1 De verschillende soorten maatregelen
De voorlopige maatregelen zijn conservatoir beslag, gerechtelijk beslag en derdenbeslag. Voorlopige maatregelen zijn procedurele bevelen van beslag en bewaring die worden uitgevaardigd door de rechtbank ten aanzien van het vermogen van de schuldenaar teneinde de tegenpartij te verhinderen om goederen te vernietigen of te vervreemden of om zijn activa te verminderen.
Conservatoir beslag is het beslag op traceerbare goederen van de schuldenaar teneinde deze te gelde te maken op het moment dat de schuldeiser een executoriale titel verkrijgt. Het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering bevat een reeks bijzondere bepalingen ten aanzien van de procedure van conservatoir beslag op civiele schepen.
Gerechtelijk beslag is de inbeslagneming van goederen waarvan de bewaring wordt toevertrouwd aan een gerechtelijke bewaarder.
Er kan gerechtelijk beslag worden gelegd in het geval van een geding over eigendom of een ander belangrijk zakelijk recht, over het bezit van een goed of over het genot of beheer van een goed in mede-eigendom, waarbij de rechtbank toestemming kan geven tot het gerechtelijke beslag van het goed.
2 De voorwaarden om maatregelen te kunnen treffen
2.1 De procedure
Conservatoir beslag wordt door de rechtbank uitgevaardigd en door de gerechtsdeurwaarder ten uitvoer gelegd zonder enige andere toestemming of formaliteit dan de inschrijving ervan. Bovendien wordt beslag gelegd zonder informatie of voorafgaande kennisgeving aan de schuldenaar.
De maatregelen kunnen alleen worden bevolen door de rechtbank die bevoegd is om uitspraak te doen in de zaak in eerste aanleg (gerechtelijk beslag, derdenbeslag) of door de rechtbank die uitspraak doet in eerste aanleg of die zich in hetzelfde rechtsgebied bevindt als het betrokken goed (gerechtelijk beslag). Bijstand van een advocaat is niet verplicht voor deze bijzondere procedures. Het conservatoir beslag en derdenbeslag wordt ten uitvoer gelegd door een gerechtsdeurwaarder. De gerechtelijke bewaarder mag alle stukken voor bewaring en beheer opstellen, hij mag de inkomsten en verschuldigde bedragen ontvangen en hij mag de lopende schulden en de schulden die in een executoriale titel zijn vastgesteld, betalen. De enige te voorziene kosten zijn de kosten die verband houden met gerechtelijke zegelrechten die, conform § 11, lid 1, punt b), van noodbesluit nr. 80 van 26 juni 2013 inzake gerechtelijke zegelrechten, 100 RON bedragen voor verzoeken in verband met voorlopige maatregelen en 1 000 RON voor verzoeken inzake beslag op schepen en vliegtuigen. De schuldeiser moet mogelijk een borg betalen waarvan het bedrag wordt vastgesteld door de rechtbank. Als de vordering van de schuldeiser niet op schrift is gesteld, wordt het bedrag van de borg wettelijk vastgesteld op de helft van het gevorderde bedrag.
2.2 De basisvereisten
In de gevallen van conservatoir beslag en derdenbeslag moet er een zaak aanhangig zijn gemaakt. In het geval van gerechtelijk beslag kan het bevel ook worden uitgevaardigd zonder dat er een zaak aanhangig is. De schuldeiser die geen executoriale titel heeft, mag verzoeken om de uitvoering van een conservatoir beslag of een derdenbeslag als hij bewijst dat hij een vordering aanhangig heeft gemaakt bij een rechtbank.
Bij dringende zaken mag het verzoek om uitvoering van een conservatoir beslag op een schip ook worden gedaan vóór het aanhangig maken van de vordering ten gronde.
De rechtbank kan toestemming geven voor het gerechtelijk beslag of derdenbeslag als deze maatregel nodig is voor het behoud van de rechten van een partij en als er een zaak aanhangig is ten aanzien van eigendom of een ander belangrijk zakelijk recht, het bezit van een goed of het genot of het beheer van een goed in mede-eigendom.
Gerechtelijk beslag kan worden toegestaan zelfs indien een bodemprocedure met betrekking tot een goed dat de schuldenaar in ruil voor de opheffing aanbiedt, nog niet is begonnen; op goederen ten aanzien waarvan de betrokkene gegronde redenen heeft om te vrezen dat ze door de eigenaar zullen worden verwijderd, vernietigd of gewijzigd; op roerende goederen die de garantie van de schuldeiser vertegenwoordigen, wanneer deze de insolventie van zijn schuldenaar vordert of wanneer de schuldeiser redenen heeft om te vermoeden dat de schuldenaar de tenuitvoerlegging zal proberen te voorkomen of vreest dat de goederen zullen worden verwijderd of er kwaliteitsverlies zal optreden.
De rechtbank beslist, in de raadkamer, over het verzoek om dringend conservatoir beslag/derdenbeslag zonder de partijen te dagvaarden, middels een executoir bevel waarin, al naar gelang het geval, het bedrag van de borg en de termijn voor de betaling daarvan worden vastgesteld. Over het verzoek om gerechtelijk beslag wordt uitspraak gedaan in kort geding waarbij de partijen worden gedagvaard. Als het verzoek ontvankelijk is, kan de rechtbank de verzoeker verplichten tot de betaling van een borg en in het geval van onroerende goederen worden deze geregistreerd in het kadaster.
3 Het doel en de aard van dergelijke maatregelen
3.1 Welke goederen kunnen het voorwerp uitmaken van dergelijke maatregelen?
Er kan derdenbeslag worden gelegd op bankrekeningen, immateriële goederen, effecten enz.
Er kan conservatoir beslag worden gelegd op materiële roerende goederen, geregistreerde vervoermiddelen, onroerende goederen enz.
Er kan gerechtelijk beslag worden gelegd op onroerende goederen, roerende goederen enz.
Er kan executoir beslag worden gelegd op gelden, effecten of andere immateriële roerende goederen.
3.2 Wat zijn de gevolgen van dergelijke maatregelen?
In de gevallen van conservatoir beslag en derdenbeslag kan de tegeldemaking van in beslag genomen goederen alleen worden uitgevoerd nadat de schuldeiser een executoriale titel heeft verkregen.
Conservatoir beslag op een schip gebeurt door immobilisatie van het schip door de autoriteit van de haven waar dit zich bevindt. In dat geval geeft de havenautoriteit niet de documenten af die nodig zijn voor de scheepvaart en geeft zij het schip geen toestemming om de haven of de ligplaats te verlaten.
Er kan alleen een boete worden opgelegd als sanctie als de verzoeker te kwader trouw een voorlopige maatregel verkrijgt die schadelijk is voor de verweerder. Aan de verweerder/schuldenaar kan een strafrechtelijke sanctie worden opgelegd wegens niet-naleving van rechterlijke beslissingen.
Als de schuldenaar een toereikende zekerheid stelt, kan de rechtbank, op verzoek van de schuldenaar, het conservatoir beslag opheffen. Over het verzoek om opheffing wordt beslist in besloten zitting, middels een beschikking in kort geding en met dagvaarding van de partijen op korte termijn.
Evenzo kan de schuldenaar, wanneer het hoofdverzoek in het kader waarvan de voorlopige maatregel is uitgevaardigd, nietig wordt verklaard, wordt afgewezen of is achterhaald door een definitieve rechterlijke beslissing of als degene die het hoofdverzoek heeft ingediend, afziet van de verdere procedure, verzoeken om de vrijgave van de betrokken goederen door de rechtbank die de maatregel heeft uitgevaardigd. De rechtbank doet definitief uitspraak over het verzoek zonder de partijen te dagvaarden.
3.3 Is de geldigheid van de maatregelen beperkt in de tijd?
In de gevallen van conservatoir beslag en derdenbeslag kunnen in de rechtelijke uitspraken termijnen zijn vastgesteld die geen betrekking hebben op de duur van de door de rechtbank uitgevaardigde maatregel (bv. de termijn waarbinnen de schuldeiser de borg moet storten, op straffe van opheffing van het beslag).
De maatregel blijft van kracht totdat de rechterlijke beslissing over het verzoek om opheffing van het beslag is gegeven, indien het verzoek is afgewezen, is achterhaald of nietig is verklaard dan wel totdat de beslissing ten uitvoer is gelegd of totdat de schuldenaar een toereikende zekerheid heeft gesteld, indien het verzoek is ingewilligd.
Een beroep wordt altijd behandeld in aanwezigheid van de partijen.
4 Rechtsmiddelen tegen de maatregelen
Bij conservatoir beslag en derdenbeslag kan er tegen de beschikking alleen beroep bij een hogere rechtbank worden ingesteld binnen een termijn van vijf dagen na de uitspraak of de betekening, afhankelijk van het feit of de uitspraak is gedaan met of zonder dagvaarding van de partijen. Als de bevoegdheid in eerste aanleg bij het hof van beroep ligt, is het rechtsmiddel beroep. Deze rechtsmiddelen zijn gericht op het opheffen of behouden van de voorlopige maatregel. De betrokken partijen kunnen bezwaar maken tegen de uitvoering van het beslag of het derdenbeslag.