Szkolenie wstępne sędziów i prokuratorów w Unii Europejskiej

Sędziowie

Opis ogólny

W zakres szkoleń organizowanych przez Krajowy Urząd Wymiaru Sprawiedliwości (Országos Bírósági Hivatal, OBH) wchodzą szkolenia wstępne przed objęciem stanowiska sędziego oraz szkolenia przygotowawcze dla nowo powołanych sędziów. Wszystkie szkolenia organizowane dla kadr wymiaru sprawiedliwości, tj. aplikantów sędziowskich, asesorów sądowych i sędziów powołanych na czas określony, są obowiązkowe.

Szkolenia są organizowane z podziałem na dziedziny działalności sądownictwa: prawo cywilne, prawo karne, prawo administracyjne i prawo pracy. Obejmują elementy prawa UE, praworządności i Karty praw podstawowych. Moduły praktyczne ułatwiają opanowanie zawodu sędziego.

Za przygotowanie zawodowe sędziów, w tym szkolenia wstępne realizowane przez Węgierską Akademię Sądową (Magyar Igazságügyi Akadémia), odpowiedzialny jest Prezes Krajowego Urzędu Wymiaru Sprawiedliwości.

Magyar Igazságügyi Akadémia | Magyarország Bíróságai (birosag.hu)

Liczba uczestników szkolenia wstępnego w 2021 r.

Dostęp do szkolenia wstępnego

Uczestników wybiera się na podstawie zgłoszeń. Kandydatów zatwierdza sąd zatrudniający oraz Węgierska Akademia Sądowa.

Forma i treść szkolenia wstępnego

Szkolenia aplikantów sędziowskich mają pomóc im w przygotowaniu się do egzaminu zawodowego oraz zapewnić solidne podstawy merytoryczne w ramach przysposobienia do służby sędziowskiej.

Szkolenie aplikantów sędziowskich dzieli się na cztery moduły:

1. prawo cywilne (procesowe i materialne),
2. prawo karne (procesowe i materialne),
3. prawo administracyjne, prawo pracy, prawo konstytucyjne, prawo UE,
4. rozwój kompetencji do pracy w sądownictwie.

Wszystkie moduły są obowiązkowe dla aplikantów sędziowskich.

Szkolenie w zakresie prawa karnego odbywa się w formie e-uczenia się. Materiał obejmuje prawo materialne, prawo procesowe oraz prawo penitencjarne. Szkolenie składa się z 13 wykładów, które są częściowo interaktywne, ponieważ uczestnik może kontynuować pracę z materiałem dydaktycznym tylko wtedy, gdy udzieli prawidłowych odpowiedzi na pytania postawione przez wykładowcę i opiekuna.

Szkolenie w zakresie prawa cywilnego odbywa się w formie e-uczenia się. Materiał obejmuje prawo materialne, prawo procesowe i prawo gospodarcze. Szkolenie składa się z 13 wykładów, z których dwa są interaktywne, ponieważ uczestnik może kontynuować pracę z materiałem dydaktycznym tylko wtedy, gdy udzieli prawidłowych odpowiedzi na pytania postawione przez wykładowcę i opiekuna.

Szkolenie w zakresie prawa administracyjnego i prawa pracy odbywa się w formie e-uczenia się. Materiał obejmuje prawo konstytucyjne, prawo administracyjne, prawo pracy i prawo UE. Szkolenie składa się z 16 wykładów. 11 wykładów jest interaktywnych, ponieważ uczestnik może kontynuować pracę z materiałem dydaktycznym tylko wtedy, gdy udzieli prawidłowych odpowiedzi na pytania postawione przez wykładowcę i opiekuna.

Szkoleniowcami są sędziowie sprawujący wymiar sprawiedliwości, a instruktorem z zakresu rozwoju kompetencji jest zawodowy psycholog.

Głównym celem szkolenia asesorów sądowych jest poszerzenie ich wiedzy w zakresie spraw, które mogą rozpoznawać indywidualnie, a także przysposobienie do służby sędziowskiej.

Szkolenie asesorów sądowych obejmuje praktykę procesową i rozwój kompetencji. Uczestnikami są asesorzy sądowi, którzy zamierzają zostać sędziami. Szkolenia są dla nich obowiązkowe.

Szkoleniowcami są sędziowie sprawujący wymiar sprawiedliwości, a instruktorem z zakresu rozwoju kompetencji jest zawodowy psycholog.

Szkolenia sędziów powołanych na czas określony

Celem szkolenia jest praktyczne wsparcie pracy sędziego, poszerzenie wiedzy zawodowej, a także stworzenie platformy do dyskusji na temat kwestii pojawiających się na początkowym etapie pracy orzeczniczej.

Elementy szkolenia:

1. prawo cywilne i karne materialne,
2. prawo cywilne i karne procesowe,
3. rozwój kompetencji.

Szkolenie jest obowiązkowe dla sędziów powołanych na czas określony. Szkolenie należy ukończyć w roku poprzedzającym egzamin sędziowski.

Szkoleniowcami są sędziowie sprawujący wymiar sprawiedliwości, a instruktorem z zakresu rozwoju kompetencji jest zawodowy psycholog.

Aby umożliwiać zdobywanie doświadczeń międzynarodowych, poznawanie innych kultur prawnych oraz ułatwiać stosowanie prawa UE, Krajowy Urząd Wymiaru Sprawiedliwości (OBH) organizuje krótkoterminowe szkolenia międzynarodowe, oferuje sposobność skorzystania z programów wymiany i jest partnerem różnych projektów szkoleniowych, zapewniając możliwość udziału w transgranicznych szkoleniach co najmniej 5 proc. sędziów powołanych na stanowiska sędziowskie i przyszłych sędziów.

Jako członek EJTN i patron Akademii Prawa Europejskiego (ERA), OBH rozpowszechnia informacje o szkoleniach, programach wymiany i wizytach studyjnych zgodnie z katalogami szkoleniowymi obu instytucji. Prezes OBH funduje stypendia dla sędziów, asesorów sądowych oraz aplikantów sędziowskich w Europejskim Trybunale Praw Człowieka, Trybunale Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz 5-miesięczne staże w Akademii Prawa Europejskiego.

Zakończenie szkolenia wstępnego oraz procesu uzyskania kwalifikacji

Szkolenia nie kończą się egzaminem. Krajowy Urząd Wymiaru Sprawiedliwości zapewnia aplikantom sędziowskim, asesorom sądowym i sędziom powołanym na czas określony dostęp do zalecanych oraz obowiązkowych szkoleń realizowanych przez Węgierską Akademię Sądową oraz do materiałów edukacyjnych na potrzeby e-uczenia się.

Prokuratorzy

Opis ogólny

Ramy instytucjonalne szkolenia aplikantów prokuratorskich i asesorów prokuratury zapewnia od 2006 r. Węgierski Ośrodek Szkolenia Prokuratorów (Magyar Ügyészképző Központról, MÜK) Ramy regulacyjne określono w rozporządzeniu nr 14/2005. (ÜK. 9.) LÜ wydanym przez Prokuratora Generalnego [w języku węgierskim: 14/2005. (ÜK. 9.) LÜ utasítás]. Obecnie w prokuraturze pracuje 93 aplikantów prokuratorskich. Gdy prokuratorzy są powoływani na stanowiska, nie rozróżnia się, czy powołanie dotyczy spraw karnych, czy zadań spoza spraw karnych.

Wiedzę zdobywaną przez aplikantów prokuratorskich uczęszczających na szkolenie MÜK – do końca okresu nadzorowanego wykonywania zawodu – sprawdza się podczas wewnętrznych egzaminów w prokuraturach okręgowych, ocenianych według skali stopniowej. Do czasu przystąpienia do egzaminu zawodowego nie wymaga się zatem od nich ukończenia żadnego dodatkowego szkolenia. Skuteczność szkoleń potwierdzają zarówno sprawozdania roczne sporządzane przez prokuratury okręgowe, jak i wyniki egzaminów zawodowych. Węgierski prawniczy egzamin zawodowy stawia jednolite wymagania prawnikom, którzy praktykowali w różnych dziedzinach prawa. Ramy regulacyjne są następujące: § 27/A ustawy LXXVII z 2013 r. o kształceniu dorosłych, rozporządzenie 5/1991. (IV. 4.) w sprawie prawniczego egzaminu zawodowego, wydane przez Ministra Sprawiedliwości.

Dostęp do szkolenia wstępnego

Wolne stanowiska aplikantów prokuratorskich obsadza się w drodze zgłoszeń. § 109 ust. 1 i 3 ustawy CLXIV z 2011 r. o statusie prokuratora generalnego, prokuratorów i innych pracowników prokuratury oraz o służbie w prokuraturze węgierskiej [zwanej dalej „ustawą o prokuraturze”, (Üjt.)] określa, kto może zostać powołany na aplikanta prokuratorskiego. Do warunków należą: obywatelstwo węgierskie, niekaralność i dyplom ukończenia studiów prawniczych. Aplikant prokuratorski nie może być członkiem partii politycznej ani nie może angażować się w żadną działalność polityczną. O powołaniu aplikantów prokuratorskich decyduje Prokurator Generalny. Wynagrodzenie aplikanta prokuratorskiego regulują przepisy ustawy o prokuraturze.

Od 2019 r. nabór na wolne stanowiska aplikantów prokuratorskich jest prowadzony wyłącznie drogą elektroniczną. Ramy regulacyjne są następujące: zarządzenie Prokuratora Generalnego nr 10/2019 (V. 28.) w sprawie systemu informatycznego przetwarzającego zgłoszenia kandydatów na aplikantów prokuratorskich [w języku węgierskim: 10/2019. (V. 28.) LÜ utasítás]. Wszyscy kandydaci otrzymują zaproszenie na rozmowy kwalifikacyjne w dwuetapowej procedurze naboru. Podczas ostatnich dwóch naborów na aplikantów prokuratorskich w 2019 i 2021 r. kandydaci mogli również zaprezentować znajomość języków obcych. Sprawdzenie umiejętności językowych pozwala wyselekcjonować kandydatów o bardzo dobrej znajomości języków obcych, w szczególności języka angielskiego, co potwierdziły wyniki zespołów aplikantów prokuratorskich uzyskiwane w konkursie THEMIS w ciągu ostatnich dwóch lat.

Forma i treść szkolenia wstępnego

System szkoleniowy Węgierskiego Ośrodka Szkolenia Prokuratorów opiera się na scentralizowanym kursie przygotowawczym dla aplikantów prokuratorskich, który obejmuje wykłady i konsultacje zawodowe i łącznie trwa sześć tygodni. Przygotowanie teoretyczne aplikantów prokuratorskich do egzaminu zawodowego opiera się na jednolitym krajowym programie nauczania i szkolenia, według wykazu zagadnień wydanego przez Ministra Sprawiedliwości. Podczas wykładów szczegółowo omawia się tematy dotyczące właściwości i kompetencji prokuratorów lub zagadnienia, które – jak wynika z doświadczenia – powodują problemy lub trudności z wykładnią prawa podczas egzaminów zawodowych.

Zajęcia dydaktyczne w prokuraturze prowadzą przede wszystkim wyżsi rangą prokuratorzy, którzy mają bogate doświadczenie zawodowe i wiedzę teoretyczną. Wielu z nich ma również stopnie naukowe lub akademickie, jest profesorami lub wykładowcami na wydziałach prawa oraz zasiada w komisjach egzaminacyjnych. Wykłady i prezentacje są również dostępne w intranecie prokuratury.

Etapy procesu szkolenia aplikantów prokuratorskich:

Podstawy wiedzy o zawodzie prokuratora (3 dni):

Historia prokuratury, struktura i symbole prokuratury, etyka prokuratorska, prawa podstawowe i obowiązki prokuratorów określone w ustawie o ustroju prokuratury, stosunki pracy w prokuraturze, podstawowe powinności i odpowiedzialność prokuratorów w sprawach karnych, zadania prokuratorów poza sprawami karnymi, nadzór prokuratorski nad wykonaniem kar, organizacja codziennej pracy prokuratora, podstawowe zasady postępowania z aktami i zarządzania sprawami, zarządzanie sprawami poufnymi (ochrona danych i bezpieczeństwo danych).

Prawniczy egzamin zawodowy część „B” (3 tygodnie):

Prawo karne materialne, karne prawo procesowe, prawo penitencjarne i prawo karne wykonawcze, omówienie orzecznictwa (orzecznictwo w sprawach o przestępstwa z nienawiści, handel ludźmi, przemoc domową, a także dotyczące stawiania w stan oskarżenia, wykorzystania dowodów), praktyka procesowa, redagowanie pism procesowych, prawo o wykroczeniach (postępowania administracyjne, kary administracyjne, czynności, decyzje i skargi, postępowania na miejscu, odwołania i środki odwoławcze, rola prokuratorów, ponowne rozpoznanie sprawy i egzekucja).

Prawniczy egzamin zawodowy część „A” (1 tydzień):

Prawo cywilne, prawo handlowe i cywilne prawo procesowe.

Prawniczy egzamin zawodowy część „C” (1 tydzień):

Prawo pracy i ubezpieczeń społecznych, prawo konstytucyjne i prawo administracyjne, prawo UE.

Praktyczne szkolenie aplikantów prokuratorskich odbywa się w prokuraturach okręgowych (zob.: prokuratury okręgowe). Każdy aplikant prokuratorski wykonuje obowiązki zawodowe i zdobywa praktyczne doświadczenie, realizując indywidualnie dostosowany plan praktyki we wszystkich obszarach działalności prokuratury (postępowanie przygotowawcze, prawo karne, dziedziny spoza prawa karnego, prawo penitencjarne i wykonanie kar). Wykonane zadania są odnotowywane w sprawozdaniu z praktyki prawniczej. Aplikanci prokuratorscy mają opiekunów zwanych „instruktorami”, którzy zapewniają podopiecznym codzienne wsparcie w zdobywaniu wiedzy i doświadczenia zawodowego.

Ponieważ jednym z warunków uzyskania dyplomu ukończenia studiów prawniczych jest złożenie egzaminu z języka obcego co najmniej na poziomie średniozaawansowanym (potwierdzone świadectwem), aplikanci prokuratorscy znają języki obce już w momencie przyjęcia do prokuratury. Większość z nich zdało egzaminy z przynajmniej dwóch języków obcych. W ramach szkolenia aplikanci prokuratorscy mogą również uczestniczyć w turniejach naukowych (Turniej naukowy im. Kozmy Sándora, Turniej naukowy im. Mailátha György'ego), konkursach (konkursy symulacji rozprawy sądowej, konkursy znajomości orzecznictwa, konkurs THEMIS) oraz konferencjach naukowo-badawczych (organizowanych przez prokuraturę, Unię Europejską). Dzięki takim programom mogą doskonalić znajomość języków obcych. Aplikanci prokuratorscy biorący udział w konkursie THEMIS odbywają bardzo intensywne, wysoce profesjonalne szkolenie w zakresie angielskiej terminologii prawniczej, pod okiem prawnika-lingwisty. W przyszłości planuje się zwiększyć liczbę kursów języków obcych, a także zaangażować większą liczbę aplikantów prokuratorskich w szkolenia organizowane przez EJTN.

Oprócz kursu szkoleniowego dla aplikantów prokuratura wspiera uczestnictwo w innych programach doskonalenia zawodowego. Można na przykład zawrzeć umowę o kształcenie pozwalającą m.in. wnioskować o zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy oraz o dofinansowanie czesnego. Opcja ta jest również dostępna dla aplikantów prokuratorskich, zazwyczaj w przypadku udziału w kursie podyplomowym w zakresie specjalistycznej dyscypliny prawa oraz podjęcia studiów doktoranckich.

Szkolenia zawodowe asesorów prokuratury – pracowników prokuratury, którzy zdali egzamin zawodowy, ale nie zostali jeszcze powołani na prokuratorów – określono w zarządzeniu 13/2017 (VIII. 17.) LÜ wydanym przez Prokuratora Generalnego [w języku węgierskim: 13/2017 (VIII. 17.) LÜ utasítás]. Szkoleniu asesorów prokuratury towarzyszy rozbudowany system zachęt: każdy asesor prokuratury musi w określonych odstępach czasu uzyskać określoną liczbę punktów za szkolenie. System punktów został określony w załączniku do wymienionego wyżej zarządzenia Prokuratora Generalnego, a punkty przyznaje się za udział w kursach szkoleniowych, konferencjach, seminariach i wykładach, a także za publikacje naukowe itp.

Od 2022 r. szkolenia aplikantów prokuratorskich, asesorów prokuratury i prokuratorów będą rozszerzone o dwa moduły. Pierwszym z nich będzie 3-dniowy międzynarodowy kurs szkoleniowy odbywający się dwa razy w roku, który pozwoli zdobyć kompleksową wiedzę w dziedzinie stosunków międzynarodowych prokuratury. Planowany jest szeroki zakres zagadnień od zasad kontaktów międzynarodowych i komunikacji międzynarodowej po międzynarodowe funkcje prokuratora.

Drugim modułem będzie dwudniowy kurs szkoleniowy w dziedzinie prawa europejskiego, również oferowany dwa razy w roku aplikantom prokuratorskim, asesorom prokuratury oraz prokuratorom. Pierwszego dnia odbędzie się ogólne szkolenie z zakresu prawa UE, a drugiego dnia kompleksowe szkolenie z zakresu praworządności oparte na „Przewodniku szkoleniowym EJTN dotyczącym praworządności dla sędziów i prokuratorów”.

Zakończenie szkolenia wstępnego oraz procesu uzyskania kwalifikacji

Po każdej sesji szkoleniowej wiedzę aplikantów prokuratorskich systematycznie sprawdza się w formie pisemnej lub ustnej. Jeżeli aplikant zaliczył wszystkie sesje szkoleniowe oraz sprawdziany wiedzy, prokurator okręgowy korzystający z praw przysługujących pracodawcy zamyka sprawozdanie z praktyki aplikanta prokuratorskiego i wydaje zaświadczenie o pomyślnym zakończeniu trzyletniej prawniczej praktyki zawodowej. Wspomniane zaświadczenie jest warunkiem dopuszczenia do prawniczego egzaminu zawodowego organizowanego przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Po otrzymaniu zaświadczenia aplikanci prokuratorscy mogą bezpośrednio złożyć elektroniczny wniosek o przystąpienie do trzyczęściowego prawniczego egzaminu zawodowego. Gdy aplikanci prokuratorscy otrzymają zaświadczenie potwierdzające zdanie tego egzaminu, mogą ubiegać się o stanowisko asesora prokuratury lub prokuratora.

Prokuratura oferuje kilka rodzajów zachęt wspierających przygotowanie aplikantów prokuratorskich do prawniczego egzaminu zawodowego. Należy do nich zaliczenie za każdą część egzaminu 20 dni czasu pracy, za który wypłacane jest wynagrodzenie. Aplikantom prokuratorskim, którzy uzyskali celujące lub bardzo dobre wyniki egzaminu zawodowego, przysługuje zwrot pełnej kwoty uiszczonych opłat egzaminacyjnych, a za wynik dobry przysługuje zwrot połowy opłat egzaminacyjnych. Za uzyskanie bardzo dobrego wyniku egzaminu zawodowego przez aplikanta prokurator będący jego opiekunem otrzymuje premię pieniężną.