1 Jakie wyróżnia się rodzaje środków?
Do środków służących zabezpieczeniu interesu prawnego należą: zajęcie (sechestrul asigurător), złożenie do depozytu sądowego (sechestrul judiciar) oraz zajęcie wierzytelności dłużnika (poprirea asigurătorie). Środki zabezpieczające interes prawny są to nakazy sądowe wydawane na podstawie prawa procesowego mające na celu zabezpieczenie składników majątku dłużnika, aby uniemożliwić stronie przeciwnej zniszczenie, rozrządzenie lub uszczuplenie tego majątku.
Zajęcie zabezpieczające (sechestrul asigurător) oznacza zabezpieczenie możliwych do zidentyfikowania składników majątku należących do dłużnika w celu ich upłynnienia po uzyskaniu przez wierzyciela tytułu wykonawczego. W kodeksie postępowania cywilnego przewidziano szereg przepisów szczególnych dotyczących postępowania, w toku którego dokonuje się zajęcia cywilnych statków morskich.
Złożenie do depozytu sądowego (sechestrul judiciar) polega na zabezpieczeniu składników majątku poprzez powierzenie ich zarządcy sądowemu.
Złożenie do depozytu sądowego można zarządzić w postępowaniu sądowym w przedmiocie majątku lub innego głównego prawa rzeczowego, prawa własności składników majątku lub prawa korzystania ze wspólnego majątku lub zarządzania wspólnym majątkiem, jeżeli dany sąd jest właściwy do zatwierdzenia złożenia danego składnika majątku do depozytu sądowego.
2 Jakie są warunki orzeczenia takich środków?
2.1 Postępowanie
Sąd wydaje nakaz zajęcia zabezpieczającego, a komornik go wykonuje. Nie jest konieczne żadne dodatkowe upoważnienie ani dopełnienie formalności innych niż rejestracja. Ponadto zajęcie następuje bez uprzedniego powiadomienia dłużnika.
Postanowienia może wydawać wyłącznie właściwy rzeczowo sąd pierwszej instancji (złożenie do depozytu sądowego, zajęcie wierzytelności dłużnika), sąd pierwszej instancji rozpoznający daną sprawę lub sąd właściwy dla miejsca, w którym znajduje się dany składnik majątku (złożenie do depozytu sądowego). W przypadku tego postępowania szczególnego nie istnieje przymus adwokacki. Nakaz zajęcia zabezpieczającego lub zajęcia wierzytelności dłużnika wykonuje komornik. Zarządca sądowy może sporządzać wszelkie dokumenty dotyczące zabezpieczenia majątku i sprawowania nad nim zarządu, pobierać wszelkie opłaty i kwoty należne oraz spłacać zadłużenie bieżące oraz długi wskazane w tytule wykonawczym. Możliwe do przewidzenia są wyłącznie koszty opłat sądowych, które zgodnie z art. 11 ust. 1 lit. b) nadzwyczajnego dekretu rządowego nr 80 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie opłat sądowych wynoszą 100 lejów w przypadku roszczeń dotyczących środków służących zabezpieczeniu interesu prawnego oraz 1 000 lejów w przypadku roszczeń dotyczących zajęcia statków morskich i powietrznych. Wierzyciel może zostać zobowiązany do złożenia kaucji zabezpieczającej w wysokości określonej przez sąd. Jeżeli wierzyciel nie sformułował swojego roszczenia na piśmie, zgodnie z prawem wysokość kaucji zabezpieczającej odpowiada połowie wartości przedmiotu sporu.
2.2 Najważniejsze warunki
Aby wydać nakaz zajęcia zabezpieczającego lub zajęcia wierzytelności dłużnika sprawa musi być w toku. Nakaz złożenia do depozytu sądowego można jednak wydać, nawet jeśli sprawa nie zawisła w sądzie. Wierzyciel, który nie dysponuje tytułem wykonawczym, może wystąpić o zajęcie zabezpieczające lub zajęcie wierzytelności dłużnika, jeżeli wykaże, że wniósł do sądu pozew.
W pilnych przypadkach dopuszcza się możliwość wniesienia wniosku o zajęcie statku nawet przed wytoczeniem powództwa co do istoty sprawy.
Sąd może wyrazić zgodę na złożenie do depozytu sądowego lub zajęcie wierzytelności dłużnika, jeżeli jest to konieczne do zabezpieczenia prawa strony, a sprawa dotycząca prawa własności lub innego głównego prawa rzeczowego, posiadania składnika majątku, dysponowania lub zarządzania majątkiem wspólnym jest w toku.
Złożenie do depozytu sądowego można zatwierdzić nawet w przypadku, gdy postępowanie co do istoty sprawy dotyczące składnika majątku wskazanego przez dłużnika jako zabezpieczenie jeszcze się nie rozpoczęło; w odniesieniu do składnika majątku, co do którego zainteresowana strona ma uzasadnione powody, by przypuszczać, że jego właściciel może go ukryć, zniszczyć lub zmodyfikować, oraz ruchomości składających się na zabezpieczenie ustanowione na rzecz wierzyciela, jeżeli wierzyciel wystąpi o stwierdzenie niewypłacalności dłużnika lub jeżeli ma podstawy, by przypuszczać, że dłużnik będzie unikał egzekucji, lub jeżeli zachodzi obawa ukrycia lub uszczuplenia majątku.
W pilnych przypadkach sąd wydaje postanowienie w sprawie wniosku o dokonanie zajęcia zabezpieczającego lub zajęcia wierzytelności dłużnika na posiedzeniu niejawnym, bez wzywania stron. Wówczas sąd nadaje takiemu orzeczeniu klauzulę wykonalności, wyznaczając – w stosownych przypadkach – kwotę kaucji i termin jej złożenia. Wniosek o złożenie do depozytu sądowego traktuje się jako sprawę pilną i wzywa się strony do stawienia się przed sądem. W przypadku uwzględnienia wniosku sąd może zobowiązać wnioskodawcę do złożenia kaucji zabezpieczającej oraz wpisuje ewentualne nieruchomości do księgi wieczystej.
3 Przedmiot i charakter takich środków
3.1 Jakie składniki majątku mogą podlegać takim środkom?
Przedmiotem zajęcia wierzytelności dłużnika (poprirea asigurătorie) mogą być środki zgromadzone na rachunkach bankowych, dobra niematerialne, papiery wartościowe itp.
Przedmiotem zajęcia zabezpieczającego (sechestrul asigurător) mogą być ruchome rzeczy materialne, zarejestrowane pojazdy, nieruchomości itp.
Przedmiotem złożenia do depozytu sądowego mogą być nieruchomości, ruchomości itp.
Przedmiotem zajęcia komorniczego mogą być środki pieniężne, papiery wartościowe lub inne dobra niematerialne.
3.2 Jakie skutki mają te środki?
W przypadku zajęcia zabezpieczającego i zajęcia wierzytelności dłużnika majątek podlegający zajęciu można upłynnić wyłącznie po uzyskaniu przez wierzyciela tytułu wykonawczego.
Nakaz zajęcia statku morskiego wykonuje się w drodze zatrzymania statku morskiego przez kapitanat portu, w którym statek jest zacumowany. W takim przypadku kapitanat portu nie wyda wymaganych dokumentów przewozowych ani nie udzieli zgody na opuszczenie przez statek portu lub przystani.
Nałożenie grzywny jest dopuszczalne wyłącznie w przypadku, gdy wnioskodawca w złej wierze uzyska środek służący zabezpieczeniu interesu prawnego ze szkodą dla pozwanego. Zgodnie z prawem karnym pozwany/dłużnik może podlegać karze za niestosowanie się do treści wyroków sądu.
Jeżeli dłużnik złoży kaucję w odpowiedniej wysokości, sąd może na jego wniosek uchylić nakaz dokonania zajęcia. W sprawach pilnych sąd rozpoznaje wniosek o zwolnienie zabezpieczenia na posiedzeniu niejawnym, na które wzywa strony z krótkim wyprzedzeniem przed wydaniem orzeczenia.
Podobnie, jeżeli wniosek, na podstawie którego zastosowano środek służący zabezpieczeniu interesu prawnego zostanie oddalony, cofnięty lub stanie się bezprzedmiotowy w następstwie prawomocnego orzeczenia lub jeżeli osoba, która wniosła ten wniosek, zaniecha dochodzenia roszczenia, dłużnik może zwrócić się do sądu, który wydał nakaz, o jego zniesienie. Sąd wydaje w tej sprawie prawomocne postanowienie bez wzywania stron.
3.3 Jak długo obowiązują takie środki?
W przypadku zajęcia zabezpieczającego i zajęcia wierzytelności dłużnika sąd może w postanowieniu wyznaczyć terminy, które nie obejmują okresu obowiązywania nakazu wydanego przez sąd (na przykład termin na złożenie przez wierzyciela kaucji zabezpieczającej pod groźbą zwolnienia zabezpieczenia).
Środki są ważne do chwili wydania orzeczenia w sprawie wniosku o zwolnienie zabezpieczenia, jeżeli taki wniosek zostanie odrzucony, stanie się bezprzedmiotowy lub cofnięty, lub – w przypadku uwzględnienia wniosku – do chwili wykonania orzeczenia lub złożenia stosownej kaucji przez dłużnika.
W sprawie odwołania zawsze rozstrzyga się w obecności stron.
4 Czy istnieje możliwość odwołania od takiego środka?
W przypadku zajęcia zabezpieczającego i zajęcia wierzytelności dłużnika na orzeczenie można wnieść zażalenie do sądu wyższej instancji w nieprzekraczalnym terminie pięciu dni od daty jego wydania lub doręczenia w zależności od tego, czy postępowanie przeprowadzono z udziałem stron. Jeżeli sądem właściwym do rozpoznania sprawy w pierwszej instancji był sąd apelacyjny, środkiem zaskarżenia jest apelacja. Wspomniane środki zaskarżenia mogą doprowadzić albo do zwolnienia majątku, albo do utrzymania środka służącego zabezpieczeniu interesu prawnego w mocy. Każda zainteresowana strona może wnieść sprzeciw od wykonania nakazu zajęcia zabezpieczającego lub zajęcia wierzytelności dłużnika.