1 Czy muszę skierować sprawę do sądu czy istnieje alternatywne rozwiązanie?
Przed wniesieniem sprawy do sądu warto sprawdzić, czy lepszym rozwiązaniem nie będzie alternatywna metoda rozwiązywania sporów.
2 Czy istnieje termin, w czasie którego należy wnieść sprawę do sądu?
Terminy różnią się w zależności od sprawy. Należy w tym zakresie zasięgnąć porady prawnej.
3 Czy powinienem skierować sprawę do sądu w danym państwie członkowskim?
Zob. zakładkę „Sąd którego kraju jest właściwy w danej sprawie?”.
4 Jeżeli tak, do którego sądu w tym państwie członkowskim należy się zwrócić, biorąc pod uwagę moje miejsce zamieszkania i miejsce zamieszkania drugiej strony lub inne aspekty mojej sprawy?
Zob. zakładkę „Sąd którego kraju jest właściwy w danej sprawie? - Austria”.
5 Do którego sądu w danym państwie członkowskim powinienem się zwrócić, uwzględniając charakter sprawy i wartość przedmiotu sporu?
Zob. zakładkę „Sąd którego kraju jest właściwy w danej sprawie? - Austria”.
6 Czy mogę wytoczyć powództwo osobiście czy też muszę to zrobić przez zastępcę procesowego, na przykład adwokata?
W sprawach cywilnych i handlowych rozstrzyganych na drodze sądowej pozwy wnoszone do sądów rejonowych (Bezirksgerichte), które co do zasady zajmują się sprawami o wartości przedmiotu sporu nieprzekraczającej 15 000 euro, musi podpisać adwokat, jeżeli wartość przedmiotu sporu przekracza kwotę 5 000 euro. Przymus adwokacki nie dotyczy spraw, które należy wnosić do sądów rejonowych niezależnie od wartości przedmiotu sporu (tj. nawet jeżeli przekracza ona kwotę 15 000 euro). Do takich spraw należą: spory między małżonkami, zarejestrowanymi partnerami i członkami rodziny, spory o granice działek, spory dotyczące naruszenia cudzych praw, spory dotyczące posiadania nieruchomości, spory wynikające ze stosunków umownych pomiędzy marynarzami, przewoźnikami i właścicielami hoteli, pubów lub restauracji a zleceniodawcami, podróżnymi lub gośćmi oraz spory dotyczące wad zwierząt gospodarskich.
Przymus adwokacki nie ma także zastosowania w przypadku roszczeń dochodzonych w postępowaniu nieprocesowym (tj. postępowaniu cywilnym rozpoznawczym, którego zasady są bardziej elastyczne i mniej formalne od zasad postępowania procesowego na podstawie kodeksu postępowania cywilnego (Zivilprozessordnung, ZPO), w szczególności w postępowaniu nieprocesowym między małżonkami lub zarejestrowanymi partnerami, bądź w sprawach dotyczących praw dzieci, praw osób dorosłych niemających zdolności prawnej, sprawach dotyczących dziedziczenia, sprawach dotyczących ewidencji gruntów i budynków oraz rejestru przedsiębiorców, sprawach dotyczących bezspornych praw lokalowych itp.
Jeżeli zastępstwo procesowe przed sądami rejonowymi nie jest obowiązkowe, każdy może wnieść do sądu pisemny pozew lub wniosek o wszczęcie postępowania.
W sprawach cywilnych i handlowych wnoszonych do sądu, pozwy wnoszone do sądu krajowego (Landesgericht) muszą być podpisane przez adwokata. Sądy krajowe zajmują się wszystkimi sprawami, które nie są objęte właściwością sądów rejonowych niezależnie od wartości przedmiotu sporu, w szczególności sporami dotyczącymi prawa własności przemysłowej i nieuczciwej konkurencji oraz wnioskami o wydanie nakazu sądowego składane przez stowarzyszenia ochrony konsumentów.
Pozwów z zakresu prawa pracy lub ubezpieczeń społecznych skierowanych do sądów krajowych (postępowanie na podstawie ustawy o sądach pracy i sądach społecznych – Arbeits- und Sozialgerichtsgesetz, ASGG) nie musi podpisywać adwokat. Dotyczy to w szczególności roszczeń wynikających z umowy o pracę wnoszonych przez pracowników przeciwko pracodawcom.
7 Aby wszcząć postępowanie, do kogo powinienem skierować powództwo: do biura podawczego, do kancelarii sądu czy do innego organu administracji?
Pozwy sporządzone na piśmie należy przesyłać na adres korespondencyjny sądu. Strona, która chce wnieść pozew do sądu osobiście, składa go w biurze podawczym sądu (Einlaufstelle) lub wrzuca do sądowej skrzynki na listy.
Jeżeli nie obowiązuje przymus adwokacki, a strony nie reprezentuje adwokat, może ona również złożyć pozew ustnie w dowolnym dniu otwartym sądu (Amtstag, zazwyczaj raz w tygodniu) w sądzie rejonowym właściwym dla sprawy lub w sądzie rejonowym miejsca zamieszkania tej strony.
Jeżeli chodzi o możliwość składania dokumentów drogą elektroniczną, zob. odpowiedź na pytanie 8.
8 W jakim języku należy złożyć pozew? Czy można to zrobić ustnie czy też wyłącznie na piśmie? Czy można przesłać pozew faksem lub pocztą elektroniczną?
Językiem postępowania we wszystkich sądach jest język niemiecki. W niektórych sądach dopuszcza się także stosowanie jako języka postępowania języka słoweńskiego, chorwackiego lub węgierskiego.
Zasadniczo pozwy lub wnioski o wszczęcie postępowania wymagają formy pisemnej z własnoręcznym podpisem. Jeżeli nie obowiązuje przymus adwokacki, a strony nie reprezentuje adwokat, może ona również złożyć pozew ustnie w sądzie rejonowym właściwym dla sprawy, jak wyjaśniono w odpowiedzi na pytanie 7 powyżej. Pozwy można składać przez internet w zamkniętym systemie austriackiej platformy Elektronischer Rechtsverkehr (ERV), w którym należy się zarejestrować (co pod względem finansowym jest opłacalne jedynie dla osób wnoszących dużą liczbę pozwów do sądów austriackich). Nie przyjmuje się pozwów przesłanych pocztą elektroniczną. Pozwu złożonego w ten sposób nie można złożyć ponownie w prawidłowy sposób po upłynięciu odnośnego terminu. Pozwy złożone faksem nie spełniają wymogów kodeksu postępowania cywilnego (ZPO). Oryginał pozwu złożonego faksem można jednak złożyć w późniejszym terminie. Pozew taki uznaje się wówczas za złożony przed upłynięciem odnośnego terminu.
Pisma procesowe i załączniki można również przesyłać do sądów i prokuratur drogą elektroniczną z wykorzystaniem „ID Austria” i formularzy online dostępnych na stronie internetowej https://justizonline.gv.at.
9 Czy istnieją specjalne formularze służące do wnoszenia pozwu, a jeżeli nie, to w jaki sposób należy przedstawić sprawę? Czy są jakieś elementy, które należy uwzględnić?
Obowiązkowe formularze dotyczą pozwów o wydanie warunkowego nakazu zapłaty (Mahnklage). Wszystkie roszczenia pieniężne, których wartość nie przekracza 75 000 euro, należy wnosić do sądu w formie pozwu o wydanie nakazu zapłaty zgodnie z tą procedurą (Mahnverfahren). Odpowiednie formularze można otrzymać w sądzie lub wydrukować ze strony internetowej Federalnego Ministerstwa Sprawiedliwości (http://www.justiz.gv.at/).
Można skorzystać z formularzy wniosku o wydanie nakazu sądowego rozwiązującego umowę najmu lokalu mieszkaniowego lub umowę najmu jednego lub kilku lokali użytkowych.
Zasadniczo do każdego pozwu można dołączyć dokumenty (dowody) na poparcie roszczenia (liczba ich egzemplarzy musi odpowiadać liczbie egzemplarzy pozwu, zob. pytanie 12). Do pozwu można dołączyć wszelkie pisemne umowy o jurysdykcję lub właściwość miejscową sądu. Dotyczy to również pisemnych umów wskazujących miejsce wykonania umowy, jeżeli powód chce z niego skorzystać do celów ustalenia sądu właściwego miejscowo, oraz inne szczególne fakty istotne do celów ustalenia jurysdykcji sądu lub szczególnych rodzajów postępowania (np. egzekucji należności z weksla).
10 Czy należy uiścić opłaty na rzecz sądu ? Jeżeli tak, to w jakim terminie? Czy muszę uregulować honorarium adwokata już w momencie wnoszenia pozwu?
Opłaty sądowe uiszcza się w chwili wytoczenia powództwa cywilnego przed sąd; służą one pokryciu całkowitego kosztu postępowania w pierwszej instancji. Ich wysokość uwarunkowana jest z reguły wartością przedmiotu sporu. Należy je uiścić w momencie wniesienia pozwu, najlepiej poprzez upoważnienie do obciążania rachunku na daną kwotę (np. poprzez wpisanie jako przedmiot płatności „pobór opłat” – Gebühreneinzug – i podanie numeru IBAN, a w przypadku płatności międzynarodowych – także kodu BIC) bezpośrednio na pierwszej stronie pozwu.
Sposób uiszczenia honorarium adwokackiego ustala się indywidualnie; to samo dotyczy jego wysokości, chyba że płatność ustalono zgodnie z ustawą o opłatach adwokackich (Rechtsanwaltstarifgesetz) lub z ogólnymi wytycznymi dotyczącymi opłat (Allgemeine Honorar-Kriterien). Zwrotu kosztów proporcjonalnie do wyniku postępowania można dochodzić od strony przeciwnej dopiero po wydaniu prawomocnego wyroku.
11 Czy można zwrócić się o pomoc prawną?
Pomoc prawną przyznaje się osobom, które nie mogą pokryć kosztów postępowania. Wniosek o przyznanie pomocy prawnej można złożyć w formie ustnej lub pisemnej w sądzie, przed którym dane postępowanie jest lub będzie prowadzone. Jeżeli siedziba sądu znajduje się poza okręgiem sądu rejonowego, w którym znajduje się miejsce stałego lub czasowego zamieszkania danej osoby, wniosek można także zgłosić ustnie do protokołu w sądzie rejonowym w miejscu zamieszkania takiej osoby.
Jeżeli warunki finansowe i merytoryczne są spełnione, można ubiegać się o przyznanie pomocy prawnej przed wytoczeniem powództwa na potrzeby wniesienia pozwu lub całego późniejszego postępowania.
Dodatkowe informacje o pomocy prawnej są dostępne w zakładce „Service” na stronie internetowej Federalnego Ministerstwa Sprawiedliwości. Ze strony tej można także pobrać formularze wniosku zawierające dodatkowe informacje i porady.
12 Od którego momentu powództwo uznaje się oficjalnie za wytoczone? Czy można otrzymać od organów potwierdzenie, że sprawa została wniesiona do sądu w prawidłowy sposób?
Pozew uznaje się za wniesiony w chwili jego wpłynięcia do (przynajmniej teoretycznie) właściwego sądu. Pozew uznaje się za wniesiony właściwie, jeżeli nie zostaje on od razu odrzucony lub skorygowany przez sąd (innymi słowy, jeżeli wydaje się, że można go rozpatrzyć zgodnie z zasadami procesowymi). Pozwy sporządzone na piśmie należy wnosić w liczbie egzemplarzy odpowiadającej liczbie stron postępowania (po jednym dla każdej strony przeciwnej i jeden dla sądu). Jeżeli pozew zawiera braki formalne lub merytoryczne, należy spodziewać się, że sąd wystosuje instrukcje dotyczące wprowadzenia poprawek. W takich instrukcjach wskazane zostaną skutki niewprowadzenia poprawek w wyznaczonym terminie. Potwierdzenie otrzymania pozwu wydaje się wyłącznie na wniosek, chyba że pozew wniesiono na austriackiej platformie Elektronischer Rechtsverkehr (ERV), na której potwierdzenie otrzymania pozwu jest generowane automatycznie.
13 Czy można uzyskać dokładne informacje na temat terminów dalszych etapów postępowania (takich jak termin stawiennictwa w sądzie)?
W przypadku postępowania w sprawie nakazu zapłaty (Mahnverfahren) formularz pozwu zawiera już wniosek o wydanie nakazu zapłaty stanowiącego tytuł wykonawczy. Powód automatycznie uzyskuje zatem albo nakaz zapłaty stanowiący tytuł wykonawczy (Exekutionstitel – tytuł egzekucyjny), albo kopię ewentualnego sprzeciwu wniesionego w terminie przez stronę przeciwną lub zawiadomienie o takim sprzeciwie, zazwyczaj wraz z wezwaniem na rozprawę (która rozpoczyna zwykłe postępowanie). Obecnie nie obowiązuje minimalny termin na wezwanie na rozprawę w postępowaniu przed sądem rejonowym, natomiast w postępowaniu przed sądem krajowym termin taki wynosi co najmniej 3 tygodnie.
W postępowaniu o wydanie nakazu sądowego rozwiązującego umowę najmu lokalu mieszkaniowego lub użytkowego wynajmujący musi złożyć odrębny wniosek o wydanie nakazu rozwiązania umowy stanowiącego tytuł wykonawczy. Jeżeli osoba, która otrzymuje wypowiedzenie najmu, w terminie czterech tygodni wniesie sprzeciw, wynajmujący zostanie o tym automatycznie poinformowany (czemu przeważnie towarzyszy wezwanie na rozprawę).
Z wyjątkiem postępowań szczególnych (np. w sprawie uzyskania nakazu zapłaty należności, zapłaty należności z weksla lub wypowiedzenia najmu przez wynajmującego), po wpłynięciu pozwu (i wprowadzeniu ewentualnych poprawek) w sprawach rozpoznawanych przez właściwy sąd rejonowy zazwyczaj automatycznie doręcza on taki pozew pozwanemu, wraz z wezwaniem na rozprawę, a jednocześnie kieruje osobne wezwanie do powoda. W sprawach w sądach krajowych w chwili doręczenia pozwu automatycznie wzywa się pozwanego do złożenia pisemnej odpowiedzi na pozew (oraz poucza się go o tym, że pismo takie musi podpisać adwokat). Jeśli pozwany nie złoży odpowiedzi na pozew w wyznaczonym terminie, na wniosek powoda sąd wydaje wyrok zaoczny; w przeciwnym razie zawiesza postępowanie. W przypadku terminowego złożenia odpowiedzi na pozew powód otrzymuje jej egzemplarz, często wraz z wezwaniem na rozprawę.
Na posiedzeniu przygotowawczym (na pierwszej rozprawie) sąd omawia ze stronami terminy kolejnych rozpraw i porządek postępowania i o nich decyduje. Osobiste stawiennictwo stron jest co do zasady obowiązkowe, chyba że ich pełnomocnicy mają wystarczającą wiedzę o stanie faktycznym. Harmonogram postępowania zostaje również zaprotokołowany. Kopię protokołu przesyła się stronom (lub ich pełnomocnikom). Strony informuje się o zmianach w harmonogramie postępowania; w stosownych przypadkach należy takie zmiany z nimi skonsultować.