1 Είμαι αναγκασμένος να προσφύγω σε δικαστήριο ή υπάρχει άλλη εναλλακτική λύση;
Σε ορισμένες περιπτώσεις, θα μπορούσε κανείς να χρησιμοποιήσει τους εναλλακτικούς τρόπους επίλυσης των διαφορών, όπως είναι η διαμεσολάβηση σχετικά με καταναλωτικές διαφορές, η διαμεσολάβηση εν γένει και η διαιτησία. Ωστόσο, η διαιτησία δεν επιτρέπεται για όλες τις διαφορές. Για παράδειγμα, στον κλάδο του οικογενειακού δικαίου, οι αξιώσεις που δεν αφορούν περιουσιακά δικαιώματα (nicht-vermögensrechtliche Ansprüche) δεν μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο διαιτησίας. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τη διαμεσολάβηση, ανατρέξτε στο ενημερωτικό δελτίο «Διαμεσολάβηση».
2 Υπάρχει προθεσμία προσφυγής στο δικαστήριο;
Δεν υπάρχει γενική δικονομική προθεσμία άσκησης αγωγής. Ωστόσο, μπορεί να προβλέπεται προθεσμία σε νομικά καθορισμένες περιπτώσεις, π.χ. για ορισμένα ασφαλιστικά μέτρα. Παρά τα ανωτέρω, οι ασκούμενες με την αγωγή αξιώσεις υπόκεινται σε παραγραφή. Εάν η αξίωση έχει παραγραφεί και ο εναγόμενος επικαλεστεί την εν λόγω παραγραφή στη δίκη, η αγωγή απορρίπτεται. Η προθεσμία παραγραφής εξαρτάται από το ουσιαστικό δίκαιο που διέπει την υπόθεση και όχι από το δικονομικό δίκαιο. Οι προθεσμίες διαφέρουν ανά υπόθεση. Για την αποσαφήνιση των προθεσμιών που ισχύουν σε συγκεκριμένη υπόθεση, θα ήταν χρήσιμο να συμβουλευτεί κανείς νομικό σύμβουλο, όπως είναι ο δικηγόρος.
3 Πρέπει να απευθυνθώ σε δικαστήριο του παρόντος κράτους μέλους;
Βλ. «Ποιας χώρας το δικαστήριο είναι αρμόδιο;».
4 Αν ναι, σε ποιο συγκεκριμένο δικαστήριο του παρόντος κράτους μέλους πρέπει να απευθυνθώ σε συνάρτηση με τον τόπο κατοικίας μου και τον τόπο κατοικίας του αντιδίκου ή με άλλα στοιχεία της υπόθεσής μου;
Βλ. «Ποιας χώρας το δικαστήριο είναι αρμόδιο – Γερμανία;».
5 Σε ποιο συγκεκριμένο δικαστήριο του παρόντος κράτους μέλους πρέπει να απευθυνθώ ενόψει του είδους της υπόθεσής μου και του επίδικου ποσού:
Βλ. «Ποιας χώρας το δικαστήριο είναι αρμόδιο – Γερμανία;».
6 Μπορώ να απευθυνθώ στο δικαστήριο μόνος ή χρειάζεται να χρησιμοποιήσω κάποιον ενδιάμεσο, για παράδειγμα, δικηγόρο;
Η υποχρέωση εκπροσώπησης από δικηγόρο προκειμένου να ασκηθεί αγωγή ή η δυνατότητα άσκησης αγωγής αυτοπροσώπως ενώπιον δικαστηρίου εξαρτάται από το δικαστήριο που είναι αρμόδιο για την εκδίκαση της αγωγής. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η εκπροσώπηση από δικηγόρο μπορεί να είναι υποχρεωτική λόγω του αντικειμένου της διαδικασίας.
Οι διάδικοι σε διαφορές ενώπιον των πρωτοδικείων (Landgerichten) και των εφετείων (Oberlandesgerichten) στη Γερμανία πρέπει να εκπροσωπούνται από δικηγόρο [άρθρο 78 παράγραφος 1 του κώδικα πολιτικής δικονομίας (Zivilprozessordnung — ZPO)]. Η εκπροσώπηση από δικηγόρο είναι επίσης υποχρεωτική ενώπιον του Ανώτατου Ομοσπονδιακού Δικαστηρίου (Bundesgerichtshof). Ωστόσο, μόνο δικηγόροι με ειδική άδεια επιτρέπεται να παρίστανται ενώπιον του εν λόγω δικαστηρίου. Ακόμη και στις περισσότερες οικογενειακές διαφορές (π.χ. διαζύγιο, διαφορές διατροφής, περιουσιακές διαφορές) για τις οποίες είναι αρμόδιο το ειρηνοδικείο (Amtsgericht), η εκπροσώπηση από δικηγόρο είναι υποχρεωτική.
Σε όλες τις λοιπές δίκες ενώπιον του ειρηνοδικείου μπορείτε καταρχήν να καταθέσετε την αγωγή και να εμφανιστείτε αυτοπρόσωπα στο ακροατήριο, χωρίς να εκπροσωπείστε από δικηγόρο.
Στην περίπτωση της διαδικασίας έκδοσης διαταγής πληρωμής (Mahnverfahren) (άρθρα 688 επ. του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας), η οποία αποσκοπεί στην απλούστευση της αναγκαστικής εκτέλεσης των χρηματικών απαιτήσεων, αρμόδιο δικαστήριο για τις αστικές διαφορές είναι το ειρηνοδικείο. Συχνά υπάρχουν κεντρικά δικαστήρια στα ομόσπονδα κράτη για υποθέσεις διαταγών πληρωμής (Zentrale Mahngerichte), στα οποία μπορεί να κινηθεί η εν λόγω διαδικασία. Μπορείτε να καταθέσετε αίτηση για έκδοση διαταγής πληρωμής στα εν λόγω δικαστήρια αυτοπροσώπως, χωρίς δικηγόρο.
Η διαδικασία έκδοσης διαταγής πληρωμής μπορεί επίσης να κινηθεί ενώπιον των δικαστηρίων εργατικών διαφορών (Arbeitsgericht). Στην περίπτωση αυτή, σε αντίθεση με την αστική διαδικασία, η αίτηση πρέπει να κατατεθεί απευθείας στο κατά τόπον αρμόδιο δικαστήριο εργατικών διαφορών. Κατά κανόνα, στην πρωτόδικη διαδικασία ενώπιον του δικαστηρίου εργατικών διαφορών μπορείτε να καταθέσετε την αγωγή και να εμφανιστείτε αυτοπρόσωπα στο ακροατήριο, χωρίς να εκπροσωπείστε από δικηγόρο.
7 Για την κίνηση της διαδικασίας, σε ποιον συγκεκριμένα πρέπει να απευθυνθώ: στην υποδοχή, στη γραμματεία του δικαστηρίου ή σε κάποια άλλη υπηρεσία;
Κατά κανόνα, η αγωγή πρέπει να κατατίθεται εγγράφως στο αρμόδιο δικαστήριο. Μπορεί να αποσταλεί ταχυδρομικώς ή να παραδοθεί ιδιοχείρως στη θυρίδα του δικαστηρίου. Η κατάθεση της αγωγής μπορεί να γίνει και ηλεκτρονικά. Είναι διαθέσιμοι ειδικοί δίαυλοι επικοινωνίας για την ηλεκτρονική επικοινωνία, οι οποίοι περιγράφονται λεπτομερέστερα στο ενημερωτικό δελτίο «Κανονισμός για την ψηφιοποίηση».
Όμως, στις δίκες ενώπιον του ειρηνοδικείου, η αγωγή μπορεί να ασκηθεί και προφορικώς με σύνταξη πρακτικού στη γραμματεία του ειρηνοδικείου (Geschäftsstelle des Amtsgerichts). Η αγωγή μπορεί να καταχωριστεί κατ’ αυτόν τον τρόπο όχι μόνο στο κατά τόπον αρμόδιο ειρηνοδικείο, αλλά και στη γραμματεία άλλου ειρηνοδικείου στη Γερμανία. Στη συνέχεια, η γραμματεία διαβιβάζει το πρακτικό αμελλητί στο δικαστήριο στο οποίο απευθύνεται η αγωγή.
Το ίδιο ισχύει και για αγωγή που ασκείται ενώπιον του δικαστηρίου εργατικών διαφορών. Η αγωγή που απευθύνεται σε δικαστήριο εργατικών διαφορών μπορεί επίσης να καταχωρισθεί προφορικώς σε πρακτικό από τη γραμματεία οποιουδήποτε δικαστηρίου.
8 Σε ποια γλώσσα πρέπει να διατυπώσω την αίτησή μου; Μπορώ να την υποβάλω προφορικά ή πρέπει να την υποβάλω οπωσδήποτε εγγράφως; Μπορώ να την υποβάλω με τηλεομοιοτυπία ή με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο;
Κατά κανόνα, η γλώσσα των δικαστηρίων είναι η γερμανική. Ως εκ τούτου, η αγωγή πρέπει να συντάσσεται στη γερμανική γλώσσα. Εξαίρεση ισχύει για τις περιοχές όπου διαμένει ο πληθυσμός των Σόρβων. Στις εν λόγω περιφέρειες, οι Σόρβοι μπορούν να καταθέτουν αγωγές και στη σορβική γλώσσα. Μια περαιτέρω εξαίρεση ισχύει για τους ειδικούς δικαστικούς σχηματισμούς, οι οποίοι μπορούν να συσταθούν για την εκδίκαση καθορισμένων διαφορών εμπορικού δικαίου σε πρωτοδικείο, εφετείο ή ανώτατο δικαστήριο (Oberstes Landesgericht) (τμήματα εκδίκασης εμπορικών διαφορών, εμποροδικεία). Ενώπιον των εν λόγω δικαστικών σχηματισμών, η αγωγή μπορεί να κατατεθεί στα αγγλικά.
Κατά γενικό κανόνα, η αγωγή υποβάλλεται εγγράφως. Όταν ασκείται αγωγή ενώπιον του ειρηνοδικείου ή του δικαστηρίου εργατικών διαφορών, η αγωγή μπορεί να ασκηθεί και προφορικώς με σύνταξη πρακτικού στη γραμματεία του δικαστηρίου (βλ. ανωτέρω υπό 7). Επιπλέον, η αγωγή μπορεί να ασκείται ηλεκτρονικά. Οι δικηγόροι υποχρεούνται να ασκούν αγωγή σε ηλεκτρονική μορφή.
Ένα απλό μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου δεν πληροί τις νομικές απαιτήσεις για την ηλεκτρονική κατάθεση αγωγής και, ως εκ τούτου, δεν επιτρέπεται. Αντί του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, υπάρχουν διάφορα ασφαλή μέσα διαβίβασης για την ηλεκτρονική επικοινωνία με τα δικαστήρια και μπορούν να χρησιμοποιούνται για την αποστολή δικογράφων στα δικαστήρια με νομικά δεσμευτικό τρόπο.
Αυτά τα ασφαλή μέσα διαβίβασης περιλαμβάνουν την ηλεκτρονική ταχυδρομική θυρίδα για τους πολίτες και τους οργανισμούς (elektronisches Bürger- und Organisationenpostfach – eBO) και την ταχυδρομική θυρίδα και την υπηρεσία παράδοσης (Postfach- und Versanddienst) λογαριασμού χρήστη σύμφωνα με το άρθρο 2 παράγραφος 5 του νόμου για τη βελτίωση της ηλεκτρονικής πρόσβασης σε διοικητικές υπηρεσίες (Gesetz zur Verbesserung des Onlinezugangs zu Verwaltungsleistungen — OZG), ιδίως την υπηρεσία Mein Justizpostfach (Η Δικαστική Ταχυδρομική Θυρίδα μου — MJP).
Η Mein Justizpostfach είναι μια δωρεάν υπηρεσία για φυσικά πρόσωπα, η οποία είναι καθιερωμένη σε ολόκληρη τη Γερμανία. Μπορείτε να δημιουργήσετε την εν λόγω υπηρεσία μέσω του λογαριασμού χρήστη της ομοσπονδιακής κυβέρνησης (BundID), στον οποίο πρέπει να ενεργοποιηθεί η λειτουργία ηλεκτρονικής ταυτοποίησης και μπορείτε να τη χρησιμοποιήσετε απευθείας στον φυλλομετρητή ιστού σας χωρίς να χρειάζεστε πρόσθετο λογισμικό.
Η ηλεκτρονική ταχυδρομική θυρίδα eBO είναι επίσης μια επιλογή επικοινωνίας που είναι διαθέσιμη στους πολίτες, καθώς και στα νομικά πρόσωπα και τους οργανισμούς. Απαιτεί ειδικό λογισμικό και ασφαλή ταυτοποίηση.
Τα δικόγραφα μπορούν επίσης να κατατίθενται δεόντως με φαξ. Στην περίπτωση αυτή, η υπογραφή του οικείου διαδίκου πρέπει να είναι αναγνωρίσιμη στο φαξ. Πρέπει να είναι σαφές ποιος έχει υπογράψει το δικόγραφο της αγωγής.
Οι δικηγόροι έχουν πρόσβαση στην ειδική ηλεκτρονική ταχυδρομική θυρίδα για τους δικηγόρους (besonderes elektronisches Anwaltspostfach) ως ασφαλές μέσο διαβίβασης.
9 Υπάρχουν ειδικά έντυπα για την άσκηση αγωγής; Αν όχι, πώς κινείται η διαδικασία; Ο φάκελος της αγωγής πρέπει να περιλαμβάνει υποχρεωτικά ορισμένα στοιχεία;
Για τη διαδικασία έκδοσης διαταγής πληρωμής απαιτούνται επίσημα έντυπα —ιδίως για την αίτηση έκδοσης διαταγής πληρωμής (Mahnbescheid) και για την αίτηση έκδοσης εκτελεστού τίτλου (Vollstreckungsbescheid) [άρθρο 703c παράγραφος 2 του κώδικα πολιτικής δικονομίας σε συνδυασμό με το άρθρο 1 παράγραφος 1 του κανονισμού για τη θέσπιση εντύπων στη διαδικασία έκδοσης διαταγής πληρωμής (Verordnung zur Einführung von Vordrucken für das Mahnverfahren) ή άρθρο 46f του νόμου για τα δικαστήρια εργατικών διαφορών (Arbeitsgerichtsgesetz) σε συνδυασμό με το άρθρο 1 του κανονισμού για τη θέσπιση εντύπων στη διαδικασία έκδοσης διαταγής πληρωμής ενώπιον των δικαστηρίων εργατικών διαφορών (Verordnung zur Einführung von Vordrucken für das arbeitsgerichtliche Mahnverfahren)]. Η χρήση των εντύπων αυτών είναι υποχρεωτική. Σε αντίθετη περίπτωση, η αίτηση μπορεί να απορριφθεί ως απαράδεκτη.
Δεν απαιτούνται τυποποιημένα έντυπα για την άσκηση αγωγής. Ωστόσο, το δικόγραφο της αγωγής πρέπει να πληροί ορισμένες τυπικές προϋποθέσεις και να έχει ορισμένο περιεχόμενο:
- Στο δικόγραφο της αγωγής πρέπει να αναγράφονται τα ακριβή στοιχεία των διαδίκων και των νόμιμων εκπροσώπων τους, καθώς και οι διευθύνσεις επίδοσής τους. Επίσης, πρέπει να αναφέρεται το δικαστήριο στο οποίο ασκείται η αγωγή.
- Ο ενάγων πρέπει να εκθέτει σαφώς και αδιαμφισβήτητα τι αφορά η αγωγή και τι ζητά από το δικαστήριο να του επιδικάσει (το αίτημα της αγωγής).
- Πρέπει επίσης να περιγράφονται κατά τρόπο πλήρη, συνεκτικό και σαφή η αγωγή και τα πραγματικά περιστατικά στα οποία στηρίζεται.
- Το δικόγραφο της αγωγής υπογράφεται ιδιοχείρως από τον ενάγοντα. Εάν ο ενάγων εκπροσωπείται από δικηγόρο, απαιτείται η υπογραφή δικηγόρου ή η υπογραφή του εκπροσώπου του (βλ. ερώτηση 8).
10 Χρειάζεται να καταβληθούν τέλη στο δικαστήριο; Αν ναι, πότε; Η αμοιβή του δικηγόρου προκαταβάλλεται;
Για τις δίκες ενώπιον των πολιτικών και των εμπορικών δικαστηρίων καταβάλλονται δικαστικά έξοδα. Τα εν λόγω δικαστικά έξοδα καλύπτουν τα τέλη και τα έξοδα του δικαστηρίου. Μετά την κατάθεση του δικογράφου της αγωγής, το δικαστήριο χρεώνει μια προκαταβολή των δικαστικών εξόδων (Gerichtskostenvorschuss), της οποίας το ύψος υπολογίζεται με βάση τα δικαστικά τέλη που προβλέπει ο νόμος. Κατά κανόνα, η επίδοση ή η κοινοποίηση της αγωγής στον εναγόμενο πραγματοποιείται μόνο μετά την καταβολή της προκαταβολής των δικαστικών εξόδων από τον ενάγοντα.
Το ίδιο ισχύει και για τη διαδικασία έκδοσης διαταγής πληρωμής.
Δεν προβλέπεται υποχρέωση προκαταβολής στις δίκες ενώπιον των δικαστηρίων εργατικών διαφορών.
Αν η εκπροσώπηση έχει ανατεθεί σε δικηγόρο, πρέπει επίσης να καταβληθεί και η αμοιβή του δικηγόρου. Η σχετική αμοιβή είναι καταρχήν απαιτητή μόνο μετά το πέρας της δίκης ή μετά την έκδοση απόφασης του δικαστηρίου για τη δικαστική δαπάνη, αλλά ο δικηγόρος μπορεί να ζητήσει προκαταβολή για τις υπηρεσίες του ανάλογη με τη μεταγενέστερη αμοιβή του, ακόμα και πριν από την κατάθεση της αγωγής.
Τα διαδικαστικά έξοδα, τα δικαστικά έξοδα και η αμοιβή του δικηγόρου, συμπεριλαμβανομένων των προκαταβολών, βαρύνουν κατά κανόνα στο πέρας της διαδικασίας τον διάδικο στον οποίο το δικαστήριο επιβάλει την υποχρέωσης καταβολής τους. Αυτός είναι συχνά ο ηττηθείς διάδικος. Σε διαδικασίες στις οποίες η απόφαση για τα έξοδα εκδίδεται βάσει του νόμου για τις διαδικασίες σε οικογενειακές υποθέσεις και σε υποθέσεις εκούσιας δικαιοδοσίας (Gesetz über das Verfahren in Familiensachen und in den Angelegenheiten der freiwilligen Gerichtsbarkeit), το δικαστήριο κατά κανόνα αποφασίζει κατά τη διακριτική του ευχέρεια ποιος επιβαρύνεται με ποιο μέρος των διαδικαστικών εξόδων.
Βλ. «Νομική συνδρομή — Γερμανία».
11 Μπορώ να τύχω νομικής συνδρομής;
Όποιος δεν είναι σε θέση να καλύψει ο ίδιος τα δικαστικά έξοδα λόγω της προσωπικής και οικονομικής του κατάστασης μπορεί να ζητήσει νομική συνδρομή από το αρμόδιο δικαστήριο (Prozesskostenhilfe/Verfahrenskostenhilfe) (άρθρο 114 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας). Το δικαστήριο εξετάζει αν η αγωγή/αίτηση έχει πιθανότητες ευδοκίμησης, αν έχει ασκηθεί κακόπιστα και αν υφίσταται οικονομική ανάγκη. Εάν το δικαστήριο χορηγήσει νομική συνδρομή (ευεργέτημα πενίας), ο ενάγων δεν χρειάζεται να προκαταβάλει τα έξοδα για την επίδοση ή την κοινοποίηση της αγωγής.
Στην αίτηση πρέπει να επισυνάπτεται δήλωση που περιγράφει την προσωπική και οικονομική κατάσταση του διαδίκου. Για τον σκοπό αυτόν, πρέπει να χρησιμοποιείται επίσημο έντυπο [«Erklärung über die persönlichen und wirtschaftlichen Verhältnisse bei Prozess- oder Verfahrenskostenhilfe» («Δήλωση προσωπικής και οικονομικής κατάστασης για παροχή νομικής συνδρομής»)], στο οποίο πρέπει να επισυνάπτονται τα κατάλληλα αποδεικτικά στοιχεία (π.χ. απόδειξη εισοδήματος, αντίγραφα κίνησης τραπεζικών λογαριασμών κ.λπ.).
Εάν χορηγηθεί νομική συνδρομή, τα δικαστικά έξοδα και, εάν είναι αναγκαίο, η αμοιβή του δικηγόρου του διαδίκου καλύπτονται από δημόσιους πόρους. Ανάλογα με τα οικονομικά σας μέσα, το δικαστήριο μπορεί επίσης να χορηγήσει νομική συνδρομή, υπό την προϋπόθεση ότι καταβάλλετε μηνιαίες δόσεις για να συνεισφέρετε στα έξοδα. Ωστόσο, εάν ηττηθείτε στην υπόθεση, υποχρεούστε κατά κανόνα να καλύψετε εσείς τα έξοδα του αντιδίκου (άρθρο 123 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας).
12 Από ποιο χρονικό σημείο και εξής η αγωγή μου θεωρείται επισήμως ασκηθείσα; Θα μου δώσουν οι αρχές πληροφορίες για το κατά πόσον η αγωγή μου έχει ασκηθεί εγκύρως;
Εάν το δικόγραφο της αγωγής είναι πλήρες και έχει κατατεθεί νομοτύπως στο δικαστήριο και έχει διευθετηθεί η προκαταβολή που συχνά απαιτείται, το δικαστήριο μεριμνά για την επίδοση της αγωγής στον εναγόμενο. Με την επίδοση της αγωγής στον εναγόμενο, η αγωγή θεωρείται ασκηθείσα.
Εάν το δικόγραφο της αγωγής είναι ελλιπές ή περιέχει σφάλματα, το δικαστήριο κατά κανόνα παρέχει τη δυνατότητα στον ενάγοντα να το διορθώσει. Εάν δεν γίνουν οι διορθώσεις, η αγωγή μπορεί να απορριφθεί ως απαράδεκτη.
13 Θα λάβω λεπτομερείς πληροφορίες για το χρονοδιάγραμμα των γεγονότων που θα ακολουθήσουν την προσφυγή στο δικαστήριο (π.χ. όσον αφορά το πότε θα πρέπει να εμφανιστώ στο δικαστήριο);
Αφού επιδοθεί η αγωγή, το δικαστήριο ενημερώνει τους διαδίκους σχετικά με την επακόλουθη διαδικασία και προβαίνει σε διαδικαστικές ρυθμίσεις. Μπορεί είτε να προγραμματίσει μια πρώιμη ημερομηνία για την πρώτη επ’ ακροατηρίου συζήτηση είτε να διατάξει πρώτα την έγγραφη διαδικασία.
Στη γραπτή διαδικασία ορίζεται προθεσμία εντός της οποίας ο εναγόμενος πρέπει να γνωστοποιήσει στο δικαστήριο αν επιθυμεί να αντικρούσει την αγωγή. Στη συνέχεια, μπορούν να οριστούν περαιτέρω προθεσμίες για την υποβολή προτάσεων ή την υποβολή συμπληρωματικών εγγράφων.
Κατά την προετοιμασία της επ’ ακροατηρίου συζήτησης, το δικαστήριο μπορεί να ζητήσει από τους διαδίκους να διευκρινίσουν λεπτομερέστερα ορισμένα σημεία ή να υποβάλουν έγγραφα. Μπορεί επίσης να διατάξει την αυτοπρόσωπη εμφάνισή τους. Οι διάδικοι ενημερώνονται για όλες τις διαταγές που εκδίδονται και για όλες τις προθεσμίες που τάσσει το δικαστήριο.