Algemene omschrijving
Wordt een basisopleiding aangeboden, en zo ja, is deze verplicht?
De basisopleiding is verplicht en wordt georganiseerd door de Orde van Vlaamse Balies (OVB) zelf, via een commissie bestaande uit twee vertegenwoordigers van elk van de acht balies, die allen lid zijn van de OVB. Er zijn vijf lokale afdelingen die de praktische organisatie van de basisopleiding verzorgen.
Wordt in de basisopleiding onderscheid gemaakt tussen categorieën stagiairs, bv. voor juristen in loondienst en zelfstandige advocaten?
De door de OVB georganiseerde basisopleiding is alleen van toepassing op stagiair-advocaten (die zich achteraf op het tableau van advocaten kunnen inschrijven), niet op juristen in loondienst.
Welke entiteiten zijn verantwoordelijk voor het organiseren van de basisopleiding?
De stageschool is verantwoordelijk voor het organiseren van de opleiding.
Wat is de wettelijke basis voor de basisopleiding?
De rechtsgrondslag voor de basisopleiding wordt gevormd door artikel 495 van het Gerechtelijk Wetboek:
“De Orde van Vlaamse Balies en de Ordre des Barreaux francophones et germanophone hebben, elk voor de balies die er deel van uitmaken, de taak te waken over de eer, de rechten en de gemeenschappelijke beroepsbelangen van hun leden en zijn bevoegd voor de juridische bijstand, de stage, de beroepsopleiding van de advocaten-stagiairs en de vorming van alle advocaten behorende tot de balies die er deel van uitmaken.”
De opleiding is geregeld in onze Codex Deontologie voor Advocaten (artikelen 40 tot en met 51 bis) op basis van bovengenoemde wet.
Toegang tot de basisopleiding
Zijn er voorwaarden voor toegang tot de opleiding?
Hoger onderwijs/universitair onderwijs
Een diploma in de rechten is verplicht
Inschrijving bij de balie:
- Toetsing/verificatie van het diploma
- Beoordeling door de balie van een door de kandidaat ingediende schriftelijke aanvraag. Wie advocaat wil worden, moet een aanvraag naar de balie sturen en alle vereiste documenten overleggen waaruit blijkt dat wordt voldaan aan alle eisen (zoals een afgeronde universitaire rechtenopleiding, de datum van eedaflegging enz.).
- Bekwaamheidsproef (schriftelijk examen + beoordeling van een casus). Deze bekwaamheidsproef heet de B.U.B.A. (“bekwaamheidsattest tot het uitoefenen van het beroep van advocaat”). Deze proef wordt afgelegd in het eerste stagejaar. In sommige gevallen moeten recent afgestudeerden voordat ze met een stage mogen beginnen, een toets afleggen over hun kennis van het Belgisch recht. Dit is van toepassing op personen die niet de Belgische nationaliteit hebben en die hun studie in een andere lidstaat hebben gevolgd, of op personen met de Belgische nationaliteit die hun volledige studie of een deel daarvan in een andere lidstaat hebben gevolgd (het is bijvoorbeeld heel gebruikelijk dat rechtenstudenten in de grensregio van Limburg en Nederland hun bachelorgraad in België halen en vervolgens hun mastergraad in Nederland).
Wat is de belangrijkste aanwervingsprocedure? Indien deze bestaat uit een vergelijkend onderzoek, wie organiseert dit dan?
Kandidaat-stagiairs moeten de in artikel 26 van de Codex Deontologie voor Advocaten beschreven documenten aan het secretariaat van de Orde van advocaten verstrekken. Na het afleggen van de eed kunnen zij om inschrijving verzoeken bij de balie van de plaats waar hun kantoor zich bevindt. Zij kunnen zich ook inschrijven bij alle andere Orden van advocaten, indien zij ervoor kiezen een nevenkantoor te hebben in het rechtsgebied van die Orde van advocaten. Wanneer de Orde van advocaten de aanvraag goedkeurt, worden de stagiairs toegevoegd aan de lijst van stagiairs en krijgen zij toegang tot de besloten website van de balie, waar zij zich kunnen inschrijven voor de basisopleiding. Er wordt geen procedure voor vergelijkend onderzoek gehanteerd.
Zijn er alternatieve trajecten om te worden toegelaten, naast de opleiding?
Alternatieve trajecten naar het beroep: geen
De enige uitzondering is Richtlijn 98/5/EG van 17 februari 1998 (voor advocaten die in België werkzaam zijn en in een andere lidstaat de beroepskwalificatie hebben verworven).
Vorm en inhoud van de basisopleiding
Wat is de duur en het tijdpad van de opleiding?
Minimaal drie jaar.
Geen verschillende fasen.
Hoe wordt de opleiding georganiseerd?
De stage duurt drie jaar en wordt geleid door de patroon. De beroepsopleiding (in de eerste 18 maanden van de stage) wordt georganiseerd door de stageschool van de OVB.
Wie fungeren als opleiders?
Advocaten en professionele opleiders.
Wat zijn de inhoud en doelstellingen van de basisopleiding?
- stage onder toezicht van een particuliere praktijk
- rechtenopleiding met een specifiek curriculum dat alle advocaat-stagiairs moeten doorlopen
- opleiding over niet-juridische beroepsvaardigheden (bv. communicatie, het voeren van een praktijk enz.)
- opleiding over juridische beroepsvaardigheden (bv. vorderingen opstellen, met cliënten werken enz.)
- gerechtelijke procedures en gerechtelijke organisatie
- strafrecht en formeel strafrecht
- bestuursrechtelijke procedure
- familierecht
- arbeidsrecht
- handels- en faillissementsrecht
- recht met betrekking tot de financiële sector
- deontologische regels
- bedrijfsadministratie
Wie stelt de programma’s voor de basisopleidingen op?
De stageschool van de OVB.
Welke methode wordt voor de opleiding gebruikt?
Online leren
Praktische seminars
Examens
Welke praktische elementen van de opleiding zijn van toepassing op de stagiairs?
De stagiair-advocaten leggen de eed af en hebben daarmee dezelfde verantwoordelijkheden als andere advocaten. Zij worden uiteraard bijgestaan door hun patroon. De rechten en plichten van de stagiair worden vermeld in de bovengenoemde hoofdstukken van de OVB-gedragscode.
Hoe worden stagiairs geëvalueerd/beoordeeld? Hoe vaak en door wie?
Stagiair-advocaten worden bij verschillende gelegenheden beoordeeld:
- verslag van hun patroon (aan het einde van hun stage of bij een tussentijdse verandering van kantoor)
- examens, georganiseerd door de OVB en opgesteld door de docenten (deontologie, burgerlijk procesrecht, strafprocesrecht). De examens vinden plaats op dezelfde dag en hetzelfde tijdstip (meestal begin april, in de vorm van de volgende drie examens: één op maandag, één op woensdag en één op vrijdag), in een onlineomgeving.
- actieve deelname aan de lessen, beoordeeld door de docenten
- door de leden van de stageschool beoordeelde werkstukken
- deelname aan oefeningen in de studentenrechtbank, beoordeeld door een jury bestaande uit advocaten en rechters
- behandeling van pro-deozaken, beoordeeld door het bureau voor rechtsbijstand.
Worden er opleidingsactiviteiten uitgevoerd in samenwerking met andere beoefenaars van juridische beroepen? Zo ja: hoe werkt dat?
Nee.
Wat zijn de specifieke kenmerken van opleidingen op het gebied van EU-recht, taalvaardigheidstraining en de Europese componenten van de basisopleiding, bijvoorbeeld deelname aan CCBE- of ELF-activiteiten?
Geen.
Hoeveel stagiairs worden toegelaten tot de opleiding? Wordt het aantal stagiairs jaarlijks bijgesteld en door wie?
In 2021-2022 zijn in totaal 599 stagiairs begonnen met de beroepsopleiding. Dit aantal schommelt jaarlijks en hier gelden geen beperkingen voor.
Afsluiting van de basisopleiding en kwalificatieprocedure
Wordt de basisopleiding afgesloten met een eindexamen? Hoe is dit georganiseerd? Wie is verantwoordelijk voor het examen?
De stagiair wordt op verschillende manieren beoordeeld (artikel 48 van de Codex): examens, essays en permanente evaluatie (bv. een opleidingsonderdeel schriftelijke communicatie). Als stagiairs de examens met goed gevolg hebben afgelegd, ontvangen zij een bekwaamheidsattest van de OVB. Dit attest is vijf jaar geldig (artikel 49).
De stageschool is bevoegd om te beslissen over de vorm en inhoud van de examens en evaluaties (artikel 43).
Is er een aanvullende aanwervingsprocedure om advocaat te worden na afloop van de basisopleiding?
Ja, de stagiairs moeten een verplichte pleitoefening afleggen en hun deelname aan de bureaus voor rechtsbijstand kunnen bewijzen. Lokale balies kunnen aanvullende eisen stellen.
Artikel 25 van de Codex:
De stage is de opleiding die de advocaat doorloopt vóór zijn opname op het tableau en die tot doel heeft de advocaat te vormen tot een deskundig en onafhankelijk advocaat, die de deontologie kent, het beroepsgeheim en de essentiële plichten van onafhankelijkheid en partijdigheid eerbiedigt, belangenconflicten vermijdt en zich de beginselen van waardigheid, rechtschapenheid en kiesheid die de grondslag zijn van het beroep van advocaat, eigen heeft gemaakt.
Die opleiding omvat diverse delen, zoals de opleiding door een stagemeester op kantoor, het behalen van een getuigschrift beroepsbekwaamheid en het vervullen van verplichtingen, opgelegd door de Orde van Vlaamse Balies of door de Orde van advocaten waartoe de stagiair behoort.