1 Czy w tym państwie członkowskim występują różne formy „zarejestrowanych związków partnerskich”? Jakie są różnice między poszczególnymi formami?
Od 1 października 2017 r., kiedy to weszła w życie ustawa o prawie do zawierania małżeństw przez osoby tej samej płci (Gesetz zur Einführung des Rechts auf Eheschließung für Personen gleichen Geschlechts), w Niemczech nie można zawrzeć zarejestrowanego związku partnerskiego. Obecnie pary jednopłciowe mogą zawierać małżeństwa na tych samych zasadach co pary mieszane. Zawarte już związki partnerskie można przekształcić w związki małżeńskie. Nie ma jednak takiego obowiązku – zawarte zarejestrowane związki partnerskie mogą funkcjonować w taki sam sposób jak wcześniej.
2 Czy w tym państwie członkowskim obowiązuje ustawowy ustrój majątkowy zarejestrowanych związków partnerskich? Jaka jest jego treść? Do jakich form „zarejestrowanego związku partnerskiego” ma on zastosowanie?
Zgodnie z ustawą o zarejestrowanych związkach partnerskich (Gesetz über die Eingetragene Lebenspartnerschaft) pary jednopłciowe mogły zawierać zarejestrowane związki partnerskie w Niemczech od sierpnia 2001 r. do września 2017 r. włącznie. Skutki prawne zarejestrowanego związku partnerskiego były (i w dalszym ciągu są) w znacznej mierze tożsame ze skutkami prawnymi małżeństwa.
3 Jak partnerzy mogą zorganizować swoje stosunki majątkowe? Jakie są w tym przypadku wymogi formalne?
Ustrojem majątkowym regulującym stosunki majątkowe zarejestrowanych partnerów jest co do zasady wspólność przyrostu majątkowego (Zugewinngemeinschaft), chyba że partnerzy ustalą inaczej w poświadczonej notarialnie umowie związku partnerskiego. Przepisy dotyczące ustawowego małżeńskiego ustroju majątkowego stosuje się odpowiednio do zarejestrowanych związków partnerskich (§ 6 ustawy o zarejestrowanych związkach partnerskich). W umowie związku partnerskiego można ustanowić inny ustrój majątkowy (rozdzielność majątkową – Gütertrennung, wspólność majątkową – Gütergemeinschaft lub fakultatywną francusko-niemiecką wspólność przyrostu majątkowego – deutsch-französische Wahl-Zugewinngemeinschaft) (§ 7 ustawy o zarejestrowanych związkach partnerskich).
4 Czy istnieją ograniczenia swobody organizowania stosunków majątkowych przez partnerów?
Informacje o małżeńskich ustrojach majątkowych stosuje się odpowiednio do zarejestrowanych związków partnerskich.
5 Jakie są skutki prawne rozwiązania lub unieważnienia w odniesieniu do skutków majątkowych zarejestrowanego związku partnerskiego?
Skutki rozwiązania lub unieważnienia zarejestrowanego związku partnerskiego odpowiadają skutkom separacji lub rozwodu w przypadku małżeństwa, tak aby co do zasady można było odnosić się do informacji dotyczących małżeństw. Skutki te zależą od wybranego ustroju majątkowego. W przypadku ustania ustroju rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków (np. z powodu śmierci jednego z partnerów, rozwiązania związku lub w wyniku umownego uzgodnienia innego ustroju majątkowego) wyrównuje się dorobki. Oznacza to, że partner, który w trakcie zarejestrowanego związku partnerskiego nabył więcej aktywów, musi zwrócić drugiemu partnerowi połowę różnicy między ich nabytymi aktywami, w formie płatności pieniężnej.
W przypadku rozwiązania ustroju wspólności majątkowej (w stosownych przypadkach – po uregulowaniu odpowiednich zobowiązań) następuje podział majątku wspólnego. Co do zasady każdy z partnerów ma prawo do połowy pozostałej nadwyżki. Jeżeli jednak zarejestrowani partnerzy zdecydowali się na rozdzielność majątkową, ich majątek jest całkowicie odrębny, a zatem po ustaniu tego ustroju nie dochodzi do wyrównania składników majątku.
6 Jakie są skutki prawne śmierci jednego z partnerów w odniesieniu do skutków majątkowych zarejestrowanego związku partnerskiego?
Zarejestrowanemu partnerowi przysługuje ustawowe prawo do dziedziczenia po drugim z zarejestrowanych partnerów analogiczne do przysługującego małżonkowi ustawowego prawa do dziedziczenia po współmałżonku (§ 10 ustawy o zarejestrowanych związkach partnerskich).
7 Który urząd jest uprawniony do podejmowania decyzji w kwestiach związanych ze skutkami majątkowymi zarejestrowanego związku partnerskiego?
Sądem właściwym do rozpoznawania spraw dotyczących skutków majątkowych zarejestrowanych związków partnerskich jest sąd rodzinny (Familiengericht). Sprawy te traktuje się jako dotyczące zarejestrowanych związków partnerskich (§ 269 ust. 1 pkt 10 ustawy o postępowaniu w sprawach rodzinnych i postępowaniu nieprocesowym (Gesetz über das Verfahren in Familiensachen und in den Angelegenheiten der freiwilligen Gerichtsbarkeit). Zgodnie z § 270 ust. 1 zdanie drugie w związku z § 111 ust. 9 i § 112 ust. 2 ustawy o postępowaniu w sprawach rodzinnych i postępowaniu nieprocesowym stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące ustroju majątkowego. Procedura ta odpowiada procedurze mającej zastosowanie w sprawach małżeńskich (na przykład w sprawach rozwodowych i związanych z rozwodem) lub w sprawach dotyczących sporów rodzinnych.
8 Jaki jest wpływ skutków majątkowych zarejestrowanego związku partnerskiego na stosunki prawne między jednym z partnerów a osobami trzecimi?
Osoba pozostająca w zarejestrowanym związku partnerskim odpowiada zasadniczo wyłącznie za własne długi i wyłącznie własnym majątkiem, przy czym taką samą zasadę ustanowiono również w małżeńskim prawie majątkowym. Zasada ta nie dotyczy jednak czynności dokonywanych w celu zaspokojenia codziennych potrzeb rodziny w rozsądnym zakresie (§ 8 ust. 2 ustawy o zarejestrowanych związkach partnerskich w związku z § 1357 kodeksu cywilnego). Uwagi dotyczące możliwych ograniczeń prawa do rozporządzania majątkiem stosuje się odpowiednio.
9 Krótki opis procedur podziału majątku i ustania stosunków majątkowych zarejestrowanego związku partnerskiego w tym państwie członkowskim
Lokal mieszkalny stanowiący miejsce zamieszkania partnerów oraz przedmioty urządzenia domowego mogą być podzielone tymczasowo – na czas separacji (§§ 13 i 14 ustawy o zarejestrowanych związkach partnerskich) lub stale – po rozwiązaniu zarejestrowanego związku partnerskiego (§ 17 ustawy o zarejestrowanych związkach partnerskich w związku z §§ 1568a i 1568b kodeksu cywilnego).
10 Jakie są procedury rejestracji nieruchomości i jakie dokumenty lub informacje są zwykle wymagane?
Stosuje się odpowiednio ogólne zasady dotyczące ustawowego małżeńskiego ustroju majątkowego. Jeżeli zarejestrowani partnerzy jako ustrój majątkowy wybrali rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków, ich odrębny majątek nie staje się majątkiem wspólnym. Nie ma zatem potrzeby wprowadzenia sprostowania do księgi wieczystej (Grundbuch). Dotyczy to również nieruchomości zakupionych w trakcie trwania zarejestrowanego związku partnerskiego. Zarejestrowani partnerzy mogą wspólnie nabywać nieruchomości w wybranej przez siebie formie prawnej (np. jako wspólnota ułamkowa – Bruchteilsgemeinschaft – lub wspólnota zwykła – Gesamthandsgemeinschaft). Te same zasady mają zastosowanie do ustroju majątkowego w przypadku podziału majątku. Jedynie w przypadku, gdy partnerzy wybrali jako swój ustrój majątkowy wspólność majątkową, mają oni obowiązek złożyć poświadczoną notarialnie umowę związku partnerskiego w urzędzie ds. rejestru nieruchomości (Grundbuchamt) i wnieść o dokonanie zmiany wpisu w rejestrze nieruchomości.