Hoe breng ik een zaak voor de rechter?

1 Moet ik naar de rechter gaan of is er een alternatief?

In bepaalde gevallen kan het zinvol zijn om gebruik te maken van alternatieve geschillenbeslechting, zoals consumentenbemiddeling, verzoening of arbitrage. Arbitrage is echter niet voor alle geschillen toegestaan. Op het gebied van het familierecht komen vorderingen die geen vermogensrechten betreffen (nicht-vermögensrechtliche Ansprüche) bijvoorbeeld niet in aanmerking voor arbitrage. Raadpleeg voor meer informatie over bemiddeling de factsheet “Bemiddeling”.

2 Geldt er een termijn voor het aanhangig maken van een zaak bij de rechter?

Er geldt geen algemene procedurele termijn voor het instellen van een rechtsvordering. Er kan echter in wettelijk vastgestelde gevallen een termijn worden voorzien, bv. voor bepaalde voorlopige maatregelen. Niettemin gelden er termijnen voor het indienen van vorderingen. Als een vordering is verjaard en de verweerder zich daarop beroept, wordt de vordering afgewezen. De termijnen hangen af van het materiële recht van de zaak en niet zozeer van het procesrecht. Zij variëren naargelang van het geval. Om duidelijkheid te krijgen over de termijnen die in een concreet geval van toepassing zijn, kan het raadzaam zijn om een juridisch deskundige, zoals een advocaat, te raadplegen.

3 Moet ik in deze lidstaat naar de rechter gaan?

Zie “In welk land is de rechtbank bevoegd?”.

4 Zo ja, bij welke rechtbank moet ik mijn zaak aanhangig maken in deze lidstaat, gelet op mijn woonplaats en de woonplaats van de andere partij, dan wel op andere aspecten van mijn zaak?

Zie “In welk land is de rechtbank bevoegd? - Duitsland?”.

5 Bij welke rechtbank moet ik mijn zaak aanhangig maken in deze lidstaat, gelet op de aard van mijn zaak en het bedrag van de vordering?

Zie “In welk land is de rechtbank bevoegd? - Duitsland?”.

6 Kan ik mijn zaak zelf bij de rechtbank aanhangig maken of moet dat via een tussenpersoon, zoals een advocaat?

Of u zelf een rechtszaak kunt aanspannen of dat u zich door een advocaat moet laten vertegenwoordigen, hangt af van het gerecht dat bevoegd is om de vordering te behandelen. In bepaalde gevallen kan het inschakelen van een advocaat verplicht zijn vanwege het onderwerp van de procedure.

Partijen in geschillen voor de regionale rechtbanken (Landgerichten) en de hogere regionale rechtbanken (Oberlandesgerichten) in Duitsland moeten zich door een advocaat laten vertegenwoordigen (artikel 78, lid 1, van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Zivilprozessordnung — ZPO)). Ook voor het Federaal Hooggerechtshof (Bundesgerichtshof) is vertegenwoordiging door een advocaat verplicht. Voor dat gerecht mogen echter alleen speciaal toegelaten advocaten optreden. Hetzelfde geldt in de meeste familiezaken (bv. echtscheiding, geschillen over alimentatie, geschillen over eigendom) waarvoor de kantonrechtbank (Amtsgericht) bevoegd is.

In beginsel kunt u in alle andere zaken die voor de kantonrechtbank worden behandeld, zelf een vordering instellen en de procedure voeren, zonder dat u zich door een advocaat laat vertegenwoordigen.

In het geval van een betalingsbevelprocedure (Mahnverfahren) (artikel 688 e.v. van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering), die bedoeld is om de uitvoering van geldvorderingen te vereenvoudigen, is de rechtbank die bevoegd is voor civielrechtelijke geschillen het kantongerecht. In de deelstaten zijn er vaak centrale gerechten voor betalingsbevelprocedures (Zentrale Mahngerichte) waarbij dergelijke procedures kunnen worden ingesteld. U kunt ook zonder advocaat bij deze gerechten een verzoek strekkende tot het verkrijgen van een betalingsbevel indienen.

Betalingsbevelprocedures kunnen ook bij de arbeidsrechtbank (Arbeitsgericht) worden ingesteld. In dat geval moet, anders dan bij civielrechtelijke procedures, het verzoek rechtstreeks worden ingediend bij de territoriaal bevoegde arbeidsrechtbank. In beginsel kunt u in procedures in eerste aanleg die voor de arbeidsrechtbank worden behandeld, zelf een vordering instellen en de procedure voeren, zonder dat u zich door een advocaat laat vertegenwoordigen.

7 Tot wie moet ik mij richten om de zaak aanhangig te maken: tot de receptie of tot de griffie van de rechtbank, of een andere dienst?

Vorderingen moeten in beginsel schriftelijk bij het bevoegde gerecht worden ingediend. Stukken kunnen per post worden verzonden of persoonlijk in de brievenbus van het gerecht worden gedeponeerd. Vorderingen kunnen ook elektronisch worden ingediend. Er zijn specifieke communicatiekanalen beschikbaar gesteld voor elektronische communicatie, die nader worden beschreven in de factsheet “Digitaliseringsverordening”.

Wanneer evenwel de kantonrechtbank bevoegd is, kan een vordering ook mondeling ter griffie worden ingediend (Geschäftsstelle des Amtsgerichts). Vorderingen kunnen op deze wijze niet alleen worden ingediend bij de territoriaal bevoegde kantongerecht, maar ook bij de griffie van een ander kantongerecht in Duitsland. De griffie stuurt het proces-verbaal zo snel mogelijk aan het gerecht waarvoor de vordering is bedoeld.

Eenzelfde regeling geldt voor de procedure bij het arbeidsgerecht. Ook voor het arbeidsgerecht bestemde vorderingen kunnen mondeling ter griffie van elk arbeidsgerecht worden ingediend.

8 In welke taal kan ik mijn eis indienen? Kan het mondeling of moet het schriftelijk? Kan het per fax of e-mail?

De gerechtelijke voertaal is in beginsel Duits. Vorderingen moeten bijgevolg steeds in het Duits worden ingesteld. In de woongebieden van de Sorbische bevolking geldt een uitzondering. In deze gebieden mogen Sorben ook vorderingen in de Sorbische taal indienen. Een andere uitzondering geldt voor specifieke kamers van rechters die kunnen worden ingesteld om bepaalde handelsrechtelijke geschillen te behandelen bij een regionale rechtbank, hogere regionale rechtbank of hoogste regionale rechtbank (Oberstes Landesgericht) (handelskamers, handelsrechtbanken). Bij deze kamers kan een vordering in het Engels worden ingediend.

In beginsel moet een vordering schriftelijk worden ingediend. In procedures bij de kantonrechtbank of het arbeidsgerecht kunnen vorderingen ook mondeling ter griffie worden ingediend (zie vraag 7). Bovendien kunnen vorderingen elektronisch worden ingediend. Advocaten zijn verplicht om vorderingen in elektronische vorm in te dienen.

Een gewone e-mail voldoet niet aan de wettelijke vereisten voor het elektronisch indienen van vorderingen en is daarom niet toegestaan. In plaats van e-mail zijn er verschillende beveiligde middelen van toezending beschikbaar voor elektronische communicatie met de gerechten, waarmee documenten op rechtsgeldige wijze naar de gerechten kunnen worden verzonden.

Tot deze beveiligde middelen van toezending behoren de elektronische brievenbus voor burgers en organisaties (elektronisches Bürger- und Organisationenpostfach — eBO) en de brievenbus- en verzenddienst (Postfach- und Versanddienst) van een gebruikersaccount overeenkomstig artikel 2, lid 5, van de wet ter verbetering van de onlinetoegang tot administratieve diensten (Gesetz zur Verbesserung des Onlinezugangs zu Verwaltungsleistungen — OZG), in het bijzonder Mein Justizpostfach (Mijn postvak Justitie — MJP).

Mein Justizpostfach is een gratis dienst voor natuurlijke personen welke in heel Duitsland op dezelfde manier werkt. U kunt het instellen via uw gebruikersaccount bij de federale overheid (BundID), waarbij de online-identificatiefunctie moet zijn geactiveerd, en u kunt het vervolgens rechtstreeks in uw webbrowser gebruiken zonder dat aanvullende software nodig is.

De eBO is ook een communicatiemiddel dat beschikbaar is voor burgers, maar ook voor rechtspersonen en organisaties. Hiervoor is speciale software en veilige identificatie vereist.

Documenten kunnen ook rechtsgeldig per fax worden ingediend. In dat geval moet de handtekening van de betrokken partij op de fax herkenbaar zijn. Het moet duidelijk zijn wie de dagvaarding of het verzoekschrift heeft ondertekend.

Advocaten hebben als een beveiligd middel van toezending toegang tot het specifieke elektronische postvak voor advocaten (besonderes elektronisches Anwaltspostfach).

9 Zijn er speciale formulieren voor de aanhangig making van zaken en zo niet, hoe moet ik mijn zaak aanhangig maken? Zijn er elementen die een dossier zeker moet bevatten?

Voor betalingsbevelprocedures zijn officiële formulieren vereist, met name voor het verzoek om een betalingsbevel (Mahnbescheid) of een dwangbevel (Vollstreckungsbescheid) (artikel 703c, lid 2, van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering in samenhang met artikel 1, lid 1, van de verordening tot invoering van formulieren voor betalingsbevelprocedures (Verordnung zur Einführung von Vordrucken für das Mahnverfahren) of artikel 46f van de wet op de arbeidsrechtspraak (Arbeitsgerichtsgesetz) in samenhang met artikel 1 van de verordening tot invoering van formulieren voor betalingsbevelprocedures bij de arbeidsrechtbanken (Verordnung zur Einführung von Vordrucken für das arbeitsgerichtliche Mahnverfahren)). Deze formulieren moeten worden gebruikt. Als dat gebeurt, kan het verzoekschrift als niet-ontvankelijk worden verklaard en worden afgewezen.

Er zijn geen gestandaardiseerde formulieren vereist om een verzoekschrift in te stellen. Het verzoekschrift moet echter voldoen aan bepaalde vormvereisten en bepaalde inhoud bevatten:

• het moet de juiste gegevens van de partijen en hun wettelijke vertegenwoordigers bevatten, evenals hun adres voor betekening. Ook moet worden vermeld bij welk gerecht het verzoekschrift wordt ingesteld.
• In het verzoekschrift moet duidelijk en ondubbelzinnig worden meegedeeld met welk doel de vordering wordt ingesteld en wat het gerecht de eiser moet toekennen.
• De vordering die wordt ingesteld en de feiten waarop deze is gebaseerd, moeten tevens volledig, samenhangend en duidelijk worden beschreven.
• het verzoekschrift moet eigenhandig zijn ondertekend. Indien de verzoekende partij door een advocaat wordt vertegenwoordigd, moet het verzoekschrift worden ondertekend door de advocaat of diens gemachtigde (zie vraag 8).

10 Moet ik gerechtelijke kosten betalen? Zo ja, wanneer? Moet ik direct bij het indienen van mijn eis de kosten voor een advocaat betalen?

Voor een gerechtelijke procedure bij de voor burgerlijke en handelszaken bevoegde gerechten zijn gerechtskosten verschuldigd. Deze gerechtskosten omvatten de rechten en onkosten van het gerecht. Nadat de vordering is ingediend, brengt de rechtbank een voorschot (Gerichtskostenvorschuss) in rekening, dat gelijk is aan het bedrag van de wettelijke gerechtskosten. Een vordering wordt in beginsel pas aan de tegenpartij betekend nadat de verzoekende partij het voorschot heeft betaald.

Eenzelfde regeling geldt voor de schuldvorderingsprocedure.

In procedures bij het arbeidsgerecht bestaat geen verplichting om kosten vooruit te betalen.

In geval van vertegenwoordiging door een advocaat zijn ook hiervoor kosten verschuldigd. De kosten van de advocaat zijn in beginsel weliswaar slechts opeisbaar na afloop van de procedure of nadat het gerecht een beslissing over de kosten heeft gegeven, maar de advocaat kan reeds voor het instellen van de vordering een voorschot voor zijn werkzaamheden vragen, ter hoogte van zijn latere kosten.

De proceskosten, de gerechtskosten en de vergoeding van de advocaat, waaronder de voorgeschoten kosten, komen in het algemeen ten laste van de partij aan wie de rechter bij het einde van de procedure de kosten oplegt. Dit is doorgaans de partij die in het ongelijk wordt gesteld. In procedures waarin over de proceskosten wordt beslist op grond van de wet op de procedures in familierechtelijke zaken en op het gebied van oneigenlijke rechtspraak (Gesetz über das Verfahren in Familiensachen und in den Angelegenheiten der freiwilligen Gerichtsbarkeit), beslist de rechter in de regel naar eigen inzicht wie welk deel van de kosten van de procedure draagt.

Zie “Rechtsbijstand – Duitsland”.

11 Kan ik rechtsbijstand aanvragen?

Wie vanwege zijn persoonlijke en financiële omstandigheden niet in staat is de proceskosten zelf te dragen, kan bij de bevoegde rechtbank rechtsbijstand (Prozesskostenhilfe/Verfahrenskostenhilfe) aanvragen (artikel 114 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering). Het gerecht toetst of de vordering/het verzoek kans van slagen heeft en niet kwaadwillig is en of er sprake is van financiële nood. Indien het gerecht rechtshulp toekent, hoeft de verzoekende partij geen kosten voor de betekening van de vordering vooruit te betalen.

Bij het verzoek moet een verklaring worden gevoegd waarin de persoonlijke en financiële omstandigheden van de partij worden beschreven. Hiervoor moet een officieel formulier worden gebruikt (Erklärung über die persönlichen und wirtschaftlichen Verhältnisse bei Prozess- oder Verfahrenskostenhilfe (Verklaring inzake persoonlijke en financiële omstandigheden voor rechtsbijstand)), waaraan de nodige bewijsstukken moeten worden toegevoegd (bv. inkomensbewijzen, bankafschriften enz.).

Indien rechtsbijstand wordt toegekend, worden de gerechtskosten en, indien nodig, de kosten van de eigen advocaat uit overheidsmiddelen vergoed. Afhankelijk van uw financiële situatie kan de rechtbank u ook rechtsbijstand toekennen, op voorwaarde dat u maandelijks een bijdrage in de kosten betaalt. Indien u de zaak verliest, bent u in beginsel echter zelf verplicht de kosten van de wederpartij te dragen (artikel 123 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering).

12 Wanneer is mijn zaak officieel aanhangig gemaakt? Ontvang ik een bevestiging van de autoriteiten dat mijn zaak correct aanhangig is gemaakt?

Indien het verzoekschrift volledig is en op de juiste wijze bij de rechter is ingediend, en het vaak vereiste voorschot is voldaan, zorgt de rechter voor betekening van de vordering aan de verweerder. De vordering is aanhangig nadat de betekening is verricht.

Indien het verzoekschrift onvolledig is of gebreken vertoont, geeft het gerecht de verzoekende partij de mogelijkheid deze te verhelpen. Als de vereiste correcties niet worden aangebracht, kan het verzoek als niet-ontvankelijk worden verklaard en worden afgewezen.

13 Ontvang ik gedetailleerde informatie over de tijdsplanning van diverse zittingen (zoals het tijdstip waarop ik in de rechtszaal mag verschijnen)?

Na betekening van de dagvaarding stelt het gerecht de partijen in kennis van het verdere verloop van de procedure en treft hij de nodige procesrechtelijke maatregelen. Het gerecht kan ofwel een vroege datum voor een eerste mondelinge behandeling vaststellen, ofwel eerst een schriftelijke procedure gelasten.

In de schriftelijke procedure wordt de verweerder een termijn gegeven om de rechter mee te delen of hij of zij voornemens is verweer te voeren tegen de vordering. Vervolgens kunnen nadere termijnen worden vastgesteld voor het indienen van opmerkingen of het overleggen van aanvullende stukken.

Ter voorbereiding van een mondelinge behandeling kan de rechter de partijen verzoeken bepaalde punten nader toe te lichten of stukken over te leggen. De partijen kunnen ook worden gelast in persoon te verschijnen. Zij worden in kennis gesteld van alle door het gerecht afgegeven beschikkingen en vastgestelde termijnen.