1 Ποια είναι τα διάφορα μέτρα;
Οι διαφορετικοί τύποι ασφαλιστικών μέτρων είναι η συντηρητική μεσεγγύηση, η δικαστική μεσεγγύηση και η συντηρητική κατάσχεση. Τα ασφαλιστικά μέτρα είναι διαδικαστικά μέτρα δέσμευσης και διαφύλαξης που επιβάλλονται από το δικαστήριο στην περιουσία του οφειλέτη προκειμένου να αποφευχθεί η εκ μέρους του αντιδίκου καταστροφή ή διάθεση των οικείων περιουσιακών στοιχείων ή η μείωση της περιουσίας του.
Η συντηρητική μεσεγγύηση συνίσταται στη δέσμευση εντοπίσιμων περιουσιακών στοιχείων του οφειλέτη προκειμένου αυτά να ανακτηθούν όταν ο πιστωτής εξασφαλίσει εκτελεστό τίτλο. Ο κώδικας πολιτικής δικονομίας περιλαμβάνει σειρά ειδικών διατάξεων σχετικά με τη διαδικασία της συντηρητικής μεσεγγύησης επί επιβατηγών πλοίων.
Η δικαστική μεσεγγύηση συνίσταται στη δέσμευση περιουσιακών στοιχείων με ανάθεση της φύλαξής τους σε μεσεγγυητή.
Δικαστική μεσεγγύηση μπορεί να επιβληθεί όταν έχει κινηθεί δικαστική διαδικασία σε σχέση με την κυριότητα ή άλλο κύριο εμπράγματο δικαίωμα, με την κατοχή περιουσιακού στοιχείου ή με τη χρήση ή διαχείριση περιουσιακού στοιχείου που αποτελεί αντικείμενο συγκυριότητας, ενώ δικαστική μεσεγγύηση περιουσιακού στοιχείου επιβάλλεται κατόπιν άδειας του δικαστηρίου.
2 Υπό ποιες προϋποθέσεις διατάσσονται αυτά τα μέτρα;
2.1 Η διαδικασία
Η απόφαση συντηρητικής μεσεγγύησης εκδίδεται από το δικαστήριο και εκτελείται από τον δικαστικό επιμελητή χωρίς άλλη εξουσιοδότηση ή διατύπωση πέραν της καταχώρισης. Επιπλέον, η μεσεγγύηση εκτελείται χωρίς ενημέρωση ή προηγούμενη ειδοποίηση του οφειλέτη.
Ασφαλιστικά μέτρα μπορεί να διατάξει μόνο το καθ’ ύλην αρμόδιο πρωτοβάθμιο δικαστήριο (δικαστική μεσεγγύηση, συντηρητική κατάσχεση) ενώπιον του οποίου εκκρεμεί η υπόθεση ή το δικαστήριο στην περιφέρεια του οποίου βρίσκεται το περιουσιακό στοιχείο (δικαστική μεσεγγύηση). Στις εν λόγω ειδικές δικαστικές διαδικασίες δεν είναι υποχρεωτική η συνδρομή δικηγόρου. Οι αποφάσεις συντηρητικής μεσεγγύησης και συντηρητικής κατάσχεσης εκτελούνται από δικαστικό επιμελητή. Ο μεσεγγυητής μπορεί να καταρτίζει όλα τα έγγραφα διαφύλαξης και διαχείρισης, να εισπράττει τυχόν έσοδα και οφειλόμενα ποσά και να καταβάλλει τόσο τρέχουσες οφειλές όσο και οφειλές που βεβαιώνονται με εκτελεστό τίτλο. Οι μόνες προβλεπόμενες δαπάνες είναι το δικαστικό ένσημο, το οποίο, βάσει του άρθρου 11 παράγραφος 1 στοιχείο β) του επείγοντος κυβερνητικού διατάγματος αριθ. 80, της 26ης Ιουνίου 2013, σχετικά με τα δικαστικά ένσημα, ανέρχεται σε 100 RON για τις αξιώσεις που συνδέονται με ασφαλιστικά μέτρα και σε 1 000 RON για τις αξιώσεις που αφορούν την κατάσχεση πλοίων και αεροσκαφών. Ο πιστωτής μπορεί να υποχρεωθεί να καταβάλει χρηματική εγγύηση που ορίζεται από το δικαστήριο. Αν η αξίωση του πιστωτή δεν δηλώνεται εγγράφως, η χρηματική εγγύηση ορίζεται βάσει νόμου στο μισό της αξίας που ζητείται.
2.2 Οι κύριες προϋποθέσεις
Όσον αφορά τις αποφάσεις συντηρητικής μεσεγγύησης και συντηρητικής κατάσχεσης, πρέπει να εκκρεμεί η εκδίκαση της υπόθεσης. Στην περίπτωση της δικαστικής μεσεγγύησης, απόφαση μπορεί να εκδοθεί ακόμη και αν δεν εκκρεμεί η εκδίκαση της υπόθεσης. Ο πιστωτής που δεν διαθέτει εκτελεστό τίτλο μπορεί να ζητήσει την επιβολή συντηρητικής μεσεγγύησης ή συντηρητικής κατάσχεσης εφόσον αποδείξει ότι έχει καταθέσει αγωγή.
Σε επείγουσες περιπτώσεις, αίτηση για συντηρητική μεσεγγύηση πλοίου μπορεί να υποβληθεί ακόμη και πριν από την άσκηση αγωγής επί της ουσίας της διαφοράς.
Το δικαστήριο μπορεί να κάνει δεκτή την αίτηση για δικαστική μεσεγγύηση ή συντηρητική κατάσχεση, αν αυτό είναι αναγκαίο για τη διαφύλαξη των δικαιωμάτων ενός εκ των διαδίκων και εκκρεμεί δίκη που αφορά την κυριότητα ή άλλο κύριο εμπράγματο δικαίωμα, την κατοχή περιουσιακού στοιχείου ή τη χρήση ή διαχείριση περιουσιακού στοιχείου που αποτελεί αντικείμενο συγκυριότητας.
Η δικαστική κατάσχεση μπορεί να επιτραπεί ακόμη και αν δεν έχει αρχίσει η εκδίκαση αγωγής επί της ουσίας, η οποία αφορά περιουσιακό στοιχείο το οποίο ο οφειλέτης προσφέρει για την απελευθέρωσή του· ή περιουσιακά στοιχεία για τα οποία ο ενδιαφερόμενος έχει βάσιμους λόγους να φοβάται ότι θα απομακρυνθούν / καταστραφούν / αλλοιωθούν από τον ιδιοκτήτη· ή κινητά περιουσιακά στοιχεία που αποτελούν την εγγύηση του πιστωτή, όταν ο πιστωτής ισχυρίζεται ότι ο οφειλέτης του είναι αφερέγγυος ή όταν ο πιστωτής έχει λόγους να υποπτεύεται ότι ο οφειλέτης θα επιδιώξει να αποφύγει την εκτέλεση της απόφασης ή να φοβάται το ενδεχόμενο απομάκρυνσης ή υποβάθμισης των εν λόγω περιουσιακών στοιχείων.
Το δικαστήριο εκδίδει απόφαση επί της αίτησης επείγουσας συντηρητικής μεσεγγύησης / συντηρητικής κατάσχεσης χωρίς ακροαματική διαδικασία και χωρίς κλήτευση των διαδίκων, εκδίδοντας εκτελεστή απόφαση στην οποία ορίζεται, εφόσον συντρέχει περίπτωση, το ύψος της χρηματικής εγγύησης και η προθεσμία για την καταβολή της. Η αίτηση δικαστικής μεσεγγύησης εξετάζεται με επείγουσα διαδικασία, κατόπιν κλήτευσης των διαδίκων. Σε περίπτωση που γίνει δεκτή, το δικαστήριο δύναται να υποχρεώσει τον αιτούντα να καταβάλει χρηματική εγγύηση και, στην περίπτωση ακίνητων περιουσιακών στοιχείων, πραγματοποιείται σχετική καταχώριση στο κτηματολόγιο.
3 Αντικείμενο και φύση αυτών των μέτρων
3.1 Ποια περιουσιακά στοιχεία μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο αυτών των μέτρων;
Τραπεζικοί λογαριασμοί, άυλα περιουσιακά στοιχεία, τίτλοι κ.λπ. μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο συντηρητικής κατάσχεσης.
Ενσώματα κινητά περιουσιακά στοιχεία, ταξινομημένα οχήματα, ακίνητα περιουσιακά στοιχεία κ.λπ. μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο προληπτικής μεσεγγύησης.
Ακίνητα περιουσιακά στοιχεία, κινητά περιουσιακά στοιχεία κ.λπ. μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο δικαστικής μεσεγγύησης.
Χρήματα, τίτλοι ή άλλα άυλα κινητά περιουσιακά στοιχεία μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο εκτελεστήριας κατάσχεσης.
3.2 Ποια τα αποτελέσματα αυτών των μέτρων;
Όσον αφορά τη συντηρητική μεσεγγύηση και τη συντηρητική κατάσχεση, τα δεσμευθέντα περιουσιακά στοιχεία μπορούν να ανακτηθούν μόνο αφού ο πιστωτής εξασφαλίσει εκτελεστό τίτλο.
Η απόφαση για συντηρητική μεσεγγύηση πλοίου εκτελείται με ακινητοποίηση του πλοίου από το λιμεναρχείο του λιμένα όπου βρίσκεται το πλοίο. Στην περίπτωση αυτή, το λιμεναρχείο δεν εκδίδει τα απαιτούμενα έγγραφα απόπλου και δεν επιτρέπει στο πλοίο να αναχωρήσει από τον λιμένα.
Πρόστιμο ως ποινή μπορεί να επιβληθεί μόνο αν ο αιτών επιτύχει κακόπιστα την έκδοση ασφαλιστικού μέτρου που είναι επιζήμιο για τον καθ’ ου. Ο καθ’ ου/οφειλέτης μπορεί να υπόκειται σε κυρώσεις ποινικού δικαίου για μη συμμόρφωση με δικαστική απόφαση.
Εφόσον ο οφειλέτης καταθέσει επαρκή εγγύηση, το δικαστήριο δύναται, κατόπιν αιτήματος του οφειλέτη, να ανακαλέσει την απόφασή του περί συντηρητικής μεσεγγύησης. Η αίτηση αποδέσμευσης περιουσιακών στοιχείων εκδικάζεται βάσει επείγουσας διαδικασίας χωρίς ακροαματική διαδικασία, ενώ τα μέρη κλητεύονται με σύντομη προθεσμία για την έκδοση απόφασης.
Ομοίως, αν ακυρωθεί, απορριφθεί ή καταστεί άνευ αντικειμένου η βασική αγωγή στην οποία στηρίζεται η αίτηση του ασφαλιστικού μέτρου δυνάμει οριστικής απόφασης, ή αν το πρόσωπο που υπέβαλε την εν λόγω αγωγή παραιτηθεί από την επιδίωξή της, ο οφειλέτης δύναται να ζητήσει την άρση της διάταξης. Το δικαστήριο αποφασίζει επί της εν λόγω αίτησης με οριστική διάταξη, χωρίς κλήτευση των διαδίκων.
3.3 Ποια η ισχύς αυτών των μέτρων;
Όσον αφορά τη συντηρητική μεσεγγύηση και τη συντηρητική κατάσχεση, μπορούν να οριστούν με δικαστική απόφαση προθεσμίες που δεν καλύπτουν τη διάρκεια του ασφαλιστικού μέτρου που έχει διατάξει το δικαστήριο (για παράδειγμα, προθεσμία για να καταβάλει ο πιστωτής εγγύηση, επί ποινή αποδέσμευσης των περιουσιακών στοιχείων).
Το ασφαλιστικό μέτρο ισχύει μέχρι την έκδοση απόφασης επί της αίτησης άρσης της μεσεγγύησης αν η αίτηση έχει απορριφθεί ή καταστεί άνευ αντικειμένου, ή, εάν η αίτηση έχει γίνει δεκτή, έως την εκτέλεση της απόφασης ή έως ότου ο οφειλέτης παράσχει επαρκείς εγγυήσεις.
Οι προσφυγές εκδικάζονται πάντοτε παρουσία των διαδίκων.
4 Υπάρχει δυνατότητα προσφυγής κατά ενός τέτοιου μέτρου;
Όσον αφορά τη συντηρητική μεσεγγύηση και τη συντηρητική κατάσχεση, η απόφαση υπόκειται μόνο σε προσφυγή, ενώπιον του ιεραρχικά ανώτερου δικαστηρίου, εντός πέντε ημερών από την έκδοση ή την επίδοσή της, ανάλογα με το αν η δίκη πραγματοποιήθηκε με ή χωρίς κλήτευση των διαδίκων. Αν η αρμοδιότητα της πρωτοβάθμιας εκδίκασης ανήκει στο εφετείο, τότε το ένδικο μέσο είναι η έφεση. Το αποτέλεσμα αυτών των ένδικων μέσων είναι είτε η αποδέσμευση των περιουσιακών στοιχείων είτε η διατήρηση του ασφαλιστικού μέτρου. Κάθε ενδιαφερόμενος διάδικος δύναται να προσφύγει κατά της εκτέλεσης του μέτρου της μεσεγγύησης ή της κατάσχεσης.