Szkolenie wstępne sędziów i prokuratorów w Unii Europejskiej

Sędziowie

Opis ogólny

Hiszpańska Szkoła Sądownictwa (Escuela Judicial) ma dwie siedziby. Placówka w Barcelonie, zlokalizowana w Vallvidrera, jest szkołą dla aplikantów sędziowskich. Oferuje obowiązkowe szkolenie wstępne dla osób planujących karierę zawodową sędziego. Każdego roku w Szkole Sądownictwa rozpoczyna naukę nowa grupa aplikantów licząca około 150 osób.

Placówka w Madrycie oferuje szkolenie ustawiczne dla wszystkich sędziów, którzy chcą poszerzać lub aktualizować zarówno wiedzę prawną, jak i pozaprawną. W przeciwieństwie do obowiązkowego szkolenia wstępnego szkolenie ustawiczne jest fakultatywne. Część sesji odbywa się w różnych miejscach na terytorium całego kraju, aby ułatwić dostęp do szkolenia ustawicznego wszystkim pracownikom wymiaru sprawiedliwości.

Placówki hiszpańskiej Szkoły Sądownictwa podlegają Radzie Generalnej Sądownictwa (Consejo General del Poder Judicial, CGPJ), która jest głównym podmiotem odpowiedzialnym za szkolenie wstępne i szkolenie ustawiczne sędziów.

Dostęp do szkolenia wstępnego

Istnieją dwie podstawowe ścieżki dostępu do kariery zawodowej w hiszpańskim sądownictwie.

Pierwsza z nich nosi nazwę „Dostęp poprzez kategorię sędziego”. Wymaga zdania egzaminu, a także przejścia selekcyjnego szkolenia w hiszpańskiej Szkole Sądownictwa.

Egzamin odbywa się co najmniej raz na dwa lata.

Aby móc przystąpić do egzaminu wstępnego, kandydat musi mieć obywatelstwo hiszpańskie, być pełnoletni, niekarany oraz posiadać dyplom ukończenia studiów prawniczych.

Przygotowanie do egzaminu zajmuje około 4-5 lat.

Egzamin składa się z trzech części eliminacyjnych.

Pierwsza część to test zamknięty, który zawiera 100 pytań dotyczących znajomości prawa ogólnego (10 z prawa konstytucyjnego, 40 z prawa cywilnego, 30 z prawa karnego i 20 z prawa procesowego). Każde pytanie ma 4 warianty odpowiedzi, a tylko jeden z nich jest prawidłowy.

Druga i trzecia część to egzaminy ustne. W drugiej części należy w szczególności przygotować i zaprezentować przed Sądem Najwyższym zagadnienia z prawa konstytucyjnego, prawa cywilnego i prawa karnego. W trzeciej części należy przygotować i zaprezentować przed Sądem Najwyższym zagadnienia z prawa cywilnego, postępowania karnego, prawa handlowego oraz prawa administracyjnego i prawa pracy.

Po egzaminie następuje obowiązkowe szkolenie wstępne trwające dwa lata. Pierwszy rok szkolenia wszyscy aplikanci sędziowscy spędzają w Szkole Sądownictwa w Barcelonie. Na drugim roku odbywają się indywidualne praktyki pod okiem mentorów specjalizujących się w poszczególnych gałęziach prawa. Na tym etapie szkolenia aplikant sędziowski spędza poszczególne okresy kolejno pod opieką kilku różnych mentorów, z których każdy koncentruje się na konkretnej dziedzinie prawa: prawie cywilnym, prawie karnym, prawie administracyjnym, prawie handlowym, prawie pracy i prawie rodzinnym.

Druga ścieżka dostępu do kariery zawodowej w hiszpańskim sądownictwie nosi nazwę „Dostęp poprzez kategorię sędziego wyższego trybunału”. Jest zarezerwowana dla prawników o uznanych kompetencjach, z co najmniej 10-letnim stażem zawodowym. Po potwierdzeniu zawodowych osiągnięć kandydat sporządza podlegające ocenie sprawozdanie techniczne i odbywa rozmowę kwalifikacyjną. Następnie odbywa obowiązkowe szkolenie w hiszpańskiej Szkole Sądownictwa, które trwa około 12 tygodni i obejmuje okres praktyki pod opieką mentora.

Forma i treść szkolenia wstępnego

Szkolenie wstępne nowych aplikantów sędziowskich obejmuje obowiązkowy kurs w hiszpańskiej Szkole Sądownictwa, który trwa jeden rok, oraz okres nadzorowanej praktyki trwający kolejny rok. Zarówno podczas zajęć w hiszpańskiej Szkole Sądownictwa, jak i podczas nadzorowanej praktyki dąży się do wyszkolenia aplikantów w zakresie umiejętności technicznych, umiejętności miękkich, kompetencji i postaw, a zwłaszcza w zakresie tzw. warsztatu sędziego.

W Szkole Sądownictwa nacisk kładzie się na wysoce praktyczny charakter szkolenia. Dlatego też podczas sesji aplikanci ćwiczą myślenie, debatowanie, dyskutowanie i argumentowanie. W tym celu wykorzystywane są prawdziwe akta sądowe. Odbywają się również symulacje rozpraw z udziałem aplikantów sędziowskich i adwokackich.

W Szkole Sądownictwa aplikanci otrzymują przygotowanie zawodowe, które:

• jest pogłębione: w podstawowych dziedzinach takich jak prawo cywilne, prawo karne oraz prawo konstytucyjne i prawo UE,
• jest wyspecjalizowane: w zakresie prawa administracyjnego, prawa pracy, małoletnich/nieletnich, prawa rodzinnego,
• jest komplementarne: obejmuje obszary takie jak współpraca międzynarodowa, rachunkowość, środki masowego przekazu, ochrona danych, medycyna sądowa, ustawa organiczna,
• jest multidyscyplinarne: obejmuje dyscypliny takie jak etyka, retoryka, przywództwo, uważność, język angielski, języki lokalne, zapobieganie ryzyku,
• obejmuje pobyty krótkoterminowe: w organach egzekwowania prawa, w więzieniach, w środowisku pracy prokuratorów, adwokatów, urzędników sądowych, notariuszy,
• obejmuje pobyty w Europejskim Trybunale Praw Człowieka i Trybunale Sprawiedliwości Unii Europejskiej, a także w uczestnictwo w międzynarodowych inicjatywach takich jak programy Themis czy Aiakos.

Zakończenie szkolenia wstępnego oraz procesu uzyskania kwalifikacji

Wynik egzaminu wstępnego do hiszpańskiej Szkoły Sądownictwa stanowi 50 proc. oceny końcowej.

Pozostałe 50 proc. to wynik szkolenia wstępnego, który rozkłada się w następujący sposób:

• szkolenie wstępne w Szkole Sądownictwa – 40 proc., z czego:
  • prawo cywilne – 13 proc.,
  • prawo karne – 13 proc.,
  • prawo konstytucyjne i prawo UE – 7 proc.,
  • prawo administracyjne – 2 proc.,
  • prawo pracy – 2 proc.,
  • aktywność i zaangażowanie – 2 proc.,
  • pomoc – 1 proc.;
• praktyka pod opieką mentora – 10 proc.

Aby być klasyfikowanym w Szkole Sądownictwa, frekwencja aplikanta w całym okresie szkolenia musi wynosić co najmniej 80 proc.

Podstawę do oceny aplikanta w Szkole Sądownictwa stanowią anonimizowane orzeczenia sądowe, które są następnie sprawdzane, korygowane i oceniane przez kadrę szkoleniową.

W okresie praktyki aplikanta ocenia mentor, biorąc pod uwagę 40 różnych zagadnień związanych z poszczególnymi obszarami szkolenia.

Na podstawie ocen końcowych (na które składają się w 50 proc. wyniki egzaminu, a w pozostałych 50 proc. wyniki uzyskane podczas szkolenia wstępnego) sporządza się ranking aplikantów. Po ukończeniu szkolenia wstępnego aplikanci mogą wybrać swój pierwszy sąd spośród placówek proponowanych przez hiszpańską Radę Generalną Sądownictwa. O kolejności wyboru decyduje miejsce aplikanta w rankingu.

Prokuratorzy

Opis ogólny

Kandydaci na sędziów i prokuratorów uzyskują dostęp do tych zawodów, zdając wspólny dla wszystkich egzamin państwowy opisany w punkcie „Dostęp do szkolenia wstępnego” poniżej. Prokuratorzy odbywają szkolenie wstępne w Centrum Studiów Prawniczych (Centro de Estudios Jurídicos). Szkolenie to zostało opisane w punkcie „Forma i treść szkolenia wstępnego” poniżej. Jest ono obowiązkowe i stanowi drugi etap procedury naboru na stanowisko prokuratora (pierwszym etapem jest wyżej wspomniany egzamin państwowy).

Po zdaniu wspólnego dla wszystkich egzaminu sędziowie odbywają szkolenie w Szkole Sądownictwa w Barcelonie, a prokuratorzy – w Centrum Studiów Prawniczych w Madrycie.

Centrum Studiów Prawniczych jest niezależnym organem, strukturalnie powiązanym z Ministerstwem Sprawiedliwości. Centrum ma:

• regulamin zatwierdzony dekretem królewskim nr 312/2019,
• autonomiczny status prawny,
• własne środki trwałe i budżet,
• autonomiczny zarząd nad bieżącą działalnością.

Liczba aplikantów może być różna. W publikowanej co roku przez rząd ofercie zatrudnienia w sektorze publicznym podaje się liczbę stanowisk dla kandydatów do obu zawodów. W 2022 r. było 132 stanowisk dla prokuratorów i 168 stanowisk dla sędziów.

Dostęp do szkolenia wstępnego

Aby zostać prokuratorem w Hiszpanii, należy we wszystkich przypadkach:

1. mieć ukończone 18 lat,
2. posiadać obywatelstwo hiszpańskie,
3. posiadać dyplom ukończenia studiów prawniczych (na uniwersytecie).

Kandydaci spełniający powyższe wymagania muszą zdać egzamin państwowy składający się z trzech części. Pierwsza część to test wielokrotnego wyboru, a pozostałe dwie części to prezentacje ustne. Zadaniem kandydatów jest zaprezentowanie zagadnień z różnych dziedzin prawa, losowo wybranych z listy tematów do przygotowania.

W pierwszej z dwóch prezentacji ustnych kandydat w czasie jednej godziny przedstawia 5 różnych tematów: 1 z prawa konstytucyjnego, 2 z prawa cywilnego i 2 z prawa karnego.

Druga prezentacja ustna to kolejne pięć tematów do omówienia w czasie 1 godziny: 2 z postępowania cywilnego, 1 z postępowania karnego, 1 z prawa handlowego, 1 z prawa administracyjnego/prawa pracy.

Nie ma innej ścieżki dostępu do zawodu prokuratora.

W skład komisji egzaminacyjnej wchodzi 1 sędzia Sądu Najwyższego lub Prokurator Generalny, 2 sędziów wyższego trybunału, 2 prokuratorów, 1 profesor uniwersytecki, 1 prawnik ze służby prawnej państwa, 1 adwokat z ponad 10-letnim doświadczeniem oraz 1 doradca prawny.

Gdy kandydaci zdadzą egzamin, tworzy się ich ranking według uzyskanych przez nich wyników. Następnie według kolejności w rankingu kandydaci wybierają karierę sędziowską lub prokuratorską zależnie od dostępności stanowisk w obu zawodach w danym roku.

Forma i treść szkolenia wstępnego

Cechy szkolenia wstępnego:

• Jego celem jest uzupełnienie już sprawdzonej wiedzy teoretycznej kandydatów.
• Plan szkolenia opracowuje Prokuratura Generalna wraz z Centrum Studiów Prawniczych, a zatwierdza Rada Generalna Sądownictwa.
• Szkolenie odbywa się według aktywnej i partycypacyjnej metodyki.
• Szkolenie ma zapewnić aplikantom umiejętności techniczne, kompetencje relacyjne i umiejętności personalne.
• Centrum nie posiada własnej kadry szkoleniowej, ale co roku wybiera specjalistów z każdej dziedziny z dużym doświadczeniem zawodowym i dydaktycznym.

Szkolenie wstępne dla prokuratorów można podzielić na dwa etapy:

1. etap teoretyczno-praktyczny w Centrum Studiów Prawniczych:

• trwa 20 tygodni (w 2022 r.),
• obejmuje konkretne moduły, szkolenia specjalistyczne, wizyty i dodatkowe treści.

Szkolenie ma charakter bezpośredni. Wyjątkowo w 2021 r. odbywało się w formacie hybrydowym.

Na tym etapie uczestnicy odbywają szkolenie podzielone na moduły:

1. prokuratura i deontologia zawodu,
2. konstytucyjne prawa i gwarancje w postępowaniu karnym,
3. postępowanie karne w praktyce,
4. właściwość/prawo w sprawach nieletnich,
5. prawo cywilne a prokuratura, ochrona osób z niepełnosprawnościami i osób starszych,
6. perspektywa płci,
7. medycyna sądowa.

W ramach tych modułów odbywają się zajęcia z różnych obszarów:

• prawo migracyjne,
• nadzór penitencjarny,
• przestępstwa komputerowe,
• współpraca międzynarodowa,
• prawo ochrony środowiska,
• przemoc ze względu na płeć,
• wypadki w miejscu pracy,
• bezpieczeństwo ruchu drogowego,
• sprawy administracyjne,
• sprawy socjalne,
• przestępczość gospodarcza,
• przestępstwa z nienawiści.

2. Staż w prokuraturach:

• Etap trwa 22 tygodnie (w 2022 r.). Staż jest podzielony na sprawy cywilne, sprawy karne, sprawy o przemoc wobec kobiet, sprawy młodocianych/nieletnich.
• Aplikanci uczestniczą w rozprawach i rozmaitych czynnościach procesowych, w których reprezentowana jest prokuratura.
• Zespół szkoleniowy składa się z koordynatora i opiekunów: są to prokuratorzy pracujący w prokuraturach, w których odbywają się staże.

Nadzór mentorski nad aplikantami sprawują doświadczeni prokuratorzy.

Czynności obowiązkowe:

• sporządzanie pism,
• pełnienie dyżurów,
• czynny udział w rozprawach sądowych,
• kontrola tymczasowo aresztowanych (zatrzymanie prewencyjne),
• przesłuchania,
• ochrona małoletnich.

Zakończenie szkolenia wstępnego oraz procesu uzyskania kwalifikacji

Kwalifikacji końcowej po zakończeniu całego kursu dokonuje rada dydaktyczna (Junta de Profesores).

Bierze pod uwagę wyniki poszczególnych testów przeprowadzonych w trakcie kursu, zindywidualizowane oceny wystawione przez każdego nauczyciela, sprawozdania mentorów na etapie stażu oraz udział kandydatów w czynnościach praktycznych.

Po uzyskaniu łącznej oceny całego etapu szkolenia wstępnego (kurs w Centrum Studiów Prawniczych + staż), dodaje się ją do oceny uzyskanej podczas wyżej opisanego egzaminu wstępnego i w ten sposób uzyskuje się ostateczną kwalifikację kandydata.