Το παρόν ενημερωτικό δελτίο εκπονήθηκε σε συνεργασία με το Συμβολαιογραφικό Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (CNUE).
1 Πως συντάσσεται η διάταξη τελευταίας βουλήσεως (διαθήκη, συνδιαθήκη, κληρονομική σύμβαση);
Σύμφωνα με το δίκαιο της Πολωνίας, η διάθεση περιουσίας αιτία θανάτου επιτρέπεται μόνο με τη μορφή διαθήκης. Απαγορεύονται οι συνδιαθήκες. Νόμιμοι τύποι διαθήκης είναι οι εξής:
- η ιδιόγραφη διαθήκη (testament holograficzny), η οποία συντάσσεται εξολοκλήρου με το χέρι του διαθέτη και φέρει ημερομηνία και υπογραφή·
- η συμβολαιογραφική διαθήκη (testament notarialny), η οποία συντάσσεται από συμβολαιογράφο και περιβάλλεται τον συμβολαιογραφικό τύπο·
- η δημόσια διαθήκη (testament allograficzny), η οποία συντάσσεται παρουσία δύο μαρτύρων ενώπιον του δημάρχου του οικείου δήμου (wójt), του κοινοτάρχη της οικείας κοινότητας (burmistrz), του προέδρου του οικείου δημοτικού συμβουλίου (prezydent miasta), του προέδρου του οικείου νομαρχιακού συμβουλίου (starosta), του επαρχιακού διοικητή (marszałek województwa), του ανώτατου διοικητικού λειτουργού της οικείας περιφέρειας ή του οικείου δήμου (sekretarz powiatu/sekretarz gminy), ή του επικεφαλής του οικείου δημοσίου μητρώου (kierownik urzędu stanu cywilnego)·
- η προφορική διαθήκη (testament ustny) (μόνον όταν επίκειται θάνατος ή όταν, λόγω εξαιρετικών και επειγουσών περιστάσεων, είναι αδύνατη ή πολύ δύσκολη η σύνταξη διαθήκης με οποιονδήποτε από τους τρόπους που περιγράφονται ανωτέρω) παρουσία τριών μαρτύρων·
- η διαθήκη ταξιδιώτη (testament podróżny) που συντάσσεται επί πολωνικού πλοίου ή αεροσκάφους κατά τη διάρκεια ταξιδιού (ο διαθέτης δηλώνει τη διάταξη τελευταίας βούλησής του στον πλοίαρχο του πλοίου ή τον κυβερνήτη του αεροσκάφους, ή στους αναπληρωτές τους, παρουσία δύο μαρτύρων)·
- η στρατιωτική διαθήκη (testament wojskowy) (η οποία καταρτίζεται σε εξαιρετικές περιστάσεις και από αυστηρά καθορισμένο κατάλογο προσώπων).
Όσον αφορά την κληρονομική σύμβαση, νόμιμη είναι μόνον η συμφωνία παραίτησης από την κληρονομία. Η σχετική συμφωνία μπορεί να καταρτιστεί μεταξύ του μελλοντικού διαθέτη και του νομίμου κληρονόμου και είναι έγκυρη εφόσον περιβάλλεται τον συμβολαιογραφικό τύπο.
2 Πρέπει η διάταξη να καταχωρίζεται, και εάν ναι, πως;
Η διαθήκη δεν χρειάζεται να καταχωριστεί για να είναι έγκυρη. Οι διαθήκες που περιβάλλονται τον συμβολαιογραφικό τύπο ή οι ιδιόγραφες διαθήκες που κατατίθενται σε συμβολαιογράφο μπορούν να καταχωρίζονται στον Εθνικό Συμβολαιογραφικό Σύλλογο (Krajowa Rada Notarialna).
3 Υφίστανται περιορισμοί επί της ελευθερίας διάθεσης αιτία θανάτου (π.χ. νόμιμη μοίρα);
Το πολωνικό δίκαιο δεν προβλέπει περιορισμούς στο δικαίωμα του διαθέτη να ορίσει κληρονόμο ή κληρονόμους. Ομοίως, το δικαίωμα νόμιμης μοίρας δεν περιορίζει την ελευθερία διάθεσης της περιουσίας του διαθέτη, αλλά προστατεύει τα συμφέροντα των γονέων, των κατιόντων και του/της συζύγου του, οι οποίοι δικαιούνται την καταβολή ορισμένου ποσού.
4 Ελλείψει διάταξης τελευταίας βουλήσεως, ποιος κληρονομεί και τι;
Ελλείψει διαθήκης ισχύουν οι ακόλουθοι κανόνες:
Σύμφωνα με τον νόμο, τα τέκνα του διαθέτη και ο/η σύζυγος είναι οι πρώτοι που κληρονομούν· το κληρονομικό μερίδιο του/της συζύγου δεν μπορεί να είναι μικρότερο από το ένα τέταρτο της κληρονομιαίας περιουσίας. Τα εγγόνια του διαθέτη (όταν τα τέκνα του διαθέτη δεν βρίσκονται πλέον στη ζωή κατά τον χρόνο επαγωγής της κληρονομίας), τα δισέγγονα ή ακόμη απώτεροι κατιόντες (όταν οι εγγύτεροι κατιόντες δεν βρίσκονται πλέον στη ζωή κατά τον χρόνο επαγωγής της κληρονομίας) είναι οι επόμενοι που κληρονομούν. Ο Αστικός Κώδικας (Kodeks Cywilny) προβλέπει επίσης ότι, εάν ο διαθέτης δεν έχει κατιόντες, ο/η σύζυγος και οι γονείς του διαθέτη κληρονομούν εκ του νόμου· όταν δεν υπάρχουν κατιόντες ούτε σύζυγος, το σύνολο της κληρονομίας περιέρχεται στους γονείς του διαθέτη. Όταν ένας από τους γονείς του διαθέτη δεν βρίσκεται πλέον στη ζωή κατά τον χρόνο επαγωγής της κληρονομίας, το μερίδιο του εν λόγω γονέα περιέρχεται ισομερώς στα αδέλφια του διαθέτη. Όταν κανένας από τους γονείς του διαθέτη δεν βρίσκεται στη ζωή κατά τον χρόνο επαγωγής της κληρονομίας, τα μερίδια των γονέων περιέρχονται στα αδέλφια του διαθέτη. Εάν κάποιο από τα αδέλφια του διαθέτη δεν βρίσκεται στη ζωή κατά τον χρόνο επαγωγής της κληρονομίας, αλλά έχει αφήσει κατιόντες, το μερίδιο του εν λόγω αδελφού περιέρχεται στους κατιόντες του. Εάν ο διαθέτης δεν έχει κατιόντες, γονείς, αδέλφια ή κατιόντες αδελφών, ολόκληρη η κληρονομία περιέρχεται στον/στη σύζυγο του διαθέτη. Εάν ο διαθέτης δεν έχει κατιόντες, σύζυγο, γονείς, αδέλφια ή κατιόντες αδελφών, ολόκληρη η κληρονομία περιέρχεται στους παππούδες και τις γιαγιάδες του διαθέτη· όταν ένας από τους παππούδες και τις γιαγιάδες δεν βρίσκεται πλέον στη ζωή κατά τον χρόνο επαγωγής της κληρονομίας, το μερίδιό του/της στην κληρονομία περιέρχεται ισομερώς στα τέκνα του/της. Όταν ένα τέτοιο τέκνο δεν βρίσκεται πλέον στη ζωή κατά τον χρόνο επαγωγής της κληρονομίας, το μερίδιό του περιέρχεται ισομερώς στα τέκνα του εν λόγω τέκνου. Όταν ο παππούς / η γιαγιά που δεν βρίσκεται πλέον στη ζωή κατά τον χρόνο επαγωγής της κληρονομίας δεν έχει τέκνα ή εγγόνια, το μερίδιό του/της περιέρχεται ισομερώς στους άλλους παππούδες/γιαγιάδες. Εάν ο διαθέτης δεν αφήσει σύζυγο ή συγγενείς εξ αίματος που κληρονομούν εκ του νόμου, η κληρονομία περιέρχεται ισομερώς στα τέκνα του/της συζύγου του διαθέτη, εάν αμφότεροι οι γονείς τους δεν βρίσκονται πλέον στη ζωή κατά τον χρόνο επαγωγής της κληρονομίας. Τέλος, ελλείψει όλων των προαναφερθέντων προσώπων που κληρονομούν εκ του νόμου, η κληρονομία περιέρχεται εκ του νόμου στον δήμο της τελευταίας εν ζωή κατοικίας του διαθέτη και, εάν δεν μπορεί να προσδιοριστεί η τελευταία εν ζωή κατοικία του διαθέτη στη Δημοκρατία της Πολωνίας ή εάν η τελευταία εν ζωή κατοικία του διαθέτη ήταν στην αλλοδαπή, η κληρονομία περιέρχεται στο Δημόσιο Ταμείο.
5 Ποια είναι η αρμόδια αρχή:
5.1 σε υποθέσεις διαδοχής αιτία θανάτου;
Οι ενάγοντες θα πρέπει να απευθύνονται σε συμβολαιογράφο, στο δικαστήριο του τόπου της τελευταίας συνήθους διαμονής του διαθέτη ή —όταν δεν μπορεί να προσδιοριστεί ο τόπος της τελευταίας συνήθους διαμονής του διαθέτη στην Πολωνία— στο δικαστήριο όπου βρίσκεται η κληρονομία ή μέρος αυτής (δικαστήριο της κληρονομίας) (sąd spadku). Εάν δεν ισχύει καμία από αυτές τις προϋποθέσεις, το δικαστήριο της κληρονομίας είναι το πρωτοβάθμιο δικαστήριο Βαρσοβίας (sąd rejonowy dla miasta stołecznego Warszawy).
5.2 για την κατάθεση δήλωσης αποδοχής ή αποποίησης κληρονομίας;
Δήλωση αποδοχής ή αποποίησης κληρονομίας υποβάλλεται ενώπιον του δικαστηρίου του τόπου κατοικίας ή διαμονής του προσώπου που υποβάλλει τη δήλωση, ή ενώπιον συμβολαιογράφου. Πρόσωπα που διαμένουν στο εξωτερικό μπορούν να υποβάλουν δήλωση αποποίησης κληρονομίας με τη μορφή που προβλέπεται από το δίκαιο του τόπου όπου υποβάλλεται η δήλωση.
5.3 για την κατάθεση δήλωσης αποδοχής ή αποποίησης κληροδοσίας;
Σύμφωνα με το πολωνικό δίκαιο υπάρχουν δύο είδη κληροδοσίας: η έμμεση κληροδοσία και η άμεση κληροδοσία. Μόνον η άμεση κληροδοσία μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο αποδοχής ή αποποίησης. Δεν παρέχεται τέτοια επιλογή για τις έμμεσες κληροδοσίες.
Οι αρχές που αναφέρονται στην προηγούμενη ερώτηση είναι αρμόδιες για την παραλαβή των εν λόγω δηλώσεων σχετικά με τις άμεσες κληροδοσίες.
5.4 για την κατάθεση δήλωσης αποδοχής ή αποποίησης νόμιμης μοίρας;
Στο πολωνικό δίκαιο δεν προβλέπεται νόμιμη μοίρα. Ωστόσο, κληρονόμος μπορεί να αξιώσει την καταβολή νόμιμης μοίρας, δηλ. ανάλογου χρηματικού ποσού. Δεν υποβάλλεται δήλωση αποδοχής ή αποποίησης της νόμιμης μοίρας.
6 Σύντομη περιγραφή της διαδικασίας για την επίλυση κληρονομικής διαδοχής βάσει του εθνικού δικαίου, συμπεριλαμβανομένης της εκκαθάρισης της περιουσίας και της διανομής των περιουσιακών στοιχείων (συμπεριλαμβάνονται πληροφορίες σχετικά με το εάν η διαδικασία κληρονομικής διαδοχής κινείται αυτεπαγγέλτως από δικαστήριο ή άλλη αρμόδια αρχή)
Πρόσωπο που επιθυμεί την έκδοση εγγράφου το οποίο πιστοποιεί την κληρονομική του ιδιότητα μπορεί είτε να υποβάλει αίτηση στο δικαστήριο για την έκδοση κληρονομητηρίου ή να λάβει από συμβολαιογράφο αριθμημένο κληρονομητήριο. Σε περίπτωση περισσοτέρων κληρονόμων, η κληρονομία μπορεί να διανεμηθεί, κατόπιν αιτήματός τους, μέσω δικαστικής διαδικασίας εκκαθάρισης της κληρονομίας ή από συμβολαιογράφο δυνάμει συμφωνίας εκκαθάρισης της κληρονομίας η οποία περιβάλλεται τον συμβολαιογραφικό τύπο.
7 Πως και πότε καθίσταται ένα πρόσωπο κληρονόμος ή κληροδόχος;
Ένα πρόσωπο αποκτά την ιδιότητα του κληρονόμου ή κληροδόχου αντίστοιχα κατά την επαγωγή της κληρονομίας σύμφωνα με τον νόμο (με την επιφύλαξη του δικαιώματος αποποίησης της κληρονομίας).
8 Φέρουν οι κληρονόμοι την ευθύνη για τα χρέη του αποθανόντος, και εάν ναι, υπό ποιους όρους;
Η ευθύνη για τα χρέη της κληρονομίας διαφέρει ανάλογα με τον τρόπο αποδοχής της κληρονομίας. Ο κληρονόμος μπορεί να αποδεχθεί την κληρονομία ευθυνόμενος απεριορίστως για τα χρέη (συνήθης αποδοχή) (przyjęcie proste), να αποδεχθεί την κληρονομία ευθυνόμενος περιορισμένα για τα χρέη (αποδοχή με το ευεργέτημα της απογραφής) (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza) ή να αποποιηθεί την κληρονομία. Σε περίπτωση αποδοχής της κληρονομίας με το ευεργέτημα της απογραφής, ο κληρονόμος ευθύνεται για τα χρέη της κληρονομίας μόνο μέχρι την αξία του ενεργητικού της κληρονομίας, όπως προσδιορίζεται στον κατάλογο απογραφής ή στην έκθεση απογραφής. Ο κληρονόμος που αποποιήθηκε την κληρονομία δεν ευθύνεται για τα χρέη. Η δήλωση αποποίησης ή πλήρους αποδοχής της κληρονομίας (przyjęcie spadku wprost) πρέπει να υποβάλλεται εντός έξι μηνών από την ημερομηνία κατά την οποία ο κληρονόμος έλαβε γνώση της κληρονομίας. Εάν δεν υποβληθεί τέτοια δήλωση κατά τη διάρκεια της εν λόγω περιόδου
ο κληρονόμος θεωρείται ότι έχει αποδεχθεί την κληρονομία με το ευεργέτημα της απογραφής. Οι συγκληρονόμοι ευθύνονται από κοινού για τα χρέη της κληρονομίας μέχρι τη διανομή της. Από τη στιγμή της διανομής της κληρονομίας, οι κληρονόμοι ευθύνονται για τα χρέη της κληρονομίας ανάλογα με τα μερίδιά τους.
9 Ποια είναι τα έγγραφα και/ή οι πληροφορίες που συνήθως απαιτούνται για την καταχώριση ακίνητης περιουσίας;
Για την καταχώριση ακινήτου που αποτελεί μέρος της κληρονομίας στο κτηματολόγιο και το υποθηκοφυλακείο, ο κληρονόμος πρέπει, κατά κανόνα, να προσκομίσει έγγραφα που πιστοποιούν την ιδιότητά του ως κληρονόμου, δηλαδή δικαστικό κληρονομητήριο (postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku) ή καταχωρισμένη πράξη που πιστοποιεί την κληρονομική διαδοχή (zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia).
9.1 Είναι ο διορισμός διαχειριστή κληρονομίας υποχρεωτικός ή καθίσταται υποχρεωτικός μετά από αίτηση; Εάν είναι υποχρεωτικός ή καθίσταται υποχρεωτικός μετά από αίτηση, ποιες είναι οι απαιτούμενες ενέργειες;
Πρώτον, σύμφωνα με το πολωνικό δίκαιο, διαχειριστής της κληρονομίας (zarządca spadku) μπορεί να διοριστεί αυτεπαγγέλτως ή κατόπιν αιτήματος όταν, για οποιονδήποτε λόγο, υπάρχει κίνδυνος η κληρονομία να μην διανεμηθεί κατά τα προβλεπόμενα. Προς τον σκοπό αυτό, ο ενδιαφερόμενος πρέπει να υποβάλει αίτηση στο δικαστήριο του τόπου της κληρονομίας προς αναγνώριση της ιδιότητάς του ως κληρονόμου, κληροδόχου ή δικαιούχου νόμιμης μοίρας. Αίτηση μπορεί επίσης να υποβληθεί από τον εκτελεστή διαθήκης, από πρόσωπο το οποίο έχει δικαίωμα συγκυριότητας επί περιουσιακού στοιχείου, από πρόσωπο το οποίο έχει δικαιώματα από κοινού με τον διαθέτη, από δανειστή ο οποίος προσκομίζει έγγραφες αποδείξεις της αξίωσής του κατά του διαθέτη ή από τις φορολογικές αρχές.
Δεύτερον, στην περίπτωση σχολάζουσας κληρονομίας, το δικαστήριο διορίζει διαχειριστή της κληρονομίας αυτεπαγγέλτως ή κατόπιν αιτήματος.
9.2 Ποιος έχει το δικαίωμα να αναλάβει την εκτέλεση της διάταξης τελευταίας βουλήσεως του θανόντος και/ή να διαχειριστεί την περιουσία;
Στη διαθήκη του, ο διαθέτης μπορεί να διορίσει τον εκτελεστή της διαθήκης (wykonawca), ο οποίος θα διαχειρίζεται την κληρονομία μετά τον θάνατο του διαθέτη. Ο διορισμός του εκτελεστή της διαθήκης αρχίζει να ισχύει με την επαγωγή της κληρονομίας (δηλαδή με τον θάνατο του διαθέτη). Ο διορισμένος εκτελεστής μπορεί να υποβάλει δήλωση μη αποδοχής του διορισμού του ως εκτελεστή ενώπιον δικαστηρίου ή συμβολαιογράφου. Η δήλωση αυτή έχει ως αποτέλεσμα την απώλεια της ιδιότητας του εκτελεστή της διαθήκης. Εάν δεν έχει διοριστεί εκτελεστής ή εάν ο διορισμένος εκτελεστής δεν αποδεχθεί τον διορισμό, την κληρονομία διαχειρίζονται οι κληρονόμοι.
9.3 Ποιες εξουσίες έχει ο διαχειριστής;
Ο εκτελεστής διαθήκης οφείλει να διενεργεί πράξεις διαχείρισης της κληρονομίας, να εξοφλεί τα χρέη της κληρονομίας, ειδικότερα να εκτελεί τυχόν κληροδοσίες και εντολές, και να διανέμει τελικά την κληρονομία στους κληρονόμους σύμφωνα με τη διαθήκη και τη σχετική νομοθεσία, και, σε κάθε περίπτωση, αμέσως μετά την εκκαθάριση της κληρονομίας.
Ο εκτελεστής μπορεί να ασκεί αγωγές ή να ενάγεται σε σχέση με ζητήματα που προκύπτουν από την διαχείριση της κληρονομίας, το οργανωμένο μέρος αυτής ή συγκεκριμένα κληρονομιαία στοιχεία. Μπορεί επίσης να ασκεί αγωγές για ζητήματα που σχετίζονται με δικαιώματα που αποτελούν μέρος της κληρονομίας και να ενάγεται για ζητήματα που αφορούν χρέη της κληρονομίας.
Ο εκτελεστής μπορεί επίσης να παραδώσει το αντικείμενο συγκεκριμένης κληροδοσίας στο πρόσωπο προς το οποίο αυτό καταλείπεται.
10 Ποια είναι τα τυπικά έγγραφα που εκδίδονται βάσει του εθνικού δικαίου στη διάρκεια ή στο τέλος της διαδικασίας κληρονομικής διαδοχής, για να αποδειχθεί η ιδιότητα και τα δικαιώματα των δικαιούχων; Έχουν τα εν λόγω έγγραφα ειδική αποδεικτική ισχύ;
Τα πρόσωπα τα οποία είναι νόμιμοι κληρονόμοι οφείλουν να υποβάλουν αντίγραφα των εγγράφων οικογενειακής κατάστασης που αποδεικνύουν τη συγγενική τους σχέση με τον θανόντα (π.χ. πιστοποιητικό γέννησης, πιστοποιητικό γάμου). Ο κληρονόμος ή κληροδόχος οφείλει να υποβάλει τη διαθήκη από την οποία αντλεί δικαιώματα επί της κληρονομίας.
Η παρούσα ιστοσελίδα αποτελεί μέρος του ιστοτόπου Your Europe.
Θα θέλαμε τις παρατηρήσεις σας σχετικά με τη χρησιμότητα των παρεχόμενων πληροφοριών.