopuszczane dowody na ich poparcie.
Zeznania świadków zawsze składane są ustnie w dniu posiedzenia (podobnie jest w przypadku wyjaśnień biegłych, które uważa się za konieczne). Od tej zasady przesłuchiwania świadków istnieje jednak jeden wyjątek: gdy konieczne jest przesłuchanie osób prawnych lub podmiotów publicznych w sprawie faktów istotnych dla sprawy, ale nie trzeba przeprowadzać indywidualnych przesłuchań osób fizycznych. Wówczas zamiast ustnego zeznania podmiot otrzymuje wykaz pytań, na które strony chciałyby otrzymać odpowiedź i które sędzia uważa za istotne. Odpowiedzi udziela się na piśmie.
OPINIE BIEGŁYCH: biegli zawsze wydają opinie na piśmie. Po przedstawieniu opinii i zapoznaniu się z opinią drugiej strony – strony muszą postanowić, czy jest konieczne, aby biegły stawił się na rozprawie w celu udzielenia niezbędnych wyjaśnień.
Strona chcąca powołać się na dowód z opinii biegłego musi załączyć opinię biegłego, na której opiera swoje twierdzenia, chyba że nie jest to możliwe – wówczas musi wskazać, z jakich opinii zamierza skorzystać. Ponadto strony muszą przedstawić opinie jak najszybciej, a w każdym razie na pięć dni przed rozpoczęciem posiedzenia wstępnego w postępowaniu zwykłym lub pięć dni przed rozprawą w przypadku postępowania uproszczonego. Strony mogą jednak wnieść o wyznaczenie biegłego sądowego w momencie składania pozwu lub odpowiedzi na pozew – wówczas opinia zostanie przygotowana w późniejszym terminie (zazwyczaj w okresie między posiedzeniem wstępnym a rozprawą, jednak z wystarczającym wyprzedzeniem, tak aby strony mogły się z nią zapoznać przed rozprawą).
Istnieje również osoba pełniąca funkcję świadka-biegłego (testigo-perito), tj. świadek, który jest w stanie przedstawić informacje dotyczące kwestii technicznych związanych z postępowaniem. Zwykle świadkowi-biegli przygotowują sprawozdania składane wraz z pozwem lub odpowiedzią na pozew jako dowód z dokumentu, a nie jako dowód z opinii biegłego.
2.6 Czy istnieją silniejsze i słabsze środki dowodowe?
Tak. Dokumenty urzędowe w pełni potwierdzają fakt, czyn lub sytuację, które w nich opisano, a także datę sporządzenia dokumentów oraz tożsamość notariuszy i osób, które uczestniczyły w ich sporządzeniu. Jeżeli kwestionuje się prawdziwość dokumentu urzędowego, sprawdza się go i porównuje z oryginałem, bez względu na to, gdzie on się znajduje. Nie naruszając powyższego, pełny dowód prawny stanowią również poniższe dokumenty, w przypadku których nie ma konieczności sprawdzania lub porównywania ich z innymi dokumentami, chyba że istnieje dowód przeciwny lub jeżeli jest możliwe porównanie pisma odręcznego: stare dokumenty urzędowe, w odniesieniu do których nie ma protokołów notarialnych, i wszelkie dokumenty urzędowe, których oryginały zaginęły lub w odniesieniu do których nie istnieją żadne rejestry, co uniemożliwia sprawdzenie lub porównanie.
Prywatne dokumenty również stanowią pełny dowód w postępowaniu, chyba że są one kwestionowane przez stronę, na której niekorzyść przemawiają. Jeżeli kwestionuje się dokument prywatny, strona, która przedstawiła ten dokument, może wnieść o porównanie go z odręcznie napisanym dokumentem lub innym środkiem dowodowym, który można zastosować w celu sprawdzenia autentyczności dokumentu. Jeżeli nie można dowieść autentyczności dokumentu prywatnego, zostanie przeprowadzona ocena zgodnie z zasadami rozsądnego krytycyzmu, które mają zastosowanie również w ocenie pozostałych przeprowadzanych dowodów. Jeżeli dokument, którego autentyczność zakwestionowano, okaże się autentyczny, strona, która zakwestionowała ten dokument, może otrzymać nakaz nie tylko pokrycia poniesionych w związku z tym kosztów, ale także zapłacenia grzywny.
Ponadto jeżeli pozostałe dowody nie wskazują inaczej, sąd uzna za prawdziwe wszystkie fakty, które strona uznała w oświadczeniach stron, pod warunkiem że strona ta osobiście uczestniczyła w tych faktach i jeżeli ich przyznanie przemawia w całości na niekorzyść tej strony.
2.7 Czy udowodnienie określonych faktów wymaga oznaczonych środków dowodowych?
Co do zasady nie istnieje przepis wskazujący, jakie dowody należy przedstawić w celu udowodnienia określonych faktów, ale zgodnie z logiką np. w przypadku roszczenia pieniężnego wynikającego ze stosunków handlowych między stronami istnienie lub uregulowanie długu ustala się przede wszystkim na podstawie dowodów z dokumentów.
Opinie biegłych są niezbędne w sytuacji, gdy do oceny istotnych dla sprawy faktów lub okoliczności, lub do uzyskania większej pewności na ich temat potrzebna jest wiedza naukowa, artystyczna, techniczna lub praktyczna.
2.8 Czy świadkowie są zobowiązani przepisami prawa do zeznawania?
Wezwani świadkowie mają obowiązek stawienia się na rozprawie lub posiedzeniu, na które zostali wezwani. Niedopełnienie tego obowiązku podlega karze grzywny w wysokości 180–600 euro, nakładanej po upływie terminu pięciu dni przysługującego na przesłuchanie tych świadków. W razie powtórnego niestawiennictwa świadka kara nie ogranicza się już tylko do grzywny – zachowanie świadka można wówczas uznać za obrazę sądu, o czym świadków poucza się na początku postępowania.
2.9 W jakich przypadkach mogą odmówić składania zeznań?
Ogólna zasada, zgodnie z którą świadkowie mają obowiązek zeznawać, nie ma zastosowania do świadków, którzy ze względu na swój status lub zawód muszą zachować w tajemnicy fakty, co do których mają być przesłuchiwani. Świadkowie ci muszą wówczas wskazać tę okoliczność i ją uzasadnić, zaś sąd, uwzględniający przyczyny odmowy złożenia zeznań, orzeka w sprawie dalszego przesłuchania tych świadków i ich ewentualnego zwolnienia z obowiązku udzielenia odpowiedzi na zadane pytania. Zwolnienie świadka z tego obowiązku musi zostać odnotowane w protokole.
Jeżeli świadek twierdzi, że fakty, co do których ma zeznawać, dotyczą kwestii prawnie uznanej lub sklasyfikowanej jako poufna, sąd – jeżeli uzna to za konieczne ze względu na interes wymiaru sprawiedliwości – zwraca się z urzędu do właściwego organu o wydanie dokumentu urzędowego potwierdzającego to twierdzenie. Jeżeli sąd uzna to twierdzenie za zasadne, zarządza włączenie dokumentu do akt sprawy, z wyraźnym wskazaniem kwestii objętych tajemnicą służbową.
Ponadto przed złożeniem zeznań świadkowie muszą przestawić sądowi swój stosunek do postępowania (pokrewieństwo lub przyjaźń ze stronami lub wrogość w stosunku do nich, interes osobisty w sprawie itp.). Na podstawie tych informacji strony mogą przedstawić sądowi uwagi co do bezstronności świadków.
2.10 Czy osoba, która odmawia złożenia zeznań, może być ukarana lub zmuszona do zeznawania?
Wezwani świadkowie mają obowiązek stawić się przed sądem i złożyć przyrzeczenie, że będą mówić prawdę. Sąd poucza świadków o karach przewidzianych za składanie fałszywych zeznań w postępowaniu cywilnym. Świadkowie mają obowiązek składać zeznania w sposób określony w art. 366 kodeksu postępowania cywilnego. Odmowę składania zeznań przez świadka można uznać za obrazę sądu, która podlega karze grzywny lub, w zależności od jej wagi, może stanowić przestępstwo.
2.11 Czy przewiduje się, że od niektórych osób nie można uzyskać dowodów?
Każdy może być świadkiem, z wyjątkiem osób trwale niezdolnych do rozumowania lub osób pozbawionych określonych zmysłów (wzroku, słuchu itd.) w odniesieniu do faktów, o których mogłyby się dowiedzieć wyłącznie na podstawie tych zmysłów.
Małoletni poniżej 14. roku życia mogą zeznawać jako świadkowie, jeżeli sąd uzna, że posiadają stopień dojrzałości niezbędny do poznania i stwierdzenia prawdy.
Zgodnie z prawem hiszpańskim pojęcie „świadka” tradycyjne odnosi się do osób fizycznych, ale na świadków można również powołać przedstawicieli osób prawnych, aby przedstawili oni fakty, które znają ze względu na zajmowane stanowisko. W przypadku osób prawnych i podmiotów publicznych wyraźnie przewidziano możliwość przekazania sądowi informacji na piśmie (art. 381 kodeksu postępowania cywilnego).
2.12 Jaką rolę odgrywa sędzia i strony w przesłuchaniu świadka? W jakich warunkach można przesłuchać świadka w trybie wideokonferencji lub za pośrednictwem innych środków technicznych?
Pytania dopuszczone przez sąd są zadawane bezpośrednio przez pełnomocników stron, rozpoczynając od strony, która powołała świadka. Po uzyskaniu odpowiedzi na pytania zadane przez pełnomocnika strony, która powołała świadka, pełnomocnicy pozostałych stron mogą zadawać świadkowi kolejne pytania, które ich zdaniem pomogą w wyjaśnieniu faktów. Aby uzyskać wyjaśnienia i dodatkowe informacje, sędzia również może zadawać świadkowi pytania.
Sąd może z urzędu lub na wniosek jednej ze stron zezwolić na konfrontację świadka, który złożył zeznanie istotnie przeciwne do zeznania innego świadka lub którejś ze stron przesłuchiwanych wcześniej, z tym świadkiem lub tą stroną.
Na wniosek i pod warunkiem uzyskania zgody sądu świadka można przesłuchać w drodze wideokonferencji. Sąd uwzględnia taki wniosek, gdy wideokonferencja jest najwłaściwszym i najbardziej proporcjonalnym sposobem przeprowadzenia dowodu ze względu na okoliczności (tj. przede wszystkim ze względu na odległość między miejscem zamieszkania świadka a siedzibą sądu), z zachowaniem zasady kontradyktoryjności i prawa stron do obrony. Praktyka przesłuchiwania w drodze wideokonferencji świadków przebywających w innym państwie UE jest również zgodna z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/1783 z dnia 25 listopada 2020 r., a praktyka przesłuchiwania w drodze wideokonferencji świadków przebywających w państwach trzecich – z ustawą o międzynarodowej współpracy prawnej oraz obowiązującymi konwencjami lub traktatami międzynarodowymi.
3 Ocena dowodów
Jest to czynność, poprzez którą sąd określa ogólną przydatność materiału dowodowego zgodnie z zasadami rozsądnego krytycyzmu. Jak wskazano jednak powyżej, wartość dowodową niektórych rodzajów dowodów określono w prawie (np. dokumenty urzędowe i prywatne oraz – w niektórych przypadkach – zeznania świadków).
3.1 Czy istnieją ograniczenia nałożone na sąd dotyczące uwzględniania przez sąd w orzeczeniu dowodów, które zostały zebrane przez stronę niezgodnie z prawem?
Dowody, które uzyskano niezgodnie z prawem, są niedopuszczalne. Skutków nie wywołują także dowody uzyskane bezpośrednio lub pośrednio z naruszeniem podstawowych praw lub wolności. Sąd nie bierze tych dowodów pod uwagę przy wydawaniu orzeczenia.
Strona, która uważa, że dopuszczone dowody uzyskano lub ujawniono z naruszeniem praw podstawowych, musi niezwłocznie je zakwestionować i – w stosownych przypadkach – powiadomić o tym pozostałe strony. Następnie sąd orzeka w sprawie legalności tych dowodów.
Jeżeli sąd uzna, że dowód uzyskano z naruszeniem prawa podstawowego, odrzuca taki dowód z urzędu.
Sąd rozstrzyga tę kwestię (którą może również podnieść z urzędu) w toku postępowania lub – w przypadku postępowania uproszczonego – na początku rozprawy, przed rozpoczęciem przeprowadzania dowodów.
3.2 Czy moje oświadczenie, jako strony w sprawie, uznaje się za dowód?
Ocena wartości dowodowej zeznań strony wezwanej przez drugą stronę do ich złożenia zależy od treści udzielonych odpowiedzi. Jeżeli więc pozostałe dowody nie wskazują inaczej, sąd uznaje za prawdziwe wszystkie fakty uznane przez stronę, pod warunkiem że strona ta osobiście uczestniczyła w danych faktach, a ich przyznanie przemawia w całości na jej niekorzyść. W pozostałych przypadkach sąd ocenia treść zeznań zgodnie z zasadami rozsądnego krytycyzmu.
Sąd może również uznać za prawdziwe fakty dotyczące spraw osobistych stron, które nie stawiły się w celu złożenia zeznań lub stawiły się, ale odmówiły składania zeznań lub udzieliły wymijających odpowiedzi, pod warunkiem że uznanie za prawdziwe faktów, w których przesłuchiwana strona osobiście uczestniczyła, przemawiałoby w całości lub w części na niekorzyść tej strony. Strona, która nie stawi się przed sądem, podlega karze grzywny w wysokości 180–600 euro.
4 Czy zgodnie z art. 2 ust. 1 rozporządzenia o przeprowadzaniu dowodów dane państwo członkowskie wskazało inne organy, które są właściwe do przeprowadzania dowodów do celów postępowania sądowego w sprawach cywilnych lub handlowych na podstawie tego rozporządzenia? Jeżeli tak, to w jakim postępowaniu są one właściwe do przeprowadzenia dowodu? Czy mogą one tylko wnioskować o przeprowadzenie dowodu, czy również udzielać pomocy w przeprowadzeniu dowodu na podstawie wniosku złożonego przez inne państwo członkowskie? Zob. również informacje przekazane zgodnie z art. 2 ust. 1 rozporządzenia o przeprowadzaniu dowodów
Hiszpania nie wskazała innych organów przeprowadzających dowody na potrzeby postępowania sądowego. Prawo to przysługuje wyłącznie hiszpańskim sądom.