Opis ogólny
Za szkolenie wstępne sędziów i prokuratorów odpowiada Krajowa Szkoła Sądownictwa i Prokuratury (zwana dalej „Krajową Szkołą”, Državna škola za pravosudne dužnosnike), która jest jednostką organizacyjną Akademii Sądowej (Pravosudna akademija). Akademia Sądowa jest instytucją publiczną utworzoną przez Ministerstwo Sprawiedliwości i Administracji w 2010 r., odpowiedzialną za doskonalenie zawodowe funkcjonariuszy wymiaru sprawiedliwości (tj. sędziów i prokuratorów) oraz doradców organów wymiaru sprawiedliwości, przygotowanie aplikantów w organach wymiaru sprawiedliwości oraz kandydatów na sędziów i prokuratorów do wykonywania zawodu, a także szkolenie zawodowe urzędników wymiaru sprawiedliwości i innych uczestników postępowań prowadzonych przed organami sądowymi (ustawa o Akademii Sądowej, Narodne novine, Dziennik Urzędowy Republiki Chorwacji, nr 54/2019).
Roczne szkolenie wstępne dla sędziów i prokuratorów jest obowiązkowe. W roku akademickim 2021–2022 do Krajowej Szkoły uczęszczało 97 aplikantów ze statusem urzędników służby cywilnej zatrudnionych w charakterze doradców organów wymiaru sprawiedliwości. Krajowa Szkoła umożliwia aplikantom zdobycie umiejętności i wiedzy niezbędnych do samodzielnego, odpowiedzialnego, niezależnego i bezstronnego wykonywania obowiązków sędziów orzekających w sądach rejonowych, gospodarczych i administracyjnych, a także funkcji zastępców prokuratorów rejonowych.
Dostęp do szkolenia wstępnego
Osoby zatrudnione na stałe w służbie cywilnej i wyznaczone na stanowiska doradców organów wymiaru sprawiedliwości mają obowiązek odbyć naukę w Krajowej Szkole. Doradcy organów wymiaru sprawiedliwości są powoływani do służby cywilnej na podstawie ogłoszeń publicznych dotyczących tych stanowisk zgodnie z ustawą o urzędnikach służby cywilnej (Narodne novine, Dziennik Urzędowy Republiki Chorwacji nr 92/2005, 140/2005, 142/2006, 77/2007, 107/2007, 27/2008, 34/2011, 49/2011, 150/2011, 34/2012, 38/2013, 37/2013, 1/2015, 138/2015, 102/2015, 61/2017, 70/2019, 98/2019). Kandydaci na stanowiska doradców organów wymiaru sprawiedliwości muszą ukończyć studia wyższe w dziedzinie prawa oraz zdać egzamin aplikancki.
Kierownik właściwego organu sądowego powołuje członków Komisji ds. Rozpatrywania Kandydatur. Kandydaci spełniający wymogi formalne muszą przystąpić do egzaminu pisemnego oraz odbyć ustrukturyzowaną rozmowę kwalifikacyjną. Egzamin pisemny polega na sprawdzeniu wiedzy, kompetencji i umiejętności kandydatów. Najlepsi kandydaci ubiegający się o stanowiska doradców organów sądowych w prokuraturze muszą przejść kontrolę bezpieczeństwa, którą przeprowadza Agencja Bezpieczeństwa i Wywiadu.
Forma i treść szkolenia wstępnego
Przygotowanie do zawodu polega przede wszystkim na doskonaleniu umiejętności i praktycznej wiedzy, które są niezbędne do wykonywania obowiązków w organach wymiaru sprawiedliwości. Szkolenie obejmuje warsztaty organizowane przez Akademię Sądową i praktykę w organach wymiaru sprawiedliwości oraz, w razie potrzeby, w innych organach państwowych. Część teoretyczna szkolenia kadr wymiaru sprawiedliwości jest jednakowa dla wszystkich aplikantów odbywających naukę w Krajowej Szkole, niezależnie od stanowiska, jakie obejmą w przyszłości (sędziego lub prokuratora) oraz niezależnie od dziedziny prawa, którą zajmują się w organie sądowym, w którym wykonują obowiązki. Program szkolenia kadr wymiaru sprawiedliwości przyjmuje Rada Sterująca na wniosek Rady Programowej Akademii Sądowej. W trakcie szkolenia praktycznego aplikanci pozostają pod opieką mentorów, którzy nadzorują wykonywaną przez nich pracę i przygotowują ich do samodzielnego, odpowiedzialnego, niezależnego i bezstronnego wykonywania obowiązków funkcjonariuszy wymiaru sprawiedliwości.
W roku akademickim 2021/2022 zorganizowano łącznie 23 jednodniowe warsztaty dla aplikantów Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, obejmujące zagadnienia z dziedzin prawa cywilnego i karnego, prawa administracyjnego, prawa UE, etyki oraz umiejętności praktycznych. Co do zasady warsztaty odbywają się w formie stacjonarnej i prowadzą je funkcjonariusze wymiaru sprawiedliwości (tj. sędziowie i prokuratorzy), wykładowcy uniwersyteccy lub inni eksperci.
Podczas rozpatrywania zagadnień z dziedziny prawa UE szczególną uwagę poświęca się odesłaniom prejudycjalnym do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, współpracy transgranicznej oraz wyszukiwaniu orzecznictwa w systemie CURIA. Udział w inicjatywach Europejskiej Sieci Szkolenia Kadr Wymiaru Sprawiedliwości (EJTN), Akademii Prawa Europejskiego (ERA) oraz innych działaniach na szczeblu międzynarodowym, a także udział w szkoleniach językowych jest dobrowolny.
Zakończenie szkolenia wstępnego oraz uzyskanie kwalifikacji
Szkolenie zamyka egzamin końcowy przed komisją odpowiedzialną za przeprowadzanie egzaminów końcowych w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (zgodnie z rozporządzeniem w sprawie egzaminów końcowych w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, Narodne novine, Dziennik Urzędowy Republiki Chorwacji, nr 25/2020, 108/2020). W skład komisji odpowiedzialnej za przeprowadzanie egzaminów końcowych wchodzi pięciu członków: dwóch sędziów Sądu Najwyższego Republiki Chorwacji, sędzia sądu apelacyjnego i dwóch zastępców prokuratora generalnego. Członków komisji mianuje Rada Sterująca Akademii Sądowej.
Egzamin końcowy składa się z części pisemnej i ustnej, które sprawdzają nabytą wiedzę praktyczną i umiejętności niezbędne do wykonywania obowiązków funkcjonariuszy wymiaru sprawiedliwości na podstawie praktycznych zadań i kazusów.
Do egzaminu końcowego w Krajowej Szkole mogą również przystąpić osoby, które nie uczęszczały do Krajowej Szkoły, pod warunkiem że po zdaniu egzaminu aplikanckiego zdobyły one co najmniej czteroletnie doświadczenie zawodowe w dziedzinie prawa. Do egzaminu końcowego można przystąpić dwukrotnie, a egzamin uznaje się za zaliczony w przypadku uzyskania co najmniej 225 punktów. Maksymalny wynik, jaki można uzyskać, wynosi 300 punktów.
Po zdaniu egzaminu końcowego kandydaci na sędziów sądów pierwszej instancji ubiegają się o wakaty ogłaszane przez Państwową Radę Sądownictwa, natomiast kandydaci na zastępców prokuratorów rejonowych ubiegają się o wolne stanowiska ogłaszane przez Krajową Radę Prokuratorów. W ustrukturyzowanej rozmowie kwalifikacyjnej przed Krajową Radą Sądownictwa lub Krajową Radą Prokuratorów kandydaci mogą zdobyć maksymalnie 15 punktów. Odpowiednia Rada kieruje kandydatów, którzy uzyskali najwyższą łączną liczbę punktów, na testy psychologiczne i kontrolę bezpieczeństwa przeprowadzaną przez Agencję Bezpieczeństwa i Wywiadu.
Następnie kandydatów na stanowiska sędziów sądów pierwszej instancji powołuje Krajowa Rada Sądownictwa, a na stanowiska zastępców prokuratorów rejonowych – Krajowa Rada Prokuratorów.