Sędziowie
Opis ogólny
Od 2017 r. w Finlandii w sądach apelacyjnych, sądach administracyjnych, Sądzie Pracy, Sądzie ds. Ubezpieczeń i Sądzie Gospodarczym zatrudnia się asesorów na czas określony (tj. na trzy lata), na czas szkolenia. Ze szczególnych powodów okres ten można przedłużyć maksymalnie o dwa lata. Osoba, która pełniła funkcję asesora przez okres dwóch lat, może do końca swojej kadencji pełnić jednocześnie inną funkcję – sędziego lub referendarza w Sądzie Najwyższym lub Najwyższym Sądzie Administracyjnym.
Link: Ustawa o sądach, sekcja 18, rozdział 1
Rada ds. Szkolenia Kadr Wymiaru Sprawiedliwości (Tuomarinkoulutuslautakunta) decyduje o ogłoszeniu naboru na stanowisko asesora sądowego, ponownym ogłoszeniu naboru, przedłużeniu okresu składania wniosków i anulowaniu ogłoszenia o naborze. Krajowa Administracja Sądów (Tuomioistuinvirasto) zajmuje się praktycznymi ustaleniami dotyczącymi ogłoszenia stanowiska oraz przygotowaniem i przedłożeniem Radzie ds. Szkolenia Kadr Wymiaru Sprawiedliwości podsumowania osiągnięć kandydatów.
Obecnie liczba asesorów wynosi 58.
Dostęp do szkolenia wstępnego
Aby zostać powołanym na stanowisko asesora, kandydat musi być obywatelem Finlandii o nieposzlakowanej opinii, posiadać tytuł magistra prawa inny niż tytuł magistra prawa międzynarodowego i porównawczego oraz co najmniej trzyletnie doświadczenie w wykonywaniu obowiązków sędziego, referendarza sądowego lub sprawozdawcy, prokuratora, adwokata lub radcy prawnego lub w wykonywaniu innych odpowiednich obowiązków związanych z prawem, które można uznać za przygotowujące daną osobę do pełnienia obowiązków sędziego. Dodatkowym warunkiem jest pomyślne zdanie egzaminu potwierdzającego znajomość najważniejszych przepisów i ogólnych zasad dotyczących obowiązków sędziego. Wymagania dotyczące biegłej znajomości języków fińskiego i szwedzkiego przez asesora sądowego reguluje rozdział 10, sekcja 9 ustawy o sądach.
Link: Ustawa o sądach, sekcja 18, rozdział 2
Rada ds. Szkolenia Kadr Wymiaru Sprawiedliwości określa krajowe kryteria wyboru asesorów i precyzuje w ustawie kryteria ich wyboru i powoływania. Zgodnie z przygotowawczymi pracami legislacyjnymi [HE 7/2016 vp. s. 119 (HE = wnioski rządowe, tylko w języku fińskim)] dokumenty aplikacyjne ocenia się na podstawie wyników w nauce kandydata, jego doświadczenia zawodowego i innych kwalifikacji.
Raz w roku w styczniu Rada ds. Szkolenia Kadr Wymiaru Sprawiedliwości organizuje egzamin wstępny. Wszyscy kandydaci muszą przystąpić do egzaminu, podczas którego muszą wykazać się znajomością kluczowych przepisów i ogólnych zasad dotyczących wykonywania obowiązków sędziego. Materiał do egzaminu wstępnego obejmuje zazwyczaj artykuły prawnicze i kazusy. Wynik ocenia się jako pozytywny lub negatywny.
Wyniki w nauce, doświadczenie zawodowe i inne kwalifikacje kandydatów, którzy zdali test wstępny, ocenia się zgodnie z kryteriami ustalonymi przez Radę ds. Szkolenia Kadr Wymiaru Sprawiedliwości. Wstępną selekcję asesorów zatwierdza Rada ds. Szkolenia Kadr Wymiaru Sprawiedliwości, po czym sądy, w których stanowiska asesorów będą poddawane ocenie, również ocenią kandydatów podczas rozmów kwalifikacyjnych. Sądy zgłaszają kandydatów do Sądu Najwyższego i Najwyższego Sądu Administracyjnego na podstawie wstępnej selekcji i własnej oceny. Asesorów powołują Sąd Najwyższy i Najwyższy Sąd Administracyjny.
Forma i treść szkolenia wstępnego
Celem szkolenia asesorów jest poszerzenie ich wiedzy prawniczej i kompetencji orzeczniczych, a także nabycie przez nich umiejętności wydawania niezawisłych orzeczeń sądowych również w obszernych i skomplikowanych sprawach. W trakcie swojej kadencji asesorzy uczestniczą w swoim miejscu szkolenia w programie szkoleniowym opracowanym przez Radę ds. Szkolenia Kadr Wymiaru Sprawiedliwości zgodnie z przygotowanymi dla nich osobistymi planami szkoleń.
Link: Ustawa o sądach, sekcja 18, rozdział 4
Rada ds. Szkolenia Kadr Wymiaru Sprawiedliwości odpowiada za planowanie programu szkoleniowego dla asesorów, natomiast Krajowa Administracja Sądów – za organizację sesji szkoleniowych będących częścią programu szkoleniowego.
Link: Ustawa o sądach, sekcja 19a, rozdział 2, podsekcja 2 ust. 4
Trzyletni program szkoleniowy obejmuje naukę w miejscu pracy i sesje szkoleniowe z zadaniami, a także informacje zwrotne i ocenę. Asesorowi wyznacza się sędziego-opiekuna, który kieruje jego nauką w miejscu pracy oraz wspiera go i służy radą. Jedną z metod oceny programu kształcenia asesorów jest również dziennik nauki, który należy prowadzić przez cały czas trwania programu.
Asesorzy są podzieleni na dwie grupy. Grupa apelacyjna Sądu Apelacyjnego składa się z asesorów pracujących w sądach apelacyjnych, natomiast druga grupa apelacyjna składa się z asesorów pracujących w sądach administracyjnych i sądach szczególnych.
Przewodnik po programie kształcenia asesorów zawiera informacje na temat struktury programu kształcenia, sesji szkoleniowych dla asesorów i powiązanych ocen wstępnych.
Sesje szkoleniowe, organizowane przez Krajową Administrację Sądową dla wszystkich asesorów lub grup asesorów, koncentrują się na pierwszych dwóch latach oceny. Obowiązkowe zajęcia na pierwszym roku obejmują na przykład jednodniowe szkolenie z prawa europejskiego i jednodniowe szkolenie z metod stosowanych przez Europejski Trybunał Praw Człowieka. Obowiązkowe zajęcia na drugim roku obejmują jeden dzień zaawansowanego szkolenia z prawa europejskiego. Szkolenie fakultatywne na drugim i trzecim roku obejmuje dziewięć dni nauki określonych w indywidualnym programie nauczania asesora jako szkolenie fakultatywne zgodnie z indywidualnymi preferencjami asesora. Szkolenie fakultatywne można zrealizować, uczestnicząc w szkoleniach organizowanych przez Krajową Administrację Sądów. Udział w konkursie Themis organizowanym przez EJTN zalicza się na poczet zajęć fakultatywnych. Szkolenie fakultatywne może obejmować do pięciu dni zajęć fakultatywnych, tj. szkolenie EJTN i ERA (z wyłączeniem kursów językowych i programu wymiany sędziów).
Zakończenie szkolenia wstępnego oraz uzyskanie kwalifikacji
Asesor, który pełnił swoje obowiązki przez co najmniej trzy lata, składa pracę końcową lub zdaje egzamin końcowy, demonstrując umiejętności i wiedzę wymagane do pełnienia obowiązków sędziego. Egzamin organizowany jest przez Radę ds. Szkolenia Kadr Wymiaru Sprawiedliwości. Asesor, który pomyślnie ukończył program szkoleniowy i którego praca końcowa została zaakceptowana lub który zdał egzamin końcowy, może uzyskać prawo do posługiwania się tytułem „przeszkolony w zakresie sądownictwa”. Prawo to jest przyznawane przez Radę ds. Szkolenia Kadr Wymiaru Sprawiedliwości na wniosek.
Link: Ustawa o sądach, sekcja 18, rozdział 6, podsekcja 2
W ramach pracy końcowej, w kontekście ustawy o sądach, asesorzy sporządzają portfolio stworzone w celu wykazania rozwoju ich umiejętności w trakcie trzyletniego programu szkoleniowego. Portfolia nie są oceniane, ale sprawdza się je, aby mieć pewność, że zawierają wymagane wyniki, tj. odzwierciedlają przebieg kadencji asesora, orzeczenie wydane przez asesora i jego opis, a także próbki zadań pisemnych z określonych dni szkolenia. Asesor przedstawia podsumowanie swojego portfolio na seminarium końcowym programu kształcenia pod koniec trzeciego roku. W rzeczywistości egzamin końcowy nie odbywa się, ponieważ zastępuje go wspomniane wcześniej portfolio.
Po zakończeniu kadencji asesor może ubiegać się o inne stanowiska w drodze standardowej procedury rekrutacyjnej. Pierwsi absolwenci programu szkoleniowego dla asesorów z powodzeniem rozpoczęli pracę w sądownictwie. Liczba asesorów jest tak niewielka, że w Finlandii kwalifikacje do pełnienia obowiązków sędziego są nadal zazwyczaj nabywane poprzez pracę w sądzie lub w ramach innego zawodu prawniczego.
Dalsze informacje: oikeus.fi (również w języku angielskim), zawiera ogólne informacje na temat działalności organów sądowych.
Prokuratorzy
Opis ogólny
Za szkolenia prokuratorów odpowiada zespół szkoleniowy w Prokuraturze Generalnej. Zespół planuje i realizuje szkolenia we współpracy z prokuratorami krajowymi, wyspecjalizowanymi prokuratorami, uniwersytetami i innymi zainteresowanymi stronami. Większość szkoleń jest prowadzona przez prokuratorów krajowych i wyspecjalizowanych prokuratorów z Prokuratury Krajowej. Szkolenie prokuratorów obejmuje kształcenie podstawowe, ogólne, zaawansowane i specjalizacyjne.
Podstawowe kształcenie prokuratora składa się z programu szkoleniowego dla początkujących prokuratorów oraz kursu podstawowego dla prokuratorów. Program szkoleniowy dla początkujących prokuratorów to program wprowadzający, natomiast kurs podstawowy dla prokuratorów pozwala na pogłębienie umiejętności i wiedzy prokuratorów. Podstawowe kształcenie jest integralną częścią szkolenia każdego prokuratora.
Dostęp do szkolenia wstępnego
Nowy prokurator zostaje zatrudniony na tymczasowe stanowisko młodszego prokuratora. W tym czasie zaznajamia się z Prokuraturą Krajową i jej działalnością oraz pracą prokuratora i jego rolą w postępowaniu karnym, a także kończy program szkoleniowy dla początkujących prokuratorów.
Okres zatrudnienia na stanowisku młodszego prokuratora to czas, w którym zarówno pracodawca, jak i prokurator mogą zweryfikować umiejętności prokuratora do pełnienia tej roli. Dla prokuratora jest to również okazja do upewnienia się, że jest to rzeczywiście zawód dla niego. Po zakończeniu okresu zatrudnienia na stanowisku młodszego prokuratora pracodawca i młodszy prokurator przeprowadzają rozmowę oceniającą przed podjęciem decyzji, czy dana osoba będzie kontynuować pracę na stanowisku prokuratora rejonowego.
Forma i treść szkolenia wstępnego
Program szkoleniowy dla początkujących prokuratorów to kurs online obejmujący wszystkie kluczowe tematy dla nowych prokuratorów, w tym wymagane materiały do nauki i ćwiczenia. Program szkoleniowy obejmuje takie tematy jak rola prokuratora w postępowaniu karnym, podejmowanie decyzji i opcje dostępne dla prokuratora, ograniczenia postępowania przygotowawczego i odstąpienie od oskarżenia, rola prokuratora w sądzie rejonowym, a także kwestie związane z jawnością.
Program szkoleniowy obejmuje również Dni Nowych Prokuratorów, tj. wydarzenia szkoleniowe organizowane w formie zajęć stacjonarnych, oraz różnorodne kursy online. Wsparciem i przewodnikiem w procesie wdrażania jest osobisty opiekun, który zazwyczaj jest bardziej doświadczonym prokuratorem z tej samej prokuratury, choć coraz powszechniejsze staje się nauczanie zdalne.
Kurs podstawowy dla prokuratorów składa się z czterech oddzielnych kursów, które obejmują łącznie 11 dni zajęć stacjonarnych. Celem kursu jest zrozumienie roli prokuratora w postępowaniu przygotowawczym i znaczenia współpracy, poznanie dostępnych możliwości na etapie postępowania przygotowawczego, zapoznanie się z podstawami rozpatrywania zarzutów, zrozumienie znaczenia i treści wniosku o wszczęcie postępowania, umiejętność korzystania z innych narzędzi dostępnych prokuratorowi, zrozumienie przebiegu procesu, związanych z nim etapów i procesu odwoławczego, a także dogłębne zapoznanie się z doktrynami prawa karnego.
Zakończenie szkolenia wstępnego oraz uzyskanie kwalifikacji
Ukończenie kursu podstawowego zajmuje zwykle około dwóch lat, po czym daną osobę uznaje się za kompetentną do pełnienia funkcji prokuratora. Nie przeprowadza się egzaminów. Po ukończeniu powyższych etapów dana osoba kontynuuje kształcenie na poziomie ogólnym i zaawansowanym.