Διεξαγωγή αποδείξεων

1 Βάρος της απόδειξης

1.1 Ποιοι είναι οι κανόνες που διέπουν το βάρος της απόδειξης;

Το βάρος της απόδειξης φέρει το πρόσωπο που προβάλλει τον ισχυρισμό, όπως προκύπτει από το άρθρο 562του Κώδικα Οργάνωσης και Πολιτικής Δικονομίας (Kodiċi ta’ Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili): «το βάρος της απόδειξης ενός πραγματικού περιστατικού φέρει, σε κάθε περίπτωση, ο διάδικος που το επικαλείται».

1.2 Υπάρχουν κανόνες που εξαιρούν ορισμένα πραγματικά περιστατικά από το βάρος της απόδειξης; Σε ποιες περιπτώσεις; Είναι δυνατό στις περιπτώσεις αυτές να προσκομισθούν αποδείξεις περί της μη ισχύος συγκεκριμένου νόμιμου τεκμηρίου;

Ναι, υπάρχουν τέτοιοι κανόνες και περιλαμβάνονται στο άρθρο 627 και επόμενα του Κώδικα Οργάνωσης και Πολιτικής Δικονομίας. Το άρθρο 627 αναφέρεται στα έγγραφα που μπορούν να προσκομιστούν ως αποδεικτικά στοιχεία και δεν απαιτείται απόδειξη της γνησιότητάς τους, και στα οποία συγκαταλέγονται:

• πράξεις της κυβέρνησης της Μάλτας, υπογεγραμμένες από τον υπουργό ή από τον προϊστάμενο του τμήματος από το οποίο προέρχονται ή, σε περίπτωση απουσίας τους, από τον αναπληρωτή, βοηθό ή άλλο υπάλληλο που ακολουθεί σε βαθμό και ο οποίος εξουσιοδοτημένος να υπογράφει τις εν λόγω πράξεις·
• μητρώα οποιουδήποτε υπουργείου της κυβέρνησης της Μάλτας·
• όλα τα δημόσια έγγραφα που υπογράφονται από τις αρμόδιες αρχές και περιλαμβάνονται στην Επίσημη Εφημερίδα·
• πράξεις της κυβέρνησης της Μάλτας που έχουν εκδοθεί υπό την εποπτεία της κυβέρνησης και έχουν δημοσιευτεί δεόντως·
• πράξεις και μητρώα των δικαστηρίων και των εκκλησιαστικών δικαστηρίων της Μάλτας·
• πιστοποιητικά που εκδίδονται από το δημόσιο ληξιαρχείο και το κτηματολόγιο·
• πράξεις διαμαρτυρίας που αφορούν θαλάσσια ταξίδια και που εκδίδονται υπό την εποπτεία του πρώτου τμήματος του πολιτικού δικαστηρίου·
• άλλα έγγραφα που αναφέρονται στον νόμο περί εμπορικής ναυτιλίας (συμπεριλαμβανομένων των πιστοποιητικών νηολόγησης που υπογράφονται από τον ληξίαρχο ή άλλο εξουσιοδοτημένο υπάλληλο και κάθε άλλου στοιχείου που αναγράφεται στο πιστοποιητικό νηολόγησης που φέρει την υπογραφή του ληξιάρχου ή άλλου εξουσιοδοτημένου υπαλλήλου).

Υπάρχουν και άλλα έγγραφα των οποίων το περιεχόμενο εξαιρείται από το βάρος της απόδειξης, για τα οποία, ωστόσο, απαιτείται απόδειξη της γνησιότητας. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται τα εξής:

• πράξεις και μητρώα οποιασδήποτε υπηρεσίας ή δημόσιου φορέα που έχει εξουσιοδοτηθεί ή αναγνωριστεί από τον νόμο ή από την κυβέρνηση·
• ενοριακές πράξεις και μητρώα που αφορούν γεννήσεις, γάμους και θανάτους, καθώς και οι δηλώσεις που γίνονται σύμφωνα με τον νόμο ενώπιον του ιερέα της ενορίας·
• πράξεις και μητρώα συμβολαιογράφων της Μάλτας·
• τα βιβλία που τηρούν οι έμποροι σύμφωνα με τον νόμο, μόνον όσον αφορά τυχόν συμφωνίες ή άλλες συναλλαγές εμπορικού χαρακτήρα·
• τα βιβλία που τηρούν οι χρηματομεσίτες σύμφωνα με τον νόμο, για οποιοδήποτε περιστατικό σχετίζεται με εμπορική συναλλαγή μεταξύ συμβαλλόμενων μερών.

Είναι δυνατή η προσκόμιση αποδεικτικών στοιχείων που αντικρούουν το περιεχόμενο των εγγράφων αυτού του είδους.

Εκτός από τα έγγραφα αυτά, υπάρχει άλλο ένα τεκμήριο που ρυθμίζεται από το κεφάλαιο 16 της νομοθεσίας της Μάλτας (αστικός κώδικας), σύμφωνα με το οποίο κάθε παιδί που γεννιέται εντός γάμου θεωρείται τέκνο του συζύγου της μητέρας. Για να αποδειχθεί ότι το εν λόγω νόμιμο τεκμήριο δεν ισχύει πλέον, απαιτείται η υποβολή ένορκης βεβαίωσης στο πολιτικό δικαστήριο (οικογενειακό τμήμα), καθώς και η προσκόμιση των σχετικών αποδεικτικών στοιχείων ότι το τεκμήριο αυτό δεν ισχύει.

1.3 Σε ποιο βαθμό πρέπει το δικαστήριο να πεισθεί για ένα πραγματικό περιστατικό ώστε να βασίσει την απόφασή του στην ύπαρξη αυτού του πραγματικού περιστατικού;

Για την έκδοση απόφασης σε αστικές υποθέσεις, το δικαστήριο πρέπει να βεβαιωθεί ότι έχουν προσκομιστεί επαρκείς αποδείξεις με βάση την πιθανολόγηση.

2 Διεξαγωγή αποδείξεων

2.1 Απαιτείται πάντοτε αίτηση διαδίκου για τη διεξαγωγή των αποδείξεων ή μπορεί ο δικαστής σε ορισμένες περιπτώσεις να πραγματοποιήσει τη διεξαγωγή των αποδείξεων αυτεπαγγέλτως;

Κάθε διάδικος σε δίκη, ανεξαρτήτως του συμφέροντός του, μπορεί να καταθέσει, είτε κατόπιν αιτήματός του είτε κατόπιν αιτήματος οποιουδήποτε από τους αντιδίκους ή εάν κλητευθεί αυτεπαγγέλτως. Όταν η διαδικασία κινείται με ένορκη αίτηση, πρέπει να καταρτίζεται κατάλογος μαρτύρων. Το ίδιο ισχύει και για την ένορκη απάντηση — πρέπει να περιλαμβάνει αυτόν τον κατάλογο μαρτύρων. Μόνο σε περίπτωση που ένας διάδικος επιθυμεί να καλέσει μάρτυρα χωρίς να έχει προηγουμένως δηλώσει το όνομά του στον κατάλογο, πρέπει να υποβάλει σχετικό αίτημα.

2.2 Ποιες είναι οι ενέργειες μετά την έγκριση της αίτησης διαδίκου σχετικά με τη διεξαγωγή αποδείξεων;

Μόλις γίνει δεκτή η αίτηση διεξαγωγής αποδείξεων, οι μάρτυρες καλούνται να παραστούν με κλήτευση που εκδίδεται κατόπιν αιτήματος του διαδίκου που επιθυμεί την κλήτευσή τους. Οι αιτήσεις για την έκδοση τέτοιας κλήσης στο κατώτερο δικαστήριο (Court of Magistrates) (Μάλτα) και στο κατώτερο δικαστήριο (Γκόζο) (στον χαμηλότερο βαθμό δικαιοδοσίας) μπορούν να υποβάλλονται προφορικά.

2.3 Σε ποιες περιπτώσεις μπορεί το δικαστήριο να απορρίψει αίτηση διαδίκου για συγκέντρωση αποδεικτικών στοιχείων;

Το δικαστήριο μπορεί να απορρίψει αίτηση διαδίκου για διεξαγωγή αποδείξεων όταν το πρόσωπο που κλητεύθηκε είναι δικηγόρος, δικαστικός πληρεξούσιος ή ιερέας. Επίσης, κατά κανόνα, τα πρόσωπα που παρίστανται σε ακροαματική διαδικασία δεν μπορούν να καταθέσουν ως μάρτυρες στην ίδια υπόθεση. Ωστόσο, σε ειδικές περιπτώσεις, και εφόσον συντρέχουν βάσιμοι λόγοι, εναπόκειται στη διακριτική ευχέρεια του δικαστηρίου να μην εφαρμόσει τον εν λόγω κανόνα. Σε αυτές τις περιπτώσεις, σύμφωνα με την ειδική νομοθεσία που διέπει το υπηρεσιακό απόρρητο, δεν επιτρέπεται η δημοσιοποίηση απόρρητων και εμπιστευτικών πληροφοριών Επιπλέον, η αίτηση μπορεί να απορριφθεί εάν το δικαστήριο κρίνει ότι ο μάρτυρας δεν έχει σχέση με την υπόθεση.

2.4 Ποια είναι τα διάφορα αποδεικτικά μέσα;

Υπάρχουν τρία αποδεικτικά μέσα που μπορούν να προσκομιστούν: έγγραφα, δια ζώσης κατάθεση και ένορκες βεβαιώσεις.

2.5 Ποιες είναι οι μέθοδοι συγκέντρωσης αποδεικτικών στοιχείων από την κατάθεση μαρτύρων και σε τι διαφέρουν από τη συγκέντρωση αποδείξεων που προέρχονται από πραγματογνώμονα; Ποιοι είναι οι κανόνες που διέπουν την υποβολή γραπτών αποδεικτικών στοιχείων και εκθέσεων/γνωμοδοτήσεων πραγματογνωμόνων ;

Κατά κανόνα, η εξέταση των μαρτύρων στο πλαίσιο της ακροαματικής διαδικασίας πραγματοποιείται ενώπιον του δικαστηρίου, δια ζώσης κατάθεση. Ωστόσο, η διεξαγωγή αποδείξεων μπορεί να γίνει και με άλλους τρόπους:

• τόσο οι μάρτυρες που διαμένουν στη Μάλτα όσο και οι μάρτυρες που διαμένουν στο εξωτερικό μπορούν να υποβάλουν αποδεικτικά στοιχεία μέσω ένορκης βεβαίωσης
• Σε περίπτωση προσώπου που πρόκειται να αναχωρήσει από τη Μάλτα ή ασθενούς ή υπερήλικα ή προσώπου που ενδέχεται να αποβιώσει ή να καταστεί ανίκανο να καταθέσει προτού εκδικαστεί η υπόθεση ή αδυνατεί να προσέλθει στο δικαστήριο, το δικαστήριο μπορεί να ορίσει δικαστικό επιμελητή ώστε να ακούσει τη μαρτυρία του. Σε αυτή την περίπτωση, οι ερωτήσεις που τίθενται στον μάρτυρα, καθώς και οι απαντήσεις του, διατυπώνονται γραπτώς και η κατάθεση υπογράφεται ή σημειώνεται με σταυρό αντί υπογραφής από τον μάρτυρα.
• Το δικαστήριο δύναται επίσης να διορίσει έναν «συμπληρωματικό» δικαστή για την εξέταση των μαρτύρων, ιδίως σε περιπτώσεις όπου οι μάρτυρες που δεν μπορούν να μετακινηθούν από την οικία τους λόγω της ηλικίας τους.
• Εάν ο μάρτυρας διαμένει στο εξωτερικό, ο δικηγόρος μπορεί να ζητήσει ακρόαση με αίτηση (αίτηση δικαστικής συνδρομής). Ο διάδικος που ζητεί την ακρόαση του συγκεκριμένου μάρτυρα οφείλει να διατυπώσει τις ερωτήσεις του γραπτώς και να δηλώσει το όνομα και τη διεύθυνση του προσώπου που θα παραστεί εξ ονόματός του κατά την ακρόαση του μάρτυρα.
• Εάν το δικαστήριο το θεωρεί σκόπιμο, δύναται να επιτρέψει την ηχογράφηση ή τη βιντεοσκόπηση της απόδειξης από τον μάρτυρα.
• Το δικαστήριο μπορεί να ορίσει νομικούς πραγματογνώμονες, στους οποίους παρέχει την εξουσία εξέτασης μαρτύρων και λήψης όρκων.

Όταν ορίζεται νομικός πραγματογνώμονας για τη διεξαγωγή αποδείξεων, έχει στη διάθεσή του τα ίδια μέσα με εκείνα που διαθέτουν τα δικαστήρια.

2.6 Υπάρχουν αποδεικτικά μέσα με μεγαλύτερη αποδεικτική αξία από τα άλλα;

Όλα τα αποδεικτικά μέσα θεωρούνται εξίσου σημαντικά.

2.7 Είναι υποχρεωτική η χρήση συγκεκριμένων αποδεικτικών μέσων για την απόδειξη ορισμένων πραγματικών περιστατικών;

Όχι, αλλά πρέπει να προσκομίζονται τα πλέον αξιόπιστα αποδεικτικά στοιχεία.

2.8 Οι μάρτυρες υποχρεούνται από το νόμο να καταθέσουν;

Ναι, σύμφωνα με τον νόμο, όλοι οι μάρτυρες που έχουν κλητευθεί είναι υποχρεωμένοι να καταθέσουν. Ωστόσο, ο μάρτυρας δεν μπορεί να υποχρεωθεί να απαντήσει σε ερωτήσεις που ενδέχεται να οδηγήσουν στην ποινική δίωξή του.

2.9 Σε ποιες περιπτώσεις οι μάρτυρες μπορούν να αρνηθούν να καταθέσουν;

Ο/ή σύζυγος διαδίκου σε δικαστική υπόθεση μπορεί να κληθεί και να υποχρεωθεί να καταθέσει σε μια υπόθεση κατόπιν αιτήματος οποιουδήποτε διαδίκου. Ωστόσο, ο/η σύζυγος δεν μπορεί να υποχρεωθεί να αποκαλύψει οποιαδήποτε πληροφορία που του εκμυστηρεύθηκε η/ο σύζυγός του/της κατά τη διάρκεια του γάμου, και ο/η σύζυγος δεν μπορεί να εξαναγκαστεί να απαντήσει σε οποιαδήποτε ερώτηση θα μπορούσε να οδηγήσει στην άσκηση ποινικής δίωξης κατά της/του συζύγου του/της.

Από την κατάθεση εξαιρούνται επίσης οι δικηγόροι, οι δικαστικοί πληρεξούσιοι και οι κληρικοί για τα πραγματικά περιστατικά που τους εμπιστεύτηκαν άλλα πρόσωπα. Ωστόσο, εάν ένας δικηγόρος ή δικαστικός πληρεξούσιος εξασφαλίσει τη συναίνεση του πελάτη, ή ένας κληρικός εξασφαλίσει τη συναίνεση του προσώπου που προέβη σε εξομολόγηση, μπορούν να εξεταστούν για ζητήματα που περιήλθαν σε γνώση τους (κατόπιν συναίνεσης)· ο δικηγόρος και ο δικαστικός πληρεξούσιος για όσα τους εμπιστεύτηκε ο πελάτης σχετικά με την υπόθεση, και ο κληρικός για ό,τι περιήλθε σε γνώση του στο πλαίσιο εξομολόγησης.

Οι λογιστές, οι ιατροί, οι κοινωνικοί λειτουργοί, οι ψυχολόγοι και οι σύμβουλοι γάμου δεν μπορούν να υποχρεωθούν να αποκαλύψουν πληροφορίες που τους δόθηκαν από τους πελάτες τους, στο πλαίσιο επαγγελματικού απορρήτου, ή όσα περιήλθαν σε γνώση τους στο πλαίσιο της άσκησης των επαγγελματικών τους καθηκόντων, εκτός εάν το διατάξει το δικαστήριο. Το προνόμιο αυτό εκτείνεται και στον διερμηνέα ο οποίος καλείται να διαβιβάσει τέτοιου είδους απόρρητες πληροφορίες.

Οι μάρτυρες που δεσμεύονται από το επαγγελματικό απόρρητο δεν επιτρέπεται να αποκαλύπτουν απόρρητες και εμπιστευτικές πληροφορίες, παρά μόνο σε ορισμένες περιπτώσεις σύμφωνα με τις ειδικές εφαρμοστέες στην υπόθεση νομοθετικές διατάξεις.

2.10 Μπορεί ένα πρόσωπο που αρνείται τη μαρτυρία να υποστεί κυρώσεις ή να εξαναγκασθεί να καταθέσει;

Εάν μάρτυρας που έχει κλητευθεί νόμιμα δεν προσέλθει να καταθέσει όταν κληθεί, θεωρείται ότι επιδεικνύει περιφρόνηση προς το δικαστήριο, με άμεσο αποτέλεσμα το δικαστήριο να τον καταδικάσει και να του επιβάλει πρόστιμο. Το δικαστήριο μπορεί επίσης να διατάξει την έκδοση εντάλματος συνοδείας ή σύλληψης ώστε να υποχρεώσει τον μάρτυρα να προσέλθει και να καταθέσει σε επόμενη συνεδρίαση Ωστόσο, το δικαστήριο δύναται να άρει το επιβληθέν πρόστιμο εάν ο μάρτυρας προβάλει βάσιμους λόγους που δικαιολογούν την απουσία του.

2.11 Υπάρχουν πρόσωπα τα οποία δεν επιτρέπεται να εξετάζονται ως μάρτυρες;

Όλα τα πρόσωπα που έχουν σώας τας φρένας, εκτός εάν υπάρχουν αντιρρήσεις ως προς την ικανότητά τους να εξεταστούν, μπορούν να καταθέσουν ως μάρτυρες. Μάρτυρας οποιαδήποτε ηλικίας μπορεί να καταθέσει, αρκεί να κατανοεί ότι δεν δικαιούται να ψευδομαρτυρήσει.

2.12 Ποιος είναι ο ρόλος του δικαστή και των διαδίκων κατά την εξέταση μάρτυρα; Υπό ποίους όρους μπορεί ένας μάρτυρας να εξεταστεί με τηλεδιάσκεψη ή άλλα τεχνικά μέσα;

Στο πλαίσιο της κατάθεσης ή της κατ’ αντιπαράσταση εξέτασης, το δικαστήριο δύναται να θέσει στον μάρτυρα οποιαδήποτε ερώτηση θεωρεί απαραίτητη ή σκόπιμη. Επίσης, οι διάδικοι, ανεξαρτήτως του συμφέροντός τους, μπορούν να καταθέσουν, είτε κατόπιν αιτήματός τους είτε κατόπιν αιτήματος οποιουδήποτε από τους αντιδίκους, ή να κληθούν να εξεταστούν από το δικαστήριο αυτεπαγγέλτως.

Στις υποθέσεις στις οποίες εμπλέκονται ανήλικοι, η εξέταση των ανηλίκων από τον δικαστή πραγματοποιείται κεκλεισμένων των θυρών ή διορίζεται εισαγγελέας ανηλίκων για να προβεί στην ακρόαση του ανηλίκου.

Η εξέταση των μαρτύρων που διαμένουν εκτός Μάλτας μπορεί να πραγματοποιηθεί μέσω τηλεδιάσκεψης.

3 Αξιολόγηση των αποδεικτικών στοιχείων

3.1 Στις περιπτώσεις που τα αποδεικτικά στοιχεία δεν έχουν συγκεντρωθεί με νόμιμο τρόπο από διάδικο, μπορεί να τα χρησιμοποιήσει το δικαστήριο για την έκδοση της απόφασής του;

Εάν τα αποδεικτικά στοιχεία δεν έχουν αποκτηθεί με νόμιμα μέσα, δεν υφίστανται περιορισμοί όσον αφορά την έκδοση απόφασης από το δικαστήριο. Η μόνη εξαίρεση είναι ότι, κατά κανόνα, το δικαστήριο δεν λαμβάνει υπόψη αποδείξεις που αφορούν πραγματικά περιστατικά τα οποία ο μάρτυρας δηλώνει ότι αντιλήφθηκε από άλλους ή πραγματικά περιστατικά που δηλώνουν άλλοι διάδικοι οι οποίοι μπορούν να κληθούν να καταθέσουν.

3.2 Γίνονται δεκτές ως αποδεικτικά στοιχεία οι μαρτυρίες των διαδίκων;

Ναι, οι μαρτυρίες διαδίκων σε κάποια υπόθεση γίνονται δεκτές.

4 Έχει ορίσει το εν λόγω κράτος μέλος, σύμφωνα με το άρθρο 2 παράγραφος 1 του κανονισμού για τη διεξαγωγή αποδείξεων, άλλες αρχές που είναι αρμόδιες για τη διεξαγωγή αποδείξεων στο πλαίσιο δικαστικών διαδικασιών σε αστικές ή εμπορικές υποθέσεις δυνάμει του κανονισμού; Εάν ναι, στο πλαίσιο ποιων διαδικασιών είναι αρμόδιες για τη διεξαγωγή αποδείξεων; Μπορούν μόνο να ζητήσουν τη διεξαγωγή αποδείξεων ή και να συνδράμουν στη διεξαγωγή αποδείξεων βάσει παραγγελίας από άλλο κράτος μέλος; Βλ. επίσης γνωστοποίηση βάσει του άρθρου 2 παράγραφος 1 του κανονισμού για τη διεξαγωγή αποδείξεων

Όχι.