Jak doprowadzić do wykonania orzeczenia

1 Co oznacza wykonywanie orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych?

Egzekucja (Zwangsvollstreckung) to postępowanie służące przymusowemu wyegzekwowaniu lub zabezpieczeniu roszczeń wierzycieli wobec dłużników. Uprawnienie do prowadzenia egzekucji przysługuje wyłącznie państwu, które działa za pośrednictwem swoich organów, na podstawie przysługującego mu monopolu na stosowanie środków przymusu.

Wierzycielowi przysługują różne środki umożliwiające wyegzekwowanie roszczenia:

• zajęcie rzeczy (Pfändung);
• zajęcie wierzytelności i innych praw majątkowych dłużnika (w szczególności zajęcie rachunków bankowych lub wynagrodzenia za pracę);
• zobowiązanie dłużnika do złożenia oświadczenia majątkowego (Vermögensauskunft);
• zastosowanie środków przymusu (Zwangsmaßnahmen) służących zapewnieniu wydania rzeczy bądź podjęcia lub zaniechania określonego działania;
• wpis hipoteki zabezpieczającej roszczenie (Sicherungshypothek);
• licytacja przymusowa (Zwangsversteigerung);
• zarząd przymusowy (Zwangsverwaltung).

Egzekucję w Niemczech regulują głównie przepisy §§ 704 i nast. kodeksu postępowania cywilnego (Zivilprozessordnung – ZPO) oraz przepisy ustawy o licytacji i zarządzie przymusowym (Gesetz über die Zwangsversteigerung und Zwangsverwaltung – ZVG).

W §§ 946 i nast. ZPO zawarto przepisy związane z rozporządzeniem (UE) nr 655/2014, regulującym transgraniczne dochodzenie wierzytelności między państwami członkowskimi UE.

2 Jakie organy są właściwe w zakresie wykonywania orzeczeń?

Sądem egzekucyjnym właściwym w sprawach egzekucyjnych dotyczących wierzytelności i innych składników majątku jest sąd rejonowy (Amtsgericht), w którego okręgu znajduje się miejsce zamieszkania dłużnika. Jeżeli dłużnik nie ma miejsca zamieszkania w Niemczech, właściwy jest sąd, w którego okręgu znajdują się składniki majątku (§§ 13, 23 i 828 ZPO).

Sądem egzekucyjnym właściwym w sprawach licytacji przymusowej i zarządu przymusowego jest sąd rejonowy, w którego okręgu znajduje się działka gruntu (§ 869 ZPO w związku z § 1 ZvG).

Wpisu hipoteki zabezpieczającej roszczenie dokonuje urząd ds. rejestru nieruchomości (Grundbuchamt) przy sądzie rejonowym prowadzącym księgę wieczystą (§ 867 ZPO, § 1 ustawy o księgach wieczystych – Grundbuchordnung).

W sprawach dotyczących egzekucji w celu zapewnienia podjęcia określonego działania, zezwolenia na nie lub zaniechania go właściwy jest sąd rozpoznający sprawę w pierwszej instancji (§§ 887, 888, 890 ZPO).

3 Jakie warunki muszą być spełnione, aby można było wydać tytuł wykonawczy?

3.1 Postępowanie

Tryb postępowania zależy od środka egzekucyjnego, o jaki wniesiono w danym przypadku. Egzekucję prowadzi się na podstawie tzw. wyroków końcowych, które są prawomocne lub którym nadano rygor natychmiastowej wykonalności (§ 704 ZPO), nakazu zabezpieczenia majątku (Arrest) i zarządzeń tymczasowych (einstweilige Verfügungen) (§§ 929 i 936 ZPO) oraz pozostałych tytułów egzekucyjnych wymienionych w § 794 ZPO. Obejmują one nie tylko postanowienia sądów, lecz także – w szczególności – ugody zawarte przed tzw. instytucjami rozjemczymi (Vergleiche vor Gütestellen), ugody zawarte przed adwokatem (Anwaltsvergleiche) oraz akty notarialne (notarielle Urkunden). O zastosowanie środka egzekucyjnego może wystąpić właściwy organ na podstawie tytułu wykonawczego.

Co do zasady, sąd rozstrzyga w przedmiocie wniosku wierzyciela bez uprzedniego wysłuchania dłużnika, aby nie zagrozić skuteczności egzekucji. W ramach środka gwarantuje się prawo do bycia wysłuchanym. W przedmiocie wniosku sąd wydaje orzeczenie w formie postanowienia. Postanowienia sądu można zaskarżyć w drodze sprzeciwu (§ 766 ZPO) lub natychmiastowego zażalenia (§ 793 ZPO).

Co do zasady nie obowiązuje przymus adwokacki (§ 78 ZPO).

Spośród czynności komornika szczególne znaczenie ma egzekucja z ruchomości. Przy zawieraniu ugody (§ 802b ZPO) komornik ma prawo umożliwić dłużnikowi dokonywanie płatności w ratach oraz ma zapewnić skuteczne i terminowe zakończenie postępowania egzekucyjnego. Jednym z głównych obowiązków komornika jest przyjęcie od dłużnika składanego pod przysięgą oświadczenia majątkowego. Inne kompetencje komornika obejmują:

• wydawanie rzeczy ruchomych i nieruchomości (eksmisja);
• przełamywanie oporu dłużnika wobec czynności, na które musi się on zgodzić;
• doręczanie na wniosek strony dokumentów wymaganych do przeprowadzenia egzekucji;
• wykonywanie nakazów zabezpieczenia majątku i zarządzeń tymczasowych (o ile w tym zakresie nie jest właściwy sąd);
• wykonywanie nakazów aresztowania po odmowie złożenia przez dłużnika oświadczenia majątkowego.

Komornik jest średniego szczebla urzędnikiem sądowym kraju związkowego i podlega nadzorowi administracyjnemu prezesa sądu rejonowego. Przy wykonywaniu swoich obowiązków z zakresu egzekucji komornik jest jednak niezależnym organem sądowym i co do zasady wykonuje władzę publiczną w sposób autonomiczny. Podjęte czynności i zestawienia poniesionych wydatków sporządzone przez komornika można zaskarżyć na podstawie § 766 ZPO. To samo dotyczy sytuacji, w której komornik odmówi przystąpienia do egzekucji. Sprzeciw od sposobu prowadzenia egzekucji przymusowej (Erinnerung) rozpoznaje właściwy sąd egzekucyjny w składzie jednoosobowym.

Koszty czynności egzekucyjnych

Prawo przewiduje różne sposoby egzekucji, w zależności od charakteru zasądzonego roszczenia. Poszczególne sposoby egzekucji wiążą się z różnymi kosztami:

• a. Zajęcie rzeczy

Jeżeli sąd nakazał spełnienie określonego świadczenia pieniężnego, wierzyciel może zwrócić się do komornika o wyegzekwowanie tego roszczenia. Zgodnie z pkt 205 wykazu opłat (Kostenverzeichnis – KV) załączonego do ustawy o kosztach komorniczych (Gerichtsvollzieherkostengesetz – GvKostG) za zajęcie komornicze rzeczy ruchomej dłużnika należna jest opłata w wysokości 31,20 euro. Za spieniężenie zajętych rzeczy, za przeprowadzanie licytacji publicznej na żywo lub na publicznie dostępnej platformie licytacyjnej lub za spieniężenie rzeczy w inny sposób należna jest dodatkowa opłata w wysokości 62,40 euro, zgodnie z pkt 300 wykazu opłat. Co do zasady, zgodnie z pkt 500 wykazu opłat, należny jest również tzw. dodatek za nadgodziny, w przypadku gdy komornik odnotuje w sporządzonym przez siebie protokole, że przeprowadzenie czynności urzędowej zajęło ponad 3 godziny. Wysokość tego dodatku wynosi 24,00 euro za każdą następną rozpoczętą godzinę pracy. Ponadto należy również pokryć wydatki komornika, w szczególności koszty dojazdu (pkt 711 wykazu opłat).

• b. Zajęcie wierzytelności dłużnika

Egzekucję określonego świadczenia pieniężnego można wszcząć również poprzez wniesienie do sądu o zajęcie wierzytelności dłużnika (np. wierzytelności o wypłatę wynagrodzenia za pracę) i przekazanie jej wierzycielowi jako odliczenie od kwoty zadłużenia (zur Einziehung – przekazanie windykacyjne) lub jako zaliczenie na poczet zaspokojenia roszczenia (an Zahlungs statt – w miejsce płatności) (§§ 829, 835 ZPO). Co do zasady o dokonanie zajęcia i przeniesienie wierzytelności wnosi się w jednym wniosku, a sąd rozstrzyga obydwie te kwestie łącznie w postanowieniu o zajęciu i przeniesieniu. Zgodnie z pkt 2111 wykazu opłat załączonego do ustawy o opłatach sądowych (Gerichtskostengesetz – GKG) za postępowanie w sprawie wniosku należna jest opłata w wysokości 24,00 euro. Należy także pokryć koszty poniesione przez komornika z tytułu doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności oraz głównemu dłużnikowi postanowienia o zajęciu i przeniesieniu.

• c. Odebranie oświadczenia majątkowego

Zgodnie z pkt 260 wykazu opłat załączonego do GvKostG komornik pobiera opłatę w wysokości 39,50 euro za odebranie oświadczenia majątkowego.

• d. Egzekucja z nieruchomości

Egzekucja z nieruchomości dłużnika może polegać na dokonaniu w księdze wieczystej wpisu hipoteki zabezpieczającej roszczenie wierzyciela, na przeprowadzeniu przymusowej licytacji nieruchomości lub na wprowadzeniu zarządu przymusowego nad nieruchomością.

Zgodnie z pkt 14121 wykazu opłat załączonego do ustawy o kosztach sądowych i notarialnych (Gerichts- und Notarkostengesetz – GNotKG), aby wpisać hipotekę zabezpieczającą do księgi wieczystej, należy wnieść stosowną opłatę w wysokości odpowiadającej 1 stawce podstawowej w zależności od wartości wierzytelności, która ma zostać zabezpieczona (§ 53 ust. 1 GNotKG). Tabelę opłat w odniesieniu do roszczeń o wartości do 3 mln euro zawiera załącznik 1.

Wysokość opłat sądowych w postępowaniu prowadzonym na podstawie przepisów ustawy o licytacji i zarządzie przymusowym określa część 2 sekcja 2 podczęści 1 i 2 wykazu opłat załączonego do ustawy o opłatach sądowych. Opłatę w wysokości 120,00 euro pobiera się za wydanie orzeczenia w sprawie wniosku o przeprowadzenie licytacji przymusowej nieruchomości lub wniosku o dopuszczenie do postępowania. Pobiera się również: ogólną opłatę sądową, opłatę za przeprowadzenie co najmniej jednej licytacji z zaproszeniem do składania ofert, opłatę za udzielenie przybicia oraz opłatę za prowadzenie postępowania w przedmiocie podziału zysków. Wysokość każdej z tych opłat wynosi 0,5 stawki podstawowej. Wysokość ogólnej opłaty sądowej oraz opłaty z tytułu odbycia licytacji ustala się na podstawie określonej przez sąd egzekucyjny wartości nieruchomości (wartość rynkowa, § 54 ust. 1 ustawy o opłatach sądowych). Wysokość opłaty za prowadzenie postępowania w przedmiocie podziału zysków ustala się na podstawie kwoty przybicia pomniejszonej o odsetki, w tym o wartość uprawnień osobistych określonych zgodnie z warunkami licytacji (§ 54 ust. 2 i 3 ustawy o opłatach sądowych). Przy ustalaniu wysokości opłaty za udzielenie przybicia należy także uwzględnić kwotę, która umożliwi zaspokojenie licytanta ze środków ze sprzedaży działki gruntu (§ 54 ust. 2 ustawy o opłatach sądowych). Tabelę opłat w odniesieniu do roszczeń o wartości do 500 000 euro zawiera załącznik 2. Poza wspomnianymi opłatami oddzielnie nalicza się opłaty na pokrycie wydatków poniesionych w toku postępowania zgodnie z częścią 9 wykazu opłat załączonego do ustawy o opłatach sądowych. Wydatki te obejmują wynagrodzenie rzeczoznawcy z tytułu dokonania wyceny wartości rynkowej nieruchomości, zgodnie z przepisami ustawy o wynagrodzeniach i odszkodowaniach dla wymiaru sprawiedliwości (Justizvergütungs und entschädigungsgesetz – JVEG) (pkt 9005 wykazu opłat załączonego do ustawy o opłatach sądowych).

Opłatę w wysokości 120,00 euro pobiera się za wydanie postanowienia w sprawie wniosku o ustanowienie zarządu przymusowego lub wniosku o przystąpienie do postępowania. Ponadto za prowadzenie postępowania w przedmiocie zarządu przymusowego pobiera się opłatę roczną w wysokości 0,5 stawki podstawowej, przy czym minimalna kwota tej opłaty wynosi 144,00 euro, a w pierwszym i ostatnim roku kalendarzowym – 72,00 euro. Wysokość opłaty ustala się w oparciu o łączną wartość dochodów z zarządu przymusowego (§ 55 ustawy o opłatach sądowych).

• e. Egzekucja obowiązku wydania rzeczy i środki egzekucyjne stosowane w celu zapewnienia podjęcia określonych czynności, tolerowania ich lub ich zaniechania

Jeżeli dłużnika zobowiązano do wydania rzeczy ruchomej, komornik musi odzyskać taką rzecz od dłużnika i przekazać ją wierzycielowi. Zgodnie z pkt 221 wykazu opłat załączonego do ustawy o kosztach egzekucji komorniczej komornik pobiera opłatę w wysokości 31,20 euro za podjęcie tej czynności urzędowej. Poza tą opłatą, zgodnie z pkt 500 wykazu opłat, należny jest również tzw. dodatek za nadgodziny, w przypadku gdy komornik odnotuje w sporządzonym przez siebie protokole, że przeprowadzenie czynności urzędowej zajęło mu ponad 3 godziny. Wysokość tego dodatku wynosi 24,00 euro za każdą następną rozpoczętą godzinę pracy.

Jeżeli dłużnika zobowiązano do wydania nieruchomości, komornik musi pozbawić dłużnika jej posiadania i wprowadzić w jego miejsce wierzyciela (eksmisja). Zgodnie z pkt 240 wykazu opłat komornik pobiera z tego tytułu opłatę w wysokości 163,50 euro. Również w tym przypadku zgodnie z pkt 500 wykazu opłat pobiera się tzw. dodatek za nadgodziny w wysokości 24,00 euro za każdą następną rozpoczętą godzinę pracy, jeżeli przeprowadzenie czynności urzędowej zajęło więcej niż 3 godziny. Ponadto, na podstawie podczęści 7 wykazu opłat, należy wówczas pokryć także wydatki komornika, w tym koszty usług świadczonych przez osoby trzecie, takich jak usługi związane z przemieszczeniem rzeczy lub usługi ślusarskie.

Zgodnie z pkt 2111 wykazu opłat załączonego do ustawy o opłatach sądowych opłata w wysokości 24,00 euro jest należna z tytułu wszczęcia postępowania sądowego w celu egzekucji obowiązku podjęcia określonej czynności (niezależnie od tego, czy czynność ta ma zostać podjęta przez dłużnika, czy też może zostać podjęta przez inną osobę w jego zastępstwie), tolerowania przeprowadzenia określonej czynności lub zaniechania określonej czynności przez dłużnika.

3.2 Główne warunki

Podjęcie czynności egzekucyjnych na wniosek wierzyciela jest dopuszczalne wyłącznie wówczas, gdy wierzyciel posiada stwierdzający jego roszczenie tytuł egzekucyjny. Może to być prawomocny wyrok końcowy lub wyrok, któremu nadano rygor tymczasowej wykonalności (§ 704 ZPO), lub jeden z dokumentów wymienionych w § 794 ZPO [np. ugoda sądowa (gerichtlicher Vergleich), wykonalny nakaz zapłaty (Vollstreckungsbescheid) lub akt notarialny]. Co do zasady dokument taki musi zawierać klauzulę wykonalności (Vollstreckungsklausel) zaświadczającą o wykonalności dokumentu (§ 724 ZPO). Klauzula wykonalności jest wymagana jedynie w wyjątkowych przypadkach, takich jak wykonalne nakazy zapłaty, nakazy zabezpieczenia majątku i zarządzenia tymczasowe (§ 796, § 929 ust.1 i § 936 ZPO). Ponadto egzekucję można rozpocząć wyłącznie wówczas, gdy dokument doręczono dłużnikowi już wcześniej, lub jednocześnie z rozpoczęciem egzekucji (§ 750 ust. 1 ZPO).

4 Przedmiot i charakter środków egzekucyjnych

4.1 Jakie składniki majątku mogą podlegać egzekucji?

Egzekucję można przeprowadzić z majątku ruchomego dłużnika, jego wierzytelności i innych praw majątkowych oraz nieruchomości.

W § 811 ZPO wymieniono konkretne rzeczy ruchome wyłączone z zajęcia. Ma to pozwolić dłużnikowi i członkom jego gospodarstwa domowego zachować przedmioty niezbędne np. do użytku osobistego i do wykonywania zawodu.

Ograniczenia dotyczące zajęcia mają również zastosowanie do wynagrodzenia za pracę dłużnika. W §§ 850 i nast. ZPO określono kwoty pieniężne niepodlegające zajęciu, ponieważ dłużnik potrzebuje ich, aby zachować minimum egzystencji. Salda kredytowe można objąć ochroną na tzw. P-Koncie, które chroni przed zajęciem (Pfändungsschutzkonto, § 850k ZPO). Na takich rachunkach przechowuje się określone kwoty niepodlegające zajęciu niezależnie od pochodzenia zaksięgowanej kwoty. Ponadto można przedstawić instytucji kredytowej dodatkowe dowody potwierdzające dalsze kwoty niepodlegające zajęciu (§§ 899 i nast. ZPO).

4.2 Jakie skutki mają środki egzekucyjne?

• W odniesieniu do dłużnika
• Egzekucję roszczenia pieniężnego z majątku ruchomego dłużnika przeprowadza się w drodze zajęcia lub spieniężenia zajętej rzeczy. Zajęcie stanowi czynność urzędową skutkującą konfiskatą zajętej rzeczy. Konfiskata pozbawia dłużnika m.in. prawa rozporządzania zajętą rzeczą.
• W odniesieniu do wierzyciela
• W wyniku zajęcia wierzyciel uzyskuje prawo zastawu (Pfandrecht) na zajętej rzeczy (§ 804 ust. 1 ZPO). Prawo zastawu wynikające z zajęcia obejmuje prawo do zwykłego używania zajętej rzeczy oraz do zaspokojenia z dochodów z tej rzeczy.
• W odniesieniu do osób trzecich
• W przypadku zajęcia i przelania na wierzyciela wierzytelności dłużnika wobec osoby trzeciej, osoba ta nie może już spłacać wierzytelności na rzecz dłużnika; może ona spłacić swój dług jedynie poprzez spłatę długu przekazanego wierzycielowi celem potrącenia. Osoba trzecia, która nie uczyni zadość temu obowiązkowi, naraża się na odpowiedzialność odszkodowawczą.
• Jeżeli komornik zajął rzeczy ruchome należące nie do dłużnika, lecz do osoby trzeciej, osoba ta może sprzeciwić się zajęciu jej rzeczy w drodze powództwa ekscydencyjnego (Drittwiderspruchsklage, § 771 ZPO).

4.3 Jak długo obowiązują takie środki?

Zgodnie z § 197 kodeksu cywilnego (Bürgerliches Gesetzbuch – BGB) roszczenia wynikające z prawomocnych orzeczeń sądowych oraz roszczenia stwierdzone w ugodach lub aktach notarialnych opatrzonych klauzulą wykonalności przedawniają się po upływie 30 lat. Wierzyciel może wszcząć postępowanie egzekucyjne w dowolnym momencie w tym okresie. Do terminu przedawnienia stosuje się w szczególności następującą zasadę: zgodnie z § 212 ust. 1 pkt 2 BGB termin przedawnienia ponownie rozpoczyna bieg, jeżeli wierzyciel wystąpi w tym terminie o egzekucję sądową lub administracyjną lub w przypadku wszczęcia takiej czynności. Czas, który upłynął do tego momentu, nie jest zatem brany pod uwagę przy obliczaniu terminu przedawnienia.

5 Czy istnieje możliwość odwołania od takiego środka?

Ponieważ prawo niemieckie nie przewiduje postępowania w przedmiocie zezwolenia na przeprowadzenie egzekucji w przypadku instrumentów krajowych, nie przewidziano w tym zakresie żadnego szczególnego środka zaskarżenia.

Instrumenty zagraniczne, które mają być egzekwowane w Niemczech na mocy dwustronnych lub wielostronnych umów międzynarodowych, zasadniczo wymagają stwierdzenia ich wykonalności przez sąd niemiecki. Sądem właściwym jest sąd okręgowy, w którego okręgu dłużnik ma miejsce zamieszkania (§ 3 ustawy o wykonywaniu umów międzynarodowych oraz umów UE o uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych). Jeżeli dłużnik nie ma miejsca zamieszkania w Niemczech, sądem właściwym jest sąd, w którego okręgu ma zostać przeprowadzona egzekucja. Sąd wydaje orzeczenie bez wysłuchania dłużnika (§ 6 ust. 1 ww. ustawy). Zgodnie z § 11 ww. ustawy od orzeczenia sądu okręgowego w sprawie nadania klauzuli wykonalności przysługuje środek zaskarżenia. Wnosi się go w drodze pisemnego odwołania lub złożenia oświadczenia do protokołu. Sądem apelacyjnym jest wyższy sąd krajowy.

Europejskie nakazy zapłaty na podstawie rozporządzenia (WE) nr 1896/2006, europejskie tytuły egzekucyjne poświadczone w innym państwie członkowskim na podstawie rozporządzenia (WE) nr 805/2004 oraz instrumenty wydane w innym państwie członkowskim w postępowaniach na podstawie rozporządzenia (WE) nr 861/2007 lub rozporządzenia (UE) nr 1215/2012 nie wymagają jednak stwierdzenia ich wykonalności przez sąd niemiecki (§ 794 ZPO).

W postępowaniu egzekucyjnym dłużnik może odwołać się od środków i decyzji, które są dla niego niekorzystne. Dłużnik może wnieść skargę na sposób prowadzenia egzekucji (Erinnerung, § 766 ZPO), a także natychmiastowe zażalenie (sofortige Beschwerde) na orzeczenie sądu wydane w postępowaniu egzekucyjnym bez przeprowadzenia rozprawy (§§ 793, 567 ZPO). Takie zażalenie należy wnieść w terminie 2 tygodni do sądu, który wydał zaskarżone orzeczenie, lub do sądu odwoławczego.

W przypadku zagranicznych tytułów wykonawczych podlegających stwierdzeniu wykonalności ma to zastosowanie dopiero po nadaniu zagranicznemu tytułowi klauzuli wykonalności.

Wniosek o zastosowanie takiego środka zaskarżenia nie wywiera wpływu na kontynuowanie wszczętego postępowania egzekucyjnego, tj. nie wywołuje skutku zawieszającego.

Środki zaskarżenia (skarga oraz natychmiastowe zażalenie) przysługują także pozostałym stronom postępowania (np. wierzycielowi). 

6 Czy istnieją ograniczenia dotyczące wykonywania orzeczeń, w szczególności odnoszące się do ochrony dłużnika lub terminów?

Nie można zająć wszystkich składników majątku (Kahlpfändung) dłużnika. Przewidziano także szereg przepisów ochronnych mających na celu zapewnienie dłużnikom i krewnym pozostającym na ich utrzymaniu środków niezbędnych do życia, zob. pkt 4.1 powyżej.

Nie można także zająć więcej, niż jest to niezbędne do zaspokojenia wierzyciela i pokrycia kosztów egzekucji (zakaz nadmiernego zajęcia – Verbot der Überpfändung, § 803 ZPO).

 

Załącznik 1 (załącznik 2 do § 34 ust. 3 ustawy o opłatach sądowych i notarialnych)

Załącznik 2 (załącznik 2 do § 34 ust. 1 zdanie trzecie ustawy o opłatach sądowych)

 

Ta strona internetowa jest częścią portalu Twoja Europa.

Państwa opinia na temat przydatności przedstawionych informacji jest dla nas ważna.